101 Điều Trường Học Chưa Bao Giờ Dạy Bạn

Lượt đọc: 1089 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
16
Bảo Vệ Quan Điểm Cá Nhân Bằng Tư Duy Phản Biện

❊ ❊ ❊

Trong một lớp tiểu học nọ, người thầy đứng trước học trò và nói: “Ta sẽ chứng minh cho các con thấy rằng, nếuChúa tồn tại, thì ông ta là quỷ dữ.” Người thầy lập luận: “Chúng ta đều biết Chúa tạo ra mọi thứ. Nếu đó là thật thì Chúa cũng tạo ra quỷ dữ. Như vậy Chúa chính là quỷ dữ.”

Một cánh tay giơ lên từ cậu bé tóc xoăn: “Thưa thầy, cái lạnh có tồn tại không ạ?”

“Tất nhiên là có. Trong các em ai lại chưa thấy lạnh nào?”

“Thầy đã sai!”. Cậu bé lắc đầu. “Sự thật là cái lạnh không tồn tại. Theo các định luật vật lý, thứ ta gọi là lạnh thực chất chỉ là biểu hiện của thiếu vắng nhiệt độ. Thưa thầy, bóng tối có tồn tại không ạ?”

Thầy bối rối: “Tất nhiên… là có.”

“Thầy sai một lần nữa. Bóng tối cũng không tồn tại. Bóng tối thực chất là sự thiếu vắng ánh sáng. Chúng ta có thể nghiên cứu ánh sáng, không phải bóng tối.” Cậu bỗng nghiêm giọng. “Quỷ dữ không tồn tại. Chúa không tạo ra quỷ dữ. Vì giống như cái lạnh và bóng tối, đó là kết quả của việc con người không có được tình yêu của Chúa.”

Cậu bé đấy là Albert Einstein.

Câu chuyện trên là ví dụ dễ hiểu nhất cho tư duy phản biện. Critial Thinking – Tư duy phản biện đã xuất hiện khá lâu ở các nước phương Tây. Tuy nhiên ở Việt Nam, khái niệm này còn mới mẻ và trừu tượng.

Tư duy phản biện có thể phân làm 2 loại: Tư duy tự phản biện – Tư duy phản biện ngoại cảnh. Tư duy tự phản biện là tự mình phản biện lại những ý nghĩ, hành động của chính bản thân mình. Trong khi đó, Tư duy phản biện ngoại cảnh là việc thu thập, tiếp nhận những thông tin ngoại cảnh từ nhiều chiều để phân tích, đánh giá về những sự vật, sự việc khác. Thông thường, chúng ta hay có xu hướng phê phán người khác nhiều hơn và ít khi phê phán chính mình. Khi đưa ra một ý kiến, chúng ta hay bảo vệ ý kiến đó thay vì tự mình đào sâu tìm hiểu, phân tích kỹ lưỡng để nó trở nên tốt hơn, hoàn thiện hơn.

Theo một kết quả nghiên cứu gần đây, người Việt ít tranh cãi nhất châu Á. Điều này tưởng chừng như là một tín hiệu tích cực nhưng lại phản ánh một điểm yếu của người Việt. Ít tranh cãi nhiều khi là do không đủ khả năng tranh luận, cụ thể hơn là không có tư duy phản biện.

Trong lớp học, giáo viên nói, học trò chỉ biết nghe; về nhà bố mẹ lên tiếng là con cái đều một dạ hai vâng, được tiếng ngoan; ở công sở lãnh đạo cần ý tưởng của nhân viên thì toàn những người ngại lên tiếng, chờ sếp chỉ đâu đánh đó…

Một vị giám đốc người nước ngoài làm việc tại Việt Nam than thở làm việc với người Việt rất mệt. Sếp nói gì nhân viên cũng gật, cũng dạ vâng, ngại đóng góp ý kiến, ngại đưa ra ý tưởng. Thậm chí có những việc được giao không phù hợp, vượt quá khả năng của mình, họ cũng không lên tiếng cho đến khi… hỏng việc.

Ra nước ngoài giữa hàng ngàn sinh viên rất dễ nhận ra sinh viên người Việt. Các bạn rất ngoan, thích im lặng và đến phần phát biểu ý kiến thường tìm cách đùn đẩy nhau.

Với sự phát triển của mạng xã hội, nhiều bạn trẻ thường không có tư duy phản biện để sàng lọc thông tin, chắt lọc sự thật mà có xu hướng hùa theo đám đông. Người Việt ít tranh cãi nhưng lại tràn lan việc hành xử bằng nắm đấm, bạo lực? Tình trạng bạo lực ở trẻ em lẫn người lớn cũng đang có xu hướng gia tăng. Phải chăng vì chúng ta không có khả năng giải quyết vấn đề bằng lời nói?

Ở Mỹ và châu Âu, giáo viên rèn luyện cho học sinh tranh luận từ cấp tiểu học. Họ đặt ra các đề tài mang tính khơi gợi như “Ma quỷ có tồn tại không?” hay “Ta nên luôn trung thực hay có thể nói dối khi cần thiết?” rồi chia học sinh thành hai nhóm có ý kiến khác nhau. Các nhóm sẽ trình bày lập luận, sau đó giáo viên sẽ đổi vai trò, nhóm nào từng chống lại giờ phải ủng hộ, và ngược lại. Mục đích không phải là tìm câu trả lời, mà rèn luyện cho trẻ em thấy được các mặt khác nhau của cùng một vấn đề. Tư duy phản biện trở thành môn học chính quy. Ở mỗi cấp, lại có những môn học về tư duy mang tính chuyên sâu khác nhau, như phân tích bằng chứng hay tiếp cận và phát triển tranh luận. Các chủ đề cũng được chia ra như phản biện về chính trị, tôn giáo, giáo dục, tâm lý, lịch sử… cung cấp những kỹ năng tư duy trong nhiều lĩnh vực.

Các cấp học của chúng ta hầu như không đào tạo chính quy hình thành tư duy phản biện. Ta có thể tự tập luyện cho mình thông qua các bước đơn giản sau:

− Đặt câu hỏi;

− Tìm kiếm thông tin;

− Khách quan phân tích sự việc;

− Đưa ra giải pháp giao tiếp.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.