Bảy Vở Kịch Thơ

Lượt đọc: 272 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Lời Tựa

❊ ❊ ❊

Vào năm 1869, sau khi cùng một học trò lúc bấy giờ đang có niềm đam mê sâu sắc với sân khấu đọc tác phẩm Antigone, tôi đã nảy sinh ý định thử sức dịch tác phẩm này theo thể thơ, và rồi tiếp đó là Electra cùng Trachiniae.[1] Tôi đã có được niềm vui lớn khi thấy tác phẩm sau cùng được dàn dựng vô cùng đẹp mắt bởi một đoàn kịch nghiệp dư tại Scotland vào năm 1877; khi mà phu nhân Fleeming Jenkin có thể xem là người đã "khai sinh" ra vai diễn Dêanira. Được cổ vũ bởi thành công đó, tôi đã hoàn thành bản dịch của cả bảy vở kịch, được xuất bản bởi nhà Kegan Paul vào năm 1883 và tái bản bởi nhà Murray vào năm 1896. Giờ đây, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến ông Murray vì đã đồng ý cho ấn hành lần tái bản với giá cả phải chăng này.

Bảy vở kịch còn sót lại của Sophocles đã được sắp xếp theo nhiều thứ tự khác nhau. Theo trật tự thường được các biên tập viên người Anh áp dụng nhiều nhất, ba vở kịch thuộc chuỗi chuyện Thebes, gồm Oedipus Tyrannus, Oedipus Coloneus và Antigone, đã được đặt lên hàng đầu.

Xét về một khía cạnh nào đó, cách bố trí này tỏ ra vô cùng tiện lợi, bởi nó tạo cảm giác như đang trình bày một mạch truyện liên tục gắn kết.

Nhưng nếu nhìn nhận kỹ hơn, cách sắp xếp ấy lại mang tính huyễn hoặc theo hai cách.

1. Vở Antigone nhìn chung được thừa nhận là một tác phẩm tương đối sớm, trong khi Oedipus Coloneus lại thuộc về phong cách sáng tác ở giai đoạn cuối đời của nhà viết kịch; vở Oedipus đầu tiên xuất hiện ở đâu đó giữa hai tác phẩm này. Do đó, hiệu ứng mang lại cũng tương tự như cảm giác của độc giả Shakespeare khi quen thói đặt Henry VI sau Henry IV và V. Thế nhưng, các vở bi kịch và các vở "lịch sử" hoặc kịch biên niên sử lại không cùng một bản chất (in pari materia).

2. Sai lầm này càng trở nên trầm trọng hơn bởi một thói quen dùng từ lỏng lẻo khi gọi chung là "Bộ ba kịch Thebes", một thuật ngữ chỉ thực sự thích hợp nếu cả ba vở kịch ấy được ra mắt trong cùng một năm. Do đó, giờ đây tôi đã sắp xếp bảy vở kịch theo thứ tự tương ứng với những mốc thời gian ra đời có nhiều khả năng xảy ra nhất, cụ thể là: Antigone, Aias, King Oedipus, Electra, Trachiniae, Philoctetes, và Oedipus at Colonos. Một truyền thuyết đáng tin cậy cho rằng vở Antigone ra đời vào khoảng năm 445 trước Công nguyên. Vở Aias có vẻ như không muộn hơn bao nhiêu — thậm chí có thể còn sớm hơn — so với Antigone. Vở Philoctetes được ra mắt vào năm 408 trước Công nguyên, khi nhà thơ đã bước qua tuổi tám mươi từ lâu. Vở Oedipus at Colonos từ trước đến nay vẫn được tin là một sáng tác thời niên cao của Sophocles. Người ta kể rằng nó được trình diễn sau khi ông qua đời, dẫu cho nó có thể đã được soạn thảo từ vài năm trước đó. Vở bi kịch King Oedipus, nơi nghệ thuật của nhà thơ đạt đến độ chín muồi, được cho là hợp lý khi xếp vào những năm đầu của cuộc chiến tranh Peloponnesus (khoảng năm 427 trước Công nguyên), còn Trachiniae vào khoảng năm 420 trước Công nguyên. Thời điểm ra đời của vở Electra vẫn còn là điều nghi vấn; nhưng Giáo sư Jebb đã chỉ ra rằng, dựa trên các yếu tố về thể thơ, nó nên được đặt sau, thay vì trước, vở King Oedipus. Ngay cả một độc giả người Anh, khi tiếp cận các vở kịch theo nhóm trong tập sách này, cũng có thể nhận ra một sự chuyển biến dần dần về phong cách, chẳng khác nào sự đổi thay có thể nhận thấy khi đi từ Richard II sang Macbeth, và từ Macbeth sang The Winter’s Tale hay Cymbeline. Bởi lẽ, dẫu thời điểm giả định của vở Antigone diễn ra khá muộn so với chiến thắng bi kịch đầu tay của nhà thơ, thì khoảng thời gian bốn mươi năm mà bảy vở kịch trải dài vẫn chứng kiến vô số đổi thay về thị hiếu trong nghệ thuật và văn chương.

Chú thích

Three Plays of Sophocles: Blackwood, 1873.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.