Tình cảm cha mẹ có lẽ là dạng biến tướng mù quáng nhất của lòng vị kỷ bệnh hoạn; bởi vì chúng ta không có được hai thuật ngữ như tiếng Pháp (L'amour propre, L'amour de soi meme) để phân biệt giữa việc theo đuổi một mong muốn tự nhiên, hợp lý với những toan tính vô minh của sự yếu đuối. Các bậc cha mẹ thường yêu thương con cái theo cách thô bạo nhất, và hy sinh mọi nghĩa vụ luân thường để thúc đẩy sự thăng tiến của chúng trên đường đời. Thúc đẩy tương lai tốt đẹp — thật là sự lệch lạc của những thành kiến không có nguyên tắc — chính là sự sống còn của những sinh linh mà sự tồn tại hiện tại lại bị chính họ làm cho cay đắng bởi quyền lực mang tính chuyên chế nhất. Thật vậy, quyền lực luôn trung thành với nguyên tắc cốt lõi của nó, bởi dưới mọi hình thức, nó đều muốn trị vì mà không vấp phải sự kiểm soát hay vấn chất nào. Ngai vàng của nó được dựng lên bắc qua một vực thẳm tối tăm mà không con mắt nào dám dò thấu, kẻo cái nền móng không có chỗ dựa ấy sẽ lung lay trước sự soi mói. Sự phục tùng, một sự phục tùng tuyệt đối, chính là khẩu hiệu của mọi loại bạo chúa, và để "đảm bảo chắc chắn gấp đôi", loại chuyên chế này lại hỗ trợ cho loại chuyên chế khác. Các bạo chúa sẽ phải run sợ nếu lý trí trở thành chuẩn mực của bổn phận trong bất kỳ mối quan hệ nào của cuộc sống, bởi ánh sáng ấy có thể lan rộng cho đến khi ngày mới hoàn toàn xuất hiện. Và khi nó thực sự xuất hiện, con người sẽ mỉm cười biết bao khi nhìn lại những con ngáo ốc mà họ từng khiếp sợ trong đêm tối của sự u mê, hay lúc chạng vạng của sự dò dẫm đầy rụt rè.

Quả thực, tình cảm cha mẹ trong tâm trí nhiều kẻ chỉ là cái cớ để hành động chuyên chế ở nơi nào họ có thể làm mà không sợ bị trừng phạt, bởi chỉ có những người khôn ngoan và lương thiện mới hài lòng với sự tôn trọng chịu đựng được sự tranh luận. Tin chắc rằng họ có quyền đối với những gì mình đòi hỏi, họ không hề sợ hãi lý trí hay việc mổ xẻ những vấn đề liên quan đến công lý tự nhiên: bởi vì họ đinh ninh rằng tâm trí con người càng được khai sáng thì các nguyên tắc đúng đắn, giản dị lại càng bám rễ sâu hơn. Họ không dừng lại ở những giải pháp tạm thời, hay thừa nhận rằng một điều đúng đắn về mặt siêu hình lại có thể sai trái trong thực tế; mà khinh bỉ những mưu mẹo nhất thời, họ bình tĩnh chờ đợi thời gian — thứ minh oan cho những đổi mới — làm câm lặng tiếng xì xào của lòng ích kỷ hay sự đố kỵ.

Nếu khả năng ngẫm nghĩ về quá khứ và phóng tầm mắt sắc bén của sự chiêm nghiệm vào tương lai là đặc quyền cao cả của con người, thì phải thừa nhận rằng có những kẻ chỉ tận hưởng đặc quyền này ở mức độ rất hạn chế. Mọi thứ giờ đây đều hiện lên trong mắt họ là sai trái; và vì không thể phân biệt được điều khả thi với điều quái đản, họ sợ hãi ở những nơi không có gì đáng sợ, chạy trốn khỏi ánh sáng của lý trí như thể nó là một thanh củi cháy; thế nhưng ranh giới của điều khả thi chưa bao giờ được định nghĩa để chặn tay kẻ mang tư tưởng đổi mới kiên cường.

Tuy nhiên, người phụ nữ — kẻ nô lệ trong mọi hoàn cảnh cho những định kiến — hiếm khi thể hiện một tình mẫu tử được khai sáng; vì cô ta hoặc bỏ bê con cái, hoặc làm hư chúng bằng sự nuông chiều không đúng cách. Bên cạnh đó, tình cảm của một số phụ nữ dành cho con cái, như tôi đã gọi trước đây, thường rất thô bạo; bởi nó bóp nghẹt mọi đốm lửa nhân tính. Công lý, sự thật, mọi thứ đều bị những người giống như Rebekah này hy sinh, và vì lợi ích của con cái mình, họ bất chấp cả những nghĩa vụ thiêng liêng nhất, quên đi mối quan hệ chung gắn kết toàn thể gia đình nhân loại trên mặt đất này. Tuy nhiên, lý trí dường như cho rằng những ai để cho một nghĩa vụ hay tình cảm nuốt chửng các phần còn lại thì không có đủ trái tim hoặc khối óc để hoàn thành tận tâm dẫu chỉ một điều duy nhất ấy. Khi ấy, nó đánh mất vẻ tôn nghiêm của một bổn phận, và mang lấy hình hài kỳ quặc của một cơn hứng thú bất chợt.

Vì việc chăm sóc con cái trong thuở sơ sinh là một trong những bổn phận lớn lao mà tự nhiên gắn liền với phẩm giá người phụ nữ, nên bổn phận này sẽ cung cấp nhiều lập luận mạnh mẽ để củng cố trí tuệ phái nữ, nếu nó được nhìn nhận một cách đúng đắn.

Việc định hình tâm trí phải được bắt đầu từ rất sớm, và tính nồng nộ cụ thể của trẻ đòi hỏi sự quan tâm sáng suốt nhất — một sự quan tâm mà những người phụ nữ chỉ biết yêu con vì chúng là con mình, chứ không tìm kiếm nền tảng cho bổn phận của họ ở đâu ngoài những cảm xúc nhất thời, không thể nào đáp ứng được. Chính sự thiếu vắng lý trí trong tình cảm ấy đã khiến phụ nữ rất thường xuyên rơi vào thái cực, hoặc trở thành những người mẹ vô cùng cưng chiều, hoặc lại là kẻ bất cẩn và vô tình nhất.

Để trở thành một người mẹ tốt, một người phụ nữ phải có óc phán đoán, và sự độc lập trong tư tưởng — điều mà rất ít phụ nữ có được khi họ được dạy dỗ để phụ thuộc hoàn toàn vào chồng mình. Những người vợ hiền thục nhìn chung lại là những người mẹ dại dột; họ muốn con cái yêu thương mình nhất và đứng về phía mình, lén lút chống lại người cha — người bị dựng lên thành một hình nợ dọa chim. Nếu bọn trẻ phải chịu phạt, dẫu chúng đã mạo phạm người mẹ, thì người cha vẫn phải là kẻ giáng đòn phạt; ông ta phải là trọng tài trong mọi tranh chấp: nhưng tôi sẽ bàn luận sâu hơn về chủ đề này khi đề cập đến giáo dục gia đình, còn lúc này tôi chỉ muốn nhấn mạnh rằng, trừ khi trí tuệ của người phụ nữ được mở rộng và tính cách của cô ta trở nên vững vàng hơn nhờ được phép tự quản lý hành vi của chính mình, cô ta sẽ chẳng bao giờ có đủ sự khôn ngoan hay khả năng kìm chế tâm tính để nuôi dạy con cái cho đúng đắn. Thật vậy, tình cảm làm cha mẹ của cô ta khó lòng xứng đáng với cái tên ấy, khi nó không thúc đẩy cô ta tự mình cho con bú, bởi việc hoàn thành bổn phận này vốn dĩ có sức mạnh khơi gợi cả tình mẫu tử lẫn tình tử mẫu tương đương; và việc thực hiện những bổn phận sinh ra thứ tình cảm vốn là bùa hộ mệnh chắc chắn nhất chống lại thói hư tật xấu chính là bổn phận không thể chối bỏ của cả nam lẫn nữ. Tình cảm tự nhiên, theo cách gọi của người ta, tôi tin rằng đó là một mối dây rất yếu ớt; tình cảm phải nảy nở từ sự thực hành thói quen đồng cảm lẫn nhau; và một người mẹ gửi con cho vú nuôi rồi chỉ đón con về từ tay vú nuôi để gửi vào trường học thì đang thực hành sự đồng cảm nào chứ?

Trong việc thực hành các cảm xúc tự nhiên của họ, tạo hóa đã ban cho phụ nữ một sự thay thế tự nhiên cho tình yêu đôi lứa, khi mà người tình giờ đây chỉ còn là một người bạn và sự tin tưởng lẫn nhau thay thế cho nỗi ngưỡng mộ quá mức — khi ấy, một đứa trẻ sẽ nhẹ nhàng kéo sợi dây đang chùng xuống, và sự quan tâm chung tạo nên một sự đồng cảm chung mới mẻ. Thế nhưng một đứa trẻ, dẫu là minh chứng của tình yêu, cũng không thể làm nó sống động lên nếu cả cha lẫn người mẹ đều hài lòng với việc giao phó trách nhiệm ấy cho kẻ làm thuê; bởi những ai phó mặc bổn phận của mình cho kẻ khác thì không nên cằn nhằn nếu họ bỏ lỡ phần thưởng của bổn phận — tình cảm cha mẹ sinh ra lòng hiếu thảo của con cái.