Bản Đồ Tư Duy Trong Thuyết Trình

Lượt đọc: 160 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Bước 3. Phân Tích Môi Trường Thuyết Trình

❊ ❊ ❊

Giao tiếp giữa người với người thường không được thực hiện trong môi trường chân không. Bạn thường phải trình bày bài nói của mình trong một hội trường, một phòng họp, một quán cà phê hay một hoàn cảnh nhất định nào đó. Trong hoàn cảnh nói trên, bạn dưới vai trò người nói và khán giả dưới vai trò người nghe đều bị tác động bởi môi trường. Môi trường có thể tạo ra những tiếng ồn khiến việc thuyết trình của bạn trở nên khó khăn hơn. Ánh sáng yếu ở một quán cà phê có thể khiến những hình ảnh minh họa bạn sử dụng trong lúc thuyết trình trở nên kém hiệu quả. Đôi khi môi trường tác động không đáng kể lên chất lượng bài thuyết trình của bạn nhưng những lúc khác nó có thể khiến những gì tinh túy nhất mà bạn chuẩn bị trở thành vô ích. Vì thế, phân tích môi trường thuyết trình là điều cần thiết trước khi đi vào chuẩn bị nội dung cụ thể.

Để phân tích môi trường thuyết trình, bạn cần thực hiện hai bước chính như sau.

Phân tích yếu tố môi trườngĐưa ra giải pháp và hành độngTiếp theo, tôi sẽ hướng dẫn bạn lần lượt đi qua hai bước này của quá trình phân tích môi trường.

Phân tích yếu tố môi trường

Bài thuyết trình sẽ diễn ra trong nhiều môi trường khác nhau và những môi trường này tác động khác nhau lên quá trình thuyết trình của bạn. Đó là cách nhìn tổng quát. Nhìn một cách cụ thể, môi trường không tác động một cách chung chung lên quá trình thuyết trình của chúng ta. Những yếu tố trong môi trường mới là cái thật sự cần quan tâm. Các yếu tố có thể là những yếu tố bên ngoài ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực lên không gian thuyết trình. Ví dụ, nếu bạn thuyết trình trong một quán cà phê đông đúc người, yếu tố tiếng ồn từ những bàn bên cạnh là cái cần phải được xem xét ngay từ đầu. Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần cân nhắc những yếu tố kỹ thuật hỗ trợ cho quá trình thuyết trình. Trong tình huống ở quán cà phê, liệu chúng ta có hệ thống âm thanh hỗ trợ hay không? Đó cũng là một yếu tố cần cân nhắc. Tuy nhiên, không phải yếu tố nào cũng cần được xem xét cẩn thận. Trong những môi trường nhất định, chúng ta sẽ cân nhắc những yếu tố nhất định. Để xác định được những yếu tố đó, tôi khuyến nghị bạn sử dụng khung phân tích sau.

Với môi trường, tôi phân chia thành ba nhóm yếu tố chính cần quan tâm: kỹ thuật, địa điểm và yếu tố xao lãng. Ba nhóm này không có cùng cấp độ với nhau nhưng chúng đều là những yếu tố từ môi trường, thứ có thể ảnh hưởng đến quá trình thuyết trình. Nhóm kỹ thuật bao gồm những yếu tố liên quan đến các công cụ kỹ thuật có thể chuẩn bị tại môi trường thuyết trình. Địa điểm là nhóm những yếu tố liên quan không gian và cách thức bố trí nơi bạn sẽ thuyết trình. Yếu tố này sẽ có ảnh hưởng đến hiệu quả thuyết trình nếu bạn sử dụng âm thanh, hình ảnh hỗ trợ hay những hoạt động khác. Nhóm yếu tố xao lãng bao gồm các yếu tố bên ngoài có thể ảnh hưởng đến hiệu quả thuyết trình của bạn. Chưa dừng lại ở những nhóm yếu tố chính, tôi còn đi sâu vào từng nhóm con của chúng (như đã vẽ ở bản đồ trên). Theo đó, tôi mô tả các yếu tố trong nhóm con như bảng dưới đây.

Ánh sáng ở đây có thể là ánh sáng tự nhiên (nếu bạn thuyết trình ngoài trời hay phòng có nhiều cửa sổ, vv…) hoặc nhân tạo (nếu bạn thuyết trình dưới ánh đèn trong hội trường hay phòng ốc, vv…). Những hình ảnh hỗ trợ của bạn (ví dụ bạn sử dụng một tấm hình chụp làm tư liệu thuyết trình) sẽ không thể phát huy tác dụng nếu ánh sáng không bảo đảm. Nếu bạn có sử dụng tư liệu liên quan đến âm thanh (nhạc, phim, vv…), hãy chắc rằng dàn âm thanh sẽ được chuẩn bị tại nơi thuyết trình. Hình ảnh là những công cụ giúp bạn trình diễn tư liệu hình ảnh (máy chiếu, tivi, vv…). Thiếu chúng, hiệu quả trình chiếu hình ảnh của bạn sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Các công cụ hỗ trợ khác có thể là bút, bảng, đồ lau bảng, bảng đứng,vv…, những vật dụng bạn nghĩ bạn sẽ sử dụng trong buổi thuyết trình. Ví dụ bạn cần viết một sơ đồ lớn ra giấy khổ to, bạn sẽ cần yêu cầu bảng đứng với loại giấy A0.

Diện tích căn phòng cũng là một yếu tố cần cân nhắc vì nó sẽ ảnh hưởng đến khá nhiều yếu tố trong bài thuyết trình của bạn ví dụ như các hoạt động hay hiệu quả âm thanh. Căn phòng quá rộng sẽ khiến giọng nói của bạn không với đến được những người nghe ngồi cuối cùng. Căn phòng quá hẹp sẽ cản trở bạn tổ chức những trò chơi hỗ trợ bài thuyết trình, hoạt động yêu cầu một không gian rộng rãi. Tương tự với cách thức bố trí chỗ ngồi của khán giả.

Những yếu tố trong nhóm xao lãng sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình thuyết trình. Chúng sẽ khiến khán giả không thể tập trung vào bài thuyết trình của bạn. Tiếng ồn bên ngoài có thể đến từ hành lang (nếu bạn đang ở trong một hội trường hay lớp học) hoặc từ không gian bên cạnh (nếu bạn đang thuyết trình với một nhóm nhỏ trong không gian chung). Tiếng ồn từ bên ngoài là một yếu tố ảnh hưởng rất xấu đến hiệu quả thuyết trình của bạn vì, trong toàn bộ quá trình, bạn hầu như đều sử dụng âm thanh. Yếu tố rủi ro xen ngang là các khả năng mà buổi thuyết trình của bạn bị gián đoạn bởi một sự việc nào đó ví dụ một người nào vào nhầm phòng trong quá trình bạn đang thuyết trình. Cuối cùng, chuyện khán giả làm việc cá nhân trong quá trình thuyết trình cũng sẽ ảnh hưởng khá nghiêm trọng đến chất lượng hiệu quả thuyết trình của bạn.

Bạn phải tiên đoán và tính toán tất cả những yếu tố này trước khi thực hiện bài thuyết trình của mình. Sẽ rất dở khóc dở cười nếu bạn chuẩn bị một bài thuyết trình trên công cụ MS Power Point và địa điểm thuyết trình chẳng có máy chiếu (hình ảnh). Nếu bạn không biết trước được bằng cách tiên đoán, hãy kiểm tra địa điểm thuyết trình và làm việc với những người chịu trách nhiệm tổ chức. Những yếu tố đề cập ở đây mang tính tổng quát cho một buổi thuyết trình tiêu biểu. Bạn có thể thêm vào những yếu tố khác tùy theo thực tế môi trường thuyết trình của bạn.

Tiếp theo, tôi sẽ sử dụng một tình huống để minh họa cho bạn cách sử dụng khung phân tích trên.

“Một nhà hoạt động xã hội đang thuyết trình trong một quán cà phê về kế hoạch quyên góp quỹ để giúp đỡ trẻ em nghèo của mình. Quán cà phê này không có phòng riêng do đó nhà hoạt động xã hội phải thuyết trình trong khu vực chung của quán. Trong quán cà phê, cách bố trí ghế ngồi thường là hai ghế ngồi đối diện nhau hoặc 4 ghế ngồi quay mặt vào nhau. Đó là một quán cà phê theo phong cách thư giãn.”

Ở đây chúng ta không có tất cả thông tin về không gian. Với mục tiêu minh họa một đầy đủ cách sử dụng khung phân tích, tôi sẽ giả định hoặc suy đoán một số yếu tố môi trường (và trong nhiều trường hợp thực tế, bạn cũng sẽ phải làm như vậy). Theo đó, tôi có kết quả phân tích sau.

Trong tình huống này, chúng ta thấy rằng ánh sáng trong quán cà phê theo phong cách thư giãn thường yếu. Theo đó, hệ quả là hiệu quả sử dụng các hình ảnh hỗ trợ sẽ bị giảm sút đáng kể. Người thuyết trình không có được hệ thống âm thanh riêng. Tuy nhiên, quán cà phê có thể chuẩn bị máy chiếu (thể hiện trong nhánh “có”). Những yếu tố nào không có nhưng vẫn có thể chuẩn bị được, chúng ta vẫn xếp vào nhóm “có”. Các công cụ hỗ trợ khác mà tôi yêu cầu cũng không có gì đặc biệt và đội ngũ tổ chức có thể chuẩn bị sẵn chúng trong quán. Quán cà phê có diện tích rộng và không gian mở. Yếu tố này làm giảm đi hiệu quả âm thanh (vì người thuyết trình sẽ phải nói to hơn) và làm loãng không khí của buổi thuyết trình. Ngoài ra, cách bố trí chỗ ngồi sẽ theo phong cách thông thường của một quán cà phê, điều đó sẽ khiến việc thuyết trình trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Tệ hơn, khán giả sẽ không thể hướng ánh mắt vào người nghe hoặc phải làm điều đó trong một tư thế khó khăn. Những yếu tố xao lãng có thể là khách trong quán nói chuyện hoặc việc khách ra vào quán cà phê. Những vị khách trong quán cũng có thể xen ngang bằng cách đứng quá gần hoặc nói cười bàn tán về buổi thuyết trình. Cũng có rủi ro khán giả sẽ sử dụng máy tính hoặc điện thoại trong thời gian diễn ra buổi thuyết trình.

Kết quả của phân tích trên sẽ là những yếu tố ảnh hưởng đến buổi thuyết trình của bạn. Những hệ quả của nó chỉ mang tính tham khảo. Hãy điền tất cả yếu tố vào một bảng danh sách để xử lý ở bước tiếp theo.

Đưa ra giải pháp và hành động

Phân tích sẽ không có ý nghĩa gì nếu chúng ta không rút ra được kết luận hay hành động gì từ đó. Kết quả phân tích môi trường sẽ là những yếu tố đầu vào cho những kết luận hay hành động ở bước tiếp theo. Tuy nhiên, trước khi đi vào hành động gì đó cụ thể, chúng ta cần nhìn nhận các yếu tố ảnh hưởng với cái nhìn tổng quan hơn. Các kết quả phân tích yếu tố ảnh hưởng là những vấn đề cần giải quyết. Chúng ta sẽ có những vấn đề có thể giải quyết được và những cái khác không thể tìm ra giải pháp. Vì vậy, ở bước này, bạn cần phân loại những yếu tố môi trường trước, sau đó sẽ xác định xem hành động cụ thể cần thực hiện là gì. Để phân loại, tôi sử dụng khung phân tích sau.

Khung phân tích của tôi đơn giản bao gồm hai nhánh chính: giải quyết được và không giải quyết được. Giống với tên gọi, chúng ta sẽ sắp xếp các vấn đề vào các nhánh tương ứng. Tiêu chí phân loại các vấn đề vào nhóm giải quyết được là bạn phải có giải pháp khả dĩ để giải quyết toàn bộ hoặc một phần những hiệu ứng tiêu cực của nó lên quá trình thuyết trình của bạn. Ví dụ, việc khán giả của bạn sẽ thường xuyên sử dụng điện thoại trong thời gian thuyết trình (vì đây là những người bận rộn) có thể là một yếu tố giải quyết được. Tôi nói có thể vì trong một số trường hợp bạn có thể yêu cầu những người này tắt nguồn điện thoại di động trước khi bài thuyết trình bắt đầu và đưa ra những hình phạt nho nhỏ cho những ai không tuân theo yêu cầu này. Trong những trường hợp khác, bạn không thể yêu cầu khán giả của mình tắt nguồn điện thoại vì vị thế của bạn không thể làm điều đó (ví dụ khi khán giả là những vị giám đốc khó tính, bận rộn và không nói lý lẽ).

Với tình huống thuyết trình ở quán cà phê, tôi có thể phân loại những yếu tố ảnh hưởng của mình để ra được kết quả sau.

Theo phân loại của tôi, chỉ hai yếu tố không thể giải quyết được là việc khách trong quán nói chuyện với nhau và khách ra vào. Tôi không thể cấm khách đến quán cà phê trò chuyện (và họ trò chuyện to hay nhỏ cũng chẳng thể nào cấm được). Tôi cũng không thể treo bảng cấm khách mới đến quán dù rằng việc cứ thỉnh thoảng lại có người xô cửa vào khiến các khán giả của tôi rất khó tập trung. Tất cả những yếu tố còn lại theo tôi đều giải quyết được. Tất nhiên, phân loại này của tôi dựa trên hoàn cảnh tình huống và phán đoán của tôi. Do đó, tình huống quán cà phê và những phán đoán của bạn có thể khác. Sau khi có được kết quả phân loại, điều tiếp theo cần làm là liệt kê những hành động giải quyết vấn đề. Theo đó, tôi có những giải pháp sau để giải quyết những hệ quả do các yếu tố môi trường gây ra.

Những yếu tố đánh dấu “có” sẽ không được cân nhắc. Những giải pháp của tôi có thể là cố gắng cải thiện môi trường hoặc thay đổi nội dung và phong cách thuyết trình của mình sao cho phù hợp với môi trường đó. Tôi không thể thay đổi được việc ánh sáng yếu (vì nó sẽ ảnh hưởng đến những không gian khác của quán cà phê) do đó tôi điều chỉnh việc sử dụng hình ảnh minh họa – việc đòi hỏi nhiều ánh sáng – trong bài thuyết trình của mình. Tôi xử lý tương tự với việc không có hệ thống âm thanh hay vấn đề không gian thuyết trình khá rộng và mở. Với vấn đề chỗ ngồi và bàn ghế không thuận tiện cho việc theo dõi của khán giả, tôi có thể yêu cầu chủ quán cà phê bố trí lại cho thuận tiện. Tôi cũng có thể yêu cầu họ đề bảng hoặc ngăn khu vực thuyết trình của tôi riêng ra để giảm thiểu khả năng bị khách trong quán xen ngang bài thuyết trình. Cuối cùng, tôi yêu cầu khán giả đừng làm việc riêng trong thời gian thuyết trình để tránh ảnh hưởng không tốt đến hiệu quả thuyết trình. Với những vấn đề không giải quyết được, cách duy nhất tôi có thể làm là hy vọng nó không ảnh hưởng quá nghiêm trọng đến bài thuyết trình của tôi.

Tới đây, bạn đã có một danh sách những hành động cần thực hiện để chuẩn bị cho môi trường thuyết trình của mình. Hãy hành động thật chính xác và nghiêm túc trên từng đầu việc nhé!

Tóm tắt bước 3:

- Phân tích môi trường thuyết trình giúp tìm ra những điều kiện cụ thể cho các hoạt động thuyết trình.

- Bước này bao gồm hai bước nhỏ: phân tích yếu tố môi trường và hành động.

- Sử dụng khung phân tích yếu tố môi trường với ba nhánh lớn kỹ thuật, địa điểm và yếu tố xao lãng để tìm ra những ảnh hưởng của các yếu tố môi trường lên quá trình thuyết trình.

- Phân loại những yếu tố này vào hai nhóm giải quyết được và không giải quyết được bằng Bản đồ tư duy.

- Động não tìm ra giải pháp cho các yếu tố trong nhánh giải quyết được.

Hành động theo những giải pháp đã tìm ra ở trên để có một môi trường thuyết trình mong muốn.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 17 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.