:
Sức mạnh của xu hướng nới lỏng quản trị, làm ít và kiếm nhiều
:Theo như kết quả không mấy khả quan của một cuộc điều tra mới đây thì tại Hàn Quốc, trong số 10 nhân viên công sở thì có 7 người không nghĩ rằng họ đang làm việc cho một công ty tốt. Trong một cuộc khảo sát thực hiện tại một trang web việc làm của Hàn Quốc với đối tượng tham gia là 1.161 nhân viên công sở thì có tới 849 người (73,1%) trả lời rằng họ không hài lòng với công việc tại công ty hiện nay. Theo tài liệu điều tra năm 2013 của Tập đoàn incruit Hàn Quốc, những lý do được các nhân viên công sở đưa ra để lý giải vì sao họ không hài lòng với công ty hiện tại nhưng vẫn chấp nhận làm việc tại đó gồm: “Không thể được nhận vào làm việc tại một công ty nào khác” - đây là lý do thường gặp nhất, chiếm 35,9% trong số các đối tượng tham gia khảo sát đưa ra. Các lý do khác còn có “Nhận thấy công ty này là nơi thích hợp để tích lũy kinh nghiệm nên sẽ tạm thời vào làm việc rồi chuyển công ty sau” (28,6%), ‘Vì nơi này gần ở nhà’ (15,1%). Hiện trạng này cho thấy hiện nay có rất nhiều nhân viên công sở đang làm việc một cách gượng ép trong các công ty mà họ không thực sự hài lòng nhưng vẫn chấp nhận vì không còn sự lựa chọn nào khác.
Ngay cả các đối tượng của cuộc khảo sát nói trên cũng có mong muốn được làm việc tại một công ty tốt. Trên thực tế, trong số 1.564 nhân viên công sở và những người đang tìm việc thì có tới 704 người, tức gần một nửa số người được hỏi, đã đưa ra tiêu chuẩn về một công ty tốt như sau: ‘một công ty có văn hóa doanh nghiệp thú vị và chế độ lao động tốt’. Một điều bất ngờ là trong cuộc khảo sát này, chỉ chưa đầy 13% số người tham gia đưa ra câu trả lời là ‘công ty tốt là một công ty trả lương cao’ (theo tài liệu điều tra năm 2013 của Tập đoàn incruit). điều này cho thấy ngày càng có nhiều bạn trẻ mong muốn tạo nên sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống khi làm việc tại một công ty mà họ yêu thích hơn là một công ty trả cho họ nhiều tiền. Tuy nhiên, thực tế là tại Hàn Quốc hiện nay, giới trẻ khó có thể tìm được công việc mà họ yêu thích. Bởi tại các công ty Hàn Quốc ngày nay, thay vì chăm lo tới đời sống, hạnh phúc của nhân viên thì phần lớn các chủ doanh nghiệp có xu hướng lãnh đạo với thái độ kiểm soát và giám sát nghiêm ngặt, gây ra áp lực tinh thần nặng nề xung quanh vấn đề cạnh tranh và thành tích trong công việc.
Tuy nhiên, bài học rút ra từ Nghịch lý của người Pháp (French Paradox) hay Thung lũng Silicon tại Mỹ (Silicon Valley) cho thấy môi trường làm việc thoải mái và vui vẻ lại là nền tảng để tạo nên hiệu suất cao trong công việc. Nghỉ ngơi nhiều hơn, thư giãn nhiều hơn để làm việc năng suất hơn, liệu “vòng tuần hoàn trong mơ” này có thể trở thành hiện thực?
Pháp: L’Oréal & Second House (Ngôi nhà thứ hai)
THÀNH CÔNG TỪ NGHỊCH LÝ CỦA ĐẤT NƯỚC LÀM VIỆC ÍT NHẤT TRÊN THẾ GIỚI
“Nếu làm việc chỉ vì công việc thì cuộc sống thật vô nghĩa. Khi con người làm việc nhiều đến nỗi không còn thời gian thư giãn, vui vẻ bên gia đình, tập thể thao hay đi dạo thì liệu công việc còn có ý nghĩa gì nữa?”
— VINCENT —
(Chủ sở hữu một Second House)
Bàn ăn của người Pháp hẳn sẽ khiến chúng ta phải ứa nước miếng khi nhìn vào. Nào là sô-cô-la ngọt ngào, bánh mỳ phết đầy bơ và kem béo ngậy, gà rán vàng ruộm, những miếng bít tết để nguyên dải mỡ bò. Một bàn tiệc với những món ăn ngọt ngào và béo ngậy như vậy hẳn sẽ khiến người thưởng thức cảm thấy vô cùng thỏa thuê. Mặc dù ăn nhiều thực phẩm giàu chất béo như vậy nhưng người Pháp không những không gặp phải những vấn đề về béo phì mà còn có thể tự hào với thân hình thon thả và ưa chuộng phong cách thời trang tinh tế. Thêm vào đó, một kết quả nghiên cứu khoa học cũng cho thấy, người Mỹ có tỷ lệ tử vong vì các chứng bệnh tim mạch thấp bất chấp thói quen ăn uống nhiều mỡ động vật và các loại thực phẩm có hàm lượng béo cao. Vẫn giữ được vóc dáng hoàn hảo và cơ thể khỏe mạnh dù hấp thu hàm lượng chất béo cao, đây chính là French Paradox − Nghịch lý của người Pháp.
Không cần phải lục tung các tài liệu có liên quan, chỉ cần dạo một vòng quanh các nhà hàng tại Paris vào giờ ăn trưa, chúng ta cũng có thể dễ dàng mục sở thị bí quyết ăn uống khỏe mạnh của người Pháp. Nghịch lý này bắt nguồn từ thú vui thưởng thức rượu vang trong khi thong thả dùng bữa của họ. Người Pháp thường không vội vàng trong ăn uống. Bữa ăn còn được họ coi là khoảng thời gian để giải tỏa căng thẳng khi cùng gia đình hay bạn bè thư thả dùng bữa và thưởng thức rượu vang. Vì vậy không có gì lạ khi người Pháp thường dùng bữa khá lâu và bữa ăn của họ có khi kéo dài đến hơn hai tiếng. Người Pháp duy trì lối sống chậm rãi, không vội vàng, như một cách để đảm bảo sức khỏe và thưởng thức những điều vô cùng bình dị trong cuộc sống thường ngày.
Tuy nhiên, Nghịch lý người Pháp không chỉ được quan tâm như một chế độ ăn uống khoa học, mà gần đây, sức hấp dẫn của nó còn đến từ một khía cạnh khác. Đó là bằng cách nào những tác động của nghịch lý này đã giúp nước Pháp − một quốc gia với cường độ làm việc có thể coi là thấp nhất thế giới − vẫn duy trì được năng lực cạnh tranh và thu nhập ở mức cao? Đây là điều vô cùng khó hiểu, đặc biệt đối với người Hàn Quốc − những con người có số giờ làm việc cao nhất trên thế giới. Những ai từng du lịch đến Paris hẳn đã được trải nghiệm cảm giác thất vọng khi không thể tìm được một quán ăn còn mở cửa để lấp đầy cái bụng rỗng bằng một bữa trưa muộn vào khoảng 3 giờ chiều. Điều này hoàn toàn có thể xảy ra bởi phần lớn các nhà hàng ở Paris thường đóng cửa từ khoảng 2 rưỡi chiều và chỉ mở cửa phục vụ lại vào 6 rưỡi tối. Lý do là các đầu bếp và nhân viên phục vụ cần phải được nghỉ ngơi trong khoảng thời gian này. Điều này quả là đối lập với những nhà hàng chấp nhận mở cửa kinh doanh 24/24 giờ để tối đa hóa lợi nhuận tại Hàn Quốc.
Nghỉ ngơi - Sức mạnh của người Pháp
Vào Ngày Quốc tế Lao động hàng năm, khu vực trung tâm thành phố Paris náo nhiệt hơn hẳn ngày thường. Đoàn diễu hành của những người lao động bắt đầu tỏa đi khắp các con phố và tổ chức nhiều hoạt động đa dạng. Đây là một sự kiện khá đặc biệt khi mà các cuộc tuần hành biểu dương lực lượng của người lao động và các hoạt động lễ hội mừng ngày Quốc tế Lao động diễn ra cùng một lúc. Ý nghĩa của ngày này có thể được tìm thấy trong một loài hoa nhỏ bé. Hàng năm cứ vào dịp này, hoa lan chuông lại nở rộ ở khắp nơi trên nước Pháp. Được coi là loài hoa tượng trưng cho sự may mắn, hoa lan chuông thường được mọi người dành tặng bạn bè, người thân với ý nghĩa cầu mong mùa xuân và những điều may mắn sẽ đến với họ. Ngày Quốc tế Lao động ở Pháp là sự hòa quyện giữa hương thơm lan chuông thoang thoảng và các cuộc diễu hành biểu dương tinh thần lao động. Vào ngày này, đường phố Paris tràn ngập những băng-rôn, khẩu hiệu yêu cầu cải thiện điều kiện lao động của dòng người biểu tình đang bừng bừng khí thế giữa cái nắng tháng 5 và những đóa hoa lan chuông trắng ngần.
Cách đây vài năm, một tờ nhật báo của Pháp từng đăng tải bức tranh biếm họa về cuộc đối thoại giữa Thủ tướng Pháp với Giám đốc hãng xe Toyota. Trong bức biếm họa này, Thủ tướng Pháp đang tự hào thông báo với Giám đốc hãng xe Toyota rằng Pháp đã áp dụng chế độ làm việc 35 giờtuần. Tuy nhiên, đáp lại niềm tự hào của Thủ tướng Pháp là câu hỏi bày tỏ thái độ nghi ngại của Giám đốc Toyota “Một ngày có 24 giờ, vậy chúng tôi làm thế nào sẽ làm việc được 35 tiếng?”. Bức biếm họa này đã châm biếm những khác biệt trong quan điểm của người Pháp và người Nhật về thời gian làm việc. Tuy nhiên, khi nhìn vào đó, khán giả khó có thể cười trước hiện thực mà nó phản ánh: thực trạng lao động tại châu Á đang bộc lộ những cách biệt quá rõ rệt so với châu Âu.
Pháp nổi tiếng là quốc gia vô cùng quyết đoán trong việc lắng nghe các yêu cầu và quán triệt mạnh mẽ ý kiến của người lao động. Đặc biệt là đặc quyền không nhượng bộ về vấn đề thời gian làm việc của người lao động. Điều này được thể hiện qua thực tế rằng lao động Pháp có số thời gian làm việc trung bình thấp nhất trong các quốc gia châu Âu. Theo kết quả ghi nhận vào năm 2010, tổng thời gian làm việc mỗi năm của người Pháp là 1.679 giờ, ít hơn 224 tiếng so với nhân công ở nước láng giếng Đức.
Người Hàn Quốc thường hay buột miệng nói “Giá như bây giờ được nghỉ mấy ngày thì tốt biết mấy”. Người ta thậm chí còn mắc phải “căn bệnh thứ hai” vô phương cứu chữa mỗi khi phải quay trở lại công việc vào thứ hai hàng tuần. Đó là dáng vẻ thường thấy của người lao động Hàn Quốc và cũng là bức tranh tự họa đáng buồn do phải làm việc 2.116 giờ mỗi năm tạo nên. Nếu nhìn vào thời gian làm việc chưa tới 1.700 giờ mỗi năm của người Pháp thì người lao động Hàn Quốc chẳng khác nào “cỗ máy làm việc”. Luật lao động hiện hành của Pháp quy định thời gian làm việc bình quân của người lao động là 35 giờtuần. Tuy nhiên, có thể nhận thấy ngày càng có nhiều doanh nghiệp Pháp vẫn tiếp tục đưa ra yêu cầu giảm giờ làm và tăng ngày nghỉ.
Jean-jacques là một kỹ sư máy làm việc theo hình thức nhân viên hợp đồng tại hãng xe ô tô PSA Peugeot Citroen nổi tiếng của Pháp. Hình thức tuyển dụng này mới xuất hiện tại Pháp và còn được biết đến với tên gọi khác là “hình thức làm việc theo ngày”. Với “hình thức làm việc theo ngày”, người lao động được quyền tự do lựa chọn ngày làm việc và điều duy nhất họ cần tuân thủ là đáp ứng đủ số ngày công nhất định.
“Mỗi ngày tôi chỉ cần làm việc từ 10 giờ sáng đến 12 giờ trưa và tiếp tục từ 2 đến 4 giờ chiều là đã có thể kết thúc một ngày làm việc. Điều thực sự quan trọng không phải thời gian làm việc mà là tôi có thể đạt được mục tiêu được giao hay không. Điều này rất hệ trọng bởi công việc của tôi sẽ được đánh giá vào dịp cuối năm. Và người ta sẽ đánh giá dựa trên các tiêu chí như khả năng hợp tác với đồng nghiệp hay những tiến bộ về trình độ kỹ thuật, vv… Tôi rất yêu thích công việc mang tính chất linh hoạt như thế này, bởi nó khiến bản thân mỗi người phải có trách nhiệm để tự quản lý giờ giấc của bản thân.”
Ngay cả với một chế độ làm việc không có áp lực về thời gian như vậy, Jean-jacques vẫn được hưởng chế độ nghỉ 5 tuần giữ nguyên lương như những nhân viên bình thường khác. Với chế độ này, người lao động có nhiều thời gian rảnh rỗi hơn cả vào giữa tuần và họ coi đây là điều vô cùng hiển nhiên. Song, với những người hiếm khi có cơ hội được nghỉ liền 5 ngày như chúng ta thì một kỳ nghỉ dài 5 ngày có lẽ là một phần thưởng quá lớn. Trên thực tế, Pháp cũng là nước có quỹ ngày nghỉ nhiều nhất trên thế giới, trung bình mỗi năm người Pháp dành ra 38 ngày để tận hưởng các kỳ nghỉ. Vị trí thứ hai thuộc về người Ý với 31 ngày nghỉ và người Tây Ban Nha đứng vị trí thứ ba với 30 ngày mỗi năm. Trong khi đó, trung bình mỗi năm, người Mỹ chỉ có 13 ngày nghỉ.
Đối với Maxence, hiện đang là người thiết kế và lập kế hoạch tại một công ty xây dựng, nghỉ ngơi không chỉ đơn thuần là tạm thời ngừng làm việc mà còn là một phần tất yếu để cân bằng cuộc sống, giúp con người làm việc tốt hơn khi quay trở lại với công việc.
“Tại công ty tôi làm việc, một năm có 25 ngày nghỉ hưởng lương và nếu cộng thêm với kỳ nghỉ hàng tháng thì trung bình mỗi năm có tổng cộng 37 ngày nghỉ. Đặc biệt, năm ngoái tôi có thêm 10 ngày nghỉ nữa vì vợ sinh em bé. Thông thường nếu muốn nghỉ khoảng 1-2 tuần, bạn cần phải báo với cấp trên từ trước đó một tháng. Khi công ty có quá nhiều việc thì đề nghị của bạn cũng có thể bị từ chối, song điều này rất ít khi xảy ra. Bởi vậy, cho đến bây giờ, tôi chưa từng gặp phải vấn đề hay áp lực gì với các kỳ nghỉ. Tôi nghĩ rằng điều quan trọng nhất là sự cân bằng giữa cuộc sống gia đình và công việc. Phải có được sự cân bằng này thì tất cả mọi việc mới diễn ra trôi chảy. Như vậy, các kỳ nghỉ đóng vai trò như trục quay chính trong việc giữ và tạo nên khối cân bằng ấy.”
Hoàn toàn có thể lý giải vì sao người Pháp vẫn duy trì được nền kinh tế của họ dù cho thời gian họ dành cho công việc không nhiều và mỗi năm người ta đi nghỉ trong suốt hơn một tháng. Bởi người Pháp còn được biết đến như những lao động năng suất nhất trên thế giới. Một cuộc điều tra gần đây đã cho thấy mặc dù người Pháp không dành nhiều thời gian cho công việc, sự thật là năng suất lao động của họ ở mức cao nhất thế giới. Bên cạnh đó, người Pháp cũng kiếm được nhiều tiền nhất với 25,1 đô-la cho mỗi giờ lao động. Như vậy, khó có thể khẳng định được là do việc với năng suất cao nên họ cần tới nhiều thời gian nghỉ ngơi, hay vì có nhiều thời gian nghỉ ngơi mà người ta có thể làm việc hiệu quả hơn. Nhưng rõ ràng, thực tế này đã cho thấy thêm một nghịch lý nữa của người Pháp. Đó là họ đã làm ít hơn nhưng lại kiếm được nhiều tiền hơn. Có thể thấy rằng điểm tương đồng giữa những người Pháp biết cách nghỉ ngơi một cách thông thái và làm việc với niềm yêu thích chính là việc được nghỉ ngơi đầy đủ đã mang lại cho họ niềm hứng khởi và nhiệt tình khi bắt tay vào những công việc mới. Sự thật là nhờ có điều này mà nước Pháp ngày càng tạo ra được nhiều việc khiến người lao động.
L’Oréal − Thiên đường dành cho những bà mẹ đi làm
Người ta đã phát hiện ra thêm những lợi ích khác từ việc giảm giờ làm tại Pháp. Khác với vấn đề giảm tỷ lệ sinh mà nhiều nước đang gặp phải, tỷ lệ sinh của Pháp đang tăng lên mỗi năm. Đây là lợi ích có được từ việc giảm gánh nặng chăm sóc con cái nhờ chính sách kéo dài các kỳ nghỉ cho người lao động. Đối với một bà mẹ trẻ đang nuôi ba con nhỏ như Leslie Azria, vừa chăm sóc con cái vừa phải xây dựng sự nghiệp là điều không hề dễ dàng, nhưng ít nhất cô có thể khẳng định rằng về phía công ty, cô không có gì phải lo lắng. Leslie Azria không phải đắn đo khi lựa chọn giữa công việc và nuôi dạy con cái, bởi trong suốt quá trình sinh con và nuôi con, cô luôn nhận được sự giúp đỡ và đảm bảo vững chắc từ phía công ty của mình − công ty L’Oréal.
“Tại L’Oréal, bạn có thể chỉ cần làm việc 4 ngày mỗi tuần. Đây là một sự hỗ trợ rất có ý nghĩa đối với những bà mẹ có con nhỏ, giúp họ có thêm nhiều thời gian để chăm sóc con cái. Ưu điểm lớn nhất khi làm việc tại đây là thời gian làm việc rất linh động. Công ty sẵn sàng tạo điều kiện giúp đỡ những khi bạn cần phải về sớm hơn một chút để chăm sóc con cái. Thậm chí nếu cần, bạn cũng có thể làm việc ngay tại nhà mà không phải đến công ty. Giống như tôi, nếu muốn, tôi hoàn toàn có thể làm việc của công ty bằng máy vi tính tại nhà.”
L’Oréal không chỉ là thương hiệu mỹ phẩm nổi tiếng của Pháp mà đặc biệt còn là một nơi làm việc lý tưởng đối với phụ nữ. Công ty này có bề dày lịch sử hơn 100 năm phát triển với hơn 70.000 nhân viên trên toàn thế giới, được bình chọn là “công ty tốt nhất dành cho phụ nữ” ngay tại chính nước Pháp, quê hương của mình. Tại L’Oréal người ta duy trì chế độ làm việc 35 giờ/ tuần, nghỉ sinh và nuôi con nhỏ hưởng nguyên lương và cho phép nhân viên nghỉ thêm một ngày thứ tư mỗi tháng để đi chơi cùng gia đình. Nếu tính cả nghỉ hè, nghỉ Lễ phục sinh và kỳ nghỉ Giáng sinh thì mỗi năm người lao động có tới 38 ngày để nghỉ ngơi và thư giãn. Với chế độ làm việc như vậy, L’Oréal là “công ty trong mơ” đối với những phụ nữ có gia đình muốn vừa đi làm vừa có thể chăm sóc con cái. Frédéric − người phụ trách đào tạo nhân viên tại L’Oréal đang được tận hưởng trọn vẹn tất cả những quyền lợi đáng mơ ước này.
“Tôi đã nghỉ sinh trong 6 tháng, tức là nhiều hơn 4 tuần so với quy định của luật lao động. Trong thời gian tôi nghỉ sinh, công ty đã bố trí người làm thay công việc của tôi. Kỳ nghỉ sinh dài từ lâu đã là một truyền thống của L’Oréal. Công ty luôn hỗ trợ một cách toàn diện để tất cả các bậc phụ huynh bất kể là nhân viên nam hay nữ đều có thể duy trì được sự cân bằng giữa công việc và gia đình. Không những vậy, tôi còn được thăng chức ngay sau khi kết thúc kỳ nghỉ sinh và quay trở lại làm việc. Tôi đã nhận được rất nhiều lời chúc từ các đồng nghiệp của mình. Ngoài ra, nhân viên còn được hưởng nguyên lương trong thời gian nghỉ sinh. Mặc dù công ty chỉ trả 40% lương nhưng 60% còn lại được chính phủ bảo trợ bởi vậy trên thực tế người lao động vẫn được đảm bảo nhận đầy đủ số tiền lương như bình thường. Với chính sách này, mọi vấn đề đều có thể được giải quyết.”
Tuy nhiên, vẫn còn một lý do nữa để L’Oréal được mệnh danh là thiên đường dành cho những bà mẹ đi làm. Bởi giờ đây, L’Oréal còn đầu tư để thành lập và điều hành một vườn trẻ được gọi là “crèche” dành riêng cho con cái của các cán bộ công nhân viên trong công ty. Ngoài đội ngũ 14 giáo viên hiện đang làm việc, trung tâm chăm sóc trẻ của L’Oréal còn có sự tham gia của các y tá và chuyên gia tâm lý học. Bên cạnh đó, công ty này còn hỗ trợ cho những nhân viên gửi con tại vườn trẻ của công ty một khoản chi phí lên tới 5.000-6.000 euro một người mỗi năm. Một điều bất ngờ hơn nữa là những hành động thể hiện sự quan tâm nhằm hình thành sự bình đẳng giới tính tại L’Oréal có được là nhờ những quyết định của chính ban lãnh đạo công ty chứ không phải từ áp lực đấu tranh của công đoàn lao động hay các nhân viên. Jean Claude Le Grand, nhân sự cấp cao hiện đang đảm nhận trọng trách cải thiện các vấn đề bất bình đẳng tại L’Oréal, chỉ nhún vai bình thản khi đề cập tới vấn đề này.
“Các doanh nghiệp chắc chắn cũng sẽ chịu thiệt hại không nhỏnếu tỷ lệ sinh ở phụ nữ giảm dẫn tới sụt giảm lực lượng lao động trong tương lai. Nếu nhận thấy được rằng một ngày nào đó, dân số thế giới sẽ bị sụt giảm nghiêm trọng thì ngay từ bây giờ, chúng ta cần phải tiến hành những dự án phúc lợi dành cho các nhân viên nữ như một cách để đầu tư cho tương lai.”
Tại L’Oréal, mức độ hạnh phúc của nhân viên tỷ lệ thuận với khả năng phát triển của doanh nghiệp. Liệu đây có phải là bí quyết giúp L’Oréal có thể giữ chân người lao động để họ gắn bó trung thành với công ty trong khoảng thời gian trung bình là 20 năm? Một nhân viên mới vừa kết thúc thời gian thử việc tại đây cho rằng, được hưởng những chế độ phúc lợi của công ty là quyền lợi đương nhiên thuộc về người lao động.
“Là một công ty mỹ phẩm hướng tới đối tượng khách hàng chủ yếu là phụ nữ, L’Oréal tuyển dụng rất nhiều nhân viên nữ. Bởi vậy, việc công ty nên tạo ra một môi trường làm việc lý tưởng cho các nhân viên nữ chẳng phải là hoàn toàn tự nhiên hay sao? Điều này có vẻ như không có gì quá đặc biệt?”
Một công ty thăng chức và cho phép nhân viên nữ thay đổi bộ phận làm việc ngay khi họ vừa quay trở lại làm việc sau kỳ nghỉ sinh, một công ty thành lập riêng một trung tâm chăm sóc trẻ tối tân dành con cái của cho những nhân viên nghỉ chăm sóc con nhỏ trong 3 tháng, một công ty cho nhân viên quyền tự do chọn lựa nghỉ vào một ngày thứ tư bất kỳ trong tháng khi các trường học cũng được nghỉ để đi chơi cùng gia đình, một công ty thậm chí còn hỗ trợ nhân viên trong việc mua sắm cho gia đình, vv… Vậy mà người Pháp lại cho rằng chế độ của công ty này không quá đặc biệt. Có lẽ suy nghĩ này của họ mới cho chúng ta thấy thế nào là “Nghịch lý người Pháp” thực thụ.
Những kỳ nghỉ đã đi vào đời sống sinh hoạt, một nền kinh tế địa phương đang hồi sinh
Tháng 5 tại Pháp đẹp vô cùng. Mặc cho trung tâm thủ đô Paris luôn ở trong tình trạng đông đúc, chỉ mất khoảng một giờ đồng hồ để ra tới ngoại ô thành phố, chúng ta sẽ được đắm mình trong khung cảnh thiên nhiên nước Pháp đẹp như tranh. Ở đó, không chỉ có những mái nhà nông thôn, mà còn dễ dàng bắt gặp một hình thái nhà ở khác. Đó chính là ngôi nhà thứ hai (second house) của những người dân thành thị. Jeremy, gần 30 tuổi, nhân viên của một công ty bình thường, đang chuẩn bị cho kỳ nghỉ Quốc tế Lao động. Được biết vào mỗi kỳ nghỉ, Jeremy đều trở về căn nhà thứ hai của anh ở vùng ngoại ô để tận hưởng những giây phút thư thái.
“Hiện nay, tôi đang sống trong một căn hộ nhỏ cho thuê ở Paris. Ngoài ra, tôi đã sắm một căn nhà thứ hai ở ngoại ô thành phố. Nghỉ ngơi ở nhà cũng không có vấn đề gì nhưng đôi khi chỉ riêng việc thay đổi không khí một chút thôi cũng giúp chúng ta có thêm năng lượng. Vùng ngoại ô rất yên tĩnh, giá cả phải chăng hơn rất nhiều so với ở thành phố và trên hết vẫn là phong cảnh đồng quê xinh đẹp. Trong một năm, tôi sống ở ngoại ô khoảng hơn một tháng và nơi đó thực sự là ngôi nhà thứ hai của tôi.”
Đúng như lời Jeremy, Normandy là nơi hoàn hảo để tận hưởng trọn vẹn cuộc sống đồng quê. Không có sự bủa vây của những tòa nhà chọc trời, những ngôi làng ở Normandy tràn đầy sức sống tự nhiên. Các hoạt động kỷ niệm ngày Quốc tế Lao động ở Normandy được tổ chức với một sắc màu riêng, theo một cách diễm lệ như chính vẻ đẹp nơi đây. Vẻ đẹp của những nẻo đường quê nhỏ ngập tràn hoa lan chuông bất giác khiến người ta phải ngẩn ngơ cất lời cảm thán. Đoàn diễu hành của làng với những đầu máy kéo chở đầy hoa lăn bánh trong tiếng hò reo của người dân hoàn toàn khác với những cuộc tuần hành ở thủ đô Paris. Nếu tại các thành phố lớn, ngày Quốc tế Lao động luôn kèm theo các cuộc tuần hành thị uy thì tại những làng quê, ngày này không phải là biểu tượng của tinh thần đấu tranh giành quyền lợi, mà chỉ đơn thuần là một lễ hội đầy niềm vui quy tụ sự tham gia của tất cả mọi người. Cha của Jeremy, ông Vincent cũng quyết định dừng chân tại Normandy. Vincent hiện đang điều hành một công ty địa phương chuyên xuất bản những cuốn sách du lịch nhỏ và đang nỗ lực thúc đẩy truyền bá thông tin du lịch địa phương. Ông còn dành một phần ngôi nhà của mình để làm nhà nghỉ tiện nghi dành cho khách du lịch nhằm quảng bá hình ảnh lãng mạn của những nhà nghỉ ngoại ô tới người dân thành thị. Ngôi nhà thứ hai ở ngoại ô từng chỉ là một phần của các kỳ nghỉ nay đã trở thành tâm điểm trong cuộc sống hàng ngày của Vincent. Đối với ông, ngôi nhà đó là chất xúc tác quan trọng để tạo nên sự cân bằng trong cuộc sống.
“Chỉ mới trong thế kỷ XIX đây thôi, con người đã sống mà không hề biết tới ngày nghỉ và ngay cả trẻ em cũng phải lao động cật lực để tồn tại. Tuy nhiên, thời thế đã đổi thay và con người đã dần biết cách dành thời gian cho các hoạt động tự do cá nhân. Nếu làm việc chỉ vì công việc thì cuộc sống thật vô nghĩa. Khi con người làm việc nhiều đến nỗi không còn thời gian thư giãn, vui vẻ bên gia đình, tập thể thao hay đi dạo thì rốt cuộc công việc còn có ý nghĩa gì nữa? Nếu sở hữu một căn nhà ở nông thôn thì bạn có thể cùng gia đình, bạn bè thắt chặt thêm tình thân và tận hưởng những giây phút yên bình tại đây. Trong một ngôi nhà ở nông thôn, có rất nhiều điều bạn có thể làm cùng những người thân yêu, những điều không thể có được ở các căn hộ thành phố.”
Hiện nay, ở Pháp có khoảng 30.000 căn nhà thứ hai như thế ở nông thôn thuộc quyền sở hữu của những người dân thành thị. Thanh niên Pháp đang có xu hướng tránh xa những đô thị đắt đỏ và tìm về các địa phương nơi vật giá hợp lý hơn để sở hữu một căn nhà mà họ xem như ngôi nhà thứ hai của mình. Người Pháp ngày nay yêu thích việc tận hưởng các kỳ nghỉ trong bầu không khí yên bình, thư giãn ở ngay chính những vùng ngoại ô hơn là dành cả kỳ nghỉ dài ở một đất nước xa lạ.
Điều đặc biệt là gần đây, người Pháp đang dành mối quan tâm đặc biệt tới một hình thức nhà nghỉ cuối tuần có tên gọi “Gite”. Gite vốn là những ngôi nhà ở nông thôn được sửa sang lại và sử dụng như những nhà nghỉ dành cho khách du lịch. Trong vòng 10 năm trở lại đây, phong trào cải tạo nhà thành nhà nghỉ như vậy phát triển mạnh mẽ và hiện nay trên toàn nước Pháp có tới hơn 50.000 ngôi nhà Gite. Hình thức kinh doanh nhà nghỉ Gite không chỉ hoạt động tốt vào mùa du lịch mà thậm chí danh sách khách đặt thuê trước còn kín lịch trong suốt một năm.
Ngôi nhà thứ hai và nhà nghỉ Gite không chỉ làm thay đổi văn hóa nghỉ ngơi của người dân thành thị mà còn trở thành động lực phát triển nền kinh tế địa phương. Cùng với làn sóng trở về nông thôn để nghỉ dưỡng, nhiều công ăn việc làm mới đã được tạo ra tại địa phương. Làn sóng này đã kéo theo trước hết là các nhà thiết kế cảnh quan tham gia vào công tác cải tạo và thiết kế lại các mái nhà nông thôn, tiếp đó là sự xuất hiện của các cửa hàng địa phương, nhà hàng, văn phòng bất động sản, hướng dẫn viên du lịch, vv… góp phần hồi sinh các hoạt động thương mại cơ bản của địa phương và đặc biệt là thu hút rất nhiều bạn trẻ trở về xây dựng quê hương. Các kỳ nghỉ dài giờ đây đã trở thành một phần tất yếu trong cuộc sống của người Pháp và đang tạo ra những xu hướng mới. Một trong những thay đổi trông thấy là cuộc sống sung túc, đủ đầy của người dân địa phương sau khi nền kinh tế nơi đây được thúc đẩy dưới tác động của mô hình ngôi nhà thứ hai. Đây cũng là sự thay đổi được tạo ra từ chính những người như Jeremy khi anh sử dụng các nhà hàng hay cửa hiệu tại địa phương trong thời gian nghỉ ngơi tại ngôi nhà thứ hai của mình ở vùng ngoại ô.
Trong suốt kỳ nghỉ, Jeremy thường xuyên lui tới một tiệm bánh mỳ quen đã có lịch sử hơn 20 năm. Người chủ với mái tóc điểm bạc cho biết, cuộc sống của ông đã dư dả hơn nhiều khi những ngôi nhà thứ hai xuất hiện tại đây.
“Hiện tượng giới trẻ ngày nay dành nhiều thời gian hơn ở vùng nông thôn đã mang lại nhiều lợi ích cho kinh tế địa phương. Các bạn trẻ càng nghỉ ngơi và vui chơi ở đây lâu thì nền kinh tế địa phương càng phát triển. Nhờ có mô hình ngôi nhà thứ hai, không chỉ các cửa hiệu nhỏ mà còn nhiều lĩnh vực tưởng chừng như đang dần biến mất ở địa phương như thị trường bất động sản, các sản phẩm du lịch đã được cứu sống.”
Sự bùng nổ của mô hình ngôi nhà thứ hai cho thấy đây là một minh chứng khác về sự thành công của “Nghịch lý người Pháp” khi tạo ra nhiều việc làm hơn bằng cách làm việc ít hơn. Câu nói “Hàn Quốc là nấm mồ của người lao động” phản ánh hiện thực bức bối của lao động tại Hàn Quốc − quốc gia có thời gian làm việc nhiều nhất và số ngày nghỉ ít nhất trong số các quốc gia thuộc tổ chức Hợp tác và Phát triển (OECD). Trên thực tế, Hàn Quốc cũng là nước có tỷ lệ tử vong ở nam giới trong độ tuổi 40 lớn nhất trên thế giới (theo Vấn đề nhân quyền và cuộc sống của lao động nam giới trong độ tuổi 40 ở Hàn Quốc, của giáo sư Jeong Yu Seon trường Đại học Sogang). Hơn tất cả, hiện thực rõ rệt nhất cho thấy tình trạng bức bối của người lao động tại Hàn Quốc chính là tần suất sử dụng ngày nghỉ của họ. Theo kết quả điều tra của Viện nghiên cứu Văn hóa và Du lịch Hàn Quốc, tỷ lệ sử dụng số ngày nghỉ phép thường niên của người lao động tại Hàn Quốc là 46,4%. Điều này tương ứng với việc bình quân người lao động Hàn Quốc nghỉ 7,1 ngày trong tổng số 15,3 ngày nghỉ phép trung bình thường niên. Nguyên nhân đầu tiên dẫn tới tỷ lệ sử dụng ngày nghỉ phép thấp như vậy là do không khí cứng nhắc nơi công sở. Một phần do áp lực và cường độ công việc không cho phép, một phần vì còn phải để ý tới thái độ của cấp trên, bởi vậy, người lao động thường chia nhỏ quỹ ngày nghỉ để sử dụng hoặc nhiều trường hợp họ không thể dùng tới số ngày nghỉ phép mà đáng ra họ được hưởng. Điều này có thể cho thấy mặc dù đã được coi là một nước phát triển song Hàn Quốc vẫn chưa hoàn toàn thoát khỏi hình thức làm việc lương thấp − thời gian làm việc nhiều điển hình của một nước đang phát triển.
Hoa kỳ: Google
GOOGLE CAMPUS - MÔI TRƯỜNG LÀM VIỆC VUI VẺ
“You can be serious without a suit!”
(Bạn không cần tới một bộ vest để tỏ ra nghiêm túc!)
— KHẨU HIỆU TẠI GOOGLE —
Môi trường làm việc cứng nhắc khiến con người trở nên thiếu cá tính chính là một trong những nguyên nhân tác động xấu tới kết quả công việc. Lý do là bởi thế hệ trẻ ngày nay gần gũi với sự tự do hơn là sự quản lý và tính tự do lại tỏ ra hiệu quả hơn trong những công việc yêu cầu sự sáng tạo. Nhận thấy điều này, các doanh nghiệp đang không ngừng nỗ lực để tạo nên một môi trường làm việc tự do, xóa bỏ hoàn toàn phương thức làm việc truyền thống để bắt kịp với xu hướng thay đổi của thời đại. Cùng với đó là sự hình thành của sợi dây đồng cảm đặt chất lượng công việc lên trên số lượng giữa doanh nghiệp và người lao động. Công sở là nơi để trải nghiệm văn hóa công sở vui vẻ, nơi người lao động có thể được thư giãn một cách thông minh và hứng thú với công việc thay vì là nơi khiến con người bị công việc bủa vây; công sở cũng là nơi biến cuộc sống của con người trở thành mối giao hòa giữa công việc và nghỉ ngơi chứ không phải nơi biến chúng thành hai đường thẳng song song trong cuộc đời họ − chúng ta phải tìm ở đâu một môi trường làm việc lý tưởng như vậy? Tại Mỹ có một công ty 4 năm liền được bình chọn là nơi làm việc lý tưởng nhất. Liệu con người có thực sự trở nên hạnh phúc khi làm việc tại đây? Nơi các cuộc cải cách nhằm biến môi trường làm việc trở thành sân chơi của người lao động đang không ngừng diễn ra, nơi được coi là trung tâm của thế giới Internet − Google hiện đang được vận hành theo phương thức nào?
20% nhiệm vụ mỗi ngày là hãy chơi một cách trí tuệ
Các Googler (nhân viên làm việc tại Google) không gọi Trụ sở chính của Google đặt tại Moutain View, California, Hoa Kỳ là nơi làm việc mà gọi là khuôn viên trường học (campus). Tại đây, sự tự do được coi trọng hơn kỷ luật và những việc muốn làm thì luôn nhiều hơn việc phải làm. Khó có thể phân biệt được đây là một công ty hay một công viên khi bước vào bên trong “campus”. Bước vào trụ sở Google, ngay lập tức, ta bị thu hút bởi những người đang nhâm nhi tách cà phê trong những quán cà phê ngoài trời, những người đang tận hưởng ánh nắng mặt trời trên những chiếc xe đạp sặc sỡ đủ màu sắc, thậm chí có cả những người đang dắt chó đi dạo, những người thư thái đọc sách, nghe nhạc hay chơi game ngay vào lúc cao điểm bận rộn của khung giờ làm việc trong ngày. Trong một sân vận động rải cát nằm ngay tại khuôn viên trụ sở đang diễn ra một trận thi đấu bóng chuyền vô cùng gay cấn. Tôi tự hỏi rốt cuộc những Googler đang làm việc lúc này trốn vào góc nào? Dưới đây là lời diễn giải về môi trường làm việc đặc biệt chỉ có tại Google của Iveta Brigis, hiện đanglà Quản lý Dự án, thuộc phòng Đào tạo của Google (Program Manager, Google Education Team).
“Tại Google không tồn tại những không gian làm việc truyền thống. Chúng tôi vẫn làm việc ngay cả khi đang dùng máy tính trên ghế sofa hay ngồi đọc sách trên bãi cỏ. Có rất nhiều điều thú vị khi bạn làm việc tại Google. Bắt đầu từ những không gian chung với các phương tiện giải trí như bàn bóng bàn, bàn chơi bi-da, sân chơi bowling cho tới việc các nhân viên có thể mang thú cưng tới nơi làm việc. Điều quan trọng là phải giúp cho tất cả mọi người có được khoảng thời gian thoải mái khi đến công ty. Niềm vui được coi là giá trị cốt yếu trong văn hóa Google. Điều này nhằm kích thích tối đa khả năng phát huy tính sáng tạo ở nhân viên. Chúng tôi tin rằng niềm vui sẽ giúp nhân viên gắn bó hơn với công ty và giúp họ giải tỏa căng thẳng khi làm việc trong các văn phòng. Bởi những ý tưởng sáng tạo chỉ có thể nảy sinh khi đầu óc không bị căng thẳng.”
Google tin rằng sự tự do, thoải mái sẽ nâng cao hiệu quả làm việc của các nhân viên, hơn là việc gò bó họ trong những không gian làm việc cứng nhắc. Giống như ý nghĩa gửi gắm trong câu khẩu hiệu lưu hành nội bộ tại Google, “You can be serious without a suit! (Bạn không cần tới một bộ vest để tỏ ra nghiêm túc!)”, con người vẫn có thể phát huy tối đa tính sáng tạo và hiệu suất công việc mà không cần tới bất cứ một hình thức cầu kỳ nào. Chính sách khuyến khích nhân viên đầu tư 20% thời gian làm việc cho những ý tưởng của riêng mình hiện được áp dụng tại Google chính là bước khởi động cho quá trình lột xác thoát khỏi những hình thức đó. Iveta đã đề cập tới chính sách 20% thời gian này như một niềm tự hào của Google.
“Theo chính sách này, với sự chấp thuận của cấp trên, mọi nhân viên có thể sử dụng 20% thời gian làm việc của bản thân cho những dự án không nhất thiết phải có liên quan trực tiếp tới công việc hiện tại của họ, miễn là việc đó nằm trong phạm vi hoạt động của Google. Điều này không có nghĩa là một nhân viên sẽ làm những việc khác nhau mỗi ngày trong tuần. Google chỉ tạo điều kiện để các nhân viên có thể tham gia vào những công việc khác ngoài nhiệm vụ chính của họ. Đó cũng được coi là thời gian để các nhân viên có thể đi tìm câu trả lời cho câu hỏi làm sao để Google có thể chăm sóc khách hàng tốt hơn, hướng tới tầm nhìn xa hơn − viễn cảnh tương lai to lớn của Google chứ không chỉ dừng lại ở công việc nhất định nào đó mỗi ngày. Việc trao quyền tự do cho nhân viên như vậy là một ý tưởng xuất sắc của họ. Và Gmail chính là một trong những ý tưởng tiêu biểu ra đời trong 20% thời gian làm việc ấy.”
Google cũng đang nỗ lực trong việc phổ biến triết lý kinh doanh “Đừng trở nên xấu xa” (Don’t be evil) vào môi trường làm việc của nhân viên. Chính nhờ điều này mà Google trở thành công ty có tỷ lệ thôi việc thấp nhất và liên tục giữ vững danh hiệu “công ty có môi trường làm việc lý tưởng nhất” tại Mỹ. Trước khi kiến tạo nên một thế giới tốt đẹp hơn bằng những công nghệ hiện đại, cần phải tạo nên một môi trường làm việc vui vẻ và thoải mái cho người lao động, bắt đầu từ việc quan tâm tới những nhu cầu nhỏ bé nhất của mỗi người. Không cần phải làm những việc xấu xa để kiếm ra tiền, không cần phải khổ sở vì công việc mà vẫn tạo nên thành quả, đó là những điều mà ai cũng mong muốn song không phải ai cũng làm được. Nhưng những lớp giá trị mới được phát hiện về ý nghĩa thực sự của lao động đang nâng cấp toàn bộ văn hóa công sở nước Mỹ, cũng như biến những mơ ước của con người trở thành hiện thực.
Hình ảnh những nhân viên Google tận hưởng cảm giác thích thú và thảnh thơi khi làm việc trong một khoảng sân rộng, giống với khuôn viên một trường đại học hơn là những văn phòng khép kín hẳn sẽ khiến chúng ta liên tưởng tới những tân sinh viên trẻ trung và đầy sức sống. Tôi chợt thấy tò mò về ý tưởng cho việc tạo ra bầu không khí thảnh thơi này. Chưa biết chừng trong tương lai không xa, những ý tưởng vĩ đại có thể thay đổi toàn bộ thị trường Internet thế giới sẽ được sinh ra từ chính những cái đầu biết nghỉ ngơi và chơi hết mình này. Hãy ghi nhớ rằng, “Bạn không cần tới một bộ vest để tỏ ra nghiêm túc.”
Chi phí cho những bữa ăn nhẹ của nhân viên là 70 triệu đô-lanăm
Nếu đã cảm thấy bất ngờ trước khung cảnh diễn ra tại khuôn viên của Google thì chắc chắn bạn sẽ còn bị choáng ngợp hơn bởi hệ thống cơ sở vật chất được bố trí bên trong tòa nhà trụ sở. Như đã được giới thiệu từ trước, tại đây không thiếu các thiết bị phục vụ nhu cầu giải trí như sân chơi bowling hay bàn đánh bóng bàn mà còn trang bị từ trung tâm chăm sóc trẻ em, phòng giặt cho tới trung tâm thú cảnh. Với hệ thống cơ sở vật chất được trang bị ở cấp độ này, Google giống với một thành phố hơn là một campus. Một trong những điều đáng ghen tị nhất của Google có thể kể đến là quầy phục vụ đồ ăn nhanh và quán cà phê hoàn toàn miễn phí tại đây. Trên thực tế, mỗi năm Google chi tới 70 triệu đô-la chi phí phục vụ các bữa ăn nhẹ cho toàn bộ nhân viên công ty. Quán ăn của công ty chỉ sử dụng nguyên liệu là các loại thực phẩm hữu cơ thân thiện với môi trường và phục vụ hoàn toàn miễn phí cho tất cả nhân viên. Dường như Google đang phụng sự nhân viên chứ không phải là tuyển dụng họ. Iveta đã giới thiệu về quán cà phê của Google như sau:
“Nếu đi loanh quanh trong trụ sở Google, chúng ta có thể khám phá ra những yếu tố tạo cảm hứng ở khắp mọi nơi. Và tất cả những điều này đều ẩn chứa lý do riêng của nó. Có thể nhận ra rằng quán cà phê này có nhiều loại bàn ghế khác nhau, nhưng không hề có loại bàn một người để ai đó ăn uống hay đọc sách một mình. Đó là bởi các nhân viên cần phải gặp gỡ và giao lưu, trao đổi với nhau thật tự nhiên mới có thể biến những ý tưởng dù là nhỏ nhất thành những cuộc cách mạng. Khi nhiều người sở hữu những khả năng khác nhau gặp gỡ và tụ họp lại, họ sẽ giúp nhau tìm ra cách giải quyết mới cho vấn đề nào đó. Quán cà phê tại Google được thiết kế riêng để tạo nên những mối hợp tác như vậy. Tại đây, chúng tôi cũng có những căn bếp nhỏ. Tưởng chừng như căn bếp nhỏ này giống một không gian chỉ phục vụ cho nhu cầu cá nhân, song, trên thực tế, đây lại là một không gian làm việc nơi các nhân viên có thể hợp tác với nhau và tiến hành công việc theo những phương thức sáng tạo nhất.”
Tại Google, chúng ta sẽ không hề thấy bóng dáng của các vách ngăn, thay vào đó là những chiếc bàn lớn dành cho cuộc họp nhóm hay những chiếc ghế sofa với gối tựa. Thông qua những không gian như vậy, các cộng đồng mới liên tục được hình thành bên trong nội bộ Google. Iveta cho rằng sức cạnh tranh của doanh nghiệp đến từ việc nuôi dưỡng những giá trị vô hình như vậy chứ không phải từ những cơ sở vật chất có thể nhìn thấy được.
“Chính những giá trị vô hình đã biến Google trở thành một môi trường làm việc thực sự lý tưởng như hiện nay. Đó chính là nhận thức về sứ mệnh, tính minh bạch và các đề xuất. Trên thực tế, lý do lớn nhất để các nhân viên muốn làm việc tại Google là bởi họ tin rằng với những công việc tại đây, họ có thể góp phần tạo nên một thế giới tốt đẹp hơn. Các nhân viên Google cảm nhận được rằng họ mang trong mình sứ mệnh phải tạo ra những công nghệ có thể cải thiện cuộc sống của con người. Trong khi đó, giữa tính minh bạch và các đề xuất lại tồn tại mối quan hệ mật thiết. Google luôn cung cấp đầy đủ thông tin tới toàn thể nhân viên về các quyết định và đường hướng của công ty, đồng thời tích cực tiếp thu các ý kiến phản hồi của họ.”
Đúng như lời giải thích của Iveta, trên thực tế, các lãnh đạo công ty thậm chí còn chuẩn bị và dành ra một khoảng thời gian nhất định để thông báo những thông tin cơ mật có liên quan tới hoạt động của công ty cho các nhân viên. Google đã nuôi dưỡng và khắc sâu tinh thần tập thể trong mỗi nhân viên thông qua việc đều đặn thông báo tới họ về các quyết định và cách thức tiến hành công việc của công ty. Trong quá trình này, tất cả các nhân viên đều có thể nói lên suy nghĩ của bản thân và công ty sẽ tiếp nhận những ý kiến đó. Ngoài ra, Iveta cho biết, hàng năm, một cuộc điều tra khảo sát có tên gọi là Googlegeist được Google thực hiện với đối tượng tham gia là toàn thể nhân viên với mục đích sửa chữa và hoàn thiện phương châm kinh doanh của công ty.
Danh hiệu “Công ty có môi trường làm việc tốt nhất trên thế giới” sẽ không thể có được nếu Google chỉ tập trung tấn công vào số lượng. Google tin rằng nhân tài là tài sản lớn nhất của doanh nghiệp. Ngay cả bây giờ, gã khổng lồ này vẫn không ngừng tìm kiếm các biện pháp dù là nhỏ nhất để tăng thêm niềm vui và sự thoải mái cho các nhân viên, nhằm hướng tới mục đích cuối cùng là thực hiện cuộc cách tân hoàn toàn mới. Mà theo cách này, các Googler có thể giải trí nhiều hơn và nhìn nhận thế giới qua một lăng kính sáng tạo hơn nữa.
Hàng năm, có tới 2 triệu lá đơn xin việc từ khắp nơi trên thế giới bay về Google. Iveta cho rằng không phải bất cứ ai cũng cần làm việc giống như một Googler, tuy nhiên, để có thể trở thành một Googler, điều quan trọng nhất là cần phải có tinh thần tự chủ.
“Google luôn cần tới những nhân viên có thể tự tạo ra động lực cho bản thân trong một môi trường làm việc tự do như thế này. Đó chắc chắn phải là một người năng động và có tinh thần trách nhiệm cao, không cần phải chờ đợi mệnh lệnh cho từng việc. Trên thực tế, chính bản thân các nhân viên cũng không muốn bị yêu cầu làm việc này việc kia, mà họ luôn mong muốn được giữ tư thế chủ động trong công việc. Nếu muốn thành công thì nhất định bạn sẽ cần tới những tố chất như vậy. Ngoài ra, tôi cho rằng khả năng lãnh đạo cũng là một trong những yếu tố vô cùng quan trọng quyết định tới thành công của mỗi con người. Để có thể thành công, chúng ta cần phải làm việc với tất cả tinh thần trách nhiệm và nỗ lực không ngừng để góp phần tạo nên một thế giới tốt đẹp hơn trên mỗi bước đường ta đi. Chúng tôi không tìm kiếm những con người mong muốn trở thành một CEO. Chúng tôi cần tới những người có tinh thần tự chủ cao độ và luôn cố gắng hết mình, luôn ấp ủ những mơ ước lớn lao ngay trong những việc bình thường nhất.”
Google chính là đại diện tiêu biểu cho những tổ chức áp dụng triệt để triết lý kinh doanh điển hình của các công ty Mỹ: thoải mái trong quá trình làm việc nhưng nghiêm túc, khắt khe trong đánh giá kết quả công việc. Và có thể thấy rằng, các nhân viên Google đang đền đáp những đãi ngộ đặc biệt về điều kiện làm việc của công ty bằng hành động cụ thể. Họ đang làm việc với lòng nhiệt tình và niềm đam mê xuất phát từ tinh thần tự chủ cao độ. Với một niềm tin mạnh mẽ rằng giá trị của công ty chỉ được nâng cao khi giá trị của từng nhân viên được trân trọng một cách xứng đáng, tại Google, có những con người đang vui hết mình thay vì làm việc một cách đối phó.
Hoa kỳ: Công ty Smule
LÀM VIỆC 4 NGÀY MỘT TUẦN ĐÃ QUÁ MỆT MỎI RỒI, HÃY THÊM NHỮNG NÉT CHẤM PHÁ VÀO CÔNG VIỆC!
“Đối với tôi, 4 ngày là quá nhiều cho một tuần đi làm. Việc phải đến văn phòng hàng ngày tự nó đã biến bản thân công việc thành một chuỗi những hành động máy móc. Bạn sẽ không thể làm việc sáng tạo với những yêu cầu mang tính cưỡng chế. Bởi vậy, tôi cho rằng tính linh hoạt và sáng tạo là những giá trị luôn song hành cùng nhau.”
— PRERNA GUPTA —
(Giám đốc Nhân sự của Smule)
Chắc hẳn những ai đã đi làm cũng từng rơi vào tình huống phải tạm gác việc nhà để tới công sở nhưng lại không thể yên tâm tập trung cho công việc. Khi ấy, chúng ta thường nghĩ giá có thể nhanh chóng giải quyết gọn ghẽ việc nhà rồi quay trở lại và tập trung toàn bộ tâm trí cho công việc thì có lẽ sẽ làm việc hiệu quả hơn… Như vậy, công ty cũng được lợi… Hơn nữa, tùy theo tính chất công việc và đồng hồ sinh học của mỗi cá nhân, trong nhiều trường hợp, con người sẽ đạt được thành tích tốt hơn nếu được làm việc vào thời điểm phong độ và năng suất nhất. Chính vì lý do này mà hiện nay tại Hàn Quốc có không ít các doanh nghiệp đã bắt đầu áp dụng chế độ làm việc linh hoạt và được đón nhận tích cực. Và trên thế giới, có một nơi mà các doanh nghiệp sẵn sàng thử nghiệm bất cứ phương pháp nào, nếu điều đó có thể nâng cao khả năng sáng tạo và năng suất làm việc cho nhân viên của họ. Đó chính là Thung lũng Sillicon, Hoa Kỳ. Sau đây, chúng ta hãy cùng tìm hiểu về cách mà người ta đang điều hòa năng suất, công việc và cuộc sống bằng cách thêm vào những nét chấm phá trong công việc thay vì việc chấm công nhàm chán tại một công ty nằm ở Thung lũng Sillicon.
Quãng nghỉ mà họ lựa chọn, chế độ làm việc linh hoạt
Giữa một buổi sáng ngày thường, thay vì bận bịu chuẩn bị đi làm thì tại nhà riêng của Prerna Gupta, bầu không khí lại vô cùng điềm nhiên và thư thái. Sau khi thức dậy khá muộn, Gupta còn tập một bài yoga rồi mới bắt đầu chuẩn bị bữa sáng. Chồng cô cũng không có vẻ gì vội vã. Tại sao cặp đôi công sở này lại có thể bắt đầu ngày mới một cách bình thản đến vậy cho dù họ không phải là những người làm nghề tự do? Câu trả lời nằm ở chế độ làm việc linh hoạt. Hai vợ chồng Gupta cùng làm việc tại Smule − một công ty phát triển phần mềm ứng dụng trên các thiết bị di động. Smule hiện đang hoạt động với khoảng 70 nhân viên và là niềm mơ ước đối với nhiều nhân viên công sở bởi đây là nơi khuyến khích áp dụng chế độ làm việc linh hoạt phù hợp với hoàn cảnh của mỗi nhân viên. Prerna Gupta, người hiện đang giữ vị trí Giám đốc Sản xuất tại Smule cho biết cô chỉ tới công ty ba lần một tuần, thời gian còn lại cô thường xử lý công việc tại nhà. Quãng đường từ nhà tới công ty thường mất một tiếng đồng hồ và đối với cô việc lặp đi lặp lại hành động này hàng ngày là một sự lãng phí thời gian không cần thiết.
“Smule quy định các nhân viên một tuần tới công ty làm 4 ngày và làm việc tại nhà một ngày còn lại. Nhưng đối với tôi, một tuần đến công ty 4 ngày là quá nhiều. Tôi nghĩ rằng trong cuộc sống, điều quan trọng nhất là giữ được mối đồng điệu giữa công việc và cuộc sống cá nhân. Việc phải đến văn phòng hàng ngày tự nó đã biến bản thân công việc thành một chuỗi những hành động máy móc. Nó cản trở những việc mà chúng ta chỉ có thể tập trung tốt nhất khi được ở một mình. Điều này cũng góp phần hạn chế cơ hội để sáng tạo. Bởi vậy, tôi cho rằng tính linh hoạt và tính sáng tạo luôn là những giá trị song hành.”
Giờ giấc làm việc linh hoạt và không kéo dài là điều kiện lao động hoàn hảo đối với những người vừa đi làm vừa chăm sóc con cái như Gupta. Cô tin rằng thời gian làm việc ngắn cùng với nhiều thời gian rảnh rỗi đã mang lại sức cạnh tranh cho Smule trước các đối thủ trên thị trường. Bởi chính sách làm việc này rõ ràng đã tối đa hóa năng suất làm việc và phát huy thực sự năng lực của các cá nhân.
“Chắc chắn bạn không thể làm công việc sáng tạo với những yêu cầu mang tính chất cưỡng chế được. Bởi ai cũng có một thời điểm làm việc hiệu quả nhất trong ngày. Tuy nhiên, thời điểm này ở mỗi người lại không giống nhau. Chính vì điều này, nếu công ty cho phép các nhân viên được làm việc với một lịch trình linh động tùy theo đồng hồ sinh học của mỗi người thì họ có thể làm việc vào thời điểm mà họ tự cảm thấy hiệu quả nhất. Theo đó, người lao động sẽ làm việc tốt hơn và giải quyết công việc một cách nhanh chóng. Tôi tin rằng trong một môi trường làm việc như vậy, khả năng cạnh tranh của nhân viên và công ty đều được nâng cao.”
Ngoài việc tham gia vào các cuộc họp và các buổi thảo luận nhóm cần thiết, các nhân viên của Smule chỉ cần sắp xếp lịch trình của bản thân và làm việc cùng nhau tối thiểu 15 tiếng mỗi tuần. Đây quả là một niềm mơ ước đối với những người thậm chí luôn phải làm việc 15 tiếng mỗi ngày.
Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều ý kiến trái chiều trong cách nhìn nhận về chế độ làm việc linh hoạt. Cũng có những ý kiến lo ngại cho rằng sự tự do, thoải mái của mỗi cá nhân rất có thể sẽ gây cản trở cho sự phát triển chung của doanh nghiệp. Một trong những ví dụ là trường hợp của công ty Yahoo!. Công ty này đã đưa ra quyết định tuyệt đối nghiêm cấm làm việc tại nhà − điều từng được coi là một thông lệ cố định trong đội ngũ nhân viên công ty. Lý do là bởi đột nhiên trong công ty xuất hiện một luồng ý kiến chỉ trích rằng việc áp dụng chế độ làm việc linh hoạt thậm chí còn gây ra những cản trở và sự đình trệ trong công việc. Trên thực tế, vào thời gian buổi chiều tại Yahoo!, các nhân viên thường lấy lý do làm việc tại nhà hay làm việc ở ngoài để ung dung trốn ra bãi đỗ xe. Người Mỹ gọi vụ việc này là “căn bệnh Yahoo!” và coi đó như một ví dụ thực tế tiêu biểu nhất cho thấy mặt trái của chế độ làm việc linh hoạt. Cuối cùng, Yahoo! đã phải đưa ra biện pháp nhằm ngăn chặn và chấm dứt việc nhân viên lợi dụng chính sách của công ty một cách vô tội vạ, đồng thời quyết tâm xây dựng lại nền tảng kỷ luật doanh nghiệp vốn đã bị phá vỡ. Và biện pháp của Yahoo! khi đó là chuyển hướng chú trọng vào hiệu suất công việc hơn là tôn trọng tính sáng tạo và tự do đặc thù của lĩnh vực kỹ thuật số. Nói theo cách khác, đây chính là biện pháp tăng cường giám sát kỷ luật nhằm nâng cao tính chuyên cần của nhân viên. Mặc dù cũng có những người ủng hộ quyết định này, cho rằng ban lãnh đạo đã có những chuyển đổi sáng suốt và kịp thời. Song, trong bối cảnh chế độ làm việc linh hoạt đang nổi lên như một xu hướng mới và ngày càng tạo được chỗ đứng vững chắc tại thung lũng Silicon thì quyết định thắt chặt kỷ luật của Yahoo! đã vấp phải nhiều chỉ trích nặng nề. Về vấn đề này, Gupta cũng là một trong số những người cho rằng Yahoo! hiện đang đi ngược lại xu hướng của thời đại, đồng thời làm rõ lập trường quan điểm của bản thân như sau:
“Tôi cho rằng tính chuyên cần phản ánh hai lớp giá trị. Một là phẩm hạnh và tư chất của cá nhân các nhân viên. Hai là nó cho thấy liệu con người có niềm tin vào việc mà mình đang làm đến đâu. Nếu như các nhân viên thực sự yêu thích công việc của họ và có niềm tin vào sản phẩm mà họ đang tạo ra thì chắc chắn không nhất thiết phải sử dụng đến các biện pháp cưỡng chế để yêu cầu họ tới văn phòng và hoàn thành công việc của mình. Họ sẽ làm việc mà không cần tới bất cứ một điều kiện nào như vậy. Dù ở bất kỳ đâu, vào bất kỳ lúc nào, bạn cũng có thể bắt gặp họ đang làm việc và thậm chí là tự cảm thấy hứng thú với công việc đó. Những con người có niềm đam mê và trách nhiệm với công việc thì không cần bắt buộc họ phải làm việc ở một nơi nào đó. Nếu Yahoo! cho rằng các nhân viên của họ có vấn đề với tính chuyên cần thì tôi cho rằng trước hết họ nên tập trung hơn vào việc thiết lập một quy trình làm việc để tạo ra những sản phẩm thú vị, thực sự thu hút được mối quan tâm của nhân viên công ty.”
Mỗi khi phát sinh vấn đề, con người thường có xu hướng tìm tới giải pháp đơn giản nhất là khôi phục lại những gì từng có trước đó. Tuy nhiên, đi theo lối mòn đã được vạch sẵn thay vì đặt cược vào một hướng đi mới là điều mà ai cũng có thể làm được. Trong thời đại ngày nay, thế giới đã được chứng kiến sự bùng nổ của phương thức làm việc thông minh (smart work) và tác động làm thay đổi toàn bộ các mô hình môi trường làm việc từng được biết đến trước đó của nó. Do đó, việc quay trở lại với phương thức làm việc truyền thống rất có thể sẽ kéo lùi sự phát triển của doanh nghiệp. Đúng như lời Gupta nói, con người sẽ không bao giờ tìm cách lẩn tránh công việc mà họ yêu thích. Tuy nhiên, chúng ta khó có thể yêu cầu ai đó phải đơn phương cố gắng yêu thích một công việc nào. Trong khi đó, với môi trường phát triển lí tưởng cộng thêm những sự trợ giúp tối đa thì một ý tưởng thú vị hoàn toàn có thể trở thành một công việc đầy tiềm năng. Gupta đã cùng các đồng sự của cô tại Smule tiếp sức cho nhau để tạo nên một công việc như vậy. Đối với họ, chế độ làm việc linh hoạt không phải cách để che giấu sự lười biếng mà là quãng nghỉ cần thiết trước khi thực hiện một cú nhảy xa.
“Chúng tôi đã được trải nghiệm một thực tế rõ ràng rằng các nhân viên có năng lực sẽ làm việc hiệu quả nhất vào khoảng thời gian và tại địa điểm mà họ cảm thấy thoải mái.”
Gupta không giấu được sự hãnh diện khi cho biết tất cả những nhân viên của Smule đều có thể làm việc với niềm đam mê và giải trí theo cách đầy trí tuệ. Và cô muốn cho thấy công việc và giải trí tưởng chừng như hai đường thẳng song song bất tận lại có thể giao thoa ngay tại chính nơi làm việc. Smule là một doanh nghiệp nổi tiếng “biết cách chơi” tại Thung lũng Silicon.
Hàng ngày chúng tôi tổ chức hòa nhạc ở công ty
Văn phòng làm việc của Smule hoàn toàn không giống với những công ty bình thường khác. Nếu gọi Google là campus dành cho những người đã đi làm thì có thể gọi Smule là sân khấu biểu diễn hòa nhạc của dân công sở. Đúng với tính chất chuyên môn của một công ty chuyên phát triển phần mềm ứng dụng hỗ trợ hoạt động chơi nhạc hay sáng tác âm nhạc trên điện thoại thông minh, văn phòng của Smule được thiết kế như một sân khấu biểu diễn thực thụ với đủ các loại nhạc cụ. Một vài nhân viên tự tin vào tài năng âm nhạc không thua kém các ban nhạc chuyên nghiệp chào đón khách bằng một màn biểu diễn đặc sắc. Tại Smule có cả những thiết bị cách âm dành cho các phòng hòa nhạc để tạo nên những không gian âm nhạc tuyệt đối, nơi mà nhân viên làm việc tại đây có thể được đắm mình vào thế giới âm nhạc. Trong một môi trường làm mà chơi, chơi mà làm như vậy, các nhân viên trẻ tuổi của Smule dường như không lúc nào đánh mất sức sống mạnh mẽ căng tràn của tuổi thanh xuân. Giám đốc marketing của Smule tỏ ra vô cùng hài lòng vì được làm việc trong một môi trường âm nhạc như vậy, khi mà cô có thể được thưởng thức những giai điệu yêu thích ngay tại nơi làm việc.
“Tôi rất yêu Smule. Hơn nữa, tôi vô cùng tự hào vì công ty chúng tôi đặc biệt khuyến khích phong cách làm việc linh hoạt, nhờ vậy mà các nhân viên có thể tìm thấy sự cân bằng trong công việc và cuộc sống. Tại đây, tôi được làm những công việc mà tôi vẫn luôn yêu thích và có thể tiếp tục dành tình yêu cho công việc này. Tôi nghĩ rằng tính sáng tạo là điều không thể gượng ép. Chỉ khi hoàn toàn thả lỏng trong một môi trường tự nhiên như thế này, con người mới phát huy được hết khả năng sáng tạoTôi thực lòng yêu thích việc tới công ty để làm việc. Bởi tại đó luôn có những công việc mới mẻ và thú vị đang chờ đợi tôi.”
Jessie, một kỹ sư phần mềm cho biết, nhờ có môi trường làm việc tự do và sáng tạo tại Smule, cô đã tìm thấy niềm vui trong công việc. Đây cũng chính là lý do mà Jessie vui vẻ lựa chọn việc đến công ty ngay cả vào thứ năm − ngày mà Smule cho phép nhân viên được làm việc tại nhà.
“Tạo ra những trò chơi liên quan tới âm nhạc trên các thiết bị di động là điều rất thú vị. Tuy nhiên, có một điều còn thú vị hơn thế. Đó là tất cả mọi người tại đây đều thực sự yêu thích công việc của mình. Tôi nhận được nguồn động viên và niềm vui rất lớn khi làm việc cùng những con người như vậy. Tôi cảm nhận được rất rõ niềm vui thích của họ đối với công việc và điều này kích thích tôi đưa ra các ý tưởng mới. Bởi vậy chúng tôi rất vui khi được làm việc và thư giãn cùng nhau tại công ty. Bạn thấy đấy, chúng tôi lúc nào cũng đùa giỡn với nhau như thế này.”
Nhân viên của Smule phần lớn là các bạn trẻ ở độ tuổi trên dưới 30. Với một đội ngũ nhân viên trẻ như vậy, Smule thậm chí còn tự tạo ra một sân chơi để thỏa sức thể hiện bản thân. Và những ý tưởng nảy sinh từ sân khấu này đã giúp họ vươn lên trở thành doanh nghiệp có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất tại Mỹ vào năm 2011. Các thành viên của Smule đã tìm thấy nguồn cảm hứng dồi dào từ chính nơi làm việc của họ chứ không phải từ một tụ điểm giải trí hay địa điểm nghỉ dưỡng nào khác. Thêm nữa, rõ ràng việc đặt ra những phá cách trong công việc và cuộc sống như vậy đã giúp họ được nạp đầy năng lượng mỗi ngày bằng những niềm vui. Tưởng chừng như đã gây dựng được một môi trường làm việc không thể tốt hơn, song Smule vẫn đang không ngừng tự đặt ra thử thách mang tên “đổi mới phương thức làm việc” để đạt tới giai điệu hài hòa của tính sáng tạo và hiệu suất. Làm sao để tạo nên một môi trường làm việc vui vẻ hơn nữa, hiệu quả hơn nữa cho tất cả mọi người dường như là một câu hỏi luôn dấy lên nỗi nhức nhối ở đây. Thích thú dõi theo một đồng nghiệp cũng đang thả hồn vào với ca khúc của mình, Gupta bỗng chuyển giọng cương quyết.
“Hiện nay đa số mọi người đều không yêu thích công việc của bản thân. Nhiều người coi công việc như một gánh nặng và luôn bị căng thẳng, mệt mỏi. Nếu ra ngoài và hỏi những người bạn gặp trên đường, chắc chắn phần lớn mọi người sẽ nói với bạn rằng họ không muốn phải làm việc nhiều như bây giờ. Trong thời đại phát triển ngày nay, thật đáng xấu hổ khi ý nghĩa của công việc đối với cuộc sống hiện đại của con người lại bị hạ thấp đến vậy. Trong một xã hội tiến bộ đến vậy mà con người vẫn cảm thấy mình bất hạnh khi phải oằn mình làm việc suốt 8 tiếng mỗi ngày thì rõ ràng đây là thất bại của chúng ta. Đúng hơn là thất bại của thế giới mà chúng ta đang sống. Tuy nhiên, các kỹ thuật tiên tiến đang ngày càng tạo ra nhiều cơ hội giúp chúng ta làm việc thoải mái hơn, tăng thêm mức độ hài lòng của con người với công việc. Các cơ hội này không chỉ được ứng dụng để phục vụ cho cuộc sống tiện ích của con người mà còn có thể được áp dụng để giúp con người cảm thấy hạnh phúc hơn với công việc của mình. Nhiệm vụ mới của chúng tôi là trong tương lai phải kiến tạo nên môi trường làm việc từ xa để phù hợp với sự phát triển của phương thức làm việc thông minh. Chúng tôi nhất định sẽ nỗ lực hết mình để bắt kịp với giá trị đích thực của công việc.”
Điều mà xã hội cần tới ngày nay là sự phát triển của các doanh nghiệp cùng với quá trình trưởng thành của những con người yêu lao động chứ không phải là cùng những cỗ máy chỉ biết làm việc. Liệu trong tương lai, song hành với môi trường làm việc duy trì được sự cân bằng thay vì cản trở sự hòa hợp giữa công việc và cuộc sống, chúng ta có thể được nghe thấy nhiều hơn những câu như, “Tôi yêu công việc của mình” hơn là “Tôi ghét phải đi làm” hay không?
Đã đến lúc, niềm tin từ phía doanh nghiệp cần phải trở thành nguồn cổ vũ tinh thần và nhiệt huyết đối với nhân viên.