Bản Đồ Tư Duy Trong Thuyết Trình

Lượt đọc: 160 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Bước 2. Chuẩn Bị Nội Dung

❊ ❊ ❊

“Khi chuẩn bị một bài phát biểu, cần nghiên cứu ba điều: thứ nhất, ý nghĩa của nghệ thuật thuyết phục; thứ hai, ngôn ngữ; thứ ba, cách sắp xếp các nội dung khác nhau của bài nói vào từng vị trí thích hợp.”

-Aristotle

Xây dựng cấu trúc, nội dung bài thuyết trình

Nội dung là một trong những phần quan trọng nhất trong thuyết trình. Nội dung thuyết trình nếu được chuẩn bị kỹ lưỡng, có cấu trúc, đầy đủ thông tin và dễ theo dõi sẽ giúp bạn truyền tải thông điệp của mình đến khán giả cực kỳ hiệu quả. Ngược lại, nếu nội dung thuyết trình của bạn có cấu trúc thiếu chặt chẽ hoặc cách trình bày khó theo dõi, bạn có thể sẽ đánh mất khán giả của mình ngay từ khi bắt đầu hoặc, nếu may mắn hơn, dần đánh mất khán giả trong khi thuyết trình.

Nội dung trình bày rất phong phú, tùy theo đề tài và mục đích nói của bạn. Trong phạm vi cuốn sách này, tôi sẽ không nêu ra cách trình bày những nội dung chi tiết của từng chủ đề. Thay vào đó, sẽ hướng dẫn bạn cách cấu trúc bài thuyết trình của mình sao cho nó có thể giúp nâng cao hiệu quả tiếp thu của khán giả cũng như tăng tính thuyết phục cho phần thuyết trình nói chung.

Nội dung thuyết trình nếu được chuẩn bị kỹ lưỡng, có cấu trúc, đầy đủ thông tin và dễ theo dõi sẽ giúp bạn truyền tải những thông điệp của mình đến khán giả một cách cực kỳ hiệu quả. Nếu không, bạn có thể sẽ đánh mất khán giả của mình.

Để nội dung của bạn trở nên logic và dễ theo dõi, bạn cần phát triển cấu trúc tốt cho bài thuyết trình. Sở dĩ chúng ta cần cấu trúc phần trình bày của mình là vì đa số người nghe có xu hướng hành động và tư duy theo một cấu trúc nhất định. Thông thường, khán giả sẽ tuân theo những trình tự tư duy nhất định như trình tự logic hoặc trình tự thời gian. Và bài thuyết trình cũng như bài viết cũng cần tuân theo một số cách trình bày nhất định nào đó.

Hai cách trình bày theo trình tự logic thông dụng nhất mà chúng ta thường gặp là diễn dịch và quy nạp. Với cách trình bày diễn dịch, bạn sẽ đưa ra kết luận trước, sau đó tập trung chứng minh kết luận của mình. Với cách trình bày quy nạp, bạn đưa ra những luận cứ, sau đó mới đi đến kết luận cuối cùng. Chúng ta đã được học hai cách trình bày này nhiều năm trong chương trình trung học. Vì thế, nó đã ăn sâu vào tiềm thức và định hình cách chúng ta suy nghĩ. Ngoài ra, chúng ta cũng có xu hướng tư duy theo trình tự thời gian từ xa đến gần. Ví dụ khi kể chuyện, chúng ta thường có thói quen bắt đầu từ khoảng thời gian xa nhất rồi hướng dần đến hiện tại. Trong khi lắng nghe thuyết trình, khán giả của bạn cũng tự nhiên có xu hướng hành động theo lối tư duy thông thường. Ví dụ, nếu bài thuyết trình có cấu trúc rõ ràng, mạch lạc, tập trung vào chủ đề mà họ quan tâm, họ chắc chắn sẽ lắng nghe bài thuyết trình của bạn. Trong khi ngược lại, phần trình bày sẽ chẳng thể lọt vào tai khán giả nếu nó quá chung chung và viển vông.

Do đó, thiết lập một cấu trúc tốt là bước khởi đầu cần thiết cho việc xây dựng một bài thuyết trình hiệu quả. Có rất nhiều cách xây dựng cấu trúc bài thuyết trình được áp dụng trên thế giới. Nhưng trong cuốn sách này, tôi sẽ giới thiệu với bạn một cấu trúc mà tôi cho rằng mang tính tổng hợp và dễ sử dụng nhất. Tôi cũng sẽ hướng dẫn bạn cách sử dụng Bản đồ tư duy (chứ không phải khung hay các gạch đầu dòng), giúp bạn phát triển nội dung thuyết trình dựa trên đó. Cấu trúc Bản đồ tư duy cho nội dung thuyết trình như sau:

Bất kỳ bài thuyết trình nào cũng gồm ba phần cơ bản: mở đầu, thân bài và kết luận (đây cũng là cấu trúc mà chúng ta học được từ môn Ngữ Văn ở trường). Cấu trúc này rất tổng quát. Để xây dựng nội dung cho từng phần trong cấu trúc, chúng ta sẽ đi sâu vào nghiên cứu những phần đó ở bước tiếp theo.

Mở đầu

Phần mở đầu là những tương tác đầu tiên giữa bạn với khán giả của mình. Phần mở đầu thường hướng đến ba mục tiêu chính sau:

Thu hút sự chú ý của khán giảTạo sự quan tâmĐưa ra thông điệp chính của bài thuyết trìnhTương ứng theo đó, chúng ta sẽ có cấu trúc con cho phần mở đầu như sau.

Phần mở đầu gồm ba nhánh con. Nhánh con đầu tiên là Mở đầu chính. Nhiệm vụ của nhánh Mở đầu chính này là thu hút sự chú ý của khán giả. Hãy tưởng tượng, trước khi bạn bước vào phòng, mọi người trong phòng đang nói chuyện với nhau. Một số kiểm tra thư điện tử hay nhắn tin trên điện thoại. Sự chú ý của họ tản mát ở khắp nơi. Vì thế điều đầu tiên bạn cần phải làm là thu hút sự chú ý của họ, hướng họ về phía bạn trước khi bạn dự định trình bày thứ gì đó. Nếu không, rất dễ xảy ra tình trạng dù bạn đã bắt đầu nói nhưng một số khu vực trong phòng vẫn râm ran tiếng nói chuyện riêng hoặc một số khán giả vẫn cắm cúi vào chiếc máy tính cá nhân của họ.

Mở đầu chính có thể là bất cứ hành động nhằm mục đích thu hút được sự chú ý của người nghe. Bạn có thể la lớn hoặc nói to hơn bình thường câu “xin chào”. Tuy nhiên, sẽ luôn tốt hơn nếu hành động mở đầu chính của bạn không gây phản cảm. Mở đầu bằng cách la lớn đề nghị mọi người hãy im lặng thường không mang đến cảm giác thoải mái cho người nghe. Để mở đầu chính một cách hợp lý, thông thường tôi chọn cách an toàn nhất là xin phép khán giả chú ý đến mình.

Sau khi có được sự chú ý của mọi người, bạn sẽ trình bày mục đích thuyết trình của mình. Mục đích thuyết trình là nội dung cần truyền tải đến người nghe ngay sau khi có được sự chú ý của họ vì hai lý do. Thứ nhất, sự chú ý của người nghe đến từ sự mở đầu chính chỉ kéo dài trong khoảng thời gian rất ngắn. Các khán giả sẽ cần một lý do nào đó để lắng nghe bạn. Nếu lý do đó đúng với những gì họ kỳ vọng (mục đích của bạn và của khán giả khớp với nhau), bạn sẽ có được sự quan tâm của mọi người trong phòng. Thứ hai, bạn cần phải đưa ra lý do để kiểm tra lại kỳ vọng của khán giả. Đôi khi, điều bạn nghĩ họ đang mong chờ lại không phải những gì khán giả của bạn quan tâm. Hoặc chỉ là bạn đã thu hút sai đối tượng khán giả mục tiêu và giờ đây bạn phải giải quyết hậu quả. Trong những trường hợp như thế này, bạn có thể sẽ muốn điều chỉnh nội dung hoặc phong cách của mình chút ít để phù hợp với người nghe.

Thông điệp chính sẽ là cái kết của phần mở đầu. Tôi thích hình thức thuyết trình bằng phương pháp diễn dịch hơn vì khán giả của tôi sẽ biết chính xác những gì tôi cần kết luận. Nếu kết luận của tôi đủ hấp dẫn và tạo ra nhiều giá trị cho khán giả, phần trình bày chi tiết đằng sau sẽ được chú ý lắng nghe hơn.

Để minh họa cách sử dụng Bản đồ tư duy trong quá trình xây dựng nội dung của phần mở đầu, tôi sẽ sử dụng tình huống sau:

“Tôi là một nhân viên bán hàng đang chuẩn phác thảo dàn ý cho bài thuyết trình trong một buổi hội thảo với 100 khách hàng. Các khách hàng của tôi quan tâm đến một giải pháp phần mềm có thể giúp họ cải thiện được hiệu quả quản lý sản xuất. Những khách hàng này đã từng tìm hiểu nhiều phần mềm khác nhau trên thị trường nhưng đều không vừa ý bởi chúng không khác nhau nhiều và không có tính năng gì vượt trội.”

Theo tình huống trên, tôi có thể xây dựng nội dung phần mở đầu như sau.

Trong tình huống thuyết trình trước khách hàng, nên bắt đầu một cách bình thường và lịch sự bằng câu chào đơn giản. Tôi cũng có thể sử dụng những cách mở đầu chính khác như hát một bài hát (cách thức này hay được sử dụng tại tiệc cưới) hoặc đơn giản là tắt hết đèn trong phòng và chỉ để đèn ở khu vực tôi đứng. Hành động đó cũng sẽ thu hút được sự chú ý của khán giả. Tuy nhiên, trong tình huống này, để đơn giản hóa, tôi sẽ chỉ sử dụng một câu chào.

Tiếp theo đó, tôi sẽ đi ngay vào lý do thuyết trình. Ở đây, tôi có thể nói, “Lý do tôi có mặt ngày hôm nay là để giới thiệu đến quý vị một sản phẩm phần mềm sản xuất của công ty chúng tôi”. Sau đó, tôi có thể nói tiếp, “Phần mềm này được đánh giá là ưu việt hơn hẳn so với những sản phẩm khác đang có mặt trên thị trường. Tiếp sau đây, tôi sẽ trình bày với quý vị ba lý do chính khiến phần mềm của chúng tôi có đặc tính ưu việt hơn những sản phẩm cùng loại.” Trong thông điệp chính, tôi nêu ra điểm khác biệt mà tôi muốn gửi gắm đến các khán giả của mình. Đó cũng là kết luận cho bài thuyết trình của tôi (phần mềm ưu việt hơn). Kết thúc thông điệp chính sẽ là một câu chuyển sang phần thân bài khi tôi đưa ra ba lý do hay luận cứ để chứng minh kết luận trên.

Thân bài

Thân bài sẽ là phần trình bày các luận cứ để chứng minh cho thông điệp chính hay kết luận. Chúng ta có thể sử dụng nhiều hơn ba luận cứ khi trình bày phần thuyết trình của mình. Tuy nhiên, ba sẽ là con số lý tưởng. Số ba là con số vàng trong rất nhiều tình huống. Thông thường, hai luận cứ đôi khi là quá ít để có thể thuyết phục ai đó tin vào điều gì. Bốn hay năm luận cứ lại quá nhiều và dư thừa, theo đó, khiến người nghe cảm thấy chán nản. Các nhà hùng biện tài ba cũng thường tuân thủ chặt chẽ nguyên tắc số ba này. Và Steve Jobs chính là một trong những minh chứng điển hình của nguyên tắc số ba. Các bài thuyết trình của ông thường gồm ba phần và số lượng sản phẩm mỗi lần Steve Jobs giới thiệu ra công chúng cũng hay gói gọn dưới ba. Như tại hội chợ công nghệ Macworld diễn ra vào năm 2007, ông giới thiệu “ba sản phẩm mang tính cách mạng”: một chiếc MP3, một chiếc điện thoại thông minh và một thiết bị kết nối mạng Internet. Đó không chỉ là ba sản phẩm mà quan trọng hơn, đó là ba dấu ấn khó phai đối với khán giả.

Vì thế, sử dụng ba luận cứ để hỗ trợ kết luận của bạn là giải pháp tối ưu nhất. Bạn có thể sử dụng nhiều cấu trúc khác nhau cho phần thân bài của mình. Ở đây, tôi giới thiệu bạn cấu trúc chi tiết cho phần thân bài như sau.

Phần thân bài sẽ có hai nội dung chính. Đầu tiên, chúng ta cần nêu vắn tắt ba luận cứ chính dùng để hỗ trợ kết luận hay thông điệp của bài thuyết trình. Bằng cách nêu ra ba luận cứ chính trước khi đi vào chi tiết, bạn giúp người nghe có được một bức tranh tổng quan về những gì bạn sẽ trình bày. Việc biết trước nội dung giúp khán giả lắng nghe và ghi nhớ những gì bạn nói hiệu quả hơn. Ngoài ra, người nghe còn hình thành nên những liên tưởng trước khi thật sự lắng nghe nội dung thuyết trình. Những liên tưởng đó sẽ giúp họ tạo nên những sợi dây liên kết để ghi nhớ hiệu quả hơn.

Tiếp theo, bạn hãy phân tích cụ thể từng luận cứ. Các luận cứ là những lý do hay nguyên nhân hỗ trợ cho kết luận của bạn. Chúng cần được xây dựng hợp lý và liên kết chặt chẽ với kết luận. Để xây dựng luận cứ hiệu quả, tôi đề nghị bạn nên sử dụng Bản đồ tư duy sau.

Với kết luận, bạn sẽ có ba lý do (hay luận cứ) để hỗ trợ cho kết luận đó. Với từng lý do, bạn cung cấp từ hai đến ba dữ liệu hay thông tin hỗ trợ để đảm bảo lý do đó xác đáng và có căn cứ. Đôi khi, trong những tình huống đơn giản, một lý do cũng là quá đủ để kết luận. Ví dụ tôi bị sổ mũi là lý do dẫn đến kết luận tôi bị ốm hoặc bạn học sinh A học giỏi hơn bạn học sinh B vì điểm của A cao hơn. Việc sử dụng ba lý do thường áp dụng cho những trường hợp phức tạp khi những kết luận của tôi mang tính tổng quát và đòi hỏi phải được đo lường bằng nhiều cách khác nhau. Ví dụ, tôi kết luận rằng tôi đẹp trai hơn anh bạn của tôi. Tôi sẽ sử dụng nhiều lý do để chứng minh cho luận điểm trên như tôi cao hơn, mặt sáng sủa hơn và mắt sáng hơn.

Để minh họa cho việc sử dụng Bản đồ tư duy nhằm xây dựng nội dung thân bài, tôi sẽ sử dụng lại tình huống bán hàng. Áp dụng cấu trúc kết luận – lý do, tôi có Bản đồ tư duy thể hiện các luận cứ của tôi như sau.

Trong tình huống này, dưới vai trò nhân viên bán hàng, tôi có ba lý do chính để thuyết phục khán giả (khách hàng) rằng phần mềm của công ty tôi ưu việt hơn. Ba lý do đó là giá rẻ, chất lượng tốt và bảo trì ưu việt. Bạn có thể nêu tổng quan ba lý do đó trong thông điệp chính hoặc nêu ở phần thân bài. Việc sắp xếp nó ở đâu không quá quan trọng, miễn sao bạn đừng quên nó là được.

Từng lý do sẽ được tách ra thành từng phần riêng biệt. Đầu tiên tôi nhắc lại lý do của mình. Ví dụ tôi có thể nói, “Lý do đầu tiên khiến phần mềm của công ty chúng tôi ưu việt hơn là giá thành rẻ hơn”. Sau khi nêu ra lý do, bạn sẽ dùng các dữ liệu hoặc thông tin để hỗ trợ cho lý do đó. Ví dụ trong tình huống này, tôi sử dụng hai mẫu thông tin để hỗ trợ cho lý do giá rẻ của tôi. Đầu tiên, sản phẩm của công ty tôi rẻ hơn các phần mềm khác 20%. Thứ hai, chúng có xu hướng giữ giá thấp trong tương lai. Thứ ba, sản phẩm của công ty tôi ưu việt hơn là vì chất lượng sản phẩm tốt hơn. Điều đó thể hiện qua việc phần mềm ít khi bị lỗi (so với các đối thủ) và cách sử dụng phần mềm đơn giản hơn. Lý do cuối cùng là chính sách bảo trì của công ty tôi ưu việt hơn so với các công ty cùng ngành. Chúng tôi cung cấp cho khách hàng thời gian bảo trì lâu hơn với chi phí bảo trì thấp hơn.

Sử dụng các kết quả từ khung phân tích trên, tôi đưa chúng vào bản đồ cấu trúc nội dung và có được kết quả như sau.

Tới đây, chúng ta đã có cấu trúc nội dung cụ thể cho phần thân bài. Bước tiếp theo là xây dựng phần kết luận để có được một cấu trúc nội dung hoàn chỉnh cho bài thuyết trình.

Kết luận

Sau khi đã được nghe rất nhiều nội dung ở thân bài, khán giả của bạn có thể rơi vào tình trạng quá tải thông tin. Họ có thể sẽ không nhớ được các luận cứ hay tệ hơn là chẳng thể nhớ nổi thông điệp chính của bài thuyết trình. Người nghe có xu hướng ghi nhớ những gì cực kỳ ấn tượng (so với những thứ khác). Bạn không thể biến từng phần trong bài thuyết trình của mình thành thứ gì đó cực kỳ ấn tượng (vì luôn có những nội dung ấn tượng hơn những phần khác và khán giả có xu hướng chỉ nhớ những nội dung đó).

Tệ hơn, đôi khi, những nội dung ấn tượng với người nghe lại không phải là những gì bạn mong muốn họ nhớ. Ví dụ bạn kể một truyện cười phụ họa nhưng rốt cuộc đến cuối bài thuyết trình, khán giả chỉ nhớ truyện cười kia. Bên cạnh đó, những gì được nhắc đến sau cùng sẽ lưu lại trong tâm trí của người nghe. Do vậy, bạn cần nhắc lại những nội dung chính trước khi chào tạm biệt khán giả của mình. Kết luận, theo đó, đóng vai trò tóm tắt lại những nội dung quan trọng đồng thời khẳng định lại thông điệp chính của bài thuyết trình.

Chúng ta có cấu trúc cho phần kết luận như sau.

Phần kết luận sẽ gồm ba nhánh chính. Đầu tiên, chúng ta sẽ nhắc lại các luận cứ dẫn đến kết luận. Luận cứ là các lý do cho việc rút ra kết luận hay thông điệp chính. Vì thế, sau khi nhắc lại luận cứ, chúng ta sẽ xác nhận lại kết luận hoặc thông điệp chính của bài thuyết trình. Như đã nói, việc xác nhận lại vào cuối bài thuyết trình sẽ tạo hiệu ứng ghi nhớ trong tâm trí khán giả. Cuối cùng, chúng ta có thể mở rộng bài nói bằng cách nói thêm về những hành động cần thực hiện hay những lời khuyên liên quan đến nội dung bài thuyết trình. Đây chỉ là phần mở rộng do đó đừng nên đi vào quá chi tiết để tránh gây loãng nội dung.

Với tình huống bán hàng ở trên, tôi sử dụng cấu trúc vừa nêu để xây dựng nội dung như sau.

Theo đó, trong phần đầu của kết luận, tôi sẽ nhắc lại ba luận cứ của mình. Tôi có thể nói, “Như đã nói, ba lợi thế của sản phẩm của chúng tôi là giá rẻ, chất lượng tốt và chính sách bảo trì ưu việt.” Tiếp theo đó, tôi nhắc lại kết luận, “Vì thế, phần mềm của chúng tôi ưu việt hơn rất nhiều so với những công ty khác trên thị trường.” Cuối cùng, tôi kết thúc bài thuyết trình của mình bằng lời khuyên dành cho khách hàng, “Hãy mua ngay sản phẩm của chúng tôi để nhận được sản phẩm tốt với giá ưu đãi.”

Sau khi đã có toàn bộ cấu trúc bài nói của mình, tôi có Bản đồ tư duy dưới đây.

Tới đây, tôi đã thấy khá rõ những nội dung cần thuyết trình ở phần mở đầu, thân bài và kết luận. Tôi có thể cân chỉnh hoặc thay đổi những nội dung này. Xây dựng nội dung thuyết trình bằng Bản đồ tư duy giúp tôi có được một cái nhìn trực quan và tổng thể về toàn bộ nội dung. Theo đó, tôi có thể kiểm tra lại tính nhất quán trên dưới giữa các nội dung. Liệu thông điệp chính có diễn tả hết những ý tôi cần nói chưa? Luận cứ có thật sự hỗ trợ thông điệp chính và về tổng thể, chúng có phù hợp với những nội dung khác không? Đó là những dạng câu hỏi bạn có thể trả lời bằng cách nhìn vào nội dung thuyết trình được triển khai dưới dạng Bản đồ tư duy. Từ đó, những điều chỉnh nội dung hiệu quả hơn có thể được tiến hành.

Tóm tắt bước 2:

Chuẩn bị nội dung là đi xây dựng một cấu trúc nội dung hiệu quả cho bài thuyết trình của bạn.

Cấu trúc tiêu biểu thường bao gồm ba phần: Mở đầu, Thân bài và Kết luận.

+ Phần Mở đầu sẽ nhắm đến ba mục tiêu chính: thu hút chú ý, tạo sự quan tâm và truyền tải thông điệp chính.

+ Thân bài sẽ bao gồm hai phần chính: đưa ra những luận cứ và đi vào chi tiết từng luận cứ. Hãy chỉ sử dụng ba luận cứ để hỗ trợ hay minh họa cho thông điệp chính của bạn.

+ Bạn sẽ nhắc lại những luận cứ, thông điệp và đưa ra lời khuyên trong phần Kết luận.

Với từng nội dung, cần đi vào những ý tưởng cụ thể để có được một cấu trúc chi tiết cho bài thuyết trình.

Kết quả của bước này là một cấu trúc chi tiết cho bài thuyết trình thể hiện bằng Bản đồ tư duy.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 17 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.