Tự ti và tự tin luôn chỉ cách nhau một suy nghĩ. Nếu cởi bỏ được xiềng xích tự ti sâu trong lòng mình thì tự tin có thể tự nhiên sinh ra. Nguyên nhân rất nhiều người không thể suôn sẻ bước khỏi hoàn cảnh khó khăn là do không có đủ tự tin vào bản thân. Họ giống như một ngọn cỏ nhỏ bé không có chỗ dựa, không chút tự tin đối diện với phong ba bão táp. Tâm lý tự ti này vô cùng đáng sợ. Tự tin là không có niềm tin vào bản thân, coi thường bản thân. Nói một cách dễ hiểu, bản thân người có tâm lý tự ti chưa chắc đã có chỗ thiếu hụt nào đó mà chỉ là họ không hài lòng về chính mình, luôn đặt mình ở vị trí thấp hơn người khác, dần dần khiến người khác cũng coi thường bản thân rồi rơi vào tình trạng tự ti trầm trọng, cả đời bị bao phủ bởi bóng đen tâm lý không bằng người khác.
Hồi đại học, Mạnh Minh từng bị coi là nhát gan, ngại phiền hà nhất lớp. Lúc tốt nghiệp, cả lớp vẫy tay chào nhau rồi hẹn mười năm sau gặp lại. Nhiều bạn học dự đoán rằng Mạnh Minh sẽ không làm nên chuyện lớn, cho rằng mười năm sau cậu vẫn nhát gan, ngại phiền hà như vậy, sống một cuộc sống tạm bợ, tầm thường.
Mười năm nhanh chóng trôi qua. Đến ngày hẹn, cả lớp gặp lại nhau. Những bạn học năm xưa từng hăng hái, sôi nổi đã bị cuộc sống thay đổi thành những người bàng quan lặng lẽ. Rất nhiều bạn học tài giỏi cũng đánh mất nhiệt huyết năm nào dưới áp lực cuộc sống, trở nên tiêu cực, mệt mỏi. Người bị coi là kẻ thất bại - Mạnh Minh thì vẫn bình thường như năm nào, không có gì nổi bật hay đáng chú ý.
Trong phần cao trào của bữa tiệc, mọi người đều nói về lý tưởng và mức độ hài lòng với cuộc sống hiện tại của mình. Hầu hết mọi người đều thể hiện rằng thực tế cuộc sống khác xa với lý tưởng của họ và dường như chẳng mấy ai hài lòng với hiện tại.
Mạnh Minh cũng kể với mọi người về cuộc sống của mình: “Giờ mình đang sở hữu vài công ty với tổng tài sản hàng trăm triệu nhân dân tệ, vượt xa lý tưởng khi ra trường hồi đó. Nếu vẫn còn điều gì không hài lòng thì chính là tôi của hiện tại mặc dù đã có được thành công nhưng vẫn khác xa so với những người thành công tôi ngưỡng mộ. Ý mình là ngày xưa mình lúc nào cũng tự ti, dù là khi còn trong trường học hay lúc chân ướt chân ráo vào đời. Mình thấy ai cũng có sở trường riêng nhưng mình thì rất bình thường. Nhưng rồi mình nhận ra rằng dù mình có nỗ lực thế nào thì cũng không thể đuổi kịp tất cả mọi người nên mình quyết định lựa chọn nâng cao năng lực của bản thân từ một số phương diện, tự nhủ rằng mình còn rất nhiều không gian học hỏi. Mình biến tự ti thành tự tin, biến tất cả mục tiêu vĩ đại thành từng chút tiến bộ học hỏi từ người khác. Chỉ cần một chút tiến bộ cũng đủ để mình có một chút lý do chiến thắng tự ti. Cứ thế, mình có được nguồn động lực dồi dào để không ngừng tiến về phía trước và đạt được thành tích như ngày hôm nay.”
Đúng vậy. Thành công của Mạnh Minh không chỉ ở sự nghiệp thành công mà còn ở chỗ anh đã chiến thắng sự tự ti trong lòng và tự tin đối diện với cuộc sống. Người tự ti thường bỏ lỡ những cơ hội tốt. Khi cơ hội tới, họ sẽ sợ bóng sợ gió, không dám phấn đấu và thường để cơ hội đó vụt qua. Điều quan trọng hơn là tự ti lâu ngày sẽ sinh ra nhân cách và tâm lý hèn nhát, ngại đối mặt với thử thách, thậm chí không thể ôm lấy cuộc sống với đam mê cháy bỏng. Dần dà, bạn sẽ mất đi tham vọng đáng có của mình.
Mặc cảm, tự ti không chỉ có thể kết thành nhân tố tiêu cực khổng lồ mà cũng có thể biến thành động lực mãnh liệt. Chìa khóa nằm ở việc bạn có thể chuyển hóa tự ti thành tự tin hay không. Làm thế nào để chúng ta có thể vượt qua tâm lý tự ti và xây dựng được sự tự tin thực sự? Trước hết, chúng ta không được sợ hãi, tự ti. Ai cũng có phần nào đó tự ti kể cả những vĩ nhân. Điểm khác biệt là mức độ nặng nhẹ của tâm lý tự ti đó. Tiếp theo, bạn cần quét sạch sự tự ti của mình dựa trên điều kiện bản thân.
Nhà tâm lý học Morton từng đưa ra nguyên tắc “tự động hiện thực hóa lời tiên tri”, theo đó con người có xu hướng hiện thực hóa lời tiên tri một cách tự động. Emerson cũng cho rằng có một bức chân dung tự họa được đặt lâu dài và ổn định trước con mắt tâm hồn của chúng ta và chúng ta sẽ càng ngày càng tiến gần tới nó. Bởi vậy, khi tự ti, chúng ta cần tiến hành tự kỉ ám thị một cách tích cực với bản thân và tự nhủ rằng mình có thể. Tất nhiên, điều này cũng đòi hỏi chúng ta không thể quá khắt khe với bản thân, cần phải có yêu cầu với bản thân phù hợp với năng lực và trình độ thực tế. Khi đạt được thành tựu nhất định, bạn cũng nên động viên, khen ngợi bản thân; khi mắc sai lầm, hãy học cách tự an ủi và phân tích nguyên nhân, đúc kết kinh nghiệm và bài học thay vì dừng bước trước thất bại.
“Thước có khi ngắn mà tấc có khi dài”. Mỗi người đều có sở trường và lợi thế cũng như sở đoản và bất lợi; đừng chỉ than vãn về khuyết điểm mà không nhìn thấy lợi thế của mình, nếu như thế thì ngay cả thiên tài cũng sẽ mất tự tin và tự hủy hoại. Chúng ta phải học được cách phát huy điểm mạnh và né tránh điểm yếu, củng cố sở trường và nhìn nhận sở đoản một cách lý trí, tìm ra mục tiêu bổ sung phù hợp cho điểm yếu từ đó có được động lực tiến bộ, biến tự ti thành động lực đi lên.
Có những người tự ti vì yêu cầu quá cao với bản thân, nhấn chìm những thành tích nhỏ đạt được trong nỗi lo âu về mục tiêu lớn không thể thành hiện thực. Tâm lý của họ thường nhuốm màu bi quan và thất vọng. Để giảm bớt sự tự ti do nguyên nhân này tạo ra, bạn có thể đặt ra những mục tiêu nhỏ có thể thực hiện được trong ngắn hạn, dẫn dắt bản thân về phía trước, khích lệ bản thân từ những mục tiêu nhỏ đã đạt được và nâng cao tự tin. Việc tích lũy từng mục tiêu nhỏ đã được hiện thực hóa không chỉ tạo thành động lực để đạt được những mục tiêu lớn mà còn có hiệu quả cho việc khắc phục tâm lý tự ti.
Trong cuộc sống, chúng ta thấy rằng những người tự ti thường cô độc, không hòa đồng. Khi mọi người cùng giao lưu, họ thường đóng vai trò là người lắng nghe. Để thay đổi tình trạng này, cách thứ nhất là học được một số kỹ năng xã hội và thiết lập mối quan hệ tích cực giữa các cá nhân; một cách khác là làm giàu tri thức, mở rộng tầm nhìn để có nhiều chủ đề nói chuyện hơn.
Tự ti là một bản năng cố hữu còn tự tin đến từ lý trí. Nếu một người có thể thay đổi quan điểm của mình và biến tự ti thành tự tin thì người đó sẽ thái độ sống, làm việc lành mạnh, một khuôn mẫu hành vi chín chắn, lý trí và thành công sẽ nằm trong tầm tay.