Trong một lần xếp hàng vào nhà vệ sinh ở Nhật, tôi tỏ ý muốn nhường bé gái sau tôi. Mẹ em mỉm cười cảm ơn và ra hiệu không đồng ý. Cô bé vui vẻ đứng đợi tới lượt của mình. Ở Việt Nam, không ít lần tôi thấy các vị phụ huynh xúi con mình “Con chen lên trước đi.” Thật khó để từ chối trẻ con, nhưng ta quên rằng trẻ con rồi sẽ lớn, những người lớn đấy rồi sẽ không biết xếp hàng vì chúng chưa từng xếp hàng lúc bé.
Tôi chưa quên hình ảnh người dân vây ráp xe chở mũ, xô đẩy nhau trong chiến dịch đổi mũ bảo hiểm ở Đà Nẵng năm 2012. Cũng không quên vụ hàng nghìn người chen lấn, hàng trăm người ngất xỉu trong lễ đền Hùng năm 2016. Còn kia nữa, những bữa ăn buffet, thức ăn vừa mang ra đã chen nhau lấy sạch…
Tôi càng không thể quên vụ nổ nhà máy điện hạt nhân ở Nhật Bản năm 2011, người dân Nhật trước cái chết cận kề xếp hàng một cách ngay ngắn để nhận hàng viện trợ từ chính phủ. Từ thời đi học, chúng ta được dạy xếp thẳng hàng, đi đều trong hàng ngũ, người phía sau nhìn vai người phía trước, không chen lấn xô đẩy. Lớn lên, tại sao ta quên mất văn hóa xếp hàng ấy?
Vì hiệu ứng đám đông, người ta chen mình cũng phải chen cho có phong trào; hay vì “kém miếng khó chịu”, người chen lên trước được phần, mình đi sau mất phần; hay vì xã hội bây giờ nhiều sự ưu tiên vô lý cho “con ông cháu cha”, vô hình trung người ta chẳng còn quan tâm tới thứ tự.
Những năm 80 của thế kỷ trước, các kho lương thực Hà Nội cạn kiệt, người dân đã biết xếp hàng trước các cửa hàng mậu dịch. Giữa những bữa cơm gạo mốc trộn bo bo, cả nước chạy ăn từng bữa mọi người vẫn kiên nhẫn xếp hàng dài, chỉn chu và nghiêm túc. Tại sao giữa thời đại này, chúng ta lại không thể kiên nhẫn chỉ vì những thứ bận rộn đời thường: một vài bộ quần áo giảm giá, dậy muộn nên sợ trễ làm, không thích chờ đợi, không muốn đi thang bộ…
Nhân vật chính trong một quyển sách tôi từng đọc, anh bảo rằng “Lúc đợi đèn đỏ hay đợi thanh toán ở siêu thị, tôi thường nghĩ tới những người thân và cầu nguyện cho họ”. Hay là chúng ta cũng giống anh ấy đi, cũng không nóng vội, cũng dùng thời gian chờ đợi ấy để suy ngẫm kỹ hơn về mọi điều.
Ở phương Tây, xếp hàng trở thành một dịch vụ, nhiều người kiếm sống nhờ vào nghề này, đặc biệt vào những dịp khuyến mãi, Black Friday. Khách hàng thuê người đứng giữ chỗ giúp mình trong những hàng dài bất tận để mua được những món đồ hàng hiệu đắt tiền.
Ta nên ngừng ngay việc so sánh tại đây, bởi tự chúng ta cũng có thể làm được việc đơn giản là xếp hàng. Như vậy mới có thể bàn đến những điều to tát như việc xây dựng lối sống văn minh hay thể hiện văn hóa của dân tộc mình.