Ngụy Trạch Tây giống như một du khách ngoại tỉnh, đeo ba lô, xuất hiện trên đại lộ Thanh Xuyên ở huyện lỵ Thanh Xuyên.
Đại lộ Thanh Xuyên là một con đường lớn mới xây, đường sá thẳng tắp, cao ốc san sát, huyện ủy, huyện chính quyền, huyện nhân đại, huyện chính hiệp cũng như các cơ quan có khả năng xây trụ sở làm việc như tài chính, thuốc lá, công thương, thuế vụ, bảo hiểm đều sừng sững tọa lạc trên con đường này, nghiễm nhiên trở thành trung tâm chính trị, kinh tế của huyện Thanh Xuyên, chỉ tiếc là thiếu chút văn hóa. Cục Văn hóa vì không có tiền xây nhà nên đến nay vẫn co ro trong nhà văn hóa, làm việc chung một trụ sở với đơn vị trực thuộc của mình — nhà văn hóa vốn là một văn miếu, quy mô cũng có thể coi là hoành tráng, chỉ là chuyện cũ đã qua, nay không bằng xưa. Rạp chiếu phim lại càng hoàng hôn xế bóng, từ lâu đã lâm vào cảnh sắp phá sản. Mà trước thời kỳ của Bí thư Huyện ủy đương nhiệm Ngưu Thế Khôn, đại lộ Thanh Xuyên hiện nay tức là phía bắc đại cừ Thanh Bắc, vẫn thuộc về một vùng đất nông nghiệp của Bắc Quan. Đại cừ Thanh Bắc từng là kiệt tác chiến thiên đấu địa của nhân dân huyện Thanh Xuyên, dẫn nước sông Thanh Xuyên ở phía nam huyện lỵ chảy vòng lên phía bắc qua huyện lỵ, chảy đông 40 dặm rồi xây một nhà thủy điện ở Nhiếm Điếm, tưới tiêu ruộng đất và phát điện, cho đến nay vẫn phát huy hiệu quả kinh tế của nó. Khổ nỗi huyện lỵ Thanh Xuyên nằm ở thung lũng sông Thanh Xuyên, tài nguyên đất có thể khai thác để xây dựng đô thị rất hạn chế, đại lộ Thanh Xuyên mới xây chỉ có thể là kiến trúc một bên quay mặt hướng bắc đón nam, bên kia vẫn là đại cừ Thanh Bắc không thể giải tỏa. Thế nhưng đến đêm xuống, đèn đuốc vừa thắp, bóng nước phản chiếu, cũng không mất đi vẻ là một thắng cảnh lớn của huyện lỵ Thanh Xuyên. Để thêm phần gấm thêu hoa, huyện lại xây một đài phun nước âm nhạc cỡ lớn ngay trên mặt mương trước cửa huyện ủy, huyện chính quyền. Bên cạnh đài phun nước âm nhạc có một cây cầu xi măng nối liền với khu thành cũ, thực dụng nhưng hoàn toàn không có điểm nhấn gì. Nếu lãng mạn một chút, có thể tưởng tượng rằng, nếu đứng trên cầu vào ban đêm ngắm đài phun nước âm nhạc, ngược lại là một nơi tuyệt vời để thu trọn vào tầm mắt. Thế nhưng lúc này, vào một ngày bình thường đến mức có phần tẻ nhạt, đài phun nước âm nhạc đang chìm trong không khí lạnh giá của mùa đông, phần lộ ra mặt nước đã đóng một lớp băng...
Ngụy Trạch Tây đi lên cầu. Đứng ở đây, có thể nhìn thấy toàn cảnh đại lộ Thanh Xuyên, tấm biển của huyện ủy, huyện chính quyền đặc biệt nổi bật. Ngoại trừ những tòa nhà mới tinh ấy và đủ loại người đi trên đường, thỉnh thoảng cũng có xe hơi chạy qua, còn lại chính là những hàng cây phong cảnh chói mắt ở hai bên đại lộ. Ở thị trấn vùng núi phía bắc này, đâu đâu cũng là thực vật nhiệt đới: kè, trắc bách diệp, chuối... Khổ nỗi lúc này đang giữa mùa đông giá rét, cây cối trước mắt khác một trời một vực so với cảnh tượng mùa hè, chúng cúi đầu ủ rũ như quả cà dầm sương, lại giống như từng cây chổi thọc thẳng vào bầu trời xám xịt, hở trách gì thiếu niên nông thôn nọ lại châm lửa đốt cây kè để xem ngọn lửa.
Về ý tưởng "Nam Quốc nhỏ miền Bắc", trong xã hội lưu truyền rất nhiều phiên bản: kiểu lãng mạn thì bảo Ngưu Thế Khôn kỳ tưởng dị khai; kiểu thực tế lại bảo Ngưu Thế Khôn không hề ngây thơ như vậy, mà là để làm ăn cho em vợ. Ngụy Trạch Tây sẽ chọn hoặc tin tưởng cái nào hơn? Dĩ nhiên, tốt nhất là đi hỏi Ngưu Thế Khôn xem anh ta giải thích thế nào. Chỉ có điều lần này, anh không muốn gặp Ngưu Thế Khôn.
Ngụy Trạch Tây lại theo bậc thang của bờ mương hình thang ở đầu cầu xuống mép mương. Anh giống như một nhà giám định mang bụng dạ khó lường, nghiêm túc quan sát từng bộ phận chính của đài phun nước âm nhạc, đầu tiên là nguồn điện, hộp điện bên mương rỉ sét loang lổ y như đường ống dẫn nước, muốn mở chiếc ổ khóa gỉ sét đó e rằng chỉ có búa sắt mới đập nổi. Dây điện đã đứt ở mấy chỗ, cuộn lại như con rắn chết ngoe nguẩy trong nước cùng với đám bông nước. Nghiêm trọng hơn là hầu như tất cả các đường ống phun nước đều bị thủng lỗ, tức là đài phun nước âm nhạc này thực tế đã biến thành một đống sắt vụn. Lần trước đến, anh đã phát hiện ra vấn đề này, tiện miệng hỏi đây là cái gì, Ngưu Thế Khôn nói đó là đài phun nước âm nhạc, bình thường phun vào buổi tối các dịp lễ trọng đại. Ngụy Trạch Tây nghĩ một phóng viên nhỏ bé như mình đến không phải dịp lễ trọng đại, cũng không bắt gặp dịp lễ trọng đại nào, bèn ngậm miệng không gặng hỏi nữa.
Anh ghi ngày hôm nay vào sổ tay phỏng vấn, ghi chép lại các nội dung liên quan, rồi chụp ảnh. Làm xong tất cả những điều này, nhìn lại những người qua đường trên đại lộ Thanh Xuyên, không một ai quan tâm một kẻ xa lạ như anh đang làm gì ở bờ mương lớn trong mùa đông này. Mọi thứ đều rất thuận lợi, thuận lợi đến mức ngược lại khiến anh sinh ra một cảm giác nhạt nhẽo chẳng gặp chút kháng cự nào. Đáng tiếc là, anh không phải chuyên gia về lĩnh vực này, không biết xây dựng một đài phun nước âm nhạc như vậy cần tiêu tốn bao nhiêu vốn đầu tư, cũng không biết những cây phong cảnh đó tổng cộng đầu tư bao nhiêu, cùng với từ góc độ kinh tế học, tỷ lệ đầu tư xây dựng đô thị với phát triển kinh tế địa phương...
Về Thanh Xuyên và Ngưu Thế Khôn, những gì anh biết dĩ nhiên không chỉ có thế, thậm chí người Thanh Châu đều biết, Thanh Xuyên có một Ngưu Nhị Đản. Nhưng đối với các quan chức hiện nay, bách tính nhìn thế nào thậm chí mắng chửi hay bịa đặt thế nào không quan trọng, quan trọng là được lãnh đạo cấp trên coi trọng. Có lẽ trong mắt quần chúng, Ngưu Thế Khôn là một tên Nhị Đản, độc đoán chuyên quyền, gan lớn bằng trời, nhưng trong mắt lãnh đạo cấp trên lại có khi là dám nghĩ dám làm, có tinh thần khai phá tiến thủ thì sao. Huống chi còn có câu nghèo sơn ác thủy sinh điêu dân, tính từ Ngưu Thế Khôn trở lên, các đời bí thư huyện ủy Thanh Xuyên không có một ai có cái kết tốt đẹp, lúc rời đi nếu không bị mắng cho xối xả thì cũng lén lút chuồn đi trong đêm. Nếu nói tai nghe là giả, mắt thấy là thật, thì ấn tượng của Ngụy Trạch Tây đối với Ngưu Thế Khôn quả thực rất phức tạp, con người nhiệt tình, hào sảng phóng khoáng, với tư cách là bí thư huyện ủy, người đứng đầu huyện Thanh Xuyên, không những tự mình tiếp anh ăn uống rượu chè, mà còn đồng hành cùng anh tham quan xây dựng đô thị, khu phát triển chăn nuôi, cơ sở nuôi trồng mộc nhĩ nấm hương, cũng đủ hạ mình cầu hiền rồi, tóm lại một câu, Thanh Xuyên là huyện trọng điểm quốc gia về xóa đói giảm nghèo, nền tảng kinh tế lạc hậu, thành quả vừa đạt được không dễ dàng gì, hy vọng anh - một phóng viên báo tỉnh - sau này sẽ ủng hộ nhiều hơn cho công tác của Thanh Xuyên. Nhưng đổi một góc độ khác, tác phong Ngưu Thế Khôn bá đạo, thiếu tu dưỡng, thích thể hiện công trạng, ấn tượng đầu tiên mang lại cho người ta sẽ khiến người ta liên tưởng đến việc bình thường anh ta độc đoán chuyên quyền, hống hách ra sao. Mà cái gọi là ủng hộ công tác của Thanh Xuyên kỳ thực chính là ủng hộ công tác của anh ta, lùi một bước mà nói, chính là đừng gây phiền phức cho anh ta. Tình hình tiếp theo quả nhiên không nằm ngoài dự đoán, trạm phóng viên một mặt liên tiếp nhận được tài liệu do quần chúng tố cáo Ngưu Thế Khôn thích thể hiện công trạng, tham ô hối lộ, đời sống hủ hóa, mặt khác ban tuyên truyền huyện ủy Thanh Xuyên không ngừng phái người đưa tới những bài viết ca ngợi tình hình Thanh Xuyên đại hảo, tụng ca công đức cho Ngưu Thế Khôn. Vì ăn đồ nhà người ta thì mềm miệng, Ngụy Trạch Tây tự tay nhào nặn rất nhiều bài viết biểu dương, ví dụ như những bài viết kiểu Thanh Xuyên được bình chọn là huyện tiên tiến thị trấn vệ sinh toàn tỉnh, huyện kiểu mẫu xây dựng thị trấn nhỏ — theo quán tính hoặc thói hư tật xấu của giới báo chí — hầu như không cần thông qua giảng dạy, cứ mô phỏng theo là được — mang tên phóng viên bản báo đăng tải ở vị trí không nổi bật trên báo tỉnh. Còn về tài liệu tố giác của quần chúng, vì không có dấu vết để tra cứu, đành phải tạm thời gác lại. Cái gọi là tạm thời, kỳ thực chính là vĩnh viễn. Hầu như tất cả phóng viên thường trú khi điều chuyển công tác thu dọn phòng làm việc đều phát hiện ra trong những tài liệu đóng bụi này, có rất nhiều sự thật động trời đã được thời gian chứng minh, từ đó thầm hối hận vì mình đã đánh mất rất nhiều cơ hội trở thành phóng viên nổi tiếng.
Ngồi bên bờ mương, nhìn dòng nước mương buốt giá, trong đại não Ngụy Trạch Tây có cảm giác như bị ướp đá. Anh lấy điện thoại ra, gọi một cuộc cho Lâm Oánh, Lâm Oánh hỏi anh đang làm gì, anh nói đang phỏng vấn.
Cô ấy nói: "Anh có chú ý đến báo chí gần đây không? Bài viết do các phóng viên thường trú khắp nơi gửi về đều rất có sức nặng đấy. Anh phải tranh thủ lên đấy."
Báo chí gần đây dĩ nhiên anh đã xem, góc độ bài viết đều rất thông minh, nhưng rốt cuộc có sức nặng hay không, chỉ có trời mới biết. Anh nói: "Tôi đang tranh thủ đây."
Từ bờ mương đi lên, anh ngẩng đầu nhìn trời, bầu trời mây mỏng che khuất bất ngờ lộ ra dấu hiệu trời quang mây tạnh. Anh định đi chỗ khác dạo quanh. Lúc này anh nhìn thấy một chiếc xe taxi Santana biển số Thanh Châu dừng lại trước cửa huyện ủy. Biển số xe cũng rất thú vị: T2324. Một thanh niên xuống xe, xách theo một chiếc túi, mỉm cười gật đầu với chiếc xe, anh ta chỉnh lại kính, hình như còn ngẩn người ra một chút, rồi đi về phía cơ quan huyện ủy. Thanh niên đó Ngụy Trạch Tây hình như đã gặp ở đâu rồi, nghĩ một hồi lâu mới nhớ ra là phóng viên báo "Phát thanh truyền hình Thanh Châu", nhưng tên thì không nhớ rõ lắm. Anh đang nghĩ ngợi thì nhìn thấy chiếc taxi từ từ lái về phía mình. Đó là một tài xế trẻ tuổi, bên cạnh còn ngồi một người phụ nữ trẻ đẹp. Không biết tài xế đã nói gì với cô ấy, người phụ nữ đó che nửa hàm răng trắng ngọc, mỉm cười nhẹ, lộ ra một vẻ đẹp cổ điển kiểu tiểu thư khuê nữ, tay cô ấy tiện đỗi chạm vào nút thắt Trung Quốc treo trước xe, nút thắt Trung Quốc cứ lắc qua lắc lại trước mắt cô ấy.
Cảnh tượng này rất lay động, Ngụy Trạch Tây bất giác mỉm cười. Chỉ là anh không thể ngồi xe của anh ta quay về, việc của anh vẫn chưa làm xong. Anh khoác tay, đưa mắt tiễn chiếc xe quay đầu đi xa, rồi châm một điếu thuốc, băng qua cầu, rất cô đơn bước vào thành cổ.
Đi mãi, đi mãi, anh phát hiện những người qua đường đi ngược chiều đều dùng ánh mắt kỳ lạ nhìn mình, có người còn mang vẻ mặt hạnh tai lạc họa (họa vô đơn chí / cười trên nỗi đau của người khác). Anh cảm thấy khó hiểu nhưng rất nhanh đã ý thức được điếu thuốc trên tay, đang định bước qua vứt tàn thuốc vào thùng rác thì đột nhiên, mấy người đeo băng đỏ đi tới: —— Anh, lại đây!
Ngụy Trạch Tây đành phải bước tới.
"Anh có biết nơi công cộng cấm hút thuốc không?"
Đây là một vấn đề có thể thảo luận, trên đường lớn có được coi là nơi công cộng không? Ví dụ như quảng trường Thiên An Môn là có thể hút thuốc. Anh đã từng rất nhiều lần ngồi trên bậc tháp của Đài tưởng niệm Anh hùng Nhân dân cùng các bạn đại học hút thuốc, trò chuyện, thoắt cái 6 năm đã trôi qua, những người bạn đại học ngày xưa bây giờ đang làm gì cũng đã biết rất ít... Nhưng đây là Thanh Xuyên dưới sự cai quản của Ngưu Thế Khôn, một huyện nhỏ "núi cao hoàng đế xa", lỡ như vì thái độ không tốt mà bị phạt tiền gấp đôi thì sao. Anh đành nói: "Không biết."
Lập tức có người vây lại. Người đeo băng đỏ nói: "Nhìn là biết anh là người ngoại tỉnh rồi. Phạt tiền 50 tệ!"
Từ khi Ngưu Thế Khôn làm bí thư huyện ủy Thanh Xuyên, qua mấy năm "trị an tổng hợp", người địa phương từ sớm đã sợ phạt đến mức sợ hãi, trừ phi uống say, bằng không không ai dám hút thuốc trên đường lớn, người bị phạt đều là những kẻ xui xẻo từ nơi khác đến.
"Không biết cũng phạt sao?" Ngụy Trạch Tây theo bản năng tự biện hộ cho mình.
Đối phương đáp: "Phạt rồi là anh biết ngay thôi, nhớ lấy bài học. Chẳng lẽ anh không biết Thanh Xuyên là thị trấn văn minh toàn quốc sao?"
Anh dĩ nhiên biết, thậm chí còn biết cả quy định không được hút thuốc ở huyện lỵ Thanh Xuyên. Ngụy Trạch Tây bị phạt tiền trước mặt bao người dù thế nào cũng không thể làm ra vẻ mặt phớt lờ cho được, anh ngoan ngoãn nộp tiền, nhận biên lai, dưới cái nhìn chăm chú của bao người, lủi thủi bỏ đi.
Nếm trải hương vị bị phạt tiền giữa chốn đông người, cảm giác đói bụng lại trào lên. Ngụy Trạch Tây chốc lát không biết nên đi đâu ăn cơm, cảm giác không ai tiếp đãi lại thê lương thế này. Một ý niệm kỳ lạ thoáng hiện trong đầu anh: Bây giờ thay đổi kế hoạch vẫn còn kịp, điện thoại ở ngay trong túi, có nên gọi một cuộc cho Lý Kim Triều hay không?
Anh tự giễu cười một tiếng.