DÊANIRA.
Người đời thường nói — xưa kia kinh nghiệm đã đúc kết nên câu này, — rằng chẳng có số phận nào của người phàm được định đoạt là tốt hay xấu cho đến khi họ lìa đời. Nhưng phần tôi, trước khi bước về cõi âm u chốn cửu tuyền, tôi đã thấu hiểu rằng số phận của mình vốn trắc trở, đớn đau và đầy cay đắng.
Thuở còn ở Pleuron, trong mái nhà của cha tôi, trong số tất cả phụ nữ xứ Aetolia, tôi là người có nhiều lý do nhất để e sợ cảnh trầu cau. Bởi một vị thần sông, gã Achelôüs bạt ngàn dòng nước, chính là kẻ cầu hôn tôi ở đó và đã nài xin cha tôi gả tôi cho hắn dưới ba hình tướng: khi thì mang nguyên hình một con bò đực, khi lại uốn khúc như một con rắn lấp lánh, khi khác lại mang vóc dáng người nhưng trán lại bạnh ra như trâu, trong khi từ bộ râu rợp bóng của hắn những dòng suối phun ra những tia nước không bao giờ dứt.
Phải ngóng chờ một người chồng như thế, tôi, một đứa con gái khốn khổ, chỉ biết cầu nguyện cho thần Chết đến mang tôi đi trước khi tôi phải trải qua cuộc hợp c hôn đó. Sau này, thật nhẹ nhõm và vui mừng biết bao, khi người con trai vĩ quang của Zeus và Alcmena xuất hiện, bước vào trận chiến với hắn và giải thoát trái tim tôi khỏi niềm dằn vặt. Trận chiến ấy đã chiến thắng ra sao, tôi không thể nào tường thuật lại. Nếu có ai đã tận mắt chứng kiến mà lòng không hề nao núng vì kinh hoàng, thì người ấy cứ việc kể. Còn tôi, tôi chỉ biết ngồi co ro trong nỗi sợ hãi nghẹn ngào, nơm nớp lo rằng nhan sắc có thể sẽ chẳng mang lại cho tôi điều gì ngoài cay đắng, cho đến khi Ngài – đấng định đoạt kết cục mọi tranh đấu – ban cho một cái kết may mắn — nếu như thế là may mắn! Bởi vì kể từ sau chiến thắng ngày hôm ấy, khi tôi trở thành người chung gối với Heracles, cuộc đời tôi trôi qua trong sự kinh hoàng khôn nguôi cho số phận của chàng.
Đêm mang chàng về, và trước khi rạng sáng, một thử thách mới lại cuốn chàng đi xa. Và tôi đã sinh cho chàng những người con; để rồi chàng, giống như một người làm vườn xa lạ canh tác một mảnh ruộng ở nơi xa, chỉ gặp mặt chúng vào mùa gieo hạt và một lần vào mùa gặt hái. Một cuộc đời nhọc nhằn cứ thế tung hứng chàng hết lần này đến lần khác — vừa về đến nhà đã lại phải lên đường, phục vụ ai chẳng rõ.
Và khi cái đầu vĩ đại của chàng đã vượt qua những gian lao ấy, nỗi sợ hãi lớn nhất trong tôi lại ập đến. Kể từ sau khi chàng dẹp yên uy lực của Iphitus, chúng ta giờ đây sống tại Trachis, cách xa quê nhà, sống nhờ vào lòng dung thứ của một kẻ tha hương; còn chàng đã đi về đâu, chẳng ai hay biết. Tôi chỉ biết điều này: sự ra đi của chàng đã đâm nát trái tim tôi bằng những quằn quại vì lo âu, và giờ đây tôi gần như chắc chắn rằng chàng đang gánh chịu một tai ương nào đó.
Đã mười lăm tháng nay, chàng chưa gửi cho tôi dù chỉ một lời nhắn nhủ. Và tôi có đầy lý do để sợ hãi. Trước khi lên đường, chàng đã để lại cho tôi một bức cuộn giấy, mà điều thâm thúy ẩn giấu trong đó tôi vẫn hằng cầu mong Trời Phật đừng mang lại giọt nước mắt sầu thương nào.
THỊ NỮ.
Hỡi vương hậu Dêanira, đã không biết bao nhiêu lần trước đây, thần thiếp từng chứng kiến người chìm đắm trong những tiếng than khóc đẫm nước mắt để tiếc thương sự ra đi của đức lang quân. Nhưng nếu thần thiếp, dẫu chỉ là một kẻ tôi tớ, được phép đưa ra lời khuyên nhủ trước bậc tôn quý, thì thần thiếp mạn phép bày tỏ điều này: Trong số những người con trai tráng kiện của người, sao không cử một người đi tìm kiếm Heracles? Và trước hết là Hyllus, người mà bổn phận hơn ai hết là phải bày tỏ sự quan tâm đến tin tức về hạnh phúc của cha mình?
A! Kìa thần thiếp thấy ngài đang chạy về nhà, với những bước chân thoăn thoắt luôn sẵn sàng sai bảo! Nếu người coi thần thiếp là khôn ngoan, xin hãy để cậu ấy và những lời của thần thiếp tuân theo ý nguyện của người.
(HYLLUS bước vào).
DÊANIRA.
Con yêu của mẹ, đứa con trai dấu yêu! Ngay từ những bậc tầm thường nhất, những lời khuyên sáng suốt đôi khi cũng có thể cất lên. Người phụ nữ đứng đây, dẫu chỉ là một nữ nô, nhưng lại sở hữu một chiếc lưỡi sinh ra trong tự do.
HYLLUS.
Mẹ vừa nói gì thế ạ, thưa mẹ? Con có thể biết được không?
DÊANIRA.
Rằng khi cha con đã mất tích lâu đến thế, thật hổ thẹn làm sao khi con vẫn chưa chịu tìm hiểu xem ngài đang cư ngụ nơi đâu.
HYLLUS.
Vâng, con đã tìm hiểu rồi, nếu như có thể tin vào lời đồn đại.
DÊANIRA.
Người ta bảo nơi ở của cha con được định ở chốn nào vậy, hỡi con trai của mẹ?
HYLLUS.
Người ta đồn rằng suốt dọc năm qua, ngài phải làm nô lệ cho một thiếu nữ người Lydia.
DÊANIRA.
Chàng đã chịu đựng điều đó ư? Vậy thì chẳng còn chuyện gì trên đời là kỳ lạ nữa rồi!
HYLLUS.
À, chuyện đó qua rồi, con nghe nói vậy. Ngài đã được tự do.
DÊANIRA.
Thế người ta đồn hiện giờ ngài ở đâu, sống hay chết?
HYLLUS.
Ở đảo Euboea trù phú, theo lời kể, ngài đang vây hãm thành phố của Eurytus, hoặc đang chuẩn bị vây hãm.
DÊANIRA.
Con yêu, con đã nghe nói về những lời sấm truyền thần thánh mà ngài đã để lại cho mẹ, liên quan chính vùng đất đó chưa?
HYLLUS.
Chúng ra sao vậy thưa mẹ, vì con chưa từng hay biết?
DÊANIRA.
Rằng hoặc ngài phải chấm dứt sinh mệnh của mình ở nơi ấy, hoặc sau khi hoàn thành chiến công này, quãng đời tiếp theo của ngài sẽ được ban phước bằng sự thịnh vượng tốt lành.
Thế con không định đến đó sao, hỡi con trai của mẹ, khi ngài đang bị cuốn vào một cơn hiểm nghèo bấp bênh đến thế? — bởi vì chúng ta buộc phải lụy vong cùng ngài, hoặc mang ơn bảo toàn sinh mạng lâu dài nhờ vào sự sống của ngài.
HYLLUS.
Con sẽ đi, thưa mẹ. Giá mà con được nghe những lời tiên tri này, con đã đến đó từ lâu rồi. Nỗi sợ hãi vốn chẳng mấy khi vây bám số phận của cha con. Nhưng giờ thì con đã rõ, toàn bộ sức lực của con sẽ được dốc cạn để tìm hiểu ngọn ngành về tình hình của ngài.
DÊANIRA.
Vậy thì đi đi, con trai của mẹ. Dù có muộn màng, nhưng việc thấu hiểu và hành động theo điều trí tuệ sai bảo vẫn luôn mang lại sự chắc chắn của thành quả.
(HYLLUS bước ra. DÊANIRA lui vào trong).
(ĐOÀN CA VŨ bước vào, hướng về phía Đông).
Được sinh ra từ màn đêm đầy sao trong phút giây lụi tàn của nàng,
Được ru ngủ trong lồng ngực nàng khi ánh sáng của ngươi phai dần,
Hỡi Mặt Trời! Ta khẩn cầu ngươi hãy tỏ tường,
Rằng đứa con của Alcmena đang dấn thân vào cuộc hành trình nào?
Vùng đất nào đang giữ chân chàng lúc này,
Giữa những lạch nước ngoằn ngoèo của đại dương sâu thẳm,
Hay những đồng bằng xứ Á-tế-á, hoặc vách đá gồ ghề miền Tây?
Hãy tuyên bố đi, hỡi ngươi
Kẻ vô song trong tầm nhìn của những tia nắng chói lọi
Chiếu rọi xuống trần gian theo mỗi ngày mới bắt đầu.
Nàng Dêanira đau khổ, người vợ của những trận chiến ái ân,
Chẳng bao giờ để đôi mi đẫm lệ được khép lại trong yên nghỉ,
Mà với trái tim khao khát tình yêu,
Như chú chim đơn độc tiếc thương cảnh ngộ bơ vơ,
Vẫn luôn khắc ghi con đường của người chồng vĩ đại,
Kiệt sức vì nỗi sợ hãi bủa vây
Rằng một hiểm nguy mới nào đó có thể đang kề cận bên chàng,
Cả ngày lẫn đêm,
Nàng héo mòn trên chiếc giường góa bụa với những suy tư không dứt,
Tâm trí bấn loạn vì nỗi kinh hoàng của số phận oan nghiệt:
Bởi vì muôn vàn như những con sóng của ngọn gió Nam
Thổi không mệt mỏi, hay cơn cuồng phong phương Bắc,
Đợt này nối tiếp đợt kia ập tới
Liên miên không dứt, làm lóa mắt kẻ ngắm nhìn,
Đại dương Kreta cuồn cuộn những nỗi nhọc nhằn không dứt ấy
Đã ôm ấp đứa con sinh ra từ dòng dõi Cadmus của chúng ta, và làm rạng danh tiếng tuổi chàng.
Nhưng vẫn có một quyền năng nào đó kéo chân chàng lại
Khỏi việc vấp ngã lao xuống cung điện âm u của Hades.
Vì thế, dẫu có phần quở trách tâm trạng của người, ta vẫn mang đến
Lời khuyên dẫu trái ý nhưng đầy an ủi. Đừng để niềm hy vọng
Phải mệt mỏi. Chưa từng có một cuộc đời không đau khổ nào
Được đấng tối cao của Vạn vật, người con trai của Cronos,
Ban phước cho người phàm. Nhưng niềm vui
Và nỗi buồn vẫn luân phiên gõ cửa mọi kiếp người theo chu kỳ bất tận,
Giống như chòm sao trên bầu trời phương Bắc
Vẫn miệt mài quay tròn ở cõi cao xanh.
Cái gì trên đời này là vĩnh cửu? Chẳng có màn đêm đầy sao nào,
Chẳng có sự giàu sang, cũng chẳng có tai ương; mà tất cả
Đều biến mất đột ngột, trong khi niềm vui hay sự thiếu thốn
Lại chuyển dời sang một tâm hồn khác.
Những niềm hy vọng ấy, hỡi Vương hậu của tôi, tôi cũng xin người
Hãy luôn ôm ấp thật chặt, bởi vì nào có ai từng thấy
Zeus lại quên đi những người ruột thịt của mình?
Làm sao sự quan phòng của Ngài lại có thể bỏ rơi con trai của Ngài cơ chứ?
DÊANIRA.
Ta biết các người đã được nghe kể về nỗi thống khổ của ta, và điều đó đã đưa các người đến đây. Nhưng nỗi đớn đau trong lòng ta, mong sao nó mãi mãi không bao giờ thuộc về các người, như lúc này đây!
Khu vườn tươi đẹp của sự thảnh thơi không vướng bận là nơi
Tuổi trẻ lớn lên an toàn biết bao. Chẳng cái nóng gay gắt nào,
Chẳng cơn mưa, chẳng ngọn gió nào làm tổn hại nó, mà cứ thế bình an
Vươn lên giữa bầu không khí hòa bình và hoan hỉ,
Cho đến khi thiếu nữ hóa thành người mẹ, và màn đêm
Chiếm lấy phần tối tăm của những âu lo suy tư,
Bủa vây bởi nỗi sợ hãi vì chồng hoặc vì con.
Rồi qua hình ảnh phản chiếu từ chính bất hạnh của bản thân,
Ai đó có thể đoán được gánh nặng của cuộc đời ta.
Biết bao nhiêu lần đau thương ta từng rơi lệ, nhưng hôm nay ta kể ra một nỗi đau vượt trên tất cả. Khi người chồng vĩ đại của ta rời nhà lần cuối, ngài đã để lại trong nhà một cuộn giấy cổ được khắc những ký tự huyền bí, mà trong những lần lao động trước đây, Heracles chưa từng bận tâm cho ta xem — bởi vì ngài đi để lập nên những chiến công hiển hách chứ không phải để chết.
Nhưng lần này, cứ như thể sinh mệnh của mình đã đi đến hồi kết, ngài dặn dò ta phải giữ gìn của hồi môn ra sao, và chia phần đất đai của người cha cho các con thế nào; đồng thời ấn định một thời hạn: khi mười lăm vầng trăng tròn trôi qua, tính từ ngày ngài khởi hành, thì ngay sau đó, hoặc ngài phải chết, hoặc nếu thời hạn ấy qua đi mà ngài vẫn sống sót, thì từ đó về sau ngài sẽ có một cuộc đời bình an và không còn vướng bận.
Đó là cái kết được hứa hẹn theo sắc lệnh của Trời Phật dành cho những nhọc nhằn lâu dài của Heracles, như lời ngài đã kể; ấy là điều mà cây sồi cổ thụ từng tuyên bố tại xứ Dodona linh thiêng qua tiếng gù của những chú chim Bồ Câu.
Và lời tiên tri ấy, vào thời khắc hiện tại này, theo đúng trật tự của sự ứng nghiệm, đang bước vào hồi kết đích thực.
Còn ta, những người bạn thân mến, trong lúc đang chợp mắt nghỉ ngơi, thường sẽ giật mình tỉnh giấc khỏi những giấc mơ ngọt ngào với một nỗi sợ hãi bất chợt, hoảng hốt trước ý nghĩ rằng đời mình có thể bị tước đoạt đi người chồng tuyệt vời nhất trên cõi đời này.
ĐOÀN CA.
Hãy im lặng! Vì ta thấy có kẻ đang vội vã tiến đến, đầu đội vòng nguyệt quế, như thể đang mang theo tin vui.
(SỨ GIẢ bước vào).
SỨ GIẢ.
Hỡi vương hậu Dêanira, ta sẽ là kẻ cất tiếng đầu tiên để giải thoát người khỏi nỗi sợ hãi. Đứa con của Alcmena vẫn đang sống, hãy tin là như vậy, và đang chiến thắng trở về, mang theo những chiến lợi phẩm dâng lên các vị thần của chúng ta.
DÊANIRA.
Ý ngươi là gì, thưa lão giả, qua những điều ngươi vừa nói?
SỨ GIẢ.
Rằng chẳng mấy chốc, đức lang quân của người — kẻ khiến thiên hạ ngước nhìn ghen tị — sẽ trở về, rạng rỡ với uy lực chiến thắng.
DÊANIRA.
Là người dân thành nào hay kẻ tha hương nào đã kể cho ngươi điều này?
SỨ GIẢ.
Là sứ giả Lichas của người, ở nơi bầy bò đang gặm cỏ trên cánh đồng mùa hạ, đang lớn tiếng loan báo điều này cho đám đông. Nghe vậy, ta liền bay vội đến đây, để là người đầu tiên mang tin này đến cho người, nhằm chắc chắn nhận được phần thưởng và lòng biết ơn từ người.
DÊANIRA.
Và tại sao ngài vẫn chưa có mặt ở đây, nếu mọi chuyện đều suôn sẻ?
SỨ GIẢ.
Bởi vì vấp phải không ít trở ngại đâu, thưa Vương hậu. Toàn bộ người dân xứ Malis đang tụ tập quây quần xung quanh, vây lấy ngài bằng muôn vàn câu hỏi, khiến ngài không thể bước đi. Ngài phải xoa dịu sự nôn nóng trong tâm hồn của từng người, và chẳng một ai chịu ra về mà lòng còn ấm ức. Chiều lòng đám đông một cách miễn cưỡng như thế, nhưng chẳng mấy chốc nữa chính ngài sẽ xuất hiện trong tầm mắt.
DÊANIRA.
Hỡi Zeus! Đấng cai quản chốn rừng hoang trinh nguyên của Oeta, cuối cùng, dẫu có muộn màng, Ngài cũng đã rủ lòng ban cho chúng ta niềm vui. Hãy cất cao giọng hát lên, hỡi những người phụ nữ của ta! Cả những ai ở trong sảnh đường lẫn những ai ở ngoài cổng! Bởi vì giờ đây chúng ta đang gặt hái niềm hoan hỉ từ một tia sáng bất ngờ ló dạng giữa những lời đồn đại này.
(ĐOÀN CA VŨ)
Với tiếng hô vang bên sưởi ấm, hãy làm rung chuyển mái nhà cung điện
Từ những kẻ đang mơ mộng về chuyện trầu cau, và hỡi các chàng trai trẻ,
Hãy cất vang tiếng hát hòa nhịp
Dâng lên vị thần mang ống tên, Chúa tể của tự do!
Và khúc ca khải hoàn cất lên từ ban nhạc thiếu nữ
Dâng kính Artemis, nữ thần săn bắn muôn phương,
Hãy vang lên trên mái nhà hoan hỉ này,
Dâng lên người em gái của Phoebus, tay cầm ngọn lửa hồng,
Và các Nữ thần là bạn đồng hành của nàng!
Tâm hồn ta đang bay bổng. Hỡi chủ nhân của linh hồn ta!
Ta sẽ đón nhận giai điệu sáo rộn ràng.
Kìa cây trượng quấn lá thường xuân!
Đang làm ta bừng cháy ngọn lửa Bacchic,
Và dẫn dắt những bước chân cuồng nhiệt của ta
Đến bất cứ nơi đâu mà điệu múa lượn vòng dẫn lối.
Euoî! Euoî!
Hỡi khúc ca khải hoàn! Hãy gửi đến chúng ta niềm vui.
Kìa, vương hậu kính yêu, hãy nhìn kìa!
Ngay trước mắt người, sự việc giờ đây sẽ được mở bày.
DÊANIRA.
Các thiếu nữ thân mến, đừng nghĩ rằng mắt ta lơ đễnh đến mức để lỡ mất đoàn người đang di chuyển kia. Hỡi sứ giả, ta xin chào ngươi, dẫu ngươi xuất hiện có hơi muộn màng, nhưng mong rằng ngươi mang theo sự bình an trở về!
(LICHAS bước vào, dẫn theo những Nữ tù nhân).
LICHAS.
Xin gửi lời chào hạnh phúc trên một chặng đường hạnh phúc tới nữ chủ nhân của ta, khi thành quả của chúng ta thật tốt đẹp. Thật phải lẽ khi những lời hay ý đẹp được dành để chào đón những hành động lẫy lừng!
DÊANIRA.
Bạn hiền thân mến, trước tiên hãy nói cho ta nghe điều ta muốn biết nhất — liệu ta có được gặp lại Heracles bằng xương bằng thịt không?
LICHAS.
Thần chắc chắn rời xa ngài khi ngài vẫn còn sống và tráng kiện; sắc diện hồng hào, hoàn toàn không bị bệnh tật hành hạ.
DÊANIRA.
Ở Hy Lạp, hay ở một vùng đất man rợ nào? Hãy nói cho ta biết!
LICHAS.
Hòn đảo Euboea có một mũi đất, nơi ngài dâng lên vị thần Zeus xứ Cenaea những đền thờ giàu có và cống vật từ thổ sản.
DÊANIRA.
Là do ngài tuân theo lời sấm truyền, hay vì một lời thề nào đó?
LICHAS.
Đó là lời thề ngài đã thốt lên khi dùng mũi giáo chinh phục vùng đất của những người phụ nữ mà người đang thấy đây.
DÊANIRA.
Và nhân danh các vị thần, họ là ai vậy? Cha của họ là ai? Hoàn cảnh của họ thật đáng thương, hay ta chưa thấu đáo?
LICHAS.
Ngài bắt họ về để phục vụ cho các vị thần và cho gia thất của chính mình, khi thành Oechalia kiêu hãnh thất thủ.
DÊANIRA.
Vậy có phải trước thành phố đó mà ngài bị cầm chân suốt những khoảng thời gian đằng đẵng không đếm xuể?
LICHAS.
Không phải thế. Phần lớn thời gian ngài bị giam giữ giữa những người Lydia, bị bán làm nô lệ, như chính ngài tuyên bố. Và xin chớ ghen tị với lời nói này, hỡi Vương hậu, bởi vì chính các vị thần là tác giả của hành động đó.
Bị bắt làm nô lệ cho Omphalè xứ Á-tế-á, ngài, theo như lời tự thú của chính mình, đã hoàn thành trọn vẹn một năm phục dịch. Sự sỉ nhục hằn sâu trong tâm can đã dằn vặt ngài dữ dội đến mức ngài phải thề nguyền những lời nguyền rủa vô cùng cay độc và tự thề rằng — dẫu là con cái, vợ con hay bất cứ ai — ngài cũng sẽ bắt kẻ gây ra tai họa này phải lê bước trong xiềng xích nô lệ.
Và lời thề ấy không hề trôi đi như một lời nói suông, mà ngay khi vết nhơ được gột rửa, ngài lập tức tập hợp các đạo quân đồng minh để tấn công thành phố của Eurytus — kẻ duy nhất trên cõi đời này mà ngài ghi nhận là nguồn cơn gây nên nỗi bực dọc cho mình. Bởi vì thuở trước, khi ngài đến sảnh đường của hắn như một vị khách quý lâu năm, hắn đã đùng đùng nổi giận với những lời lẽ thô lỗ cùng tâm địa đê tiện, rằng với cây cung bách phát bách trúng trong tay, các vương tôn xứ Oechalia vẫn có thể bắn vượt qua tài nghệ của ngài; và vì sinh ra làm nô lệ, ngài phải khép nép cúi đầu trước kẻ bề trên của mình.
Cuối cùng, để đỉnh điểm cho sự xấc láo ấy, trong một bữa tiệc khi đã ngà ngà say, hắn đã đuổi cổ ngài ra khỏi cửa. Vô cùng tức giận trước hành động đó, khi Iphitus đến đỉnh núi Tiryns để lần theo dấu vết đàn ngựa giống đi lạc của mình, ngài — trong lúc trí óc và ánh mắt của người nọ đang lơ đễnh lệch hướng — đã xô hắn ngã từ trên đỉnh tháp dựng bằng đá xuống vực sâu.
Phẫn nộ trước hành động này, vị Vua trên đỉnh Olympus, cha của các vị thần và loài người, đã trao ngài cho kẻ khác để làm nô lệ, bởi Ngài không thể dung thứ cho sự xúc phạm rằng trong số tất cả những sinh mệnh bị ngài khuất phục, chỉ có duy nhất mạng sống này lại bị tước đoạt bằng mưu mẹo. Bởi vì nếu ngài hành động quang minh chính đại để trừng phạt một hành vi sai trái tày trời, thì ngay cả Zeus cũng sẽ công nhận lý lẽ của ngài là chính đáng. Kẻ khoác lác thì chẳng bao giờ nhận được sự sủng ái ngay cả trên thiên đình.
Chính vì thế mà họ, những kẻ kiêu ngạo với cái lưỡi ngông cuồng, giờ đây đều đã trở thành cư dân trong ngôi nhà của thần chết, thành phố cổ xưa của họ đã rơi vào tay giặc; còn những người phụ nữ mà người đang tận mắt chiêm ngưỡng đây, từ một cuộc sống vương giả được ban phước nay bỗng bị quăng quật vào chốn đớn đau thảm hại, đến để phó mặc cho sự chăm sóc của người. Đó là nhiệm vụ mà đức lang quân của người đã ra lệnh, và ta, bề tôi trung thành của ngài, đang tìm cách hoàn thành. Còn về phần thân thể cao quý của ngài, khi ngài đã dùng đôi tay thanh sạch để cử hành nghi lễ tế thần dâng lên Đấng Tối Cao cho chiến thắng được ban tặng, hãy chờ đợi ngài trở về, thưa điện hạ. Lời cuối cùng này trong toàn bộ câu chuyện vui mừng của ta mới là ngọt ngào nhất.
ĐOÀN CA.
Giờ đây, sự chắc chắn của niềm hân hoan đã thuộc về người, hỡi Vương hậu, một phần qua lời kể và một phần ngay trước mắt người.
DÊANIRA.
Vâng, giờ đây khi ta hay biết về chiến thắng của đức lang quân, niềm vui đang ngự trị tuyệt đối trong lồng ngực ta. Điều này ắt phải song hành với điều kia. Thế nhưng, sự suy ngẫm khôn ngoan ngay cả trước những điều tốt đẹp đôi khi vẫn bị vấy bẩn bởi nỗi sợ hãi về những biến cố đảo điên có thể xảy ra.
Và ta, những người bạn thân mến, khi nhìn ngắm những thiếu nữ kia, lòng lại trào lên một nỗi buồn sâu sắc và kỳ lạ. Những sinh mệnh khốn khổ không nơi nương tựa, lang thang bơ vơ nơi xứ người trong cảnh mồ côi không nhà không cửa! Thoạt trước, họ là những người con gái tự do của một dòng giống tự do, nay lại bị giam cầm trong tấm lưới nô lệ kiên cố suốt cả cuộc đời.
Hỡi vị Zeus của những trận chiến, đấng phá vỡ chiến tranh, cầu mong ta không bao giờ phải thấy Ngài quay lưng giáng xuống dòng dõi của ta một cách tàn nhẫn đến thế; hoặc nếu Ngài có ý định đó, xin hãy rủ lòng thương cho ta được chết trước khi nỗi buồn ấy ập đến!
Chính nỗi sợ hãi ấy đã nảy sinh trong lòng ta khi nhìn thấy họ. Còn cô gái kia là ai, kẻ khốn khổ nhất trong số mọi thiếu nữ? Đã kết hôn hay còn son trẻ? Vẻ ngoài của cô ấy cho thấy nàng là một thiếu nữ xuất thân từ dòng dõi không tầm thường. Hỡi Lichas, hãy nói cho ta biết, vị nữ thần tha hương ấy là ai? Ai đã sinh ra nàng? Cha nàng là ai? Lòng ta không khỏi xót xa cho nàng hơn tất cả, cũng như nàng cảm nhận nỗi đau sâu sắc hơn bất cứ ai.
LICHAS.
Sao ta lại biết được? Cớ sao người lại cứ phải gặng hỏi? Biết đâu nàng chẳng phải là kẻ thấp kém nhất trong danh sách những linh hồn sinh ra ở chốn đó.
DÊANIRA.
Lỡ như nàng là một vương nữ, con dòng cháu giống của nhà vua thì sao?
LICHAS.
Ta không thể biết. Ta không gặng hỏi sâu hơn.
DÊANIRA.
Không một ai trong số những người đồng hành của nàng thốt lên tên nàng sao?
LICHAS.
Ta đưa họ đi trong lặng lẽ. Ta chẳng nghe thấy gì.
DÊANIRA.
Vậy thì chính em hãy thốt lên cho chúng ta nghe đi, hỡi cô gái tội nghiệp! Thật là đau lòng khi không biết em thực ra là ai.
LICHAS.
Nàng sẽ chẳng bao giờ chịu hé môi đâu, nếu nàng vẫn giữ nguyên thái độ ấy, bởi vì nàng sẽ chẳng tiết lộ thêm dù chỉ nửa lời; thế nhưng, ôi kẻ bất hạnh! Với những tiếng nấc nghẹn ngào và nước mắt đầm đìa, nàng đang khóc thương cho nỗi thống khổ nghiền nát tâm can này, kể từ ngày rời bỏ mái nhà lộng gió của mình. Hoàn cảnh của nàng quả thật nghiệt ngã, và hoàn toàn xứng đáng nhận được sự khoan dung từ tất cả những ai có trái tim.
DÊANIRA.
Thôi được, hãy để nàng đi, và bước vào trong sảnh đường trong yên bình, đúng như ý nguyện của nàng; ta cũng chẳng muốn thêm những nỗi đau mới từ phía mình chồng chất lên nỗi buồn trước đó của nàng. Nàng đã chịu đựng quá đủ rồi. Nào, đi thôi! Tất cả chúng ta hãy vào trong ngay lập tức, để ngươi có thể kịp thời lên đường, còn ta có thể sắp xếp mọi việc ở đây.
(LICHAS cùng các tù nhân đi vào nhà. DÊANIRA chuẩn bị đi theo).
(SỨ GIẢ quay lại).
SỨ GIẢ.
Xin hãy dừng bước ngay trên thềm cửa đó đã, cho đến khi người tường tận (khi không có mặt những kẻ kia) xem ai là người mà người đang rước vào nhà, và còn nhiều điều nữa mà người chưa hề hay biết, những điều vô cùng quan trọng đối với sự hiểu biết của người. Tất cả những chuyện này ta đều nắm rõ trong lòng bàn tay.
DÊANIRA.
Ngươi có lý do gì mà lại chặn bước đi của ta thế này?
SỨ GIẢ.
Hãy đứng lại và lắng nghe. Những lời trước của ta không phải là lời nói suông, và lời này cũng vậy.
DÊANIRA.
Nói đi, chúng ta có cần gọi họ quay lại đây trước mặt không, hay ngươi muốn kể tin tức cho những người này và cho cả ta?
SỨ GIẢ.
Ta có thể nói cho người và những người ở đây, nhưng hãy để đám người kia đi đi.
DÊANIRA.
Thôi được, họ đã đi rồi. Hãy dùng lời lẽ để bày tỏ ý định của ngươi đi.
SỨ GIẢ.
Gã đàn ông vừa rồi, trong tất cả những gì hắn vừa thốt lên, đã phạm tội phản bội sự thật: hoặc là giờ đây hắn đang lừa dối, hoặc là hắn đã không trung thực ngay từ bản báo cáo đầu tiên của mình.
DÊANIRA.
Gì cơ? Hãy nói rõ cho ta toàn bộ ý của ngươi xem nào. Những điều ngươi thốt ra toàn là một thứ ẩn số.
SỨ GIẢ.
Ta đã nghe chính tên sứ giả này nói, trong lúc đông đảo người dân đang xúm lại lắng nghe, rằng thiếu nữ này chính là nguyên nhân khiến thành Oechalia cao vút cùng vị chúa tể của nó phải gục ngã dưới tay Heracles — chính Tình Yêu là kẻ duy nhất trong các vị thần linh đã nung nấu tâm can chàng thực hiện chiến công này, chứ không phải cảnh nô lệ xứ Lydia, hay những thử thách khắc nghiệt của Omphalè, hay cái chết định mệnh của Iphitus bị xém ngã từ trên vách đá xuống. Giờ đây, hắn lại gạt phăng vị thần Tình Yêu sang một bên, tự mâu thuẫn với câu chuyện ban đầu của chính mình.
Khi người cha của nàng không chịu nhượng lại thiếu nữ cho Heracles chiếm đoạt trong một mối tình không được thừa nhận, hắn liền chẳng mấy chốc dựng lên một mối thù vặt vãnh và kéo quân gươm giáo tiến đánh quê hương của thiếu nữ này (nơi mà vị sứ giả từng nói Eurytus là vua) rồi sát hại vị thủ lĩnh là cha nàng; vâng, và cướp phá luôn thành phố của họ. Giờ đây khi đang trên đường trở về, như người đã thấy đấy, hắn gửi nàng đến tận sảnh đường của người, không phải với tư cách là một nữ nô, cũng chẳng phải kẻ bị phớt lờ, thưa điện hạ — xin chớ mơ mộng như thế! — bởi vì toàn bộ tâm can ngài đang bùng cháy trong khát khao.
Hỡi Vương hậu của tôi, ta thấy cần phải bày tỏ cho người thấy toàn bộ câu chuyện mà ta tình cờ thu nhặt được từ miệng hắn, điều mà rất nhiều người khác cũng đã nghe thấy giống như ta giữa khu chợ của xứ Trachis, và họ hoàn toàn có thể xác nhận lời làm chứng của ta. Ta lấy làm tiếc nếu những lời lẽ mộc mạc của mình nghe có vẻ chói tai, nhưng ta chỉ đang nói lên sự thật chân chính.
DÊANIRA.
Trời đất ơi! Ta đang ở đâu thế này? Ta đã rơi xuống chốn nào rồi? Nỗi đau đớn ẩn giấu nào mà ta lại vô tình rước vào tận mái nhà của mình thế này? Ôi khốn khổ cho ta! Nàng ta thực ra không hề vô danh như lời kẻ mang nàng đến đã thề thốt hay sao?
SỨ GIẢ.
Không đâu, nàng vô cùng nổi bật cả về dòng dõi lẫn phong thái; vào những ngày còn tự do, nàng có tên là Iolè, con gái của Eurytus — một thân thế mà ngài ta nhất quyết không bao giờ hé môi nhắc tới, cứ như thể giả vờ ngây ngô không biết gì.
ĐOÀN CA.
Ta không nguyền rủa những kẻ ác độc nói chung, mà chỉ nguyền rủa kẻ nào dùng những thủ đoạn mờ ám để làm vấy bẩn cuộc đời mình.
DÊANIRA.
Hỡi các thiếu nữ, ta phải tiến hành ra sao đây? Những lời vừa thốt lên đã làm tâm trí ta rối bời hoàn toàn rồi.
ĐOÀN CA.
Hãy bước vào trong và chất vấn Lichas, biết đâu hắn sẽ nói ra sự thật nếu người biết cách dồn hắn vào chân tường.
DÊANIRA.
Ta sẽ làm thế; các người khuyên bảo rất có lý.
SỨ GIẢ.
Còn ta, ta có nên chờ ở đây cho đến khi người bước ra không? Hay thế nào?
DÊANIRA.
Hãy ở lại. Kìa, chẳng cần ta phải sai người gọi, tự hắn đang bước ra từ trong cung điện kìa.
(LICHAS bước vào).
LICHAS.
Ta phải mang thông điệp gì đến cho đức lang quân đây, thưa Vương hậu? Hãy bảo ta đi, ta đang chuẩn bị lên đường đây, như người đã thấy.
DÊANIRA.
Mới lúc nãy thì chần chừ chậm chạp biết bao, mà giờ đây lại vội vã bay đi nhanh chóng thế, trước khi người ta kịp có thời gian trò chuyện lại với ngươi!
LICHAS.
Người muốn hỏi ta điều gì? Ta đang sẵn sàng lắng nghe đây.
DÊANIRA.
Và ngươi có thực sự sẵn sàng nói ra sự thật trong câu trả lời không?
LICHAS.
Xin nhân danh các vị thần! Trong tất cả những gì ta có hiểu biết.
DÊANIRA.
Vậy thì hãy nói cho ta biết, kẻ mà ngươi mang theo cùng mình rốt cuộc là ai?
LICHAS.
Một thiếu nữ người đảo. Ta không thể truy nguyên được nguồn gốc của nàng.
SỨ GIẢ.
Hãy nhìn thẳng vào đây, đồ ngốc. Ngươi đang nói chuyện với ai thế hả?
LICHAS.
Sao lại hỏi câu đó? Ý đồ của ngươi là gì?
SỨ GIẢ.
Thôi nào, đừng có mà chột dạ, hãy trả lời đi nếu ngươi biết rõ.
LICHAS.
Đang nói chuyện với Dêanira, người con gái đài các của Oeneus, vợ của Heracles — nếu đôi mắt này của ta không nhìn lầm — tức nữ chủ nhân của ta.
SỨ GIẢ.
A, đúng chính cái từ đó là điều ta hằng mong được nghe ngươi thốt lên đấy. Chủ nhân của ngươi, ngươi nói thế phải không?
LICHAS.
Người mà ta mang ơn phò tá.
SỨ GIẢ.
Khoan đã ở đó! Ngươi sẽ chịu hình phạt gì nếu bị phát hiện là kẻ bất trung với nàng?
LICHAS.
Ta bất trung á! Ngươi đang bịa ra thứ ngôn từ đen tối nào thế hả?
SỨ GIẢ.
Không phải ta bịa chút nào đâu. Chính ngươi mới là kẻ đang gói ghém tâm tư của mình trong bóng tối đấy.
LICHAS.
Thôi, ta đi đây. Thật là ngu ngốc khi cứ đứng nghe ngươi lải nhải lâu đến thế.
SỨ GIẢ.
Ngươi chưa được đi đâu cho đến khi trả lời thêm một câu nữa.
LICHAS.
Một câu, hay cả ngàn câu! Ta thấy ngươi sẽ chẳng chịu dừng lại đâu nhỉ.
SỨ GIẢ.
Ngươi có biết cô gái nô lệ mà ngươi vừa dẫn về nhà không?
LICHAS.
Ta biết chứ. Nhưng sao lại hỏi điều đó?
SỨ GIẢ.
Chẳng phải ngươi đã từng nói rằng người mà ngươi đang nhìn với cái vẻ ngây ngô không biết gì ấy chính là Iolè, con gái của nhà vua, người đã được phó thác cho sự chăm sóc của ngươi sao?
LICHAS.
Ở đâu cơ? Giữa những ai chứ? Có nhân chứng nào sẽ đứng ra xác nhận những lời đó hộ ngươi không?
SỨ GIẢ.
Rất nhiều và rất đáng tin cậy. Cả một đám đông tử tế ngay tại khu chợ xứ Trachis đã nghe thấy ngươi thốt ra điều này.
LICHAS.
Ừ. Ta có nói đó chỉ là lời đồn đại. Nhưng ta không thể đem cái ấn tượng mơ hồ của mình ra để biến thành một bản báo cáo chính thức được.
SỨ GIẢ.
Ấn tượng cơ đấy! Chẳng phải ngươi đã từng lớn tiếng tuyên bố kẻ bị bắt làm tù binh ấy chính là cô dâu của chủ nhân ngươi dưới sự chứng giám của thần linh đó sao?
LICHAS.
Cô dâu của chủ nhân ta! Lạy các vị thần, thưa điện hạ, kẻ xa lạ này là ai thế? Vì ta chẳng hề quen biết hắn.
SỨ GIẢ.
Là kẻ từng có mặt ở nơi hắn nghe ngươi kể về việc toàn bộ thành phố đó đã bị khuất phục và chiếm đoạt ra sao, không phải vì cảnh nô lệ cho thiếu nữ người Lydia, mà chính vì niềm khao khát đam mê dành cho thiếu nữ này.
LICHAS.
Thưa điện hạ, xin hãy tống cổ tên này đi đi. Đi nói nhảm với những kẻ tâm thần đúng là một sự ngu ngốc hoàn toàn.
DÊANIRA.
Thôi nào, ta nài xin ngươi — nhân danh vị thần có ngọn lửa bùng sáng xuống tận khe núi tột cùng của Oeta — đừng có mà hà tiện sự thật nữa. Ngươi đang kể câu chuyện của mình không phải cho một người phụ nữ yếu đuối nào đâu, mà là cho một người thấu hiểu rằng loài người vốn chẳng bao giờ chung thủy với một niềm vui duy nhất. Kẻ nào muốn chống lại Tình Yêu thì chỉ chuốc lấy sự hoài công vô ích. Bởi vì Tình Yêu dẫn dắt ngay cả các vị thần bất tử theo ý muốn của ngài, và dẫn dắt cả ta nữa. Thế thì hà cớ gì những kẻ khác lại không giống như ta? Sẽ là sự điên rồ nếu ta trách móc đức lang quân của mình khi ngài vướng vào lưới tình này, hoặc trách cô thiếu nữ kia — kẻ đồng lõa vô tội trong một sự việc chẳng có gì là hổ thẹn đối với cả hai, và chẳng gây tổn hại gì cho ta.
Sự việc không phải như thế. Nhưng nếu ngươi học được thói quen nói dối từ ngài, thì tốt nhất là hãy quên nó đi; hoặc nếu sự hướng dẫn ấy xuất phát từ chính suy nghĩ của ngươi, thì thứ lòng tốt giả tạo đó chẳng chứng tỏ ngươi là người tốt đâu.
Vậy thì hãy nói cho ta biết toàn bộ sự thật đi. Đối với một người sinh ra trong tự do, cái danh xưng kẻ nói dối là một điều vô cùng căm ghét. Và ngươi không thể che giấu được đâu. Tin tức của ngươi đã được rất nhiều người nghe thấy, và họ sẽ kể lại cho ta. Nếu ngươi sợ hãi, thì ngươi chẳng có lý do gì phải thế — bởi vì sự hoài nghi mới chính là nỗi đau, nhưng biết rõ mọi chuyện thì có hại gì đâu? Những mối tình trước đây của ngài há chẳng phải là vô số sao? Và chẳng có ai từng phải gánh chịu sự sỉ nhục hay lời nguyền rủa nào từ ta cả. Nàng ấy cũng sẽ không phải chịu, cho dù niềm đam mê mới của ngài có mãnh liệt tợ thần Chết đi chăng nữa; bởi vì hơn ai hết, lòng ta vô cùng xót xa cho nàng, vì nhan sắc đã trở thành tai họa hủy diệt cuộc đời nàng, và một cách hoàn toàn vô thức, chính nàng — ôi kẻ khốn khổ tội nghiệp — đã tàn phá và biến quê hương tươi đẹp của mình thành chốn nô lệ.
Hãy để chuyện đó ra sao thì tùy. Còn về phần ngươi, dẫu có lừa dối những kẻ khác, thì hãy cứ mãi trung thực với ta.
ĐOÀN CA.
Lời nói thật phải lẽ. Hãy làm theo đi. Ngươi sẽ chẳng bao giờ phải hối hận về sự trung thực của nàng, và ngươi sẽ chiếm được tình cảm của chúng ta.
LICHAS.
Vâng, thưa Vương hậu kính yêu, giờ đây khi ta thấy người gìn giữ những mong muốn của cõi trần trong khuôn khổ phàm trần một cách nhún nhường đến thế, ta sẽ thành thật kể hết cho người nghe mọi chuyện. Sự thật đúng như hắn đã khẳng định. Tình yêu dành cho thiếu nữ này, xuyên qua Heracles, chính là nguyên nhân duy nhất khiến Oechalia — vùng đất tràn ngập nỗi đau — phải khuất phục dưới mũi giáo của ngài. Và ngài — vì ta dám bênh vực ngài đến mức đó — chưa từng ra lệnh che giấu hay phủ nhận. Nhưng chính ta, vì sợ rằng những lời đó sẽ làm tổn thương trái tim vương giả của người, nên đã phạm tội, nếu người coi sự mềm mỏng đó là tội lỗi.
Nhưng giờ đây khi mọi chuyện đã phơi bày, vì lợi ích của cả hai người, của ngài và không kém phần quan trọng là của chính người, xin hãy nhìn nhận thiếu nữ ấy bằng ánh mắt khoan dung, và hãy xác nhận lại lời nói mà người vừa thốt ra liên quan đến nàng: bởi vì kẻ có uy lực tối cao trong mọi việc khác, nay lại hoàn toàn bị khuất phục bởi tình yêu dành cho nàng.
DÊANIRA.
Vâng, lòng ta đã quyết. Ta sẽ làm thế. Ta sẽ không dại dột chống lại Trời Phật trong một cuộc tranh đấu vô vọng, để rồi tự chuốc lấy tai họa do mình tự tìm lấy mà làm gia tăng thêm nỗi khốn khổ.
Nào, chúng ta hãy bước vào trong, để ngươi có thể mang đi từ ta những thông điệp phải lẽ, đồng thời mang theo cả những món quà xứng đáng để đáp lễ cho những món quà mới được trao tặng. Ngươi không thể ra về tay không khi đã mang đến cho ta ngần ấy thứ.
(Các bên rút lui).
(ĐOÀN CA VŨ)
Hiển hách trong uy lực của mình,
Nữ hoàng của niềm vui dị ngọt
Vẫn tung hoành với vương quyền khải hoàn.
Những gì nàng chiếm được từ người con của Kronos,
Từ Poseidon dũng mãnh,
Và từ Pluto, Vua của Bóng đêm, ta không dám thốt lên.
Nhưng kẻ nào, để giành lấy nàng dâu này,
Đã xông lên với sức mạnh gân cốt
Để tranh đấu, trước khi quyền lực của hôn nhân được định đoạt,
Với trái tim không sợ hãi, ta xin kể lại
Những anh hùng đã vật lộn xuất sắc nhường nào,
Cùng những đòn đánh như mưa và bụi bay mịt mờ.
Một người là dòng sông mãnh liệt,
Đội vương miện sừng, với bốn bước chân giậm dồn,
Bò đực Achelôüs, nỗi kinh hoàng của xứ Acarnania;
Và một người từ thành phố của Bacchus,
Chính là đứa con trai ruột thịt của Zeus, bước xuống,
Mang theo cây chùy vung vẩy, cây cung giương và ngọn giáo có ngạnh.
Rồi họ lao vào giữa chốn khói lửa chiến trận,
Sáp lá cà, mặt đối mặt,
Cùng hăng hái lao vào để giành lấy giải thưởng kiều diễm;
Và Cypris đứng giữa chiến trận
Độc nhất vô nhị trong ngày khủng khiếp ấy,
Ngồi làm trọng tài, nắm giữ những lời hứa hẹn trong ánh mắt.
Khi ấy cú đấm va vào nhau, khi ấy tiếng cung vang lên leng keng;
Khi ấy những chiếc sừng đập vào nhau kêu răng rắc,
Trong lúc họ ôm chặt lấy nhau,
Cả hai cùng tìm cách quật ngã bằng hông
Và màn đấu đầu vô cùng đáng sợ,
Và những tiếng rên rỉ bật ra từ mỗi người.
Nhưng thiếu nữ dịu dàng ở đằng xa
Ngồi dõi theo với ánh mắt đượm buồn đầy xót xa
(Trái tim người mẹ sẽ thấu hiểu điều ta đang nói),
Cho đến khi nàng bị chiếm đoạt bởi kẻ đã giải thoát nàng khỏi nỗi sợ hãi.
Đột ngột nàng rời bỏ vòng tay dịu dàng của mẹ,
Được đưa đi qua vùng đất hoang vu, trở thành cô dâu bé nhỏ của người anh hùng chúng ta.
(DÊANIRA bước vào).
DÊANIRA.
Những người bạn thân mến, trong lúc sứ giả kia đang ở trong nhà trò chuyện với các tù nhân trước khi lên đường, ta đã lén ra đây với các người, một phần để kể về thủ mưu mà đôi tay ta đã vạch ra, và một phần để khẩn cầu sự xót thương từ các người cho hoàn cảnh khốn cùng của ta.
Bởi vì ta đã rước vào mái nhà của mình một thiếu nữ — mà ta nghĩ, chẳng còn là thiếu nữ nào nữa — giống như một gã chủ tàu ngốc nghếch đưa lên boong một thứ hàng hóa ngầm chứa đầy sự phản bội đối với trái tim ta. Và giờ đây chúng ta đang cùng cuộn mình trong một cái ôm dưới cùng một tấm chăn. Đó là phần thưởng hào phóng cho lòng trung thành gìn giữ tổ ấm suốt thời gian đẻo gọt buồn tênh này mà Heracles nhân từ, đức lang quân đáng tin cậy của chúng ta, đã gửi trả lại! Thế nhưng, dù đã bao lần ngài vướng vào căn bệnh tình ái này, ta vẫn chẳng tài nào nuôi dưỡng nổi sự căm phẫn đối với ngài.
Nhưng người phụ nữ nào trên đời có thể chịu đựng được cảnh sống chung đìu hiu với ả ta, khi cả hai cùng chung một người chồng? Một đóa hoa vẫn đang nở rộ, còn một đóa khác đã lụi tàn. Bông hoa vừa chớm nở bị cắt phăng, còn cái đầu hoa đã nở rộ thì bị bỏ mặc cho héo mòn, trong khi tình yêu trôi qua chẳng mảy may bận tâm.
Chính vì thế ta vô cùng sợ hãi rằng ngài sẽ được gọi là chồng của ta, nhưng lại là tình nhân của ả, bởi vì ả còn trẻ hơn. Thế nhưng một người vợ khôn ngoan sẽ không bao giờ tỏ ra bực bội vì điều này, như ta đã nói.
Nhưng hỡi những người bạn thân mến, ta sẽ kể cho các người nghe về một cách thức mà ta đã suy tính kỹ lưỡng để ngăn chặn nỗi đau xé lòng này. Từ lâu lắm rồi, ta đã giấu kín trong một chiếc vạc đồng món quà của vị Centaur cổ đại, thứ mà thuở còn là một thiếu nữ, ta đã nhặt được từ vết thương lúc lâm của Nessus ngực rậm lông.
Hắn từng dùng cánh tay của mình để chèo chống, phà qua dòng chảy cuồn cuộn của dòng Evenus để chở khách qua sông, chứ không hề dùng thuyền chèo hay chiến thuyền căng buồm. Khi ta cùng Heracles, với tư cách là một cô dâu mới cưới, lên đường theo lệnh của cha ta, hắn đã vác cả ta lên vai giữa dòng sông, rồi sàm sỡ bằng những cái chạm đầy khiêu khị. Ta cất tiếng kêu la; và ngài, người con trai của Zeus, liền quay phắt lại, bắn một mũi tên có cánh rít thẳng vào ngực hắn ngập đến tận phổi.
Rồi sinh vật kỳ dị ấy, bằng giọng nói thều thào sắp chết, đã thấu tỏ cùng ta rằng: — “Hỡi người con gái của già Oeneus, vì ngươi là hành khách cuối cùng của ta, ngươi sẽ thu nhận được một chút lợi lộc từ hành động của ta, nếu ngươi làm theo những gì ta sắp sai bảo. Hãy cẩn trọng thu gom và mang đi phần máu đặc đóng cục bám quanh vết thương của ta, chính nơi mà con quái vật rắn rết đã nhuộm tẩm mũi tên bằng sắc đen của mật độc; và ngươi sẽ dùng nó như một thứ bùa yêu dành cho Heracles, để qua ánh mắt, ngài sẽ không bao giờ tơ tưởng đến một bóng hồng nào khác ngoài ngươi.”
Nhớ lại điều đó — vì kể từ sau cái chết của hắn, ta vẫn luôn giữ nó trong một chiếc tủ khóa kỹ càng — ta đã bôi nó lên chiếc áo choàng này, cùng với những thêm thắt mà chính giọng nói lúc sinh thời của ngài đã truyền dạy.
Mọi chuyện đã xong xuôi. Sẽ chẳng bao giờ có bất kỳ mưu đồ tội phạm nào từ phía ta. Mong sao chúng hãy tránh xa khỏi tâm trí ta, cũng như ta căm ghét những kẻ phụ nữ ấp ủ chúng!
Nhưng nếu bằng bất kỳ cách nào, thông qua những câu thần chú dịu dàng và những xiềng xích trói buộc tình cảm của Heracles, chúng ta có thể chiến thắng thiếu nữ này trong trái tim ngài, thì kế hoạch của ta đã hoàn hảo. Trừ phi các người cho rằng hành động của ta là điên rồ. Nếu vậy, ta sẽ từ bỏ.
ĐOÀN CA.
Nếu có bất kỳ căn cứ vững chắc nào chứng thực cho hành động của người, thì chúng ta không thể ngăn cản lời khuyên của người ở đây được.
DÊANIRA.
Sự tự tin của ta được củng cố bằng niềm tin, dẫu cho nó vẫn chưa được kiểm chứng bằng thực tế vào lúc này.
ĐOÀN CA.
Thôi được, cứ làm và thử xem sao. Sự bảo đảm sẽ chẳng thể đến cho đến khi hành động mang lại trải nghiệm thực tế cho người.
DÊANIRA.
Sự thật chẳng mấy chốc sẽ được phơi bày. Kìa, người đàn ông ấy hiện giờ đang bước ra, và sẽ có mặt ở đó rất nhanh thôi. Xin hãy khéo léo che đậy mưu tính của ta. Những việc làm mờ ám, được bọc gói thật kín đáo, sẽ không đẩy chúng ta đến sự hổ thẹn đâu.
(LICHAS bước vào).
LICHAS.
Hỡi người con gái của Oeneus, hãy cho ta biết những mệnh lệnh của người. Thời gian đã bắt đầu quở trách sự chậm trễ của chúng ta rồi kìa.
DÊANIRA.
Đó chính là điều ta hằng quan tâm, hỡi Lichas, trong lúc ngươi đang trò chuyện với những thiếu nữ tha hương ở trong nhà, rằng ngươi sẽ thay ta nhận lấy tấm vải dệt tinh tế này, một món quà từ đôi bàn tay ta gửi đến đức lang quân. Và khi ngươi trao nó, hãy dặn rằng không một người đàn ông nào được phép khoác nó lên vai trước ngài; và ánh sáng mặt trời cũng không được phép soi chiếu vào nó, hay chốn điện thờ linh thiêng, hay ngọn lửa gia đình, cho đến khi ngài xuất hiện ở một khoảng đất trống trước các vị thần để trưng bày nó vào ngày người ta đem bò ra hiến tế.
Đó là điều ta từng thề nguyện rằng, nếu có ngày ta nhìn thấy hoặc nghe tin ngài bình an trở về, ta sẽ ôm lấy thân thể vĩ đại của ngài trong tấm áo choàng này, và trước mặt tất cả các vị thần trong nghi lễ hiến tế, ta sẽ cho thiên hạ thấy ngài là một tín đồ mới trong một bộ trang phục mới.
Sự thật của chuyện này ngài sẽ dễ dàng nhận ra thông qua dấu hiệu được khắc trên chiếc ấn bảo vệ kho báu này.
Giờ thì hãy lên đường, và hãy ghi nhớ điều này là trên hết: hãy hành động đúng trong phạm vi chức trách của ngươi; sau đó là hãy cư xử sao cho từ lòng biết ơn của ngài và của ta hòa quyện làm một, một ân huệ kép sẽ nở hoa.
LICHAS.
Nếu cái nghề truyền tin sứ giả Hermes này của ta là vững chãi và chắc chắn, thì ta sẽ không bao giờ phụ lòng người đâu, hỡi Vương hậu! Ta sẽ trưng bày chiếc hộp đựng y nguyên như thế cho bất cứ ai mà ta mang đến, đồng thời sẽ tận tụy thêm thắt tất cả những lời người gửi gắm vào đúng thời điểm thích hợp.
DÊANIRA.
Vậy thì hãy đi ngay lập tức đi. Ngươi đã nắm rõ việc những thứ bên trong cung điện được gìn giữ ra sao rồi chứ?
LICHAS.
Ta biết rõ, và sẽ thuật lại. Sẽ chẳng có một tỳ vết nào đâu.
DÊANIRA.
Ta nghĩ ngươi cũng biết, vì ngươi đã tận mắt chứng kiến, cách ta đón tiếp nồng hậu thiếu nữ tha hương chứ?
LICHAS.
Ta đã thấy, và vô cùng kinh ngạc đến rúng động cả tâm can.
DÊANIRA.
Còn điều gì để nói nữa không? — Ta sợ rằng ngươi đã quá vội vàng khi báo cáo về niềm khao khát từ phía ta, cho đến khi chúng ta có thể tìm hiểu xem liệu mình có được khao khát ở nơi đó hay không.
(Các bên rút lui theo những hướng khác nhau).
(ĐOÀN CA VŨ)
Hỡi những ai lui tới chốn bãi biển
Nơi tàu bè thả neo yên bình
Gần đỉnh Oeta và mạch nước ấm áp xuất phát từ vách đá,
Và những ai cư ngụ quanh vùng vịnh nội địa Melis,
Tôn thờ vị nữ thần cầm chiếc gậy vàng
(Nơi những bậc hiền triết Hy Lạp tề tựu trong hội đồng vững chãi):
Chẳng mấy chốc tiếng sáo sẽ vang lên
Cùng âm thanh của sự ngạc nhiên đầy hoan hỉ,
Làm rúng động giác quan của các người bằng một khúc ca không chút khó chịu,
Mà là những giai điệu thuộc về cây đàn hạc của Nữ thần Thiên đàng.
Người con của Zeus và Alcmena —
Khi đã hoàn thành mọi chiến công hiển hách —
Giờ đây đang hối hả trở về nhà trong khúc khải hoàn, người mà suốt mười hai tháng đằng đẵng mỏi mòn trông ngóng,
Chúng ta đã đánh mất giữa khoảng không gian la liệt, khi ngài rời xa quê hương.
Trong khi đó, người vợ yêu thương của ngài, héo mòn trong buồn tủi,
Vẫn tuôn trào dòng lệ
Và tàn tạ với vô vàn nỗi sợ hãi.
Nhưng Ares, kẻ vừa bị khuấy động thành cơn giận dữ cuồng nộ,
Đã giải thoát ngài vĩnh viễn khỏi cuộc đời nhọc nhằn.
Ôi, mong sao ngài hãy về ngay hôm nay!
Đừng để chiến thuyền của ngài dừng lại,
Mà hãy lướt đi với đôi cánh chèo phấp phới nhẹ nhàng,
Cho đến khi từ bến đền thờ bên hòn đảo kia
Ngài rẽ sóng xuôi về thị trấn của chúng ta trong bình an,
Với dáng vẻ hồi hương thật dịu dàng,
Và trong lòng đã được hòa giải,
Cùng thứ dầu thơm thấm đẫm trong tâm can,
Được điều chế bởi đôi môi phù thủy của tên Centaur đen tối.
(DÊANIRA bước vào).
DÊANIRA.
Ôi ta mới lo sợ làm sao, hỡi những người bạn thân mến, sợ rằng ta đã quá liều lĩnh trong hành động ngày hôm nay!
ĐOÀN CA.
Điều gì đang làm người bận lòng thế, hỡi Dêanira, người con gái của Oeneus?
DÊANIRA.
Ta chẳng rõ, nhưng lòng cứ bị ám ảnh bởi một nỗi kinh hoàng, rằng chẳng mấy chốc ta sẽ bị phát hiện là đã gây ra một tai họa tày đình, thông qua những niềm hy vọng rực rỡ nhưng đã bị phản bội.
ĐOÀN CA.
Ý người không phải là món quà dành cho Heracles đấy chứ?
DÊANIRA.
Đúng là nó đấy. Giờ đây ta mới nhận ra sự háo hức ngớ ngẩn đến mức nào, ở những nơi mà hành động vẫn còn đang mờ ám.
ĐOÀN CA.
Hãy kể đi, nếu có thể kể được, nguyên nhân khiến người sợ hãi.
DÊANIRA.
Một sự việc đã xảy ra, mà nếu ta kể ra, sẽ khiến các người phải kinh ngạc đến sững sờ khi hay biết. Bởi vì, hỡi những người bạn thân mến, thứ chất liệu mà ta dùng để tẩm ướp chiếc áo choàng đó — một nhúm len mềm mại trắng như sữa — đã bị teo ngót biến mất khỏi tầm mắt, không hề bị gặm nhấm bởi hàm răng của bất kỳ sinh vật nào ở đây, mà tự nó tiêu hủy, rã vụn và héo mòn ngay trên những phiến đá ở sân nhà.
Để các người thấu triệt toàn bộ sự việc, ta sẽ nói tiếp. Toàn bộ những lời dặn dò của sinh vật Centaur ấy, trong lúc hắn đang quằn quại nơi mạn sườn bởi mũi nhọn hiểm độc của mũi tên, ta chưa từng để rơi rớt một chữ, mà những lời tiên tri của hắn vẫn khắc sâu trong tim ta không thể phai mờ, tựa như được khắc bằng ngòi bút sắt lên tấm đồng. Nó thế này: — Ta phải giữ gìn thật kín đáo chất béo bôi trơn này trong những góc tối, nơi không một ngọn lửa hay tia nắng ấm áp nào có thể chạm tới, cho đến khi ta dùng nó để bôi lên một vật trong lần xức tiếp theo.
Ta đã làm đúng như vậy. Và giờ đây khi việc đó phải thực hiện, ta đã lén lút bôi chất thuốc mỡ ấy bên trong phòng ngủ của mình bằng một nhúm len, một nhúm được giật ra từ con cừu nuôi trong nhà; và như các người đã thấy, ta đã gấp chiếc áo choàng của mình lại và đóng gói thật kín vào trong chiếc hộp rỗng tránh xa ánh nắng chói chang.
Nhưng khi bước vào trong, một sự thật đập vào mắt ta vượt quá khả năng phỏng đoán của trí tuệ con người.
Chẳng là ta đã vô tình vứt bỏ nhúm len mà ta vừa dùng để thao tác sang một bên một cách bất cẩn, ngay giữa ánh sáng ban ngày, dưới vầng hào quang rực rỡ của tia nắng Helios. Và khi nó được sưởi ấm, nó liền tan biến thành hư không, vỡ vụn nhỏ xíu, giống như thứ bụi tạo ra từ khúc gỗ bị cưa xẻ bởi những thợ xẻ gỗ. Nó nằm đó, ở bờ vực của sự biến mất.
Nhưng từ nơi nó từng nằm, một lớp bọt sủi tăm bất ngờ bùng lên thành từng đám bọt sôi sùng sục, giống như dòng nước mống màu tím đậm được rót ra từ vườn nho của Bacchus xuống mảnh đất khô cằn khát nước.
Và ta, kẻ bất hạnh, chẳng biết phải hướng tâm trí mình về suy nghĩ nào, chỉ thấy rõ rằng hành động của mình quá ư tàn độc.
Bởi vì cớ sao tên Centaur lại phải làm vậy, với mục đích gì mà hắn lại tỏ ra tốt bụng với kẻ đã gây ra cái chết cho chính mình? Điều đó là không thể nào. Mà rõ ràng là hắn muốn tiêu dùng kẻ đã hạ sát mình nên mới phỉnh gạt ta. Ta đã nhận ra điều này quá muộn màng, qua trải nghiệm đớn đau, chẳng có chút tốt đẹp nào cả.
Và nếu ta không phán đoán lầm lúc này, số phận khốn khổ của ta chính là trở thành kẻ sát nhân độc nhất của ngài.
Bởi vì, ta thừa biết rằng mũi tên tạo ra vết thương ấy đã mang lại nỗi đớn đau cho Cheiron — một kẻ vượt trên cả người phàm; và bất cứ nơi nào nó rơi xuống, nó đều tàn phá tất cả mọi sinh vật hoang dã trên cõi đời này. Và giờ đây, thứ nọc độc đẫm máu đang lan tỏa sự hủy diệt đen tối từ vết thương đầy phẫn nộ của Nessus ấy, há chẳng phải sẽ gây ra cái chết cho Heracles hay sao? Ta nghĩ chắc chắn là thế.
Thế nhưng quyết tâm của ta vẫn vô cùng kiên định: nếu có bất kỳ điều gì hại đến ngài, cái chết của ta sẽ diễn ra ngay trong chính khoảnh khắc ấy. Nàng không thể nào chịu đựng được cảnh sống trong tiếng tăm ô nhục, nếu nàng là kẻ khao khát một bản chất trong sạch khỏi điều ác.
ĐOÀN CA.
Một tai họa kinh hoàng ắt hẳn phải khơi gợi nên sự sợ hãi. Nhưng Hy vọng thì không bị kết án trước khi sự việc diễn ra.
DÊANIRA.
Trong một hành động thiếu suy nghĩ, ngay cả Hy vọng cũng chẳng còn lại gì để mà ban phát một tâm hồn vui vẻ.
ĐOÀN CA.
Tuy nhiên, việc lầm lỡ một cách vô tình sẽ làm dịu đi ngọn lửa phẫn nộ; và người đang rơi vào hoàn cảnh đó.
DÊANIRA.
Kẻ nói thế không phải là người đang vướng mắc tội lỗi, mà là kẻ hoàn toàn trong sạch không tì vết ở trong nhà.
ĐOÀN CA.
Tốt hơn hết là đừng nói thêm gì nữa, trừ khi người có điều gì muốn thổ lộ với chính con trai mình: vì ngài ấy đã ở đây rồi, người vừa mới đi tìm cha mình về.
(HYLLUS bước vào).
HYLLUS.
Ôi mẹ ơi, mẹ ơi!
Con ước gì trên thiên đường có một trong ba điều sau đây là sự thật:
Hoặc là mẹ đã chết, hoặc nếu còn sống, thì đừng là mẹ của con nữa,
Hoặc mẹ đã sở hữu một tâm trí được trang bị những suy nghĩ tốt đẹp hơn hiện tại!
DÊANIRA.
Con trai của mẹ! Có điều gì ở mẹ mà con lại có thể ghét bỏ đến thế?
HYLLUS.
Con xin nói cho mẹ biết, chính ngày hôm nay mẹ đã là kẻ tước đoạt mạng sống của người từng là chồng mẹ và là cha của con.
DÊANIRA.
Lời gì vừa thốt ra khỏi đôi môi con thế? Hỡi con của mẹ, con của mẹ!
HYLLUS.
Một lời buộc phải được kiểm chứng bằng thực tế. Vì ai có thể biến một sự việc đã rồi trở lại thành chưa từng xảy ra cơ chứ?
DÊANIRA.
Trời ơi, con trai ta! Con vừa nói gì thế? Ai đã nói rằng ta đã nhúng tay vào một hành động ngập tràn đau thương như vậy?
HYLLUS.
Chính đôi mắt này của con đã chứng kiến tình cảnh vô cùng tồi tệ của cha: — chẳng phải lời đồn đại tay sai nào cả.
DÊANIRA.
Và con đã đến gần và đứng cạnh ngài ở đâu vậy?
HYLLUS.
Mẹ muốn nghe lắm phải không? Vậy thì hãy nghe tiếp câu chuyện của con!
Khi sau khi tàn phá thành phố vĩ đại của Eurytus, ngài tiến hành khúc khải hoàn cùng chiến lợi phẩm đầu tiên của cuộc chiến — có một mũi đất, nằm ở tận cùng vùng Euboea lộng gió, chốn Cenaeum ngập tràn sóng vỗ — nơi ngài dâng lên người cha Zeus những đền thờ cao ngất và một khu rừng thiêng.
Chính ở đó con lần đầu tiên nhìn thấy ngài, lòng khát khao hân hoan trở lại. Và khi ngài chuẩn bị bước vào công việc hiến tế các lễ vật đa dạng, sứ giả Lichas từ nhà tới nơi, mang theo món quà tử thần của mẹ, chiếc áo choàng đầy chết chóc: khoác trực tiếp lên người theo đúng chỉ thị mẹ đã giao, ngài liền tiến hành hiến tế những con vật đầu tiên của chiến lợi phẩm, mười hai con bò đực nguyên vẹn, lần lượt từng con một. Nhưng tổng số lượng ngài mang đến là tròn một trăm đầu gia súc đủ loại.
Rồi kẻ bất hạnh bắt đầu lời cầu nguyện trong niềm vui trang nghiêm dành cho bộ trang phục rực rỡ ấy. Nhưng chẳng mấy chốc, khi từ các vật phẩm linh thiêng và từ độ nồng thắm của lõi cây sồi, ngọn lửa bùng lên hòa quyện cùng máu, một lớp mồ hôi tuôn ra trên da thịt ngài, và bám chặt vào từng thớ thịt, giống như lớp drap đá từ bàn tay của người thợ điêu khắc, chiếc áo choàng dính chặt vào mạn sườn ngài. Rồi những cơn đau xé rách bùng phát bên trong xương thịt ngài, và sau đó chất độc bắt đầu cắn xé như chiếc răng nọc của loài quái xà độc ác.
Khi điều này bắt đầu xảy ra, ngài thét gọi tên Lichas tội nghiệp — kẻ hoàn toàn vô tội trước tội ác độc nhất của mẹ — rằng: “Tên khôn kiếp này, âm mưu quỷ quyệt gì thế này? Ngươi đã dùng trò lừa đảo nào khi mang cho ta chiếc áo choàng này?”
Hắn, hoàn toàn không biết gì, trong một khoảnh khắc tồi tệ đã khai nhận thông điệp rằng món quà đó là của mẹ.
Ngay lúc đó, trong cơn co giật buốt nhói đã bám chặt vào phổi, người anh hùng chộp lấy cổ chân hắn ngay tại khớp mắt cá, rồi với một cái quăng tay, ném thẳng hắn xuống một bãi đá ngầm đầy sóng dữ nhô lên giữa biển khơi: và làm văng tung tóe phần thịt xám từ mái tóc, não bộ bị tung tóe lẫn với máu. Khi ấy đám đông vĩ đại liền biến ngày hội của họ thành những tiếng khóc thảm thương cho một kẻ đang chết và một người đang quằn quại trong đớn đau.
Và chẳng ai dám bước lại gần cha con — kẻ đang oằn oại trên mặt đất, rồi bị hất tung lên không trung với những tiếng thét gào kinh hoàng, cho đến khi những vách đá vang dội khắp nơi, những mỏm đá nhúm nhó của vùng Locris và bờ biển gồ ghề của Euboea.
Cuối cùng, sau khi kiệt sức vì quăng quật trên mặt đất và gào thét liên hồi với những tiếng khóc thảm thiết, nguyền rủa cuộc hôn nhân định mệnh với chính mẹ — kẻ vô cùng khốn khổ — cùng mối quan hệ nô lệ đối với gia thất Oeneus, cái giải thưởng từng là nguồn cơn độc dược cướp đi sự bình yên của ngài, ngài ngước đôi mắt hoang dại lên trên lớp khói đang lơ lửng xung quanh, và giữa đám đông nam nhân, ngài nhìn thấy con đang đẫm lệ, ngài nhìn con và cất lời rằng:
“Hỡi con trai, hãy đến đây; đừng trốn tránh nỗi thống khổ của ta, dẫu cho con có thể bị thiêu rụi trong cái chết của ta đi nữa; hãy nâng ta dậy và mang ta đi; và nếu có thể, hãy đặt ta đến chốn nào mà không một bóng người phàm nào nhìn thấy ta. Nhưng nếu trái tim con ngần ngại, thì hãy đưa ta rời khỏi vùng đất này thật nhanh chóng hết mức có thể. Đừng để ta chết ở nơi mà ta đang đứng lúc này.”
Thế là chúng con, nhận được mệnh lệnh khẩn thiết đó, đã đặt ngài nằm xuống trong con thuyền của mình, và chèo chống vất vả đưa ngài về đến bờ biển này trong cảnh co giật và gào thét. — Chẳng mấy chốc nữa, ngài sẽ xuất hiện, dù còn sống hay vừa mới chết.
Đó là tội ác mà mẹ đã mưu tính và gây ra đối với cha chúng con, hỡi mẹ, vì thế hãy để Công lý và Sự Báo thù trừng phạt mẹ! — Con có được phép cầu nguyện điều đó không? Con hoàn toàn có quyền: bởi vì mẹ đã tự giải thoát con bằng chính hành động của mình, hỡi người đã sát hại người vĩ đại nhất Trái Đất, người chồng mà mẹ sẽ chẳng bao giờ tìm thấy một kẻ thứ hai tương tự.
(DÊANIRA lặng lẽ lui ra).
ĐOÀN CA.
Sao người lại lẩn khuất đi trong lặng lẽ thế kia? Người không biết rằng sự im lặng của người chính là bằng chứng xác thực cho lời buộc tội của kẻ tố cáo hay sao?
HYLLUS.
Hãy để mặc bà ta đi. Ước gì một trận lụt bất ngờ có thể cuốn phăng bà ta thật xa và thật nhanh khỏi tầm mắt của con!
Cớ sao lại phải mơn trớn một cách vô ích cái danh xưng cao đẹp của người mẹ, trong khi những hành động của bà ta hoàn toàn chẳng giống mẹ chút nào? Hãy để bà ta đi cho khuất mắt con: và mong sao bà ta nhận được thứ hạnh phúc hệt như những gì bà ta đã ban tặng cho cha con!
(HYLLUS bước ra).
(ĐOÀN CA VŨ)
Kìa nơi phán quyết của số phận đang giáng xuống, từ xưa
Đã được tiên tri bởi Lời nói không hề sai lệch: —
“Khi mười hai năm gian truân trôi qua,
Khi ấy mới chấm dứt niềm khát khao lâu ngày của ngươi:
Những nhọc nhằn chồng chất sẽ không còn làm mệt mỏi
Đứa con của vị Thần Vĩnh Cửu.”
Kìa! Giờ khắc định mệnh đã đến!
Kìa! Nó đã mang gánh nặng của mình trở về nhà.
Bởi vì khi đôi mắt đã khép lại lần cuối,
Làm sao sự nhọc nhằn đớn đau có thể phiền hà được nữa?
Làm sao, khi sức mạnh của ý chí và tư duy đã lụi tàn,
Cuộc đời có thể tiếp tục bị giam cầm trong đau khổ?
Và nếu tấm vải liệm héo mòn của Nessus,
Được dệt nên bởi định mệnh và mưu mẹo,
Nhúng ngập chàng trong đám mây độc dược,
Bốc lên từ mũi tên tẩm độc
Mà con quái vật Hydra nhiều đầu
Đã mang đến chốn âm u ẩn nấp của Thần Chết,
Làm sao chàng có thể cảm nhận được vào một ngày khác
Sự ấm áp vui tươi của những tia nắng Helios?
Bị bao bọc bởi Sinh vật-Quái vật
Xứ Lerna, trong khi ngòi độc tàn nhẫn
Của chiếc lưỡi rậm r lông đầy gian ác của tên Centaur
Vẫn bùng phát để mang lại cho chàng những đớn đau khôn tả.
Còn nàng, người thiếu nữ ngây thơ tội nghiệp, kẻ từng chứng kiến
Một hiểm họa khổng lồ đối với quốc gia đang không thể ngăn cản tiến đến cổng thành, —
Cuộc hôn nhân vội vã, liều lĩnh và bất chấp luật lệ này,
Đã không hề đem lòng đồng lõa với bất cứ điều gì gây ra nỗi đau này,
Nhưng vì nó bắt nguồn từ sự mưu tính của tâm trí kỳ lạ kia —
Thứ đã hủy hoại nàng trong buổi đầu gặp gỡ — nàng vô cùng thương xót,
Nàng khóc than với những dòng lệ đầm đìa trong nỗi xót xa tột cùng.
Giờ khắc đang đến gần mang đầy những điềm báo đau thương:
Số phận đang tiên tri một sự khốn khổ sinh ra từ mưu kế.
Những dòng suối của nỗi buồn đang tuôn trào,
Và hé lộ một sự đớn đau tột độ
Chưa từng thấy xuất hiện từ bàn tay của kẻ thù
Nhằm hành hạ sinh mạng của Heracles.
Hỡi ngọn giáo chinh chiến nhuốm màu chiến trận, nhà vô địch của thế gian,
Thứ đã dẫn lối từ cao nguyên Oechalia khi ấy
Nàng dâu bám theo sát gót trong đoàn người của ngươi,
Nỗi sợ hãi của ngươi mới mang tính chất che khuất định mệnh làm sao!
Nhưng những nỗi buồn hoang dã này lại hiện lên vô cùng rõ ràng
Từ sứ giả đáng sợ và câm lặng của Tình Yêu.
TRƯỞNG ĐOÀN CA 1.
Ta là kẻ ngốc, hay ta thực sự đang nghe thấy
Tiếng than khóc mới bùng lên từ sảnh đường của chủ nhân chúng ta?
Hãy nói đi!
TRƯỞNG ĐOÀN CA 2.
Rất rõ ràng, từ bên trong, tiếng gào thét
Đang cất lên đầy thảm thiết. Ngôi nhà đang gặp phải một tai ương mới nào đó.
TRƯỞNG ĐOÀN CA 3.
Hãy chú ý!
Thật kỳ lạ làm sao, với đám mây nào đang vắt ngang trán,
Nữ lão gia kia đang di chuyển cùng với tin tức của mình!
(VÚ EM bước vào).
VÚ EM.
Ôi! Hỡi những người con gái của ta, thảm họa giáng xuống từ món quà gửi cho Heracles thật vô cùng to lớn!
TRƯỞNG ĐOÀN CA.
Chuyện mới mẻ nào đã xảy ra vậy? Sao ngươi lại nói thế?
VÚ EM.
Vương hậu của chúng ta đã đi đến điểm dừng chân cuối cùng trong hành trình cuộc đời mình. Ngay lúc này đây, bà ấy đã ra đi, mà chẳng cần đến sự giúp đỡ của đôi chân.
ĐOÀN CA.
Không phải đã chết rồi đấy chứ?
VÚ EM.
Các người đã biết toàn bộ sự thật rồi đấy.
ĐOÀN CA.
Đã chết! Hỡi Vương hậu khốn khổ!
VÚ EM.
Sự thật ấy đã được lặp lại hai lần rồi.
ĐOÀN CA.
Ôi, hãy kể cho chúng ta nghe thế nào đi!
Cái chết của bà ấy ra sao, hỡi nạn nhân tội nghiệp của tai họa tày đình?
VÚ EM.
Hành động đó vô cùng tàn nhẫn.
ĐOÀN CA.
Hãy nói đi, hỡi người phụ nữ, hãy nói đi!
Hồi kết đột ngột ấy là gì?
VÚ EM.
Bà ấy đã tự sát.
ĐOÀN CA.
Cơn thịnh nộ nào, sự điên cuồng nào đã chộp lấy
Thứ hung khí gieo rắc tai ương ấy?
Làm sao bằng suy nghĩ đơn độc của mình
Bà ấy có thể tự tay thực hiện cái chết nối tiếp cái chết?
VÚ EM.
Lưỡi sắt lạnh ngắt đã chặn đứng những nguồn hơi thở của bà ấy.
ĐOÀN CA.
Còn ngươi, mụ già khốn khổ vô tích sự, ngươi đã tận mắt chứng kiến cảnh này sao?
VÚ EM.
Vâng, ta đã đứng ngay gần đó và trông thấy.
ĐOÀN CA.
Nó diễn ra thế nào? Hãy kể đi!
VÚ EM.
Chính đôi tay của bà ấy đã tự giáng xuống bạo lực đó.
ĐOÀN CA.
Ta đang nghe thấy điều gì thế này?
VÚ EM.
Sự thật đích thực.
ĐOÀN CA.
Một thảm họa vừa ập tới,
Từ cuộc hôn nhân mới này vừa lao vào nhà,
Một cơn cuồng phong báo thù mới sinh của đau thương!
VÚ EM.
Quá đúng như vậy. Nhưng giả sử các người có mặt ở đó để tận mắt chứng kiến
Hành động của bà ấy, lòng xót thương sẽ bóp nghẹt tâm hồn các người.
ĐOÀN CA.
Liệu điều đó có thể được thực hiện bởi đôi tay của một người phụ nữ không?
VÚ EM.
Vâng, và theo cách thức vô cùng khủng khiếp, như các người sắp nghe đây.
Khi bà ấy một mình bước qua cánh cổng, và đi qua sân nhà, nhìn thấy đứa con trai của mình
Đang trải tấm nệm để đón vị chúa tể đang sắp trở về —
Trước khi cậu kịp quay lại để gặp mặt ngài —
Bà ấy lẩn khuất đi, gục xuống ngay chân bàn thờ,
Và cất tiếng khóc lớn rằng mình đã bị bỏ rơi bơ vơ;
Và, đưa tay chạm vào từng món đồ gia dụng
Mà trước đây bà ấy từng sử dụng, hỡi người phụ nữ tội nghiệp, bà ấy khóc than
Trên tất cả mọi thứ; rồi đi lang thang khắp các phòng,
Nơi mà nếu bắt gặp ánh mắt hình bóng quen thuộc yêu quý
Của bất kỳ người hầu nào trong nhà, bà ấy sẽ ngắm nhìn
Và cất tiếng khóc to, tự trách móc số phận của chính mình
Cùng hoàn cảnh bị bỏ rơi, từ nay không còn con cái nữa!
Khi những điều đó chấm dứt, ta đột ngột thấy bà ấy
Phi thân về phía căn phòng nghỉ ngơi êm đềm của người anh hùng.
Được che khuất bởi ánh nhìn không một chút nghi ngờ,
Ta lén theo dõi và thấy bà ấy đang ném lên chiếc giường
Những tấm drap mịn màng nhất trong số đó. Khi việc đó đã hoàn tất,
Bà ấy lao mình lên chiếc giường họ từng nằm
Và ngồi chính giữa. Và dòng nước mắt nóng hổi
Trào ra từ đôi mắt trước khi bà ấy thốt lên: — “Hỡi chiếc giường tân hôn của ta, vĩnh biệt nhé, vì từ nay ngươi sẽ chẳng bao giờ
Mang lại cho ta sự an ủi mà ta từng nhận được từ ngươi nữa.”
Rồi bằng những ngón tay siết chặt, bà ấy cởi chiếc áo choàng của mình ra,
Nơi chiếc trâm cài nằm trước ngực, và phơi bày
Toàn bộ cánh tay trái cùng mạn sườn. Ta liền nhanh hết sức có thể
Mà sức lực cho phép, chạy ra ngoài để báo cho con trai bà ấy biết
Hành động mà bà ấy đang chuẩn bị thực hiện. Nhưng trong lúc đó,
Trước khi chúng ta kịp quay lại, đòn đánh chí mạng
Đã giáng xuống, và chúng ta nhìn thấy vết thương. Và cậu con trai của bà, khi nhìn thấy, đã bật khóc nức nở.
Bởi vì lúc này cậu thiếu niên khốn khổ mới nhận ra
Rằng chính mình trong cơn thịnh nộ
Đã kể hết mọi chuyện trong nhà quá muộn màng, rằng bà ấy đã hành động
Một cách vô cùng vô tội, bắt nguồn từ mưu mẹo của tên Centaur.
Thế nên giờ đây kẻ bất hạnh ấy, với những lời lẽ đầy đam mê
Cùng những tiếng gào thét và cái ôm siết chặt thi thể người chết,
Đã rên rỉ gào lên rằng chính cậu đã tước đoạt mạng sống của mẹ bằng những lời lẽ giả dối
Mang theo lời buộc tội đầy ác ý, và giờ bị bỏ lại
Trong cảnh mồ côi cả cha lẫn mẹ.
Tình cảnh bên trong là như thế đấy. Kẻ ngu ngốc nào lại đi
Tính đếm một ngày, hay hai ngày, hay nhiều ngày sắp tới cơ chứ?
Ngày mai sẽ chẳng bao giờ tồn tại, cho đến khi ngày hiện tại
Trôi qua trong sự thịnh vượng tốt lành.
(VÚ EM bước ra).
(ĐOÀN CA VŨ)
Điều gì sẽ đến trước trong tiếng khóc than của ta,
Điều gì sẽ chiếm ưu thế cuối cùng,
Là một nỗi hoài nghi chẳng bao giờ dứt.
Rắc rối ở nhà thì có thể nhìn thấy,
Rắc rối thì được ngóng chờ với bao ưu phiền;
Và việc sở hữu và việc ngóng chờ là một.
Ước gì một ngọn gió lành nào đó
Có thể đưa ta bay đi lang thang
Thật xa khỏi vùng đất quê nhà của mình,
Trước khi cái chết tìm thấy ta, chìm đập trong nỗi kinh hoàng hoang dại
Ngay trước khung cảnh đột ngột
Của chàng — đứa con dũng mãnh của vị Tối Cao Zeus!
Người ta bảo ngài đang tiến về phía trước trước ngôi nhà,
Một điều kỳ diệu vượt quá sức tưởng tượng,
Bấn loạn với những nỗi thống khổ không sao tiếp cận nổi.
Lắng nghe! ...
Nguyên nhân của tiếng khóc ta cất lên lúc nãy
Đang tiến đến quá gần:
(Phải chăng họa mi thanh thiết đang than khóc vô cớ?)
Một bước chân của những con người lạ mặt đang hướng về lối này.
Họ di chuyển nặng nề và chậm chạp với những bước chân không tiếng động
Như thể vì một người bạn mà họ yêu thương.
Lối nào? Lối nào? Ôi trời ơi! Kìa nhìn ngài đang đến.
Đôi môi tái nhợt của ngài câm lặng.
Đã chết, hay đang nghỉ ngơi trong giấc ngủ? Ta phải nói sao đây?
(HERACLES được khiêng vào trên một chiếc cáng, đi cùng với HYLLUS và một Lão gia).
HYLLUS.
Ôi đau đớn thay cho ta!
Hỡi cha của con, nỗi thống khổ thảm thương dành cho cha!
Ôi, con phải hướng tâm trí mình về đâu đây! Ôi chao!
LÃO GIA.
Hãy im lặng! Đừng nói gì nữa, hỡi con trai của ta,
Kẻo cơn đau dữ dội và cuồng nộ
Lại bùng cháy trong lồng ngực gồ ghề của cha con,
Và phá vỡ giấc nghỉ ngơi này
Nơi sinh mệnh của ngài đang giữ lại ở ranh giới sụp đổ.
Hãy ngậm chặt môi để kìm nén tiếng gọi qua tất cả.
HYLLUS.
Nhưng xin hãy nói cho con biết, ngài vẫn còn sống chứ,
Thưa lão gia?
LÃO GIA.
Đừng đánh thức kẻ đang chìm trong giấc ngủ,
Cũng đừng khơi dậy và hồi sinh
Sức mạnh tái diễn khủng khiếp của cơn đau,
Hỡi con trai của ta!
HYLLUS.
Những lời lẽ dại dột của con đã chấm dứt rồi,
Nhưng trái tim tràn ngập của con đang quỵ ngã dưới sức nặng nhọc nhằn này.
HERACLES.
Hỡi Cha, những kẻ này là ai?
Người dân xứ nào? Ta đang ở đâu? Vùng đất xa xôi nào
Đang giam giữ ta trong nỗi đau không dứt? Ôi chao!
Lại một lần nữa căn bệnh dịch đó đang xé rách ta. Đau đớn, đau đớn quá!
LÃO GIA.
Giờ thì con có thể hiểu rằng
Việc nấp mình trong bóng râm tĩnh lặng vẫn tốt hơn
Là cứ vung vẩy thế này
Giấc ngủ khỏi đôi mi và đầu của ngài.
HYLLUS.
Con không tài nào chịu đựng nổi
Cảnh im lặng đứng nhìn nỗi bất hạnh của ngài.
(BẢN ĐƠN CA)
HERACLES.
Hỡi bàn thờ trên bãi biển Euboea,
Chất đầy những lễ vật từ đôi tay ta,
Thứ phần thưởng cho những món quà hào phóng được trao tặng
Đã tuôn trào từ chốn thánh địa mới của ngươi!
Hỡi Cha của các vị thần! Quyền năng tàn nhẫn của Ngài
Đã đánh gục ta bằng một tai ương tồi tệ.
Ôi! Ước gì đôi mắt ta đã khép lại trong màn đêm
Trước khi sự điên cuồng trong một khoảnh khắc định mệnh
Bùng nổ lên chúng với một ngọn lửa chói lọi,
Thứ không một sự giúp đỡ hay xoa dịu nào có thể làm dịu đi!
Bàn tay nào để chữa lành, giọng nói nào để xoa dịu,
Có thể xua tan đi tai ương gớm ghiếc này?
Tài nghệ của ai ngoại trừ ngươi,
Hỡi Vua của các vị Thần?
Đôi mắt ta, nếu nhìn thấy một kẻ như thế,
Sẽ chào đón hắn từ đằng xa với sự kinh hoàng run rẩy.
Ôi! ôi!
Ôi đừng làm phiền ta, đừng chạm vào ta, hãy để ta yên nghỉ,
Để ngủ giấc ngủ cuối cùng trên lồng ngực dịu dàng của Trái Đất.
Các người chạm vào ta, các người ấn vào ta, các người lật người ta lại lần nữa,
Các người đang làm ta vỡ nát, các người đang giết chết ta! Ôi đau đớn! Ôi đau đớn!
Các người đã nung nấu lại nỗi đau vốn đang chìm vào giấc ngủ.
Nó đến rồi, nó đã chộp lấy ta với ý chí bạo ngược!
Các người ở đâu hỡi những con người, những kẻ mà khắp xứ Hellas rộng lớn
Cánh tay này từng giải phóng, và qua cả dòng đại dương,
Và xuyên qua những bụi rậm gồ ghề, khỏi mọi sinh vật quái vật?
Thế nhưng giờ đây trong cơn khốn khổ của ta chẳng một ai mang đến
Một thanh gươm để cứu trợ, một ngọn lửa để dập tắt ngọn lửa này,
Ôi thật là bất công làm sao! — cũng chẳng có ai vì ước nguyện của ta
Mà đến và dập tắt cuộc đời căm hờn mà ta đang gánh chịu
Bằng một đòn giáng của người phàm! Ôi, chẳng có ai táo bạo đến thế sao?
LÃO GIA.
Hỡi con trai của anh hùng chúng ta, việc này đã vượt quá
Sức lực yếu kém của ta để đối phó rồi. Hãy nhận lấy nó đi con!
Ánh mắt của con còn tươi tắn và niềm hy vọng trong con nhiều hơn
So với ta để cứu lấy ngài.
HYLLUS.
Con đang nâng đỡ ngài đây
Bằng cánh tay của mình: nhưng cả chiếc áo choàng bằng da thịt
Lẫn tâm can sâu thẳm nhất, con đều không thể ru ngủ
Khỏi những đớn đau tột cùng. Chẳng ai có thể mơ tưởng
Đến việc nắm giữ quyền năng này, ngoại trừ chính Ngài, Vị Vua Tối Cao.
HERACLES.
Hỡi Con!
Con đang ở đâu để nâng ta dậy và giữ ta cho đúng tư thế?
Nó đang xé rách ta, nó đang giết chết ta, nó đang lao đến với uy lực,
Cơn đau tàn khốc, ngấu nghiến, không gì khuất phục nổi này
Đang tung ra những đợt sóng để thiêu rụi ta. Lại nữa! Lại nữa!
Hỡi Định Mệnh! Hỡi Athena! — Hỡi con trai, theo lời ta
Hãy rủ lòng thương và liễu liễu ta bằng một thanh gươm nhân từ!
Hãy thương xót người cha của mình, hỡi đứa trẻ; với sự giải thoát sắc bén
Hãy đập mạnh vào ngực ta, và chữa lành nỗi hờn giận phẫn nộ
Mà người mẹ của con, người vợ bị các vị thần ruồng bỏ,
Đã dùng để giáng tai họa này lên cuộc đời chồng mình.
Ôi, mong sao ta được thấy bà ấy ngã gục, hệt như thế,
Như cách bà ấy đã quăng quật ta xuống tầng sâu thẳm của nỗi đau!
Hỡi xứ Hades ngọt ngào, với cái chết chớp nhoáng,
Người anh em của Zeus, hãy giải phóng hơi thở đang chịu đựng khổ sở của ta!
ĐOÀN CA.
Sự kinh hoàng đã chộp lấy ta khi ta nghe thấy điều này, hỡi nỗi đau,
Đang hành hạ người vĩ đại của chúng ta bằng một nỗi thống khổ vĩ đại hơn.
HERACLES.
Rất nhiều những nhọc nhằn nóng bỏng và gian khổ vượt qua mọi lời đồn đại,
Với những bắp thịt và gân cốt vạm vỡ, ta từng gánh chịu,
Nhưng chẳng có nhọc nhằn nào mà người vợ của Sấm Sét
Hay Eurystheus chua ngoa từng ban tặng, sánh được với thứ này,
Thứ mà người con gái của Oeneus với ánh mắt xảo trá
Đã trói buộc lên lưng ta, tấm lưới đan dày đặc
Của các Nữ thần Báo thù này đang bẻ gãy ta.
Bởi vì, dính chặt vào mạn sườn ta, nó đã ngấu nghiến
Da thịt ta tận xương tủy, và ẩn náu trong phổi
Nó hút cạn những đường ống sinh lực, và đã uống cạn
Dòng máu tươi của sự sống, và phá hủy toàn bộ khung xương của ta,
Bị gạt bỏ trong mớ hỗn độn của một mối liên kết vô hình.
Thế nhưng ta, không bị khuất phục bởi Đoàn quân Chiến tranh, hay bầy đàn khổng lồ của Trái Đất,
Hay bạo lực quái monstros của tên Centaur,
Hay xứ Hellas, hay Kẻ tha hương, hay tất cả các vùng đất
Nơi ta từng đi qua, gột rửa thế gian khỏi những tai họa —
Thế nhưng một người phụ nữ yếu đuối chẳng có lấy một chút sức mạnh nam nhi
Lại một mình và không tấc sắt trong tay đã khuất phục được ta.
Hỡi con trai, hãy cho ta thấy con là người con ruột thịt của ta, đừng đánh giá
Quyền lợi của mẹ con vượt hơn cha con, mà hãy tự mình
Bước ra khỏi những căn phòng đến tay ta
Thi thể của người phụ nữ đã sinh ra con, để trái tim ta
Được bảo đảm, liệu nó có kém hơn nỗi đau của ta không
Khi con chứng kiến những chi thể của bà ấy
Bị đày đọa và xé nát trong nỗi thống khổ chính đáng.
Nào, đừng lùi bước, hỡi con trai, mà hãy thương xót ta, kẻ mà tất cả
Đều có thể thương xót — ta, người giống như một thiếu nữ mỏng manh,
Đang bị nghe thấy tiếng khóc nức nở lớn! Chẳng một ai có thể nói rằng
Họ từng biết điều đó ở ta thuở trước; bởi vì, không hề càu nhàu,
Ta từng bước đi cùng nghịch cảnh, vẫn giữ sự im lặng.
Giờ đây, một kẻ thù như thế đã lôi phần đàn bà trong ta ra!
Thôi nào, hãy đến gần; đứng cạnh ta, và chiêm ngưỡng
Lý do ta phải gào thét. Hãy nhìn thẳng vào đây!
Đây chính là bí ẩn được vén màn. Ôi hãy nhìn đi!
Hỡi con người, hãy ngắm nhìn thứ da thịt run rẩy tội nghiệp này,
Hãy nhìn bằng lòng trắc ẩn đối với sự khốn khổ của ta!
Ôi chao!
Ôi! ôi! Lại nữa!
Ngay lúc này đây, cơn co giật nóng bỏng của bệnh dịch
Đang bắn xuyên qua mạn sườn ta, và không để ta được yên nghỉ
Khỏi sự hành hạ khốc liệt của nỗi đau mòn mỏi này.
Hãy mang ta đi, hỡi Vua của Đêm tối!
Ôi đòn sấm chớp đột ngột.
Hãy giáng xuống ta! Hỡi cha, hãy đâm thủng ta bằng mũi tên
Sét đánh nhanh chớp nhoáng của Ngài! Lại thêm một lần nữa cái nanh vuốt kia
Đang cắn xé; nó đã đâm chồi nảy lộc trở lại,
Nó vươn vút lên tận đỉnh cao!
Ôi ngực và lưng,
Ôi những cánh tay và bàn tay teo tóp, các ngươi chính là những kẻ
Từng bóp nát kẻ cư ngụ nơi hoang dã Némean,
Con sư tử hung hãn không thể tiếp cận,
Nỗi kinh hoàng của kẻ chăn bò, và con quái vật Hydra của đầm lầy
Xứ Lerna, và đoàn quân giậm nhảy mang hai hình hài
Của những tên Centaur — xấc láo, bất hòa,
Vô pháp luật, không thể quản lý: — sinh vật nanh độc
Của các trảng rừng Erymanthine; rồi dưới lòng đất
Con chó ba đầu của Pluto — một nỗi hiểm nguy đáng sợ,
Được sinh ra từ loài giun quái vật; và bên rìa
Của Trái Đất, con rồng canh giữ những quả trái bằng vàng.
Những thử thách này và vô số những thử thách khác ta từng trải nghiệm,
Và chẳng có thứ gì khuất phục nổi ta. Nhưng ngày hôm nay,
Tan nát từng khớp xương và rách bươm thành từng mảnh vụn, ta hoàn toàn bị đắm chìm
Bởi thứ tai ương không thể nhận thấy rõ này;
Ta, kẻ được xưng tụng đầy kiêu hãnh là đứa con của Alcmena và của Ngài —
Đấng cai trị trên tầng trời cao nhất, vị Vua tối cao!
Thế nhưng, dẫu vậy, ta bảo cho các ngươi biết, ngay cả từ chốn này,
Nơi ta chỉ là một kẻ vô tích sự và không thể nhúc nhích,
Kẻ đã gây ra hành động này sẽ phải cảm nhận uy lực của ta.
Hãy để ả ta đến gần, để bị khuất phục bởi uy lực của ta,
Ả ta sẽ có điều này để kể cho thiên hạ hay, rằng khi chết,
Cũng như khi sống, ta đã giáng sự trừng phạt lên cái ác.
ĐOÀN CA.
Hỡi xứ Hellas, ta đau buồn biết bao cho nỗi thống khổ của ngươi!
Ngươi sẽ tiếc thương biết bao khi mất đi con người mà chúng ta đang thấy đây!
HYLLUS.
Hỡi cha, vì sự im lặng của cha ban cho con sự cho phép,
Xin hãy tiếp tục lắng nghe con một cách kiên nhẫn, dẫu cha đang trong cơn đau đớn!
Bởi vì thỉnh cầu của con là hoàn toàn chính đáng. Xin hãy dành cho con tâm trí cha
Bớt đi sự giận dữ bấn loạn so với lúc này;
Bằng không cha sẽ chẳng thể nào hiểu thấu, nơi mà cha đang sắc bén
Với sự oán hận vô ích và niềm khát khao vô ích
HERACLES.
Hãy nói bất cứ điều gì con muốn và im miệng đi, vì trong cơn đau đớn
Ta chẳng thể bắt sóng nổi ý nghĩa từ những lời lẽ kỳ lạ của con.
HYLLUS.
Con đến để kể cho cha nghe về hoàn cảnh của mẹ con,
Cùng lỗi lầm không tự nguyện và không hề hay biết của bà ấy.
HERACLES.
Tên tiểu nhân đê tiện! Ngươi vừa thốt ra tên của mẹ ngươi,
Kẻ sát nhân của cha ngươi, ngay cả trong thính giác của ta ư!
HYLLUS.
Tình trạng của bà ấy đòi hỏi sự tường thuật trọn vẹn chứ không phải sự im lặng.
HERACLES.
Những lỗi lầm của bà ấy trong quá khứ hoàn toàn có thể được kể ra.
HYLLUS.
Lỗi lầm ngày hôm nay cũng vậy, giả sử cha thấu hiểu.
HERACLES.
Nói đi, nhưng hãy cẩn thận kẻo những lời lẽ bỉ oải làm nhục chính con đấy.
HYLLUS.
Xin hãy nghe! Bà ấy vừa mới chết vì vết thương tự tạo.
HERACLES.
Bởi tay ai? Những lời của con lóe lên vẻ kinh ngạc giữa nỗi đau của ta.
HYLLUS.
Chính đôi tay của bà ấy đã tự sát, không phải nhát dao từ bên ngoài.
HERACLES.
Đồ khốn! Sao lại cướp mất bổn phận này khỏi đôi tay ta cơ chứ.
HYLLUS.
Ngay cả cái tinh thần hấp tấp của cha cũng sẽ dịu lại nếu cha hay biết.
HERACLES.
Việc này có vẻ ẩn chứa âm mưu thủ đoạn nào đó. Nhưng hãy khai tỏ suy nghĩ của con đi!
HYLLUS.
Bà ấy phạm lỗi với ý tốt. Toàn bộ câu chuyện chỉ có thế.
HERACLES.
Ý tốt, đồ tiểu nhân, mà lại đi tiêu diệt cha ngươi ư!
HYLLUS.
Khi nhận ra cuộc hôn nhân đó trong nhà mình, bà ấy đã phạm sai lầm, tưởng rằng có thể trói buộc tình yêu của cha.
HERACLES.
Trachis có vị phù thủy nào sở hữu uy lực lớn đến thế sao?
HYLLUS.
Từ lâu lắm rồi, tên Centaur Nessus đã xúi giục tâm trí bà ấy
Thực hiện bùa chú này nhằm gia tăng khao khát của cha.
HERACLES.
Ôi sự kinh hoàng, ngươi đã hiện diện ở đây rồi! Ta không còn nữa.
Ngày tàn của ta đã buông xuống, hỡi con trai! Tiêu đời rồi, tiêu đời rồi!
Ta đã thấu suốt hoàn cảnh của chúng ta quá rõ ràng. Ôi khốn khổ cho ta!
Nào, hỡi con trai! — con không còn một người cha nào nữa đâu —
Hãy gọi tất cả những người anh em cùng dòng máu với con đến,
Và cả tội nghiệp Alcmena, người vợ kết hôn trong vô vọng
Với Đấng Tối Cao, để các con có thể nghe ta kể lại
Bằng hơi thở cuối cùng những lời tiên tri mà ta nắm giữ.
HYLLUS.
Mẹ của cha không có ở đây, nhưng cạnh bờ biển
Xứ Tiryns đã có được một chốn cư ngụ;
Và trong số những người con của cha, một vài người ở cùng bà ấy ở đó,
Và vài người cư ngụ tại thành trì của Thebè.
Nhưng chúng con, những người ở cạnh cha đây, thưa cha, nếu có điều gì
Cần chúng con thực hiện, xin hãy lắng nghe và sai bảo.
HERACLES.
Vậy thì hãy lắng nghe nhiệm vụ này, và cho thấy
Liệu con có xứng đáng được mang danh là con của ta hay không.
Bây giờ là lúc để kiểm chứng con. Vị cha vĩ đại của ta
Từng cảnh báo ta từ lâu rằng ta sẽ chết
Không phải bởi bất kỳ kẻ nào đang sống và thở, mà bởi ý nguyện
Của một kẻ hiện đang cư ngụ trong ngôi nhà của thần chết.
Và thế là tên Centaur này, đúng như tiếng nói Thần Thánh
Từng tiên tri khi ấy, ngay trong cái chết đã hạ sát ta khi ta còn sống.
Và phù hợp với lời cổ xưa đó,
Ta giờ đây diễn giải những lời sấm truyền mới hơn
Mà ta từng ghi chép lại khi bước vào khu rừng thiêng
Của bộ tộc Selli lang thang trên đồi và nằm ngủ trên đất —
Được đọc cho ta nghe bởi chiếc lưỡi huyền bí,
Vô số kể, từ cái cây linh thiêng của Cha ta; —
Tuyên bố rằng những nhọc nhằn dồn dập không dứt của ta
Sẽ chấm dứt và giải thoát ta vào thời điểm mang sự sống và sinh linh mới.
Và ta từng ngóng chờ niềm vui.
Nhưng ý nghĩa thực sự của nó rõ ràng là cái chết của ta.
— Chẳng có nhọc nhằn nào được ấn định cho người chết cả. —
Thế rồi, vì mọi thứ đều dẫn đến một kết cục duy nhất, hỡi con trai,
Một lần nữa con phải làm ơn cho ta, và đừng chần chừ
Chờ đợi tiếng nói của ta thúc giục, mà hãy tự mình
Tuân theo và ủng hộ quyết định của ta, và hãy ghi nhớ
Sự vâng lời của con cái chính là quy tắc cao quý nhất của con.
HYLLUS.
Con sẽ vâng lời cha, thưa cha, dẫu cho trái tim con
Trĩu nặng khi tiếp cận một chủ đề như thế.
HERACLES.
Trước hết mọi thứ, hãy đặt bàn tay phải của con vào tay ta.
HYLLUS.
Sao lại quá quả quyết về sự bảo đảm này thế, thưa cha?
HERACLES.
Hãy trao nó ngay đi và đừng có bướng bỉnh nữa, hỡi con trai.
HYLLUS.
Bàn tay của con đây: con sẽ không cãi lại cha điều gì.
HERACLES.
Hãy thề bằng cái đầu của đấng sinh thành ra ta.
HYLLUS.
Hãy nói cho con lời thề, và con sẽ thốt ra nó.
HERACLES.
Hãy thề rằng con sẽ làm điều mà ta sai bảo.
HYLLUS.
Con xin thề, và lấy thần Zeus làm nhân chứng cho lời hứa danh dự của mình.
HERACLES.
Nhưng nếu con lẩn tránh, hãy cầu nguyện để lời nguyền giáng xuống.
HYLLUS.
Nó sẽ không giáng xuống vì sự lẩn tránh đâu: — nhưng con xin cầu nguyện.
HERACLES.
Giờ thì, con có biết trên đỉnh cao chót vót của Oeta
Có vách đá của thần Zeus không?
HYLLUS.
Con biết chứ, và vô số lần
Con từng đứng ở đó để hiến tế.
HERACLES.
Vậy thì ngay tại đó,
Bằng chính đôi tay con hãy nâng thân thể này của ta lên,
Nhận lấy bất kỳ người bạn nào con muốn, và sau khi đốn thật nhiều củi
Từ cây sồi cắm rễ sâu và cây ô-liu hoang dã
Gồ ghề, hãy đặt ta lên giàn thiêu đã tập hợp,
Và thiêu rụi tất cả bằng cái chạm của ngọn lửa gỗ thông.
Đừng để một giọt nước mắt tiếc thương nào làm mờ đi đôi mắt con;
Mà hãy im lặng, với ánh mắt khô ráo, nếu con là con của ta,
Hãy thực hiện điều đó. Bằng không lời nguyền của ta vẫn sẽ chờ đợi con
Để đè nặng con khi ta chìm khuất vào màn đêm.
HYLLUS.
Lời lẽ của cha mới tàn nhẫn làm sao, thưa cha!
HERACLES.
Nó là mệnh lệnh tối hậu. Bằng không, nếu con từ chối,
Hãy mang danh là con của kẻ khác và đừng làm con của ta nữa.
HYLLUS.
Ôi sao cha lại thách thức con làm điều này,
Trở thành kẻ sát hại cha, kẻ nhúng tay vào máu của cha!
HERACLES.
Không phải thế, thực ra là người chữa lành nỗi đau của ta,
Và là kẻ cứu rỗi duy nhất khỏi một cuộc đời đầy khốn khổ.
HYLLUS.
Làm sao việc thiêu đốt cha trên giàn thiêu lại có thể chữa lành được cơ chứ?
HERACLES.
Nếu hành động này làm con sợ hãi, hãy thực hiện những phần còn lại.
HYLLUS.
Đôi tay con sẽ không từ chối việc khiêng cha đi.
HERACLES.
Và con sẽ gom đủ củi được chỉ định chứ?
HYLLUS.
Trừ phi chính tay con châm lửa. Trong mọi việc ngoại trừ điều đó,
Con sẽ không hề nao núng nhọc nhằn, con sẽ làm tròn phần việc của mình.
HERACLES.
Đủ rồi. Tốt lắm. Và khi đã ban tặng ngần ấy điều,
Hãy trao thêm một ân huệ nhỏ vào danh sách dài dằng dặc đó.
HYLLUS.
Dù nó có lớn lao đến thế nào đi nữa, con cũng sẽ thực hiện.
HERACLES.
Thiếu nữ của Eurytus chắc con biết chứ, ta tin thế.
HYLLUS.
Ý cha là Iolè, nếu con không lầm.
HERACLES.
Đúng là nàng ấy. Điều này là tất cả những gì ta nài nỉ, hỡi con trai.
Khi ta đã chết, nếu con muốn thể hiện lòng hiếu thảo,
Hãy nhớ đến lời thề với ta, và theo lời ta,
Hãy lấy nàng làm vợ: đừng để bất kỳ người đàn ông nào khác
Đưa nàng đi, mà chỉ có một mình con thôi; vì nàng từng nằm
Gần gũi với trái tim này. Hãy vâng lời ta, hỡi con trai của ta!
Và hãy chính là người tạo nên mối liên kết này.
Việc khước từ những chuyện vặt vãnh sau khi những điều lớn lao đã được ban tặng,
Sẽ làm đảo lộn phần thưởng đã giành được trước đó.
HYLLUS.
Ôi, sự giận dữ là không phải lẽ khi con người đang bệnh tật!
Nhưng ai có thể chịu đựng được cảnh nhìn thấy cha trong tâm trí này cơ chứ?
HERACLES.
Con đang càu nhàu, cứ như thể con định bất tuân vậy.
HYLLUS.
Làm sao con có thể làm thế, khi cái chết của mẹ con
Và tình cảnh thảm thương của cha chỉ bắt nguồn duy nhất từ cô gái này?
Kẻ nào, không bị ám ảnh bởi những cơn cuồng nộ, lại có thể chọn điều này?
Thà rằng con chết đi còn hơn, hỡi cha,
Còn hơn là tiếp tục sống cùng kẻ thù tồi tệ nhất của mình.
HERACLES.
Cậu thanh niên này đang vứt bỏ sự tôn kính đối với cái chết của ta.
Nhưng nếu con không khuất phục trước điều tốt nhất của cha mình,
Lời nguyền từ thiên đình sẽ tiếp tục bám đuổi từng bước chân của con.
HYLLUS.
A! Cha lại định nói rằng cơn đau của cha đã tái phát chứ gì.
HERACLES.
Đúng thế, vì con đang đánh thức nỗi thống khổ từng chìm vào giấc ngủ.
HYLLUS.
Ôi chao! Con đường của con sao mà trắc trở và đáng ngờ làm sao!
HERACLES.
Bởi vì con cứ khăng khăng từ chối lời của cha mình.
HYLLUS.
Chẳng lẽ con phải học sự bất kính từ chính cha sao?
HERACLES.
Đó không phải là bất kính khi làm thỏa mãn trái tim ta.
HYLLUS.
Thế nghĩa là cha đòi hỏi điều này với một ý chí tuyệt đối sao?
HERACLES.
Và xin lấy thần linh làm nhân chứng cho mệnh lệnh đanh thép của ta.
HYLLUS.
Vậy thì con sẽ làm thế, vì hành động này là của cha.
Con sẽ không né tránh nó. Khi vâng lời cha,
Hỡi cha, các vị thần sẽ không bao giờ quở trách hành động của con đâu.
HERACLES.
Con kết thúc thật tốt đẹp. Giờ thì, hỡi con trai của ta,
Hãy nhanh chóng thực hiện, để trước khi
Cơn co giật hay cuộc tấn công cuồng nộ nào của nỗi đau
Chộp lấy ta, các con có thể đặt ta lên giàn thiêu.
Nào, đừng chần chừ, hãy khiêng ta lên. Giờ thì hồi kết của ta
Đã kề cận, sự chấm dứt cuối cùng cho nỗi thống khổ của ta.
HYLLUS.
Vì mệnh lệnh của cha vô cùng khẩn thiết, thưa cha!
Chúng con sẽ không chần chừ, mà sẽ khiêng cha ra giàn thiêu.
HERACLES.
Trái tim cứng cỏi, trước khi một lần nữa
Sự bật lại dữ dội của nỗi đau thức giấc,
Trong lúc tai ương vẫn còn đứng ngoài xa,
Ngươi, với chiếc kìm được tôi luyện bằng kim cương,
Hãy kiềm chế tiếng thét, bằng ý chí cưỡng ép
Vẫn ra vẻ như đang vui vẻ thực hiện!
HYLLUS.
Hãy khiêng ngài lên nào, hỡi những người anh em, và đừng căm ghét ta
Vì những hành động tồi tệ mà các người đang nhìn thấy,
Bởi vì sự chi phối không khoan nhượng của Thiên đình
Chẳng màng gì đến con đường của sự công chính.
Kẻ từng ban sự sống và đòi hỏi
Từ dòng dõi của mình cái danh xưng của một Người Cha
Có thể chứng kiến giờ phút đáng trách này.
Dẫu tương lai không ai có thể đoán trước,
Thế nhưng hiện tại thì chẳng lấy gì làm tốt đẹp:
Thật xót xa cho kẻ gánh chịu đòn giáng,
Thật buồn bã cho chúng ta khi cảm nhận nỗi đau của ngài,
Và thật đáng hổ thẹn cho các vị thần, chúng ta tin là thế.
ĐOÀN CA.
Hỡi những thiếu nữ từ sảnh đường cung điện,
Hãy bước ra đây theo tiếng gọi của chúng ta!
Những cái chết vĩ đại vượt qua mọi niềm tin,
Muôn hình vạn trạng của nỗi đau chưa từng biết đến,
Các người đã chứng kiến ngày hôm nay; và chẳng có gì ngoài
Uy lực của thần Zeus đã nhúng tay vào đó.