II. Pôn Ghét-ti: Tôi đã trở thành người giàu nhất thế giới như thế nào?
Chí hướng ban đầu của Pôn Ghét-ti là làm một quan chức ngoại giao và nhà văn, nhưng cuối cùng đã trở thành vua dầu mỏ, hơn nữa trở nên giàu có nhất thế giới. Đó là câu chuyện như thế nào? Xin hãy nghe ông từ từ kể lại.
Người giàu có nhất trên thế giới là vua dầu lửa Pôn Ghét-ti (JPaulgetty), quá trình ông làm giàu có thể coi như một cuốn sách giáo khoa được.
Nói chung con người ta có một cách hiểu sai lệch, cho rằng Ghét-ti giàu có được là nhờ vào di sản mà cha ông để lại. Trên thực tế, khi Ghét-ti bố chết, chỉ để lại cho con trai ông ta 500 ngàn đôla Mỹ. Món tiền này không nhỏ, nhưng ảnh hưởng không lớn đối với Ghét-ti. Vì trước khi cha ông chết, ông đã kiếm được vài triệu đôla Mỹ rồi.
Ghét-ti cũng giống như Hô-uốt Hiu-xơ vậy, ông thẳng thắn, trong lòng không giấu được điều gì. Ông thích nói sự từng trải của mình cho người khác nghe, vì ông tin rằng sự từng trải của mình có thể giúp cho những người trẻ tuổi nhiều điều để tham khảo. Ông thường viết bài trên tạp chí "Playboy", ông đã viết 34 bài viết ngắn, còn xuất bản ba cuốn sách. Rõ ràng là ông thích viết sách. Khi còn trẻ, một thời ông còn cho rằng mình có thể kiếm sống bằng viết sách, đến nay ông gần như vẫn chưa từ bỏ ước mơ đó. Giọng văn của ông mới mẻ, mạnh mẽ, thẳng thắn.
Dưới đây là hồi ký mà ông đích thân viết lại.
1. Thành công đầu tiên khiến người ta hưng phấn tới mức khó hiểu
Sau khi tìm kiếm giếng dầu ở Oóc-kla-hô-ma suốt chín tháng trời mà không thu hoạch được gì, cuối cùng tôi đã tìm được giếng dầu đầu tiên vào đầu tháng 2 năm 1916.
Vào ngày 2 tháng 2, chúng tôi đã đào được đất cát có vết dầu. Điều này có nghĩa là chúng tôi đã tới được giai đoạn cuối cùng của tìm kiếm; trong vòng 24 tiếng đồng hồ sau đó, sẽ có thể chứng minh được giếng dầu đó là khô hay là có dầu tồn tại.
Khi ấy tôi còn trẻ tuổi, lại chưa có kinh nghiệm. Sự căng thẳng và hưng phấn của tôi lên tới mức bản thân tôi không kiềm chế nổi. Đối với công nhân đào giếng, không những tôi không giúp được gì, ngược lại còn làm vướng chân vướng tay họ. Để tránh gây trở ngại cho công việc của họ, cũng để giảm bớt sự căng thẳng của bản thân mình, tôi quyết định quay trở lại Tun-sa, đây là một thành phố nhỏ ở gần nhất. Tôi quyết tâm chờ ở đó, đợi tới khi công việc tìm kiếm kết thúc, kết quả được sáng tỏ. Ở Tun-sa, một người bạn thân của tôi là Xmít, lớn hơn tôi nhiều tuổi, không lấy làm lạ lẫm như tôi, đã tự khích lệ mình muốn tới hiện trường đào giếng, làm công việc giám sát thay tôi.
Nơi đào giếng rất xa xôi, không có điện thoại. Xmít hứa với tôi, ngày hôm sau ông ta sẽ ngồi chuyến tàu cuối cùng trở về, đem kết quả mới nhất thông báo cho tôi biết.
Ngày hôm sau, ngày 3 tháng 2, một ngày giá lạnh, tôi đứng đợi ở ga tàu hoả Tun-sa một tiếng đồng hồ. Cuối cùng, tàu đã tới. Sau bao nhiêu phút trôi qua, bóng dáng quen thuộc của Xmít xuất hiện trong toa tàu, bộ mặt ông ta cười tươi, tôi biết là đã có hy vọng.
"Xin chúc mừng, Pôn!" Ông ta kêu lên, "Giếng của cậu chiều hôm nay đã có dầu. Ba mươi thùng!"
Tôi tưởng là ông ta nói ba mươi thùng mỗi ngày, sự hưng phấn của tôi lập tức tan biến. Mỗi ngày ba mươi thùng - so với giếng dầu của những người khác, không khỏi quá nhỏ bé.
Nhưng Xmít cười nói: "Không phải mỗi ngày ba mươi thùng, mà là mỗi giờ ba mươi thùng..."
Mỗi giờ ba mươi thùng!
Điều này thì lại khác, hoàn toàn khác. Điều đó có nghĩa là giếng dầu đó mỗi ngày có thể sản xuất được 720 thùng dầu thô. Điều đó cũng có nghĩa là tôi đã gia nhập vào các doanh nghiệp dầu mỏ - chuẩn bị đứng vào đó.
Là con trai của một thương gia dầu mỏ thành đạt, từ nhỏ tôi đã làm quen với sự nghiệp dầu mỏ. Tôi và cha tôi, Gioóc-giơ Ghét-ti và Sa-na Ghét-ti, năm 1903 lần đầu tiên đến khu vực Oóc-kla-hô-ma tham quan, khi ấy tôi mới 10 tuổi. Cha tôi khi ấy là một luật sư rất có tiếng tăm ở thành phố Min-ni-a-pô-lít, khi ấy cơn sốt khai thác dầu ở Oóc-kla-hô-ma đang nước sôi lửa bỏng. Ông đã thành lập "Công ty dầu mỏ Min-ni-hô-ma", bắt đầu khai thác dầu mỏ.
Cha tôi là người đi lên từ hai bàn tay trắng, khi còn trẻ ông rất nghèo khổ, ông rất chịu khó, cũng rất có phương pháp trong việc tìm kiếm dầu mỏ. Sau khi "Công ty dầu mỏ Min-ni-hô-ma" được thành lập, ông đã giám sát việc đào giếng, đào được 43 giếng, thì có tới 42 giếng là có dầu.
Trong hai năm 1910 và 1911, tôi giúp cha tôi làm những công việc vặt ở giếng dầu, học nghề. Tháng 9 năm 1914 tôi mới bước vào sự nghiệp dầu mỏ. Tôi vừa từ trường Đại học Ốc-xphớt của Anh trở về Mỹ, tôi đã học ở đó hai năm. Chí hướng ban đầu của tôi là vào Bộ Ngoại giao Mỹ, nhưng tôi tạm thời gác lại kế hoạch này, thử vận may của tôi ở các giếng dầu ở Oóc-kla-hô-ma.
Thời cơ rất thuận lợi, khi ấy ngành dầu khí của Mỹ mới phát triển lên, đang ở vào thời kỳ phát triển tốt nhất, trên mỏ dầu vẫn tràn đầy tinh thần khai hoang miền tây, mọi người hết sức cuồng nhiệt với việc khai thác dầu, nhất là sau khi cuộc chiến tranh châu Âu năm đó bùng nổ. Các thành phố nhỏ gần Oóc-kla-hô-ma kế tiếp nhau xây dựng lên.
Mặt đường phố vẫn còn chưa được trải - mùa đông một lớp bùn đặc sệt, mùa hè bụi bay đầy phố. Xung quanh những vùng có tương đối đông dân, các quán trọ nườm nượp mọc lên, cả nơi đánh bạc cũng đã có, trở thành nơi mà mọi người ùn ùn kéo tới.
Quang cảnh đó tương tự như cơn sốt đãi vàng ở Ca-li-phoóc-ni-a năm 1849, chỉ có điều ở Oóc-kla-hô-ma, cái mà mọi người muốn tìm kiếm là dầu mỏ, không phải là vàng. Tình trạng đó giống như là dịch bệnh vậy, rất ít người không bị lây nhiễm.
Hàng ngày đều có người phát tài lớn, cũng có người phá sản. Một người nghèo rớt mùng tơi, rất có thể vì đào thêm 100 thước Anh mà trở thành người thành công. Cũng tương tự, một triệu phú lớn đào hết giếng khô này đến giếng khô khác, cuối cùng thì không còn một xu dính túi.
Hoàn toàn giống như con bạc đang mạo hiểm, tôi gia nhập vào hàng ngũ với hy vọng. Bản thân tôi không có vốn, dự toán của cá nhân tôi một tháng 100 đôla. Năm đầu tiên, không kiếm chác được gì cả. Thường nghe thấy người khác đào được giếng dầu lớn, nhưng vận may của tôi dường như không hề may mắn một chút nào cả.
Sau đó, vào cuối thu năm 1915, có người muốn cho thuê một mảnh đất, tôi đi xem khu đất đó, cảm thấy có hy vọng. Tôi biết những người khai thác dầu độc lập khác cũng rất hứng thú đối với nó, điều này đã khiến cho tôi lo lắng. Bản thân tôi không có tiền bạc gì, càng không thể có được nhiều tiền để đào được giếng dầu hoặc như những thương gia dầu mỏ già có thể bỏ ra. Để che giấu sự túng quẫn của mình, tôi nhờ ngân hàng cử một đại biểu ra giá thay tôi, để tránh lộ ra thân phận của tôi.
Điều bất ngờ đối với tôi là cách làm này đã có hiệu quả. Khi bán đấu giá, đã có không ít thương nhân độc lập cực kỳ hy vọng trúng thầu, họ thấy người của ngân hàng cũng tới tham gia bỏ thầu, rất cảm thấy kinh ngạc và bất an. Họ nghĩ, nếu như ngân hàng tham gia đấu giá, nhất định là thay mặt cho một công ty dầu mỏ khổng lồ nào đó, sẵn sàng đưa ra một cái giá bất kỳ để thuê lại miếng đất đó. Họ đều cảm thấy việc ra giá đều là tốn công vô ích, kết quả, tôi đã thuê được nó với giá 500 đôla, đây quả là một cái giá vô cùng rẻ!
2. Đích thân tham gia thì mới có thể khống chế toàn cục
Không lâu sau, tôi đã thành lập một công ty, đầu tư tiền đào giếng. Bản thân tôi không có vốn, cổ phần của công ty chỉ chiếm 15%. Tôi đã tìm một đám công nhân đào giếng. Tôi khởi công vào tháng 1 năm 1916. Từ sáng đến tối tôi ở hiện trường, mãi cho tới khi công tác đào bước vào giai đoạn cuối cùng. Cuối cùng, như bên trên tôi đã nói, tôi quá căng thẳng, đành phải rời khỏi hiện trường. Về sau, Xmít nói với tôi, giếng dầu đó mỗi ngày có thể sản xuất được 720 thùng dầu thô.
Miếng đất đó sau hai tuần lại được cho một công ty dầu mỏ thuê lại, bản thân tôi kiếm trọn 12 ngàn đôla. Con số này không gây kinh ngạc đối với khoản tiền lớn mà người khác có được, nhưng cũng đủ khiến tôi tin tưởng rằng tôi nên tiếp tục công việc khai thác dầu mỏ.
Cha tôi từng lập khế ước với tôi, thành lập mối quan hệ hùn vốn. Ông ấy cung cấp tiền vốn để tôi khai thác dầu mỏ, tôi phụ trách giám sát quản lý. Nếu như có lãi, thì ông ấy hưởng 70%, tôi được 30%. Sau khi tôi đào được giếng dầu đầu tiên, tôi đã thành lập "Công ty dầu mỏ Ghét-ti" vào tháng 5 năm 1916, cổ phần của tôi chiếm 30%.
Về tình hình mối quan hệ làm ăn giữa cha tôi và tôi, trên báo chí cũng có không ít ghi chép sai lệch. Khác với điều mà mọi người nghĩ, cha tôi không tặng tôi một khoản tiền mặt để tôi mở mang sự nghiệp. Gioóc-giơ Ghét-ti không tán thành việc con trai của một người thành đạt bị nuông chiều hư một cách dễ dàng hoặc vẫn còn cho con tiền sau khi con lớn lên biết kiếm tiền. Cha tôi quả thực đã lo vốn giúp tôi vào thời kỳ đầu tôi mới lập nghiệp, nhưng đều là được tiến hành với điều kiện ba phần bảy phần. Còn việc cá nhân tôi thuê đất khai thác dầu mỏ, đều là do cá nhân tôi bỏ tiền bỏ sức ra. Cha tôi không bỏ tiền ra, cũng không thu lợi nhuận.
Đúng rồi, còn có một cách nói sai lệch nữa, tôi muốn nhân đây xin sửa lại. Nhiều người nói, khi cha tôi qua đời vào năm 1930, đã để lại cho tôi một di sản lớn. Trên thực tế, trong di chúc ông ấy để lại cho tôi 500 ngàn đôla. Tôi thừa nhận đây là một món tiền không nhỏ, nhưng cũng chỉ là một phần nhỏ trong số tài sản kếch sù của ông ấy. Đây chỉ là một di sản có tính tượng trưng. Cha tôi biết rằng bản thân tôi từ lâu đã có tới vài triệu đôla, ông ấy đem đa số tài sản chia cho mẹ tôi.
Sau khi cha tôi và tôi có mối quan hệ người hợp tác vào năm 1916, thì tôi bắt đầu bắt tay vào khai thác dầu mỏ. Giếng thứ hai của tôi là giếng khô, nhưng cũng không làm giảm đi sự nhiệt tình của tôi. Khi ấy, dòng máu nóng của tôi đã cầm chắc suốt đời kinh doanh công ty dầu mỏ. Thông thường tôi kiêm nhiệm nhiều chức: Nhà địa chất học, cố vấn pháp luật, giám sát khai thác, chuyên gia chất nổ, thậm chí có lúc còn là công nhân. Trong vài tháng sau đó, vận số của tôi tương đối tốt. Trong đa số các trường hợp, khi tôi bán đi hợp đồng thuê đều phải kiếm được một khoản, còn cơ hội đào được những giếng đào có dầu của tôi, cũng nhiều hơn so với giếng khô.
3. Học vấn kết hợp với kỹ thuật thì tỷ lệ thắng càng lớn
Đằng sau những thành công này, không có gì bí mật, cũng không có công thức thần bí nào cả. Tình hình công việc của tôi giống như hầu hết những người khác, ngoài một điểm khác: Trong những năm đó, địa chất học khai thác dầu mỏ còn chưa được coi trọng. Nhiều thương nhân dầu mỏ đều công nhiên bày tỏ không tin "những con mọt sách chết tiệt" có thể giúp họ tìm được dầu mỏ. Đại đa số các thương gia dầu mỏ đều hoài nghi mà không chửi môn địa chất học đã là tốt rồi. Họ không bao giờ coi trọng báo cáo của các nhà địa chất học. Tôi là một trong số cực kỳ ít người tin vào địa chất học. Mỗi khi có dịp là tôi lại cặm cụi nghiên cứu môn học này, sau đó tận dụng nó.
Người khai thác dầu độc lập cần phải có tố chất và kỹ xảo cơ bản trong một chừng mực nhất định. Anh ta cũng cần có những thủ hạ đáng tin cậy, trung thành và có kinh nghiệm. Thế nhưng, ngoài những cái đó ra, tôi cảm thấy nhân tố quan trọng nhất quyết định thành công và thất bại, e rằng còn phải nói tới vận may.
Một số người không cho là như vậy. Một người tên là Bô-en-đa, ông ta là vua dầu mỏ của Oóc-kla-hô-ma thời kỳ đầu, ông ta thường thích đưa ra kết luận của mình: "Không phải là vận may. Một người hoặc là có thể ngửi được mùi dầu, hoặc là không thể. Nếu như anh ta có được thứ khả năng này, cho dù dầu mỏ có ở dưới 3000 thước Anh, anh ta cũng có thể ngửi được".
Có thể là như vậy. Nhưng tôi vẫn có thái độ hoài nghi. Xét về bản thân tôi mà nói, tôi chưa bao giờ có cách nào để ngửi được dầu mỏ, tôi cũng chưa từng có kinh nghiệm như thế này, có cảm ứng đặc biệt khi đi qua nơi có chứa dầu. Tôi vẫn cho rằng những thành công ban đầu của mình thuần tuý là do vận may.
Thế nhưng, đừng cho rằng người khai thác dầu độc lập không phải làm gì cả, chỉ ngồi chờ vận may tới là được. Khai thác dầu mỏ không phải là một công việc dễ dàng gì. Nó thường đầy vất vả, còn gặp phải vô số những khủng hoảng tài chính, nhất là thời kỳ đầu. Hơn nữa giếng dầu thường bị bốc cháy, tiền bỏ ra để dập lửa có thể còn quá cả toàn bộ số tiền kiếm được. Giếng khô, thất thoát hoặc hỏng hóc máy móc, tranh chấp về pháp luật, chẳng qua chỉ là một phần phiền phức mà thôi, những cái đó thường khiến cho người khai thác dầu rất đau đầu.
Ngoài ra, tất cả những người khai thác dầu độc lập như tôi đều phải đối mặt với sự cạnh tranh và đối kháng mạnh mẽ của các công ty dầu mỏ lớn, thậm chí một số công ty dầu mỏ lớn còn dùng những thủ đoạn không chính đáng bất hợp pháp để đối phó bạn, nếu như họ cảm thấy bạn trưởng thành lên quá nhanh.
Những người khai thác dầu độc lập tất yếu phải rèn luyện cho mình đặc điểm và kỹ xảo, khiến cho mình có thể tồn tại được, đương nhiên đây cũng không chỉ là để đối kháng với các công ty dầu mỏ lớn. Chúng tôi cần phải trở nên dẻo dai, có thể thích ứng được với nhiều hoàn cảnh, nhiều thay đổi, nhất là về mặt cải tạo kỹ thuật, vì chúng tôi cần phải tồn tại. Lấy ví dụ, các công ty dầu mỏ lớn đã thuê rất nhiều chuyên gia, cố vấn, nhân viên hành chính và nhân viên văn phòng, ngồi trong văn phòng đẹp đẽ chỉ huy, còn những người khai thác dầu độc lập như chúng tôi chỉ có thể tìm kiếm chuyên gia trong những thủ hạ của mình, nếu như gặp phải vấn đề, cũng chỉ có thể dựa vào phán đoán và kinh nghiệm của mình để giải quyết. Bản thân chúng tôi xử lý công việc hành chính và công văn giấy tờ. Còn văn phòng làm việc của chúng tôi chính là "chiếc xe cổ lỗ sĩ" có thể theo chúng tôi bất cứ lúc nào.
Lấy tôi ra làm ví dụ, giống như vừa rồi tôi nói, tôi là một người may mắn - vô cùng may mắn. Tôi đã đào được mấy giếng dầu. "Nghiệp vụ của công ty dầu mỏ Ghét-ti" đang lên vùn vụt. Tôi được chọn làm một trợ lý của công ty, còn kiêm chức thư ký, nhưng không có nghĩa là nói, tôi có thể cởi bỏ bộ quần áo lao động, đổi sang mặc com-plê. Tuy tôi đã có chức vụ mới, tôi vẫn làm việc tại giếng dầu. Bản sắc của tôi cũng không thay đổi, tôi thuê đất, tôi bán hợp đồng thuê, tôi đào giếng, tìm kiếm dầu mỏ.
"Công ty dầu mỏ Ghét-ti" ngày càng kiếm được nhiều tiền, cổ phần của tôi cũng tăng lên tới 30%, đồng thời tôi cũng kiếm được không ít tiền từ các mặt đầu tư khác. Tất cả những cái đó đều buộc tôi phải cực kỳ bận rộn, bận tới mức tôi không có thời gian để ý xem rốt cuộc mình đã kiếm được bao nhiêu tiền. Vào một ngày sau đó, tôi dừng lại, mới có thể kiểm tra tỉ mỉ được tình hình tài chính của tôi. Tôi đột nhiên phát giác ra, mình đã đạt được mục tiêu đặt ra vào tháng 9 năm 1914 từ lâu. Trong các doanh nghiệp dầu mỏ của Mỹ, tôi đã xây dựng được một nền tảng sự nghiệp cho bản thân mình.
Khi ấy tôi còn chưa đầy 24 tuổi, nhưng tôi đã trở thành một người khai thác dầu mỏ độc lập thành đạt. Tôi đã kiếm được một triệu đôla đầu tiên của mình.
Tôi đã là một người thành đạt.
Trước đó, cuộc sống của tôi chủ yếu là tiêu phí vào trưởng thành lên, học hành và xây dựng sự nghiệp. Nay, 24 tuổi, tôi phát hiện thấy mình đã kiếm được đủ tiền hoặc đủ để cho tôi sử dụng một thời gian. Tôi lập tức hạ quyết tâm, từ nay về sau, vứt bỏ hết tất cả mọi công việc, chuyên tâm vào vui chơi, hưởng thụ.
Tôi đưa ra quyết tâm này, một phần là vì chiến tranh châu Âu đang diễn ra, tuy nước Mỹ chưa tham chiến, nhưng tôi tin Mỹ bị cuốn vào cuộc chiến tranh là điều không thể tránh khỏi.
Tôi đã gửi đơn, một khi nước Mỹ tham chiến, thì tôi sẽ báo đền đất nước, tôi tin mình sẽ nhận được giấy gọi, chỉ là thời gian sớm hay muộn mà thôi. Trước đó, tôi muốn xả hơi một chút, vui chơi thoả thích một chút.
Kể từ năm 1906, mẹ tôi, cha tôi và tôi có một ngôi nhà cố định ở Lốt An-giơ-lét. Tôi đã học tại bang Ca-li-phoóc-ni-a trước khi học trường Ốc-xphớt, sau đó tôi bắt đầu sự nghiệp của mình ở mỏ dầu Oóc-kla-hô-ma.
"Con đã kiếm được nhiều tiền - Con muốn nghỉ hưu". Tôi nói thẳng với cha mẹ tôi đang ngạc nhiên.
4. Công việc mới là trọng tâm của cuộc sống
Mẹ và cha tôi đều không thích quyết định này của tôi. Khi còn trẻ họ làm việc rất chăm chỉ. Khi họ mới cưới, mẹ tôi tiếp tục dạy học ở trường, nhằm có thể cung cấp chi phí cần thiết để cha tôi tiếp tục học xong nghiên cứu pháp luật. Hai người họ đều tin tưởng chắc chắn rằng, một người cần phải nỗ lực làm việc, nếu không thì sẽ sống vô ích, lại nói người có tiền cần phải tiếp tục đầu tư, thì mới không coi là kiếm tiền vô ích. Cha tôi cho tôi biết, tiền của một thương nhân là tiền vốn dùng vào đầu tư, tái đầu tư.
"Con cần phải tận dụng tiền của con để sáng tạo, kinh doanh, để gây dựng sự nghiệp", ông ấy nói, "Của cải của con cho thấy con có thể tạo việc làm cho vô số người khác - có thể tạo của cải cho nhiều người trong đó có con, sống cuộc sống tương đối tốt".
Tôi không hiểu những lời của ông ấy cho lắm, vào khi ấy. Về sau tôi mới hiểu được ý nghĩa trong những lời của ông ấy, nhưng tôi trước tiên làm theo ý của mình. Tôi mua một chiếc xe Ca-di-lắc mui trần mới tinh, quần áo đẹp, còn có tiền tiêu không hết. Tôi đã quyết tâm vui chơi cho thoả thích một phen, có những điều kiện tiên quyết này, tôi đến bang Nam Ca-li-phoóc-ni-a, Lốt An-giơ-lét, Hô-li-út một cách không hề khó khăn gì, sống cuộc sống nhung lụa. Tuy khi ấy nước Mỹ đã tuyên chiến, lệnh nhập ngũ của tôi đầu tiên là kéo dài, về sau lại bị huỷ. Chính phủ nói: "Không cần anh tham gia phục vụ quân ngũ". Kết quả, trong mấy năm đại chiến thế giới lần thứ nhất, tôi thì lại đang vui chơi.
Qua một thời gian, tôi mới phát hiện thấy mình đang lãng phí thời gian, thật vô vị. Cuối năm 1918, tôi quả thực cảm thấy tẻ nhạt không thể chịu nổi. Đầu năm 1919, tôi lại quay lại với sự nghiệp dầu mỏ. Khi tôi nói với cha tôi, tôi nghỉ hưu năm 24 tuổi, năm 26 tuổi lại quay trở lại, cha tôi đã nở nụ cười với tôi "Cha đã bảo với con trước rồi", tôi cũng không cảm thấy ngượng ngùng.
Năm 1919, sự chú ý của các thương gia dầu mỏ đã từ bang Oóc-kla-hô-ma chuyển sang bang Nam Ca-li-phoóc-ni-a, ở đó đã phát hiện được mỏ dầu mới. Một cơn sốt dầu mỏ mới đã bắt đầu, tôi quyết tâm dấn thân vào ngay khi bắt đầu. Lần thử đầu tiên là một thất bại lớn. Giếng dầu đầu tiên tôi đào lại trống rỗng.
Thế nhưng, vận may ở Oóc-kla-hô-ma của tôi không vĩnh viễn từ bỏ tôi. Về sau tôi đào được không ít giếng dầu, một số giếng dầu sản xuất được rất nhiều dầu.
Tôi tiêu tốn hầu hết thời gian vào các mỏ dầu, làm việc cùng với các thủ hạ của tôi. Thói quen được hình thành khi ở Oóc-kla-hô-ma của tôi đã khiến cho tôi có được nhiều thu hoạch bất ngờ. Thủ hạ của tôi coi tôi là bạn bè cùng chí hướng, trước kia họ chưa bao giờ thấy một ông chủ công ty lại làm việc cùng với họ, điều này khiến cho sản lượng và sĩ khí đều rất cao.
Điều này rất quan trọng, vì bang Nam Ca-li-phoóc-ni-a mới phát hiện được hàng trăm giếng, những công nhân mỏ có kinh nghiệm cung không đủ cầu. Người phụ trách nhân sự của các công ty lớn điên cuồng kiếm người, họ tranh nhau dùng giá cao để tuyển mộ nhân công.
Nhưng đa số các thợ mỏ cứng không thích làm việc cật lực bởi sự cám dỗ lợi ích, họ thà rằng làm việc cho những ông chủ không trả giá cao, nhưng lại hiểu được họ, sánh vai cùng họ làm việc.
Tôi không thể quên được khi tôi đào giếng đầu tiên, gần đó vừa vặn có một công ty dầu mỏ lớn cũng đang đào giếng. Công ty đó trả đãi ngộ cực kỳ tốt cho công nhân, lại còn không ít tiền thưởng. Họ thậm chí cung cấp cả tắm nước nóng cho công nhân, còn có cả máy giặt nữa.
Sau khi khởi công, một buổi chiều, một công nhân đến bên giếng của tôi, nói anh ta muốn gặp ông chủ. Sau khi có người chỉ về phía tôi, anh ta bước lại, lập tức xin tôi cho anh ta một công việc.
"Hiện nay anh có việc làm chứ?" Tôi hỏi.
"Vâng." Anh ta trả lời.
"Ở đâu?"
"Bên kia". Người công nhân đó trả lời. Tôi nói với anh ta, thủ hạ của tôi không có điều kiện vật chất dễ chịu gì. Tôi còn nói, tôi quả thật không hiểu tại sao anh ta lại muốn rời khỏi môi trường làm việc sướng như tiên kia để gia nhập vào môi trường làm việc nguyên thủy của tôi đây.
"Tôi đã ở bên đó bốn tháng," người công nhân đó không vui nói, "nhưng chúng tôi chỉ đào được 4000 thước Anh!"
Tôi cười. Hiệu suất kém như vậy, mới có 4000 thước Anh!
"Anh thử đoán xem ở đây tôi đào 4000 thước Anh phải mất bao nhiêu thời gian?" Tôi hỏi.
"Xét tình hình công việc của các anh, mất khoảng 10 ngày là xong!" Anh ta cười nói, "Vì vậy, tôi thà rằng làm việc cho anh..."
Tôi đã thuê anh ta, anh ta làm việc cho tôi mấy năm trời. Tôi lại bổ sung thêm một điểm, tôi đào xong giếng đúng thời hạn, chứng minh là giếng dầu. Còn giếng bên cạnh kia là giếng khô, cuối cùng đành phải từ bỏ.
5. Chủ và thợ tin tưởng lẫn nhau sẽ tạo nên thành tích
Một ví dụ khác có thể chứng minh nếu như chủ và thợ đều có lòng tin về nhau, sẽ tạo nên thành tích cực kỳ tốt:
Có một miếng đất trong rừng rậm muốn cho thuê. Rất bất ngờ, những công ty đang khai thác dầu mỏ ở gần đó lại bỏ qua mảnh đất đó. Một công ty mà tôi có cổ phần rất lớn đã thuê được nó, nhưng đang chuẩn bị chấp nhận tổn thất từ bỏ nó. Mọi người đều đồng ý, miếng đất đó quả thực không thể cứu vãn được nữa. Thứ nhất, diện tích của nó còn nhỏ hơn cả một ngôi nhà. Thứ hai, chỉ có một con đường nhỏ dài vài trăm thước Anh thông tới mảnh đất đó, nhưng chỉ rộng bốn thước Anh, không có cách nào để xe tải vận chuyển đồ đạc vào được. Cho dù có vào được, thì cũng không thích hợp để thao tác công việc đào giếng. Cộng thêm các công ty khai thác dầu mỏ gần đó từ chối việc chúng tôi đi qua đất của họ, họ sợ chúng tôi đào được một giếng, dầu có thể có cùng một nguồn, tất sẽ ảnh hưởng tới sản lượng dầu của họ.
"Thôi bỏ đi," các trợ thủ của tôi nói với tôi, "Anh không có cách nào để khai thác ở đó đâu, trong vòng một triệu năm cũng không được."
Nhưng tôi lại ngoan cố cho rằng nhất định sẽ có cách. Tôi đưa vấn đề này ra với những người tôi tín nhiệm nhất, họ đều là thủ hạ của tôi. Họ nghe tôi nói xong đều có phản ứng giống như tôi. Họ cho rằng đây là mổ thách thức không thể từ bỏ được.
"Chúng ta hãy đi xem xem, ông chủ," một thủ hạ của tôi nói, "chúng ta sẽ nghĩ được cách - đừng lo". Mấy người cùng tôi tới hiện trường quan sát, chúng tôi cảm thấy quả thật hy vọng rất mỏng manh.
“Tôi nghĩ chúng ta có thể sử dụng công cụ nhỏ hơn một số để đào,” người kia nói sau một hồi suy nghĩ, “nếu như anh tìm được người thiết kế, chế tạo ra, thì chúng ta có thể ra tay được. Tôi biết làm thế nào mới có thể vận chuyển được những thứ cần thiết tới đây...”
Vấn đề giao thông luôn khiến tôi tuyệt vọng, mặc dù tôi đã chuẩn bị tiếp nhận kiến nghị của người kia. Nhưng tôi nghĩ, nếu như chúng tôi có thể sử dụng công cụ nhỏ hơn, tại sao lại không sử dụng đường sắt nhỏ hơn một cỡ? Đây là một đáp án hoàn mỹ, tận dụng đường ray loại nhỏ để vận chuyển những thứ cần thiết tới hiện trường.
Không chịu thua? Hay là cố ý chứng minh chúng tôi có thể thực hiện được ước muốn mà người khác cho là không thể thực hiện được? Có thể lắm. Nhưng cũng chỉ là có thể mà thôi. Tuy nói là vậy, máy móc cỡ nhỏ và đường sắt loại nhỏ rốt cuộc đều có thể thực hiện được. Chúng tôi vận chuyển linh kiện của máy móc cỡ nhỏ đến hiện trường, lại lắp ráp lại. Chúng tôi đã đào giếng, đã phát hiện được dầu mỏ.
Tôi còn nhớ những câu chuyện đào giếng khác vào những năm 20. Tôi đã mua một miếng đất với giá 12 ngàn đôla tại ngoại ô Lốt An-giơ-lét. Vì tôi tự làm ông chủ, tôi biết tiền mặt của tôi không nhiều, vì vậy tôi kiêm luôn cả giám sát hiện trường. Thủ hạ của tôi có ba thợ giỏi nhất trong ngành dầu mỏ. Ngày 16 tháng 2 năm 1925 chúng tôi đào chiếc giếng đầu tiên, giếng đó sâu 4350 thước Anh, mỗi ngày có thể sản xuất 1500 thùng dầu. Sau đó không lâu, tôi lại đào được chiếc giếng thứ hai, mỗi ngày sản xuất được 2000 thùng dầu thô. Trong 9 năm sau đó, sau khi hai giếng dầu ở vùng này đã khấu trừ hết chi phí, chúng đã giúp tôi kiếm được 400 ngàn đôla Mỹ ròng.
Điều khả quan hơn là ở miếng đất mà A-la-mi đã mua được, đó là miếng đất một mình tôi mua vào tháng 10 năm 1926 với giá 8000 đôla, mấy ngày trước đó anh ta mới dùng 4000 đôla mua được, anh ta bán trao tay kiếm được gấp đôi, tôi thì lại mua được một miếng đất vàng.
Ngày 21 tháng 2 năm 1927 đào được chiếc giếng đầu tiên, về sau lại đào được ba giếng nữa trên cùng một mảnh đất. Bốn giếng đó đều sản xuất ra lượng dầu thô khổng lồ, mỗi ngày có thể đạt tới 17 ngàn thùng Mỹ. Trong thời gian từ năm 1927 đến 1939, mấy giếng dầu này đã kiếm giúp tôi 800 ngàn đôla Mỹ - lợi nhuận 10000%. Thế nhưng, trong vòng vài tuần sau khi đào chiếc giếng đầu tiên, tôi không những suýt nữa mất đi một món của lớn, còn suýt nữa mất đi miếng đất này. Trong sự kiện này có hai câu chuyện. Một câu chuyện cho thấy tình hình xung đột giữa những người khai thác dầu tự do với những công ty dầu mỏ lớn. Một câu chuyện khác chứng minh, khi một số công ty dầu mỏ nào đó định huỷ diệt một người khai thác dầu tự do, các công ty dầu mỏ khác sẽ trợ giúp nó.
Sau khi tôi đào được chiếc giếng đầu tiên có thể mỗi ngày sản xuất được 5100 thùng, tôi bèn đến khắp nơi tìm người tới mua dầu của tôi. Điều khiến tôi kinh ngạc là, tất cả các công ty dầu mỏ mà tôi tìm đến kia lại không có công ty nào mua dầu của tôi. Động cơ đằng sau chưa đầy mấy ngày sau đã lộ ra ngoài. Có tới mấy vị khách giấu tên gọi điện tới cho tôi, đòi mua dầu của tôi với giá rất thấp rõ ràng là muốn ép giá. Mấy vị khách giấu tên đó từ chối tiết lộ chủ mua thực sự là ai. Lúc này, tôi đã là một tay lõi đời trong giới dầu mỏ. Tôi thấy được có người đang có hành động một cách có tổ chức. Có người muốn mua miếng đất của tôi. Nếu như tôi không bán nó với giá rất thấp, thì tôi không thể tìm được người mua dầu.
Đã không bán được dầu, thì tôi phải tìm lấy một nơi chứa dầu. Tại khu vực Lốt An-giơ-lét, nơi chứa dầu duy nhất là một nhà máy luyện dầu cũ nát - hai chiếc thùng khổng lồ, tổng cộng có thể chứa được 155 ngàn thùng dầu thô, tôi lập tức thuê chúng. Đồng thời, trong khi tôi đang cố gắng tìm người mua 5100 thùng dầu thô mà giếng dầu thứ nhất mỗi ngày sản xuất ra, thì giếng dầu thứ hai mỗi ngày lại cho ra 5000 thùng dầu thô. Tiếp đến, giếng thứ ba lại mỗi ngày sản xuất được 5100 thùng, giếng thứ tư mỗi ngày 2100 thùng dầu.
Tốc độ sản xuất như vậy, chẳng mấy chốc sẽ đổ đầy vào hai thùng dầu lớn kia - tôi vẫn không thể nào tìm được người mua. Tôi biết rằng một khi dầu đã đầy, thì tôi phải lập tức dừng lại mọi công việc.
6. Liều chết một phen với âm mưu của kẻ khác
Rõ ràng, bốn giếng dầu này không đem lại cho tôi một xu nào. Tiền vốn hoạt động của tôi đã sắp hết. Khỏi phải nói, tình trạng này rất dễ gây ra thảm kịch lớn về mặt tài chính. Tôi quyết định đụng đầu với một công ty dầu mỏ lớn nhất. Công ty này là Công ty dầu mỏ Shell.
Chủ tịch hội đồng công ty dầu mỏ Shell là tước sĩ Gioóc-giơ vừa vặn lại đến Lốt An-giơ-lét. Trong tình trạng không còn cách nào khác, tôi yêu cầu đích thân tới thăm ông ta, kết quả đã được đồng ý. Tước sĩ Gioóc-giơ là một người nhiệt thành thân thiện, ông ta yên lặng nghe hết những lời tôi nói. Ông ta nói với tôi, công ty của ông ta không tham gia vào âm mưu này, mà ông ta cũng không tán thành việc sử dụng thủ đoạn này. Khi tôi nói xong, ông ta mỉm cười bảo đảm với tôi.
“Đừng lo”, ông ta cười nói: “Chúng tôi sẽ giúp anh”.
Tước sĩ Gioóc-giơ bảo với tôi, để giữ chữ tín, có một sự khởi đầu tốt, công ty của ông ta sẽ mua 1,75 triệu thùng dầu mà mảnh đất này đã sản xuất được của tôi. Ông ta còn đồng ý lắp đặt một đường ống dẫn dầu, trực tiếp nối tới công ty dầu mỏ Shell. Công trình bắt đầu ngay vào ngày hôm sau.
Tước sĩ Gioóc-giơ và công ty dầu mỏ Shell đã giữ đúng lời hứa, ngay sáng sớm ngày hôm sau, nhân viên của họ đã tới lắp đặt đường ống dẫn dầu. Âm mưu của người khác đã đổ bể, mỏ dầu của tôi đã giữ được, lợi nhuận lại có.
Cuối thập kỷ XX, các doanh nghiệp dầu mỏ của Mỹ đã có sự thay đổi mạnh. Làm tiếp nghề này khó khăn rất nhiều. Chi phí khai thác dầu mỏ tăng lên rất nhiều, cần nhiều tiền vốn hơn để mua máy móc, khí tài. Dầu ở đa số các vỉa bề mặt đều đã bị phát hiện và hút hết, cần phải khai thác ở tầng sâu hơn mới được.
Nhiều công ty dầu mỏ đã hợp nhất, không ít người khai thác dầu độc lập đã phá sản, hoặc bán cho các công ty dầu mỏ lớn. Nền kinh tế nước Mỹ đứng trước thử thách lớn, giá cổ phiếu tăng lên nhanh chóng. Có người cảnh báo, phiền phức lớn hơn vẫn còn ở phía sau.
Đối với người khai thác dầu độc lập, nhất là đối với tôi mà nói, đây là lúc đầy rẫy khó khăn. Tôi cần phải quan tâm tới những sự nghiệp đang không ngừng phát triển của mình. Còn nữa, những năm nay, tôi đã bán đi không ít cổ phiếu của những công ty kia của cha tôi. Hiện tại, tình hình sức khoẻ của cha tôi ngày càng xấu đi, tôi càng cần tích cực tham gia vào việc kinh doanh của những công ty này.
Năm 1929, thị trường cổ phiếu sụp đổ. Năm sau đó, cha tôi bị trúng gió, tuy tuổi của ông đã 75,76 rồi, vẫn dũng cảm đấu tranh với tử thần được mấy tuần, không may đã bị tử thần đánh bại vào ngày 31 tháng 5 năm 1930.
Mẹ tôi và tôi không có thời gian để đau buồn. Chúng tôi cần phải làm cho công việc kinh doanh của công ty ông ấy được tiếp tục. Chính quyền lại đang thúc giục nộp thuế di sản. Nhiều việc cần phải giải quyết ngay. Lại cộng thêm đang ở vào thời kỳ lo sợ lớn, tất cả lại càng không thể tưởng tượng nổi. Nhiều người khuyên tôi bán quách mọi thứ, không những bán đi công ty của cha tôi, còn bán tất cả những cái của tôi.
“Tình hình thương mại càng ngày càng tồi tệ,” họ dò đoán, “nền kinh tế Mỹ sẽ sụp đổ hoàn toàn.”
Tôi lại không cảm thấy như vậy. Tôi tin nền kinh tế Mỹ chủ yếu vẫn là kiện toàn, mặc dù trong tương lai gần nhất có thể sẽ còn tồi tệ hơn, cuối cùng vẫn có thể sống lại, phát triển hơn trước. Tôi cảm thấy đây là lúc nên mua chứ không phải là bán.
Giá cổ phiếu của nhiều công ty dầu mỏ đều ở mức thấp nhất, hoặc là thứ giá rẻ nhất. Tôi dường như thấy được một số điều, các công ty dầu mỏ tương lai cần phải làm việc một cách nhất quán mới ổn, khai thác, vận chuyển, luyện dầu, tiêu thụ đều cần phải nhất thể hoá, mà khi ấy tôi chỉ tiến hành khai thác một cách cô lập.
Trong thương mại, cũng giống như trong chính trị vậy, muốn đi ngược lại với suy nghĩ và cách làm của đại đa số người là một việc rất khó. Những thương gia có suy nghĩ khác với mọi người rất dễ bị chửi rủa, bị người khác chèn ép. Vì vậy, khi nền kinh tế Mỹ sa sút nhất vào những năm 30, tôi thì lại càng ra sức mua cổ phiếu của các công ty dầu mỏ, xây dựng được doanh nghiệp dầu mỏ của riêng mình. Bạn bè của tôi và những người quen biết với tôi - càng khỏi phải nói tới những đối thủ của tôi - đều nói tôi liều mạng mua vào như vậy sẽ là một vết thương chí mạng. Sau đó, khi tôi tuyên bố mua một trong bảy công ty dầu mỏ lớn, ngay cả những người trước đây ủng hộ tôi, cũng hoài nghi việc tôi có còn lý trí hay không.
Công ty dầu mỏ lớn có thể thường mua lại các công ty nhỏ khai thác dầu độc lập. Thế nhưng, một người khai thác dầu độc lập đòi mua một công ty dầu mỏ lớn sẽ khiến người ta hoàn toàn cảm thấy là một trò đùa, cố tình lấy trứng chọi với đá.
Thế nhưng, tôi vẫn cứ tiến hành theo kế hoạch, vì cái mà tôi cần là tương lai, tất cả những công ty mà tôi có cổ phần cực kỳ lớn, có thể kiểm soát được, chủ yếu đều là tìm kiếm dầu mỏ, khai thác dầu mỏ. Để tìm thị trường cho dầu mỏ, tôi còn cần phải đầu tư một công ty, bản thân nó cần có đủ thiết bị tinh luyện và tiêu thụ, ở bang Ca-li-phoóc-ni-a chỉ có bảy công ty như vậy, đều là các tổ chức khổng lồ.
Một công ty lớn nhất là công ty dầu mỏ Standard ở bang Ca-li-phoóc-ni-a - rõ ràng là đối với một người khai thác dầu độc lập mà nói, quả là hơi lớn quá, không thể tiêu hoá. Đừng nói tôi, ngay cả công ty Shell cũng không nuốt nổi nó. Vậy thì liên hợp các công ty dầu mỏ lại thì thế nào? Nhưng bản thân nó có nguồn dầu thô. Công ty dầu mỏ General? Cũng như vậy. Huống hồ nó là một công ty khép kín, cổ phiếu không bán công khai. Còn lại ba công ty, công ty dầu mỏ Futian, khi ấy nợ nần không ít, vì vậy không phải là đối tượng được chọn; công ty dầu mỏ bang Tếch-dát, gánh nặng cũng không nhỏ; cuối cùng là công ty dầu mỏ Tai-đơ.
Công ty Tai-đơ gần như là đối tượng cực tốt để lựa chọn. Bản thân công ty này chỉ có thể cung cấp một nửa nguồn dầu thô cần thiết, một nửa khác phải mua của người khác. Nhưng nó có một tổ chức tiêu thụ rất tốt, sản phẩm của nó rất có uy tín trong người tiêu dùng.
Nếu như liên hợp công ty của tôi với công ty Tai-đơ, tôi thấy có nhiều điểm có lợi. Trước tiên, công ty của tôi - bao gồm công ty Gioóc-giơ Ghét-ti và công ty phương Tây Thái Bình Dương, dầu thô khai thác được không sợ không có người mua; đồng thời công ty Tai-đơ cũng không lo không có dầu thô nữa. Ngoài ra, hai công ty này cùng làm việc với nhau, có thể tiết kiệm được rất nhiều tiền. Từ đó hạ thấp giá thành, khiến cho người tiêu dùng được lợi, họ có thể mua được dầu mỏ với giá tương đối thấp. Hơn nữa những người sở hữu của 34.668 cổ phiếu của công ty Tai-đơ cũng có thể có được cổ tức tương đối cao.
Tháng 3 năm 1932, tôi bắt đầu mua 1200 cổ phiếu công ty Tai-đơ với giá mỗi cổ phiếu 2,5 đôla. Trong vòng sáu tuần, cổ phiếu của tôi tăng lên tới 41 ngàn cổ phiếu. Sau 20 năm, chỉ khi tôi đã mua được mấy triệu cổ phiếu, tôi mới hoàn toàn có được công ty này.
7. Thời gian sẽ chứng minh sự chính xác của đôi mắt
Khi tôi bắt đầu mua vào cổ phiếu của công ty Tai-đơ với giá cực kỳ thấp, dự đoán của tôi không sai. Qua 5 năm, mỗi cổ phiếu lên tới 16 đôla. Cuối cùng, mỗi cổ phiếu lại tăng thêm mấy lần.
Muốn khống chế được công ty Tai-đơ không phải là chuyện dễ. Phải mạo hiểm không ít, phải đối phó với không ít đối thủ, kiện cáo không ít vụ, xảy ra vô số tình huống căng thẳng. Kết quả ra sao, thường là một con số chưa biết.
Lần đầu tiên tôi muốn có được quyền phát ngôn của công ty Tai-đơ là vào tháng 5 năm 1932. Tôi đem theo 4100 cổ phiếu của mình, cùng với 126 ngàn cổ phiếu mà người khác trao cho tôi quyền cổ phiếu để tham dự Đại hội cổ đông. Đến giờ phút cuối cùng, tình hình bỏ phiếu bất lợi với tôi, những cố gắng của tôi đều uổng công vô ích. Tôi mua thêm càng nhiều cổ phiếu hơn, muốn thuyết phục các ủy viên hội đồng quản trị của công ty Tai-đơ. Nhưng quan điểm của họ khác với của tôi, vì vậy đã bắt đầu một cuộc phấn đấu gian khổ lâu dài.
Tại sao?
Tôi nghĩ có mấy lý do. Thứ nhất, tôi là người ngoài cuộc. Tôi không có kinh nghiệm với kiểu họp hội đồng quản trị.
Một ủy viên hội đồng quản trị của công ty Tai-đơ nghe nói tôi mua cổ phiếu của công ty này từ nhiều phía, không những đã cười khẩy, ông ta nói: “Pôn Ghét-ti nên ở chỗ mà anh ta cần ở - trên mỏ dầu”. Tôi lo lắng các ủy viên hội đồng quản trị khác lại càng không có thiện cảm đối với tôi và lòng tham của tôi.
Tôi nghiên cứu chi tiết tình hình tổ chức và kinh doanh của công ty Tai-đơ, giới thiệu nó nên có một số cải cách và phương thức làm việc. Những kiến nghị này đối với những ủy viên hội đồng quản trị bảo thủ kia rõ ràng là quá đáng, vì vậy đã gây ra sự ác cảm cực kỳ lớn.
Đồng thời tôi cảm thấy, thiết bị luyện dầu của công ty Tai-đơ quá cũ, cần phải lập tức đào thải. Tôi tin rằng công ty này cần phải đổi mới, thế nhưng những người đang giữ chức lại từ chối việc tăng chi tiêu do cục diện kinh tế không được tốt lắm. Các ủy viên hội đồng quản trị gọi đó là “sự cảnh giác cần thiết”. Tôi cho rằng họ nhìn quá ngắn, quá vì cái nhỏ mà đánh mất cái lớn.
Năm 1933, tập đoàn tài chính Ghét-ti có được 260 ngàn cổ phiếu của công ty Tai-đơ - đây là một con số không thể coi thường. Tôi cũng được bầu làm ủy viên hội đồng quản trị, nhưng đây không thể coi là thắng lợi, vì chỉ là một trong số nhiều ủy viên hội đồng quản trị, các ủy viên hội đồng quản trị khác đều phản đối tôi và các kiến nghị của tôi.
Tôi tiếp tục mua cổ phiếu của công ty Tai-đơ. Sau đó xảy ra một loạt các xung đột, kiện cáo không ít vụ. Cuối năm 1937, tập đoàn tài chính Ghét-ti có đủ số cổ phiếu, cuối cùng đã có được quyền phát ngôn. Ba năm sau, chúng tôi tổng cộng có 1,734577 triệu cổ phiếu, vượt quá một phần tư, vì vậy nhiều kiến nghị của tôi đều được thực hiện. Năm 1951, tôi coi như là đã có thể kiểm soát công ty này một cách có hiệu quả. Hai năm sau, ngoài một ủy viên hội đồng quản trị ra, tất cả các ủy viên khác đều do tập đoàn tài chính Ghét-ti bầu ra, chiến dịch coi như đã kết thúc. Ngày nay, tài sản của công ty Tai-đơ đã vượt quá 800 triệu đôla.
Năm 1938, tôi đã mua khách sạn Bin ở Niu Oóc, giá cả là 2,35 triệu đôla, còn chưa bằng một phần tư giá thành vốn có của nó. Về sau, tôi mua mấy miếng đất mấy trăm mẫu ở Mê-hi-cô, xây dựng khách sạn Bin-ma-ki ở cạnh bờ biển. Các khách sạn mà tôi có cũng chỉ có hai, và chứ không phải là nhiều như người ta đồn đại ở bên ngoài.
Năm 1937, tôi đã nắm được công ty Mi-xin. Nó có 57% số cổ phần của công ty Xke-li, đây là một công ty dầu mỏ tương đối quan trọng, trụ sở đặt ở Tun- sa của bang Oóc-kla-hô-ma. Khi tôi kiểm soát được công ty này, giá trị của nó là 6,4 triệu đôla, giá trị của nó ngày nay là 330 triệu đôla Mỹ.
Đây không phải là toàn bộ câu chuyện. Công ty dầu mỏ Xke-li có một công ty con, và công ty chế tạo máy bay Xpa-đa từ năm 1928 cho đến nay luôn chế tạo máy bay, huấn luyện phi công và nhân viên hàng hải tại Tun-sa. Ngày 7 tháng 12 năm 1939, lần đầu tiên tôi tới nhà máy Xpa-đa tham quan. Tình hình chế tạo máy bay rất có hạn: nhà máy chỉ có 60 công nhân. Trung tâm huấn luyện phi công còn tương đối sôi động. Trên thực tế, đây là trường huấn luyện bay tư nhân lớn nhất ở Mỹ.
Tôi vừa mới từ châu Âu trở lại, cuộc đại chiến thế giới lần thứ hai bắt đầu không lâu, tôi từ lâu đã tin rằng nước Mỹ tất sẽ có ngày tuyên chiến với các nước chủ chốt. Vì vậy, tôi cảm thấy vai trò mà công ty Xpa-đa đảm nhiệm trong việc chế tạo vũ khí sẽ ngày càng quan trọng, tuy tôi vẫn chưa biết sẽ trở nên quan trọng tới mức nào.
Một ngày với ngày tôi lần đầu tiên tham quan công ty Xpa-đa của hai năm sau, Nhật Bản tấn công Trân Châu cảng, nước Mỹ tham chiến. Trong cùng tháng đó, người mẹ kính yêu của tôi đã qua đời. Đây là một tác động lớn. Tuy nhiên khi ấy tôi đã gần 50 tuổi rồi, đối với sự ra đi của bà, tôi vẫn có cảm giác giống như những người trẻ tuổi mất đi người mẹ.
Những tin đăng tải trên báo chí đều là tin tức chiến tranh. Tôi không được nhập ngũ khi đại chiến thế giới lần thứ nhất, nay chỉ có hy vọng mình có thể dốc hết tâm lực trong cuộc đại chiến thế giới lần thứ hai. Tôi từng nghiên cứu hàng hải học, tôi lần lượt có ba chiếc tàu, chiếc lớn nhất 260 thước Anh, 1500 tấn, thuỷ thủ 45 người. Căn cứ vào điều này, tôi tự nguyện báo đáp hải quân. Thế nhưng, họ khách khí và kiên quyết thông báo cho tôi rằng, một thương nhân trung niên không có ích lắm cho hải quân, trừ khi anh ta chấp nhận một công việc hành chính bình thường, ở trên bờ. Khi tất cả các ngả đường đều đã thử hết rồi, tôi gặp gỡ với Bộ trưởng hải quân Nô-cát, đưa ra lời đề nghị của tôi. Tôi nói với ông ta rằng, tôi muốn gia nhập hải quân, tham gia chiến đấu.
“Anh có thể làm một quan văn”, Bộ trưởng Nô-cát nói, “nhưng không được ra biển”. Ông ta dừng lại, nhìn kỹ tôi. Một hồi sau, ông ta nói, “Tôi hiểu anh có công ty chế tạo máy bay Xpa-đa.”
Tôi nói đúng là như vậy.
“Hải quân cần phải nhanh chóng có được những chiếc máy bay sản xuất hàng loạt”, ông ta nói với tôi, “Phục vụ quan trọng nhất của anh đối với đất nước là từ bỏ đi tất cả các hoạt động kinh doanh khác, đích thân tiếp quản Xpa-đa.”
Tháng 2 năm 1942, tôi tới Tun-sa, trở thành tổng giám đốc của Xpa-đa. Có quá nhiều việc phải làm, mà thời gian thì lại quá ít. Chế tạo thiết bị, bao gồm nhà xưởng cần phải mở rộng, cần phải mua máy móc công cụ, cần phải mời các kỹ sư và các chuyên gia, còn cần phải thuê hàng ngàn công nhân. Tuy có không ít thiếu thốn, gặp không ít khó khăn, nhưng chưa đầy 18 tháng, chúng tôi đã đạt đến đỉnh cao nhất về sản lượng.
Trong thời kỳ chiến tranh, tôi luôn quản lý công việc của Xpa-đa, làm việc rất sôi nổi. Trước khi chiến tranh kết thúc, Xpa-đa huấn luyện phi công, có một thời gian lên tới 1700 người. Vào thời điểm nhiều nhất, Xpa-đa thuê 5500 công nhân, mãi cho tới khi Nhật Bản đầu hàng, luôn là công ty chế tạo máy bay lớn, sản xuất linh kiện máy bay các kiểu các loại.
Số lượng sản xuất của Xpa-đa được phía lục quân hết sức khen ngợi.
Tôi ở Xpa-đa mãi cho tới năm 1948, công ty sau chiến tranh được cải tạo thành sản xuất xe kéo hàng. Tiếp đến, tôi lại quay trở lại với sự nghiệp mà tôi yêu thích nhất, nghề cũ của tôi - dầu mỏ.
8. Mở mang thị trường mới để duy trì sự trưởng thành
Tình hình nghiệp vụ của các công ty dầu mỏ của tôi quả thực mỗi ngày một phồn vinh lên, nhưng cũng đã đến lúc cần phải mở rộng thêm. Nhu cầu dầu mỏ trong thời gian đại chiến cực kỳ lớn, còn sau chiến tranh lượng tiêu hao dầu mỏ trên toàn thế giới cũng tăng lên rất nhiều. Những người trong giới dầu mỏ ở các nơi như Ca-na-đa, Trung Mỹ, Nam Mỹ, châu Phi đều đang tìm kiếm các nguồn dầu mỏ mới, Trung Đông còn rất ít người hỏi tới. Thế nhưng, giác quan thứ sáu bản năng và vận may mách bảo tôi, Trung Đông là nơi sản xuất dầu mỏ lý tưởng nhất, có hy vọng nhất. Ngay từ những năm 30 tôi đã gần như có được quyền khai thác dầu ở Trung Đông, nhưng tôi không thể không đánh mất cơ hội của mình. Lúc này tôi quyết định giành lấy quyền lợi, bắt đầu khai thác dầu ở Trung Đông, nhằm bù lấp cơ hội mà tôi đã đánh mất. Tháng 2 năm 1949, công ty của tôi đã có được quyền khai thác ở “khu vực trung lập”, kỳ hạn là 6 năm, lợi nhuận là 50%, khu vực trung lập đó đất đai cằn cỗi, dọc theo vịnh Ba Tư, nằm giữa Ả-rập Xê-út và Cô-oét.
Quyền khai thác dầu là do quốc vương Ả-rập Xê-út ban cho. Vì vậy, tôi đã trả cho chính phủ Ả-rập Xê-út 12,5 triệu đôla Mỹ. Đây là một sự mạo hiểm lớn. Nhiều nhân vật trong giới dầu mỏ lại một lần nữa công khai dự báo rằng, tôi sẽ làm cho công ty của tôi và bản thân tôi phá sản.
Trước khi chúng tôi hút được giọt dầu đầu tiên, chúng tôi đã trải qua 4 năm, đã tiêu tốn khoảng 40 triệu đôla, nhưng đến năm 1954, tôi có thể thư thái hơn, ngấm ngầm cười những người mong cho tôi thất bại kia, chúng tôi đã đào hết giếng dầu này đến giếng dầu khác, các nhà địa chất học đánh giá một cách bảo thủ rằng, tôi có thể hút được 130 triệu thùng dầu thô.
Do khu vực này sản xuất dầu nhiều như vậy, cộng thêm dầu sản xuất được ở các nơi khác, chúng tôi phải phát triển về các hướng khác. Những công ty kia của tôi cần phải xây dựng và mua lại các nhà máy luyện dầu khác để xử lý lượng dầu thô khổng lồ. Đường ống dẫn dầu, thiết bị trữ dầu, nhà ở công nhân, còn có rất nhiều thiết bị khác, không phải là đã xây dựng xong, thì cũng là đang xây dựng.
Năm 1957, ở Tê-ra-va, công ty dầu mỏ Tai-đơ đã xây dựng một nhà máy luyện dầu 200 triệu đôla Mỹ. Về sau, lại xây dựng một nhà máy luyện dầu 60 triệu đôla Mỹ ở Xan Phran-xít-xcô. Ở Ý còn có một nhà máy luyện dầu có thể chứa được 40 ngàn thùng dầu thô, một nhà máy luyện dầu khác ở Đan Mạch, mỗi ngày có thể chứa được 20 ngàn thùng.
Trong hai năm 1954 và 1955, tôi bắt đầu đóng một số tàu chở dầu. Một số đã đóng xong, bắt đầu vận chuyển dầu trên biển. Tổng trọng tải của các tàu chở dầu lên tới trên một triệu tấn.
Công ty của tôi gần đây đã xây dựng một số toà nhà văn phòng mới ở Xan Phran-xít-xcô của bang Ca-li-phoóc-ni-a, Tun-sa của Oóc-kla-hô-ma, còn cả ở Niu Oóc - tiêu tốn mất gần 40 triệu đôla Mỹ. Bất kể là sản phẩm của chúng là những gì, các công ty và nhà máy mà tập đoàn tài chính Ghét-ti có được đều là nhằm trưởng thành và mở rộng. Các nhà quản lý lúc nào cũng tìm kiếm phương pháp khiến cho doanh nghiệp phát triển, tăng sản phẩm; đồng thời đặt ra kế hoạch quy mô lớn, phát triển sản phẩm mới, và sắp xếp mục đích sử dụng mới cho các sản phẩm cũ. Công ty của tôi làm công việc khai thác dầu mỏ suốt ngày đêm ở bốn lục địa lớn.
Câu chuyện trên đây cho thấy tôi đã bước vào con đường thành công của mình như thế nào, tôi đã bắt đầu gây dựng sự nghiệp của mình ở mỏ dầu Oóc-kla-hô-ma, kiếm được nhiều tiền như thế nào. Thế nhưng, ở đây tôi cần phải thêm một đoạn chú thích ngắn gọn, hơi không thích hợp một chút.
Bao nhiêu năm nay, tôi luôn tránh tỏ ra mình nổi trội. Hay là nói, tôi đã không theo đuổi cái gì hoặc né tránh cái gì, tôi nghĩ có thể nói một cách chuẩn xác hơn, sự nổi trội đang né tránh tôi. Nhưng, tháng 10 năm 1957, tình trạng muốn giữ để tên tuổi của mình không nổi trội này của tôi đột nhiên đã thay đổi, vì tạp chí “Các nhà tỷ phú” đã đăng một bài viết, liệt kê ra những người giàu có nhất trên toàn nước Mỹ. Tên của tôi đứng đầu trong danh sách, bài viết đó nói tài sản của tôi lên tới mấy tỷ đôla Mỹ, “người Mỹ giàu có nhất”, kết quả, về sau các tạp chí khác, thậm chí nói tôi là “người giàu có nhất trên thế giới”.
Từ đó về sau, mọi người đều luôn muốn tôi nói ra rốt cuộc tôi có bao nhiêu tiền. Mỗi lần tôi nói một cách thành thực rằng tôi không biết, tôi cũng không có cách nào để biết được, rất ít người tin tôi. Tài sản của tôi đa số đều đầu tư vào trong những sự nghiệp mà tôi có hoặc tôi khống chế; tôi không thể tính ra được giá trị của chúng là bao nhiêu, tôi cũng không quan tâm là tôi giàu có tới mức nào.
Ngày nay, công việc làm ăn của công ty của tôi không tồi, bảo tôi có hùng tâm không ngừng mở mang thì tôi thừa nhận. Trọng tâm chủ yếu và hứng thú chủ yếu của tôi là, làm thế nào để khiến cho các công ty con của tôi tiếp tục trưởng thành, cung cấp cho mọi người càng nhiều cơ hội việc làm và càng nhiều sản phẩm tốt hơn.
Các bạn của tôi và bản thân tôi tin tưởng sâu sắc rằng, cục diện kinh tế nói chung càng ngày càng tốt lên, mặc dù thế hệ chúng ta đây đầy rẫy những nỗi sợ sệt, nhưng rốt cuộc chúng ta đã sắp sửa bước vào một thời đại phồn vinh nhất trong lịch sử. Chúng ta cần cống hiến một phần mình cho sự phồn vinh đó, chúng ta cũng cần cùng chung hưởng sự phồn vinh đó với mọi người trên tất cả các nước trên thế giới.