Cái Nôi Của Thiên Tài

Lượt đọc: 223 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 6
Trí Nhớ

❊ ❊ ❊

Trí nhớ của bé có tiềm năng trở thành kho dữ liệu khổng lồ. Khả năng lưu trữ tự nhiên của bộ não bé là “mười ki-lô-mét rưỡi số 0 theo sau số 1” mẫu dữ liệu hay ký ức. Con số này triệu triệu triệu lần lớn hơn số lượng nguyên tử từng được biết đến trong vũ trụ.

“Cơ bắp trí nhớ” khổng lồ này, cũng giống như các cơ bắp và kỹ năng trí óc khác, có thể được nuôi dưỡng, lớn lên và mạnh mẽ hơn nhờ tập luyện đúng cách.

Trí nhớ của con người, và cũng là của con bạn, hoạt động dựa trên ba nguyên tắc chủ yếu sau:

- Nhớ những thứ LIÊN KẾT

- Nhớ những thứ NỔI BẬT

- Nhớ những thứ LẶP LẠI

Liên kết

Bộ não thực tế là một cỗ máy liên kết, giúp kết nối những sự vật, sự kiện khác nhau lại. Việc học nói, nhận biết niềm vui hay nỗi đau, hiểu biết các thuật ngữ, hiểu bản tính con người, con vật và những sự vật khác xung quanh đều là chức năng của công cụ này.

Bé sẽ không ngừng học tập và ghi nhớ theo cách: quả bóng là để chơi, muỗng dùng để đưa thức ăn vào miệng, thú bông mang lại cảm giác dễ chịu và thân thuộc, bếp lò nóng sẽ gây bỏng, nụ cười thể hiện niềm vui vv.

Ôm ấp + hôn + mỉm cười + chú ý + … = Yêu thương

Câu chuyện về Larisa và Ivan

Larisa Curiel là mẹ của bé Ivan, và đây là câu chuyện cô kể:

“Trong xe của ba”

Con trai Ivan của tôi không còn là một em bé bé bỏng nữa. Bé được một tuổi chín tháng rồi, và nay đã trở thành một cậu bé vô cùng đáng yêu.

Bé rất thích chơi, thích nhảy và hát. Một trong những trò chơi bé thích nhất là kéo một bên ống tay áo dài ra để giấu bàn tay mình vào trong rồi quay sang tôi bảo: “Mẹ, không có bàn tay nào trong này cả”.

Khi tôi nhìn bé một cách ngạc nhiên và hỏi: “Nó đâu rồi, Ivan?”, bé sẽ mỉm cười trả lời: “Trong xe của ba”. Không chỉ bàn tay giấu đi của bé ở “trong xe của ba”, mà tất cả mọi thứ biến đi đâu mất đều đang ở “trong xe của ba” hết!

Chồng tôi và tôi rất buồn cười trước câu trả lời của bé và tự hỏi tại sao mọi thứ đều ở “trong xe của ba”?!

Thế rồi một ngày, đột nhiên chúng tôi phát hiện ra tại sao bé lại nói như vậy. Vài ngày trước khi bé bắt đầu trả lời “trong xe của ba” cho câu hỏi mọi thứ ở đâu, gia đình chúng tôi trở về nhà sau chuyến đi nghỉ cuối tuần. Ngày hôm sau, khi Ivan bảo tôi mở bài nhạc yêu thích của bé vào giờ ăn trưa như thường lệ, tôi bảo: “Đĩa nhạc không có ở đây con à. Chúng ở trong xe của ba rồi”. Chúng tôi đã quên lấy chúng ra khỏi xe mà vào lúc đó, ba bé đã lái xe đi làm.

Đó chỉ là câu trả lời đơn giản cho một câu hỏi đơn giản, nhưng bé đã ghi nhớ vào trong tâm trí mình.

Vì thế khi một thứ không có ở đây thì nó phải ở “trong xe của ba”!

Câu chuyện này cho thấy rằng, dù chỉ mới một năm chín tháng tuổi, bé đã phát triển một trí nhớ mạnh mẽ, có sức liên kết tuyệt vời và phân tích logic hoàn hảo dựa trên cơ sở dữ liệu hiện tại cũng như óc hài hước đáng kinh ngạc.

Địa điểm

Một nhánh nhỏ hơn của Liên kết là địa điểm, nghĩa là chúng ta ghi nhớ sự việc nhờ vào mọi thứ xung quanh nơi nó diễn ra (đa liên kết). Bạn sẽ thấy bé thường xuyên áp dụng điều này, thậm chí đến mức chỉ nhớ được điều gì đó khi bối cảnh được dựng lại.

Một ví dụ đơn giản là khi đang ngồi ở phòng khách, bạn chợt thấy muốn uống thứ gì đó. Bạn bước vào bếp, rồi chợt dừng lại, bối rối vì quên mất mình đang tính làm gì, cũng không hiểu vì sao mình lại đang đứng đây. Dù có cố thế nào, bạn cũng không thể nhớ được. Ấy vậy mà khi vừa trở ra phòng khách, bạn lập tức nhớ ra điều mình muốn.

Nổi bật

Bộ não sẽ nhớ rõ những gì nổi bật và độc đáo. Đặc tính này còn được biết đến với cái tên Hiệu ứng Von Restorff, được đặt theo tên của nhà tâm lý học người Đức đã khám phá ra rằng, vì mục đích sinh tồn, não người được “thiết kế” để chú ý và ghi nhớ những thứ khác biệt, nổi bật hẳn so với môi trường xung quanh.

a

Ấn tượng đầu tiên

Một nhánh nhỏ của hiệu ứng Von Restorff là hiệu ứng Những điều đầu tiên sẽ xuất hiện trước. Con bạn có xu hướng nhớ kỹ những gì diễn ra “lần đầu tiên” – lần đầu đi máy bay, lần đầu nằm viện, lần đầu được lãnh thưởng…

Những năm tháng đầu đời luôn đầy ắp những trải nghiệm đầu tiên, đó là lý do con người có xu hướng ghi nhớ những năm đó hơn những năm tháng sau này. Quãng đời tiếp theo thường là những chuỗi ngày lặp lại, những thói quen thường lệ không có gì đặc biệt, nên nó không được ưu tiên in đậm trong trí nhớ.

Ấn tượng sau cùng

Bộ não của bé có xu hướng ghi nhớ rõ những gì “sau cuối” – chuyến nghỉ mát gần đây nhất, bữa ăn gần nhất, lần gần nhất họp bạn, chuyến viếng thăm gần đây nhất của ông bà, bài học gần đây nhất ở trường…

Các giác quan

Hiệu ứng Von Restorff càng mạnh mẽ khi có sự tham gia của các giác quan. Tất cả các phương pháp ghi nhớ “siêu việt” đều dựa trên sự kết hợp những hình ảnh nổi bật với những cảm nhận giác quan khác nhau.

Ký ức đầu tiên của Tony

Những ký ức đầu tiên của tôi là ở thời điểm cuối năm 1944, đầu năm 1945, vào giai đoạn kết thúc của Thế chiến thứ hai, khi tôi khoảng từ hai tuổi đến hai tuổi rưỡi. Tôi vẫn còn nhớ rõ ngày mình đứng trước tấm màn cửa dày mượt trong phòng khách, kẹp giữa cái ấm áp, mềm mại của nó và cái lạnh lẽo của khung cửa kính nhìn ra khu vườn sau nhà.

Từ chân trời phía xa vang lên tiếng gầm rú ngày một to, đến nỗi làm rung bần bật mặt sàn nhà nơi tôi đang đứng, và rồi xuất hiện một phi đội máy bay ném bom thuộc Không lực Hoàng gia. Trong ánh mắt trẻ thơ của tôi lúc ấy, trông chúng thật kỳ bí, hư ảo và to lớn tuyệt vời.

Chỉ một lúc sau sự xuất hiện của những chiếc máy bay, ký ức tiếp theo của tôi, cũng rõ ràng và sinh động không kém, là tiếng rít chói tai của chiếc máy bay Doodlebug trên bầu trời rồi đột nhiên im bặt trước khi lao thẳng xuống mặt đất, chẳng biết đáp xuống nơi chốn nào.

Sau một vài giây im lặng, chiếc máy bay chạm đất đâu đó cách nhà tôi vài trăm thước. Cú va chạm gây ra cơn chấn động làm rung cả tòa nhà, và áp lực kinh khủng của vụ nổ làm vỡ tấm kính dày của cửa chính nhà tôi. Những mảnh kính vỡ bị thổi bạt vào bên trong sảnh, óng ánh những tia sáng nhiều màu trên sàn nhà. Tôi nhớ mình đứng đó, thích thú và say mê nhìn ngắm những sắc cầu vồng lung linh phản chiếu trên đống kính vỡ. Tôi nhẹ nhàng cầm chúng trên tay, như thể nâng niu một con vật mỏng manh yếu đuối, nhưng dù ở độ tuổi nhỏ như vậy, tôi vẫn ý thức được rằng những cạnh sắc là rất nguy hiểm. Những mẩu kính, những tia sáng lung linh nhiều màu và toàn bộ khung cảnh thần bí lúc đó vẫn còn hiện lên sống động trong tâm trí tôi đến tận ngày hôm nay, như thể tôi vẫn còn đang nhìn thấy nó bằng chính đôi mắt của mình vậy.

Những ký ức đầu tiên này thể hiện rõ tầm quan trọng của sự liên kết, hiệu ứng Von Restorff và các giác quan trong tâm trí trẻ.

Cũng nên nói thêm rằng đối với người lớn, nỗi sợ hãi là mạng lưới liên kết dày đặc, khổng lồ của nỗi đau, chiến tranh và chết chóc, nhưng trẻ nhỏ thì vẫn chưa hiểu được điều đó. Người lớn vẫn thường sai lầm “nhồi” những ý nghĩa tiêu cực hay nỗi sợ hãi lên trẻ em, trong khi đó là điều mà chúng chưa biết đến.

Lặp lại và ôn lại

Trẻ em học bằng cách lặp lại, thích lặp lại và cần lặp lại. Trong ba năm đầu đời, để học nói, học đọc, trẻ cần lặp lại từ hàng chục đến hàng trăm lần.

Khi trí nhớ của bé đã hoàn thiện hơn, nguyên tắc lặp lại năm lần của Von Restorff sẽ thích hợp cho việc chuyển từ trí nhớ ngắn hạn (short-term memory – STM) sang trí nhớ dài hạn hay trí nhớ suốt đời (long-term memory/ life-time memory– LTM).

Nguyên tắc chung chính là ôn lại…

lần thứ 1 ngay sau khi sự kiện diễn ra,

lần thứ 2 vào ngày hôm sau,

lần thứ 3 là một tuần sau,

lần thứ 4 là một tháng sau,

và lần thứ 5 là ba hoặc sáu tháng sau.

Lý do nhiều người trưởng thành thường cho rằng khi họ càng lớn tuổi thì trí nhớ của họ càng giảm sút là bởi họ không áp dụng nguyên tắc trên. Nếu áp dụng, trí nhớ sẽ luôn được cải thiện theo tuổi tác.

a

Những món đồ chơi luôn nhắc nhở chúng ta về những ký ức đẹp tuổi thơ

ĐIỀU CẦN LÀM

- Áp dụng nguyên tắc Liên kết trong quá trình học của con bạn.

Hãy đặt những câu hỏi như: “Điều đó khiến con nghĩliên tưởng đến cái gì?”.

Hướng dẫn bé cách sử dụng Bản đồ Tư duy để thấy rõ sự liên kết.

- Kích thích tất cả các giác quan của con bạn để giúp bé có thêm công cụ lưu giữ những thông tin quanh mình.

Mùi hương là một công cụ đặc biệt mạnh mẽ. Với người lớn, mùi hương có thể ngay lập tức gợi nhớ những kỷ niệm xưa cũ từ hàng chục năm trước. Bạn hãy khuyến khích con mình để ý đến mùi hương. Ví dụ, ngửi hương hoa khi đi dạo, hít vị mằn mặn của gió biển khi đi nghỉ và thưởng thức mùi bánh mì nướng thơm phức khi vào hiệu bánh. Sau chục năm nữa, một trong những mùi hương đó sẽ đánh thức những ký ức thời thơ ấu của con bạn.

- Tạo cho con bạn những trải nghiệm mới mẻ trong những năm tuổi thơ.

Đó có thể là chuyến viếng thăm những địa điểm mới, gặp gỡ những người mới, nếm thử những món ăn mới, tham gia những hoạt động mới…

Hãy giúp những trải nghiệm gần nhất của con bạn trở nên tích cực, nhất là đối với sự chia ly. Nếu buổi chia ly buồn bã, không dễ chịu thì sẽ khiến ký ức và cảm xúc của bé trong khoảng thời gian giữa lần gặp cuối và lần gặp tiếp theo đầy căng thẳng, tiêu cực. Ngược lại, nếu đó là cuộc chia ly vui vẻ và lạc quan, thì ký ức sẽ là tích cực và dễ chịu.

- Ngay khi con bạn có thể cầm bút, hãy hướng dẫn bé thiết lập Bản đồ Tư duy.

Đưa bé xấp giấy và nắm bút, rồi chờ xem điều gì xảy ra. Một vài chủ đề gợi ý dành cho bạn là: Kỳ nghỉ của tôi, Chó cưng của tôi, Gia đình tôi, Cuộc sống của tôi, Bạn tôi, Ông tôi… (xem Bản đồ Tư duy Bạn tôi, Sally và Tôi đây!).

- Khám phá ký ức của chính mình, đặc biệt là những ký ức nổi trội nhất, và xem nguyên tắc nào được áp dụng cho ký ức đó.

- Tìm hiểu về trí nhớ rồi áp dụng những gì mình biết được cho việc học của con bạn. Tất cả mọi người sẽ ngạc nhiên và thích thú trước tiến bộ của bé.

- Cùng con bạn ôn lại.

Bạn có thể tổ chức giờ “tổng kết cuối ngày” để mỗi thành viên trong gia đình lần lượt kể lại những điều đặc biệt đã diễn ra với mình trong ngày. Chụp hình và quay phim cũng là một công cụ tuyệt vời để ôn lại.

- Nhiều gia đình có sổ kỷ niệm dành riêng cho con mình. Đó là cuốn album chứa đựng những tấm hình, giấy tờ, những dòng ghi lại sự kiện nổi bật, những món quà, bức vẽ mang đậm ký ức…

- Chơi trò ghi nhớ.

Bạn xếp khoảng 20 đến 30 vật khác nhau trên bàn, cho bé xem trong vài phút rồi che lại. Nhiệm vụ của bé là kể ra những vật có mặt, càng nhiều càng tốt.

Một dạng khác phức tạp hơn là ghi nhớ cả vị trí và đặc điểm của vật.

a
a

Một trò chơi khác mà bạn cũng nên thử: trò kết đôi. Bạn dùng một xấp hình giống nhau từng cặp, xếp úp mặt ngẫu nhiên trên bàn. Bé được lật hai hình ở vị trí bất kỳ cùng lúc, nếu giống nhau thì lật ngửa, nếu khác nhau thì úp lại và lật tiếp hai hình khác.

Hãy sáng tạo những trò chơi liên quan tới con số, ví dụ như xem ai nhớ được nhiều số hơn trong dãy số dài.

Bạn cũng có thể tự tạo những trò chơi thử trí nhớ liên quan đến giác quan (ngửi những bông hoa khác nhau, nếm những món ăn khác nhau, nghe những âm thanh khác nhau của nhạc cụchimloài vật…)

Câu chuyện về Tatiana

Giá trị của những trò chơi này được minh chứng một cách tuyệt vời qua câu chuyện của Tatiana Cooley. Vào ngày 5 tháng 2 năm 1997, lúc 9 giờ sáng, giải Vô địch Trí nhớ toàn nước Mỹ chuẩn bị bắt đầu. Khi Tony Dottino, đồng tổ chức giải và tôi chuẩn bị khai mạc thì một cô gái có đôi mắt sáng, thở hổn hển xuất hiện nơi cửa, hỏi một cách nhiệt tình rằng liệu cô có còn kịp tham gia hay không. Tôi hỏi tại sao cô muốn tham gia, cô trả lời một cách thích thú: “Cháu không thể nghĩ ra điều gì nên làm hơn là sử dụng ngày thứ Bảy ở New York để đùa chơi với trí nhớ của mình”.

Và thế là cô được tham gia.

Theo diễn tiến của cuộc thi, Tatiana dần dẫn đầu một cách dễ dàng các đối thủ khác gồm chuyên gia IT, giảng viên đại học, các sinh viên thuộc tốp đầu ở trường đại học, sinh viên nghiên cứu về trí nhớ, nhà báo, giáo viên và nhà tâm lý học. Càng tiến vào vòng trong, sự thể hiện của Tatiana càng xuất sắc và cuối cùng vượt qua những thử thách trí nhớ về con số, danh sách mua sắm dài dằng dặc, các bài thơ phức tạp và các cỗ bài, Tatiana trở thành quán quân đầu tiên của giải Vô địch Trí nhớ toàn nước Mỹ.

Trong bài phát biểu đầy cảm động lúc nhận giải, Tatiana giải thích cách thức mà cô, ngay từ lúc chưa đầy ba tuổi, đã “phải lòng” trí nhớ đến như thế nào.

Lý do cho tình yêu này bắt nguồn từ cha cô. Những ký ức đầu tiên về tuổi thơ của Tatiana là những trò chơi cả về thể chất lẫn trí não, đặc biệt là những trò về trí nhớ cùng với cha. Nó bao gồm những trò liên kết nhanh, trò nhìn nhanh 20 vật (hay nhiều hơn) đặt trên bàn trước khi bị che phủ rồi liệt kê lại càng nhiều càng tốt, và nhiều trò luyện trí nhớ khác nữa liên quan tới từ ngữ, con số, tình huống và câu chuyện.

Mỗi lần hai cha con đi đâu đó cùng nhau, cha Tatiana sẽ hỏi những câu như: “Tatiana à, con có thấy chiếc tàu lửa kia không? Nó có bao nhiêu toa vậy nhỉ?”. Ông hỏi như vậy lúc chỉ cho cô chiếc tàu lửa chở hàng xuyên quốc gia đặc biệt dài với 73 toa hàng. Tatiana bé nhỏ sẽ đếm và hân hoan thông báo kết quả cho cha.

Một vài tuần sau đó, trong một lúc ngẫu nhiên, cha Tatiana hỏi con: “Tatiana nè, con còn nhớ lúc cha con mình về quê cách đây không lâu, có thấy một chiếc tàu lửa rất dài không? Nó có bao nhiêu toa vậy?”. Tatiana sẽ nói lại với cha câu trả lời chính xác.

Bằng những trò chơi như vậy, cha Tatiana không những củng cố trí nhớ cho con gái mình, mà còn khiến cô thích thú hơn với thế giới xung quanh, giúp cô mở rộng các giác quan và đặc biệt khuyến khích trí tưởng tượng phong phú của cô.

Hãy chơi những trò chơi như vậy với con mình, bạn nhé!

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.