Du nữ Tenjin[1] như hoa mơ

Một cánh chim oanh không màng hương hoa

Đã tìm du nữ không nói lời kênh kiệu

Tiếng hươu tác não nùng

Như nàng Kakoi[2] khóc ở khuê phòng

Gói mình trong chăn gấm cũ

Chẳng còn lưu luyến trang thư

Nơi che giấu tình yêu

Như bồ thóc của thần Daikoku[3]

Ngôi chùa này

Có cả cá điêu của thần Ebisu

Văn chương nữ lưu

Ngẫm đi ngẫm lại

Như lời mời say mơ.

THỨ BẬC CỦA CÁC DU NỮ

Một thời kiêu hãnh thôi đành

Tayu nay đã xuống thành Tenjin

Đàn ông lắm kẻ mị tình

Xưa nay vẫn thế, phận mình đắng cay.

Từ đường Shinhoso phố Shujaku[4] dẫn đến cửa chính, một quang cảnh lạ lùng chưa từng có đang diễn ra. Người lữ khách ngồi trên lưng một con ngựa có chất hai thùng rượu sake lớn. Ông ta mặc một chiếc áo thêu bằng loại lụa cao cấp hoa văn là những đường sọc kẻ, bên trong tay áo là thanh gươm ngắn không chuôi, cạnh hông là một chiếc dù nhỏ, tay phải giữ chặt cương ngựa, tay trái cầm chiếc roi da, thong thả cho ngựa hướng về quán ageya[5] là Maruya Shichieimon, khu phố Akeya. Trước cửa tiệm, người dẫn ngựa tiến đến trao thư giới thiệu.

“Vị khách này đến từ Murakami ở Echigo[6] có ý muốn tìm thê thiếp. Mong mọi người giúp cho. Vị khách này còn mong muốn ghé thăm Osaka sau khi vui chơi chốn kinh thành. Vậy xin nhờ tìm giúp người ở Sumiyoshi hoặc Izutsu đi cùng ông ấy. Trăm sự nhờ ông giúp đỡ, hãy đối đãi với ông ấy như với tôi.” Người viết thư giới thiệu tên Haba ở Echigo, từng là khách quý của một Tayu tên Yoshino lúc trước, một người giàu có hiếm hoi trong thời buổi này. Không ai quên được sự hào phóng của ngài Haba lúc ấy, khi một mình ngài chi trả để xây lại tầng hai lữ quán với trần nhà cao hơn so với các ngôi nhà khác.

– Nếu ngài Haba đã giới thiệu, chúng tôi không thể có chút gì sơ xuất. Rất hân hạnh cho chúng tôi. Xin mời vào trong này.

Nói rồi người phục vụ vội vàng dắt ngựa vào trong. Trông dáng vẻ người lữ khách không có gì là hạng háo sắc, phong lưu. Vốn đã gặp nhiều hạng người chốn kinh thành, người của tiệm ageya cảm thấy hơi lo lắng nên thử hỏi:

– Là ngài muốn tìm một du nữ xinh đẹp “nghiêng nước nghiêng thành” làm bạn à?

Vị khách từ phương xa tỏ vẻ không hài lòng.

– Là người này sẽ mua!

Nói rồi, ông ta ném ra một bao da. Từ bên trong, ba thỏi vàng có khắc hình hoa ngô đồng rơi ra. Ngày nay, hiếm có vị khách nào trả được một thỏi như thế vậy mà người lữ khách cứ bốc hẳn một nắm rải đều. Nhờ đó có người đi chuộc lại mớ đồ đã đem đi cầm lúc trước để chuẩn bị đón mùa lạnh.

Một lát sau, người chủ quán nói:

– Mời ngài dùng thử loại rượu ngon này.

– Ta chỉ thích uống rượu quê nhà, ngoài ra không thích bất kỳ một loại rượu nào khác. Ta có mang theo hai thùng rượu ngon từ quê lên, định vui chơi cho đến khi nào hết rượu nên hãy để ta uống một mình.

– Dạ vâng, không thích rượu ở kinh kỳ nhưng chắc ngài có thể tìm thấy niềm vui từ các cô gái phục vụ đầy dịu dàng ở đây. Ngài thích các cô gái như thế nào ạ? Ngài muốn gặp mặt một vài Tayu chứ, thưa ngài? – Người phục vụ hỏi lại với vẻ rụt rè.

Vị khách cười lớn:

– Chuyện phòng the thì sao cũng được. Còn với người lần đầu gặp mặt, khó có thể thân tình được ngay, vì vậy hãy mời Tayu đẹp nhất kinh thành đến đây, không cần phải cho ta xem mắt.

Đến chiều, chủ quán mời người khách đi xem các cô du nữ đi dạo trên đường với lý do “để giải trí”.

Họ dùng quạt bằng vàng hoặc bạc để chỉ tên từng cô. Không nói rõ là Tayu mà chỉ cần dùng quạt vàng, cấp bậc thấp hơn Tayu là Tenjin, thì dùng quạt bạc để phân biệt. Quả là “nghề chơi cũng lắm công phu”.

Từ ngày trở thành Tayu, tôi rất kiêu ngạo với vị trí và vẻ đẹp của mình. Chẳng ai hay biết quá khứ làm người hầu nhà công khanh hay con nuôi nhà tiện dân của tôi. Đã vậy, vì kiêu hãnh với sắc đẹp của mình, tôi chẳng thèm mở miệng với những người đàn ông thích “cò kè bớt một thêm hai” hoặc có thái độ cao ngạo. Nhiều lúc đến khi gà gáy sáng tôi cũng chẳng thèm thức dậy để tiễn khách. Với ai tôi cũng tỏ thái độ khó chịu ra mặt, dần dần tiếng xấu lan rộng, khách tìm đến tôi ngày một ít đi, thời gian rảnh rỗi của tôi cũng nhiều hơn. Do tôi không làm tròn công việc của một Tayu nên chủ quán cũng không chấp nhận tôi là Tayu nữa. Tôi bị giáng xuống làm Tenjin. Từ hôm đó, tôi không có người theo hầu, số lượng chăn tiêu chuẩn ba tấm dành cho cấp bậc Tayu cũng bị rút xuống còn có hai tấm tương ứng với cấp bậc Tenjin. Những người phục vụ cấp thấp cũng không còn khom lưng, cúi đầu với tôi nữa, ngay cả những người lâu nay một điều “quý cô”, hai điều “quý cô” cũng bỏ ngay chữ “quý” khi gọi tôi. Tôi cũng không còn được ngồi chỗ trên cao. Không biết bao lần tôi đã phải nuốt ấm ức vào lòng.

Thời huy hoàng khi còn là Tayu, hầu như không có ngày nào tôi ở nhà chủ. Khách muốn đến tìm tôi phải sai người đến hỏi tình hình và đặt người theo hầu tôi từ hai mươi ngày trước. Một ngày bốn, năm lượt, kẻ hầu người hạ quán này tiệm nọ ngược xuôi tấp nập để đón hoặc đưa tôi đến các ageya. Còn bây giờ thì sao? Tôi dẫn theo một đứa hầu nhỏ, tiếng bước chân cũng khẽ khàng, âm thầm hòa vào hàng các cô du nữ. Vậy mà vị khách đến từ Echigo ở tiệm Maruya đã để mắt đến tôi ngay từ đầu.

– Cô kia được đấy!

– Cô đó mới bị giáng xuống làm Tenjin hôm nay ạ.

– Ta chỉ mới đến đây thôi, không phải Tayu cũng không sao. Nhưng trong số các du nữ từng thấy, ta chưa thấy người nào đẹp được như vậy, sao nàng ấy lại bị giáng xuống làm Tenjin? Có điều gì uẩn khúc bên trong mà người ngoài không biết được chăng?

Tiếng đồn xấu về tôi ngày một lan rộng hơn nữa, và tôi phải tiếp đón những người khách mới hôm qua còn khinh ghét họ ra mặt.

Dù tôi đã tự nhủ cố gắng phục vụ, làm vừa lòng khách nhưng mọi việc không như ý muốn. Đụng đâu đổ đấy, tôi đánh rơi cả tách rượu vốn đã quen cầm, làm gì cũng không như ý, từ việc làm đến lời ăn tiếng nói. Vào phòng rồi tôi vẫn thấy sợ hãi khách.

Tôi gắng chuẩn bị mọi việc thật nhanh chóng, đốt hương mộc quý, cố gắng chiều lòng khách hết mực.

“Xin mời ngài lên tầng hai”, nghe tiếng người hầu vọng lên là tôi không đợi gọi lần một, lần hai, ngay lập tức đứng dậy đón khách. Bà chủ ageya ngay lập tức đứng ở cửa phòng, hỏi thăm khách: “Ngài đã nghỉ chưa ạ?”, sau đó ném lại một câu chào với du nữ: “Nghỉ đi” rồi nhanh chóng rút lui. Sau đó bà ta nhanh chóng bước xuống cầu thang và lớn tiếng nói với những người giúp việc:

– Tắt hết nến đi, thay bằng đèn dầu. Đứa nào đó mau mang chiếc hộp đựng thức ăn bằng chất liệu sơn mài cao cấp Takamakie[7] đến phòng của khách trên lầu, ai bảo đem ra mấy chỗ này?

Tuy là những lời sai khiến, chửi mắng dành cho người hầu nhưng dám to tiếng cho cả khách nghe thấy thì chỉ có thể nói đó là quyền uy của các tú bà mà thôi.

Ngoài ra còn có nhiều việc khác nữa. Mỗi lần tiếp khách xong, các cô du nữ thường bị hỏi thăm về chuyện tình cảm, ngay cả những chuyện riêng tư như cảm xúc, hay tự mình đề nghị khách đến chơi vào dịp lễ tết để được nhận quà cáp, mua sắm quần áo, hoặc tâm trạng vui sướng ra sao khi tiễn khách ra tận cổng, cúi chào nhiều lần và đứng chờ đến khi khách khuất dạng. Sau đó còn phải nhờ người chuyển thư vv.

Khi còn là Tayu, tôi chưa lần nào viết thư cho khách dù đó là người đã năm, bảy lần gặp gỡ, thân quen hết mực. Mấy du nữ cấp thấp thường nhân những lúc tôi vui vẻ mà nhắc nhở gửi thư cho người kia, vị nọ rồi soạn sẵn bút, nghiên, thảo sẵn vài câu “tạ lễ” theo khuôn mẫu để tôi viết đè lên. “Em rất vui vì được quen biết ngài. Mong ngài vẫn yêu thương em như lâu nay mà không chút đổi thay”. Thư hồi âm cũng được gửi đến thông qua du nữ cấp thấp và có khi tôi còn thưởng tiền cho bọn họ. Thời còn làm Tayu, chung quanh tôi không thiếu kẻ ham tiền và tôi cũng ban phát cho họ không chút tiếc rẻ. Nghĩ lại, số tiền tôi có được khi đó cũng như từ trò đỏ đen ở sòng bạc mà thôi. Ngày nay, khi không có tiền bạc lẫn địa vị Tayu, có nuốt nhục cũng không hiệu quả gì.

Đại khái, khi đã đến chốn này, khách thường hay vung tay quá trán để chứng tỏ danh phận. Nếu có hơn năm trăm kanme[8] bạc thì việc gặp và có thể vui chơi với một Tayu là điều không khó. Nhưng nếu chỉ có hai trăm kanme bạc thì cũng đủ để gặp Tenjin. Người chỉ có năm mươi kanme bạc thì cũng đủ để gặp Kakoi. Số tiền đó đối với những người giàu có thì không đáng gì nhưng đối với người nghèo, đó là một khoản đáng kể. Thời gian gần đây, người ta bàn tán xôn xao vì có quá nhiều kẻ bắt đầu thích lối sống ăn chơi phung phí, sa đọa, điên cuồng chi tiền cho du nữ để rồi không đến nửa năm là tán gia bại sản. Có người vay nợ với tiền lãi lên đến hai mươi, ba mươi phần trăm để chơi bời, kết quả để lại bao nhiêu phiền toái cho gia đình, người thân. Nếu biết chơi mà hiểu được tình hình của cải trong nhà thì còn gì thú vị nhỉ.

Trong cái thế giới hư ảo, phù phiếm như thế, khi làm Tenjin, tôi đã chịu ơn ba vị khách. Một vị ở Osaka, xuất thân làm nghề buôn trầu cau nhưng sau đó bị thua lỗ. Một người nữa vì “đỡ đầu” tiền bạc cho những buổi biểu diễn kịch kyogen[9] mà chịu lỗ nặng. Một người nữa làm nghề khai thác khoáng sản nhưng khai thác không đúng chỗ. Chỉ trong vòng 24 ngày, cả ba vị khách này đều phá sản và biến mất khỏi khu phố Shimabara, không để lại dấu vết và tin tức gì. Không khí trở nên ảm đạm và u buồn vì số khách đến ngày càng giảm. Tình hình như thế kéo dài đến khoảng cuối tháng 11 năm đó, tôi đau khổ, buồn bã và tuyệt vọng. Mái tóc đen của tôi cứ thưa dần. Tôi cũng không còn chú ý chăm sóc bản thân như trước nữa và cũng ít soi gương, trang điểm. Cảm giác oán hận vì bị bỏ rơi xuất hiện ngày một sâu sắc.

NHỮNG DU NỮ BẬC THẤP

Qua đêm với gái làng chơi

Kakoi chỉ đáng chừng mười lăm tiền[10]

Trọ ngày với gái lênh đênh

Lại càng giá thấp bõ bèn gì đâu.

Những người trong thị trấn, dân nghèo, trừ nông dân, đều đeo gươm nên chẳng có tiếng đôi co lẫn tiếng cãi nhau ồn ào. Nếu ngoài những chiến binh samurai, không ai được phép mang kiếm thì những người yếu đuối sẽ luôn trở thành mục tiêu nhạo báng của kẻ mạnh. Nhưng do khiếp sợ lưỡi gươm và e ngại người đời, họ thường đi một mình trong đêm tối bất kể màn đêm.

Du nữ thường thích những vị khách phong độ nên gươm kiếm vốn là vật để bảo vệ bản thân thì nay được khách đem ra thị uy, so tài, bất chấp tính mạng. Tôi tuy là du nữ, nhưng cũng hiểu rằng “vì đạo lý thì cũng có lúc sẵn sàng hi sinh bản thân” nhưng ngay cả khi lâm vào tình trạng buồn thảm thế này, sớm muộn cũng sẽ chết đi mà không cần có đối thủ. Bản thân tôi, khi bị giáng cấp từ Tayu xuống Tenjin cũng đã cảm thấy rất buồn và khi làm việc với thân phận là Kakoi – một du nữ hạng thấp thì cảm xúc đã hoàn toàn thay đổi, mọi việc đều phó mặc cho tình cảnh lúc ấy mà thôi.

– Có khách rồi đấy!

Người từ quán ageya đến tìm tôi và thông báo như thế. Không đợi đến khi thấy mặt khách, tôi đã nghĩ chỉ cần có khách là mừng rồi nên vội vã chạy đến mà không kịp hỏi khách có người hầu đi cùng không, vì sợ bị hủy thì chẳng ai đến tìm mình nữa. Đến nỗi người của ageya bóng gió:

– Cấp Kakoi thì nếu khách có người hầu sẽ gọi ngay người hầu gái đến. Hạng du nữ cấp thấp mà trang điểm ăn mặc như thế chỉ có thiệt mà thôi. Có làm vậy thì cũng đâu được trả mười chín monme thay vì mười tám monme đâu.

Ngay cả việc nghe giọng nói kiểu “kẻ cả” này cũng khiến tôi rất khổ sở. Bà chủ quán ageya cũng giả vờ như không nghe thấy gì, chẳng thèm nói với tôi một lời. Tôi như một người thừa, xuống nhà bếp thì bị người đàn ông ở trà quán Tabaguchi gần ageya ở đó, một tay chỉ tôi lên tầng hai, một tay vỗ mông tôi.

Mang theo nỗi tức giận trong lòng, tôi lên đến lầu hai, nhìn vào thấy cảnh vô số các quan lớn đang chơi đùa vui vẻ cùng Tayu. Trong số đó cũng có bốn, năm Tenjin tham gia để lấy lòng các chàng trai trẻ. Tôi cũng được cho gọi vào nhưng không biết phải tiếp người khách nào, cảm thấy thừa thãi, ngồi xuống đệm dưới thì bị họ khinh là thấp hèn, thi thoảng chuyền cho chén rượu khi đã hết lượt, lại chẳng được rót cho dù chỉ một giọt rượu. Cũng không có ai quan tâm, ngó ngàng gì đến. Tôi lủi thủi chui vào tấm chăn mỏng, chờ hết ngày thì có vị khách trẻ tinh quái tìm đến. Đó là người thợ búi tóc trong phố.

Vị khách này chỉ biết những trò rẻ tiền của quán trà ở phố Kotsubori nên động tác, cử chỉ thật kỳ cục. Anh ta tháo đai lưng rồi trải rộng, chuẩn bị sẵn khăn chùi mũi, xem chừng muốn ra vẻ với tôi mà kéo đèn lại gần, chậm rãi rút ra chừng ba mươi monme bạc từ chiếc túi nhỏ phía trước và đếm đi đếm lại vài lần, cố tình đưa sát mặt để tôi nhìn thấy.

“Thật coi thường người khác quá!”, tôi thầm nghĩ. Khi anh ta bắt chuyện, tôi chẳng thèm trả lời, chỉ kêu lên:

– Ui da! Đau bụng quá!

Và quay lưng lại phía anh ta. Không ngờ anh ta tin là thật, khờ khạo nói:

– Tay tôi là thuốc đắng đây.

Rồi xoa bụng giúp tôi đến sáng. Tội nghiệp chàng khách khờ khạo, tôi định quay người lại “phục vụ” cho anh ta thì có tiếng vị quan lớn từ phòng bên vọng sang đánh thức không chút khách sáo:

– Gần sáng rồi đấy, cô trở về trước đi và cũng không cần đợi người búi tóc nữa.

Giọng nói này làm tôi tỉnh giấc, nhớ lại anh ta là người búi tóc ngồi đếm những đồng bạc monme lẻ lúc chiều, tôi vâng lời, đứng dậy chia tay vì không muốn bị đánh giá thấp do đã tiếp người khách địa vị thấp kém để rồi mang tiếng, mất khách về sau.

Khi còn ở vị trí Tayu, Tenjin, tuy không thích nghề “buôn phấn bán hương” này nhưng tôi không đến mức buồn tủi. Nhưng khi ở thân phận Kakoi rồi thì nỗi buồn tăng gấp bội, mọi chuyện khác hẳn lúc xưa từ trang phục, cách đối đãi trong quán đến cả mức độ sang trọng của khách. Tuy không thích nhưng tôi chỉ gặp được những người khách thô lỗ, ngay cả khách hạng trung chẳng mấy khi ghé mắt đến du nữ cấp Kakoi. Thi thoảng gặp được người khách sành sõi, giàu kinh nghiệm, thông thạo “đường đi nước bước” thì vừa vào chăn đã nói một câu không chút bóng bẩy:

– Này người hầu gái! Mau tháo đai lưng.

Khi tôi còn đang vòng vo, dẫn chuyện:

– Ôi, sao chàng nóng nảy thế? Vậy mà cũng ở được trong bụng mẹ chín tháng mười ngày nhỉ?

Chưa kịp dứt câu, anh ta đã ngắt lời:

– Ở trong bụng mẹ thì cũng bắt đầu từ chuyện nam nữ này đấy thôi. Từ thời xa xưa, thánh thần đã vậy, ngủ với phụ nữ có gì xấu?

Và anh ta cứ thế tiến đến. Khi tôi còn đang “điều một điều hai”, anh ta khịt mũi tức giận:

– Thật phiền toái, mau về đi, đổi cô khác cho ta. Phần vì người khách thật đáng sợ, phần nghĩ đến cảnh phải tự mình chi tiền cho buổi tối không khách, ngay lập tức tôi đổi giọng nói câu “nằm lòng” của các du nữ bậc Kakoi:

– Em thật là một người tẻ nhạt. Chàng hãy chỉ định một du nữ quen thuộc của mình và em xin chấp nhận.

Tôi bị giáng xuống cấp bậc thấp hơn nữa, Hashi tsubon[11]. Chuyện của du nữ bậc người hầu thì chẳng có gì thú vị và nói chẳng bao giờ hết. Tuy nhiên, ở cấp bậc nào cũng có những câu chào mời khách và việc phải làm theo quy định.

Trước tiên, phận sanmonme dori[12] thật buồn tủi. Nếu khách đến thì đưa khách vào bên trong, sau đó đứa hầu gái nhỏ mặc chiếc áo kimono bằng vải bông sẽ trải nệm, đặt một chiếc thùng đựng rác để chứa những chiếc khăn lau mũi gần tấm nệm hồng rẻ tiền. Ngọn đèn được vặn nhỏ để không hắt sáng vào mặt khách. Hai chiếc gối hình hộp được xếp sẵn một cách ngay ngắn.

– Xin mời ngài ngả lưng nghỉ ngơi cho khỏe.

Công việc đến đây tạm xong, cô gái rút lui vào bên trong thông qua một cánh cửa lùa. Cũng là du nữ phục vụ nhưng những người đàn ông đến với các cô sanmonme dori này không chỉ hạng nhà quê thô lỗ mà có thể là khách đã chơi xong nhưng còn thừa tiền, trời lại chưa sáng nên muốn tiếp tục cuộc vui. Hay cũng có thể là người giúp việc cho nhà giàu, samurai. Khi đi ngủ, các cô du nữ thường không cởi đai, chỉ vỗ tay để gọi đứa hầu gái:

– Mang đến cạnh chăn đi. Có bừa bãi cũng cứ để đó đi.

Sau đó dịu dàng bày tỏ sự quan tâm đến bức tranh trên chiếc quạt của khách:

– Vị vương gia dùng ống tay áo thay ô che đó có phải là người làm bài thơ tả cảnh chiều tuyết rơi vùng Sano không ạ?

Câu hỏi như một sự gợi ý với khách, và:

– Đúng vậy đấy, để ta chạm thử làn da trắng như tuyết của nàng xem nào!

Thế rồi du nữ và khách đến với nhau.

Những vị khách không hỏi tên du nữ khi ra về thường là những người có địa vị. Cách thức lôi kéo những người khách như vậy trở lại vào những lần sau là khi chia tay, nàng du nữ nói với vẻ bịn rịn:

– Hẳn bây giờ ngài đi đến koshi[13] quen thuộc của mình nhỉ?

Thường thì bất kỳ người khách nào cũng sĩ diện, nên sẽ cố tình bịa ra một câu chuyện không thật. Chẳng hạn như vì gặp hashi tsubone này mà ông ta làm mất lòng du nữ quen biết lâu nay, rồi hẹn lần sau lại đến. Như vậy, du nữ đã nắm được khách trong tay. Hay khi gặp người khách là đầy tớ theo hầu hạ chủ nhân thì các nàng tỏ vẻ lo lắng kiểu khác:

– Hôm nay chàng không dắt theo người hầu, đi đường một mình thế này, em không yên tâm.

Nói vậy thì không có khách nào lại nói: “Ta không có người đi cùng”. Bằng cách nói năng khéo léo, nâng tầm vị khách như vậy, hai bên trở nên thân thiết đến mức khách có thể tặng cả quần áo cho du nữ.

Các cô nimonme dori[14] thì phải tự mình vặn nhỏ đèn, đặt sẵn những chiếc khăn giấy mỏng xuống dưới gối và thường bắt đầu bằng cách kể những câu chuyện vui về các Tayu xuất thân ở Kaga, Uji nhưng khôn khéo dừng lại ở đoạn hấp dẫn nhất. Sau đó “đưa đẩy”:

– Ngài mong muốn gặp người như thế nào, thưa ngài? Đến nơi buồn tẻ thế này hẳn ngài chán lắm nhỉ? Ngài định đến ageya nào ạ?

Tất cả những câu chào hỏi về Tayu và ageya như thế này đều đã được các cô thuộc nằm lòng.

Còn các cô ichimonme dori[15] tiếp khách bằng cách vừa hát một bài hát ngắn đang được ưa chuộng, vừa soạn đồ ngủ sau bức bình phong. Các cô nhẹ nhàng cởi đai lưng, không cần quan tâm đến tâm trạng của khách, cứ thế theo lời chủ mà thay kimono, cởi đai lưng cuộn lại rồi giấu đi nhanh chóng. Với những người khách có vẻ bận rộn, không thèm để ý tới mình, các cô tìm cách nhắc khéo:

– Mới đó đã nghe bốn tiếng chuông[16], ngài về đâu ạ? Nói rồi gọi phục vụ đem hai chén trà tenmoku[17] đến bằng giọng nói liến thoắng.

Du nữ gofun dori[18] thì tự mình đóng cửa, trải tấm chiếu ngắn, nhỏ bằng một tay, chân gạt chiếc khay đựng thuốc lá sang một bên và lôi kéo khách ngay không cần “đưa đẩy”.

– Đai lưng tuy đã cũ sờn nhưng chẳng phải lụa tốt sao? Khách sang đấy chứ. Đâu, để em đoán xem ngài làm nghề gì nhé. Đêm trăng lặng gió mà rảnh rỗi thế này thì có phải lính gác đêm không?

Khách đáp trả:

– Đại thương gia đấy. Ta bán tokoroten[19].

– Ôi trời, ngài nói thật đấy chứ? Bán tokoroten mà có thời gian rảnh để chơi bời trong đêm hè nóng nực này sao? Chưa kể, đang có lễ hội mùa hè ở đền thờ Kazu, có ế lắm cũng phải bán được chí ít tám mươi monme đấy chứ nhỉ?

Cứ thế, họ rôm rả chuyện đời.

Trong hai năm từ khi bị hạ cấp xuống làm Kakoi với vai trò chỉ như một người hầu và bị chuyển đến Shinmachi, tôi đã tận mắt chứng kiến rất nhiều chuyện ở thế giới “phù thế” này. Trải qua mười ba năm dài đằng đẵng, không nơi nương tựa, cuối cùng tôi lại lên thuyền trên sông Yodogawa, trở về cố hương Uji.

THẦN DAIKOKU CỦA NGÔI CHÙA “NHÂN GIAN”

Đã quen rồi ở nhân gian

Quen mùi khói nướng như trầm hương thôi

Cá ngon, tửu, sắc quen rồi

Không gì vui thú như đời làm sư.

Chuyển từ kiểu áo tomesode sang furisode[20], quay lại thời thiếu nữ, được gọi là “Nữ thiết quải”[21], âu cũng là sự may mắn của tôi khi được sinh ra với thân hình nhỏ nhắn nên việc “hồi xuân” cũng không lấy gì làm khó coi như câu thành ngữ “Ba mươi furisode, bốn mươi shimada[22]” chỉ trích việc “hồi xuân không phù hợp độ tuổi”.

Trong những năm tháng đó, đạo Phật được sùng bái khắp nơi nên có những người trà trộn, vờ làm chú tiểu ở chùa giữa “thanh thiên bạch nhật” mà không ngại con mắt người đời. Lúc đầu tuy cảm thấy xấu hổ nhưng cuối cùng, tôi cũng cạo đầu kiểu nakazori[23] như các chàng thanh niên trẻ và bắt chước cách đi đứng, giọng nói của đàn ông. Tôi cũng quan sát và ghi nhớ cách ăn mặc bên ngoài, nên đến cả việc đóng khố cũng trông thật giống họ. Tôi chuyển sang thắt loại đai lưng bản hẹp, mang kiếm bên hông, mặc cả áo choàng, đội mũ bện dù trong lòng thấy rất kỳ quặc. Tôi còn cho người hầu vẽ râu giả bằng nhọ nồi, mang dép rơm, dắt theo một người gõ trống quen việc, lân la dọ hỏi những ngôi chùa giàu có sung túc. Với điệu bộ ngắm hoa anh đào trong vườn, vào đến cổng trong ngôi chùa thì người gõ trống đến phòng hòa thượng, rỉ tai nói nhỏ mời ra phòng khách. Anh ta giới thiệu tôi:

– Ronin[24] này trong lúc chưa tìm được chủ nhân để phụng sự, thỉnh thoảng đến đây để thư giãn, tịnh tâm. Xin trụ trì giúp đỡ cho.

Vị sư trụ trì nói trong mơ màng:

– Tối qua, ta đã học cách chế thuốc phá thai mà các người cần.

Vừa dứt lời, ông ta vội vàng bịt miệng mình. Sau đó mọi người say sưa rượu chè, đầu bếp còn đem cả món mặn ra. Số tiền cho mỗi cuộc vui hàng đêm như thế được quy định khoảng hai đồng vàng. Kiểu chào mời nữ sắc này lan khắp các chùa phái Bát tông và chẳng có nơi nào mà các sư không phá giới.

Sau đó, có một vị trụ trì chùa nọ vì say mê tôi như điếu đổ, đã đề nghị tôi ký một bản thỏa thuận có hiệu lực ba năm, trị giá ba nén bạc để tôi trở thành Daikoku ở đây. Tháng ngày trôi qua, tôi dần hiểu được sự thú vị bên trong của những ngôi chùa phù thế này.

Ngày xưa, trong những ngôi chùa này, chỉ có các nhà sư thân thiết sống với nhau. Trừ những ngày giỗ của chư pháp, sư tổ sáng lập môn phái, một tháng chùa có sáu ngày[25] sư tăng được phép phá Ngũ giới. Họ thề nguyện các ngày khác trong tháng sẽ chuyên tâm tu tập, tinh tiến. Sau khi đọc lời thề, các nhà sư được phép ăn cá, thịt. Vào ban đêm của những ngày này họ cũng không bị ngăn cấm việc quan hệ gần gũi với nữ giới nên họ thường tìm đến những quán trọ như quán “Cá chép” trên đường Sanjo, khu phố du nữ ở Kyoto. Tóm lại, họ có thể vui chơi thỏa thích như người bình thường, không phải giữ quy tắc “Ngũ giới” mà kẻ xuất gia phải gìn giữ hàng ngày và xem như ngay cả Đức Phật cũng cho phép nên chẳng ngại ngần gì.

Gần đây, chùa chiền ngày càng nhiều, tình trạng lộn xộn, bát nháo càng gia tăng. Có những người ban ngày là nhà sư mặc áo cà sa, ban đêm giả dạng thường dân lui tới những chốn vui chơi giải trí. Chùa chiền thậm chí còn trở thành nơi che giấu phụ nữ. Góc phòng khách được khoét sâu, cửa sổ lấy ánh sáng bị thu hẹp lại, trần nhà được đắp thêm đất, tường xây dày hơn một thước, phòng ốc được dựng sâu bên trong để tiếng nói chuyện không bị lọt ra ngoài. Ban ngày, tôi được giấu trong này, ban đêm ra phòng ngủ. Nếu không vì để sống sót ở đời thì còn gì đáng buồn hơn cuộc sống khốn khổ như vậy.

Bị buộc phải “trao thân gửi phận” cho một nhà sư mà mình không thích và bị hành hạ từ sáng tới tối không được chút nghỉ ngơi thì sự thú vị không thể kéo dài mãi. Do vậy, tôi trở nên héo hon, dáng vẻ gầy mòn. Nhưng vị trụ trì chẳng hề quan tâm, vẻ mặt ông ta khi nói nếu tôi chết sẽ chôn ở chùa mới đáng sợ làm sao.

Nhưng khi dần quen, tôi không cảm thấy chán ghét cuộc sống như vậy nữa. Tôi trở nên sốt ruột vì phải chờ đợi mòn mỏi khi các sư đi đến nhà ai đó để tụng kinh, cầu siêu vào những dịp đám giỗ, đám tang. Hay thấy buồn một chút vào những buổi sáng nhà sư phải đi sớm để tụng kinh siêu độ cho những đám bốc xương hỏa táng. Chiếc áo trắng họ thường mặc khi làm lễ cho dù thấm đẫm mùi nhang khói nay trở nên quen thuộc, trở thành mùi thân thương một cách kỳ lạ trong suốt một thời gian dài. Sau đó tôi quên mất nỗi buồn tủi, đôi tai quen dần với tiếng tụng kinh, gõ mõ trước kia tôi vẫn thường bịt tai lại vì khó chịu, thậm chí những âm thanh đó xoa dịu nỗi buồn trong tôi. Ngay cả cảnh người chết bị thiêu khiến khói đen bốc lên ngùn ngụt cũng không làm tôi có cảm giác gì. Tôi cảm thấy bản thân vô cảm tới mức người chết nhiều nhưng vẫn coi đó là bình thường, là quy luật tất yếu của tạo hóa. Thậm chí còn vui mừng vì nhờ có nhiều người chết mà thu nhập của chùa được tăng lên do người ta cần người ma chay, tụng kinh, cầu siêu. Chiều đến, họ gọi người bán cá vào tận trong chùa, nấu ăn nào vịt con rút xương, súp cá nóc, sugiyaki (món hải sản nướng trong hộp gỗ cây tuyết tùng). Để mùi thức ăn không tỏa ra ngoài, họ che kín bếp, ít nhiều cũng tránh được con mắt dòm ngó của người ngoài. Có những chú tiểu sớm học được các thói xấu này, lén lút mua cá mòi rồi giấu vào ống tay áo, đem về cuộn lại bằng giấy các chư tăng viết tên hiệu rồi vứt bỏ, ủ vào tro bếp nướng ăn. Nhờ sáng tối ăn như vậy mà da dẻ họ hồng hào, cơ thể cũng có da có thịt, việc học hành cũng tấn tới. So với nét mặt khắc khổ của người tu hành xa lánh thế gian, ẩn cư trong rừng núi, chỉ ăn quả cây, hay những bần tăng ăn chay trường thì khác biệt thấy rõ.

Tôi phục vụ ở chùa này từ mùa xuân đến đầu mùa thu năm đó. Lúc đầu vị trụ trì vẫn còn nghi ngại, sợ tôi bỏ trốn nên luôn khóa cửa cẩn thận mỗi khi ra ngoài. Mọi hành vi, cử chỉ của tôi đều bị để ý thật kỹ. Nhưng nay tôi được phép đến tận bếp ăn, và chẳng biết tự lúc nào, tôi không còn phải vội vàng chạy trốn nữa khi có Phật tử đến chùa.

Vào một buổi chiều hoàng hôn, gió bỗng thổi như reo xuyên qua khóm trúc, lá của cây chuối rơi xào xạc khiến tôi linh cảm về sự thay đổi của thế giới này. Hình ảnh mơ hồ của một người phụ nữ nào đó cứ thoáng ẩn thoáng hiện ra trước mắt tôi. Đó là một người tóc bạc trắng, khuôn mặt đầy những nếp nhăn, tay chân khẳng khiu như que củi, lưng còng, giọng nói thều thào, buồn bã, rất khó nghe.

– Ta đã ở ngôi chùa này nhiều năm trên danh nghĩa là mẹ của trụ trì. Thân phận không đến nỗi nào nhưng tự mình để bản thân rơi vào thế khó coi. Ta hơn trụ trì đến hai mươi tuổi, nhưng thật xấu hổ làm sao khi chỉ vì lý do kiếm sống qua ngày mà âm thầm chịu cảnh chăn gối hàng đêm. Trụ trì hứa hẹn đủ điều nhưng tất cả chỉ như không. Đến khi ta héo úa thế này thì nhốt vào một góc, thí cho chút đồ cúng với vẻ mặt như muốn nói “sao không chết nhanh đi?”, dù ta khi ấy đã rất gần đất xa trời rồi. Đúng là phũ phàng lắm nhưng ta không hận trụ trì. Có chăng là sự căm ghét ngươi chẳng biết gì đến ta. Nỗi oán hận trong ta qua tháng ngày cứ dâng lên. Mỗi khi nghe tiếng ngươi và trụ trì ngủ với nhau, ta lại không quên được sắc dục dù đã ra thân tàn ma dại thế này rồi. Đêm nay ta quyết báo cho ngươi biết nỗi căm hận đó.

Thế rồi tôi nhận ra không việc gì phải ở đây dài lâu, nên nghĩ cách đánh lừa nhà chùa để ra đi. Tôi độn bông vào áo kimono, ra chiều nặng nề, khổ sở:

– Chuyện đến mức này thì tôi không thể giấu được nữa. Tôi đã có thai mấy tháng nay, không rõ khi nào sẽ sinh.

Nghe tôi nói thế, trụ trì tròn mắt ngạc nhiên:

– Vậy mau trở về nhà cha mẹ, sinh xong rồi hãy quay lại.

Ông ta gom góp những khoản tiền bố thí còn lại cho tôi không chút tiếc nuối, dặn dò đủ điều trong thời gian về quê. Ông ta còn lấy tấm áo của một đứa nhỏ cho tôi, “để dùng khi sinh”. Đó là áo của một đứa nhỏ chết sớm, tay áo còn dấu nước mắt của bà mẹ đau khổ, bà tặng chùa vì nhìn di vật ấy chỉ thấy buồn thêm. Trụ trì còn đặt tên cho đứa bé chưa chào đời là Ishijiyo (Thạch Thiên Đại) với lời chúc mong đứa bé lớn lên vững chãi. Tôi đã chán ngấy cảnh sống ở chùa nên mặc dù thời gian của bản thỏa thuận chưa hết, tôi vẫn quyết định không quay lại nữa. Nhà chùa cũng không vì thế mà đem ra kiện tụng chốn công đình được vì nếu làm như thế chẳng khác nào tự thú nhận việc đã cho phụ nữ sống trong chùa.

NGƯỜI PHỤ NỮ VIẾT THƯ

Ngẫm đi ngẫm lại mà rằng

Người đàn bà ấy đã đam mê tình

Những ai son sắt giữ mình

Cũng tan tác dưới cái nhìn nàng thôi.

“Xin cám ơn ngài đã gửi tặng đóa hoa diên vĩ tuyệt vời. Em ngắm đóa hoa trong niềm hạnh phúc vô bờ.”

Ở Kyoto có những người phụ nữ gọi là “onna yuhitsu”, nhờ được học việc và phục vụ cho tầng lớp quý tộc nên họ có nhiều cơ hội học hỏi các nghi lễ, phép ứng xử trong cuộc sống. Do vậy, phần nhiều những người này có tác phong đứng đắn, am hiểu lễ nghi. Người chung quanh cũng thường lấy đó để nhắc nhở con gái mình học theo họ.

Ngày xưa tôi cũng từng phục vụ cho một gia đình có địa vị cao quý. Nhờ may mắn đó, tôi đã mở một lớp dạy viết thư cho những cô gái trẻ. Tôi vui mừng dán trước cửa nhà một tấm biển đề dòng chữ “Nơi dạy viết thư dành cho các quý bà, quý cô”. Tôi sắp xếp gọn gàng gian phòng nhỏ đang sống làm nơi dạy viết và thuê một cô bé người hầu mới từ dưới quê lên. Dạy con gái, tiểu thư nhà người không phải là việc đơn giản nên tôi không chút biếng lười, hàng ngày dạy họ sửa từng nét bút, dạy từng động tác, cách cư xử cần thiết đối với một người con gái. Tôi tự nhủ phải quên hết những chuyện cũ, không để tâm trí vướng vào con đường tình ái nữa. Nhưng có chàng trai trẻ đang chìm đắm trong lưới tình, tìm đến nhờ tôi viết thư. Nhờ khi xưa từng đi con đường của du nữ nên tôi hiểu chuyện tình trai gái như lòng bàn tay mình. Tôi dùng cách viết thư với lời văn hoa mỹ để giúp chàng trai. Tôi cũng có thể nhìn thấu trái tim ngây thơ của cô gái hay người phụ nữ háo sắc. Mỗi đối tượng đều có cách viết riêng và không ai không rung động trước những lá thư do tôi viết.

Để thấu hiểu lòng người, không gì bằng một lá thư. Qua ngòi bút, ta có thể truyền tải những điều muốn nói cho dù đối phương có ở xa đến đâu đi nữa. Nếu đó là những lá thư được viết bằng toàn những lời hoa mỹ nhưng thiếu sự chân thực và quá dài dòng thì người đọc sớm muộn gì cũng nhận ra và ném bỏ nó một cách không thương tiếc. Nhưng nếu cảm thấy đó là những lời chân thật thì chắc chắn nó sẽ in sâu vào tâm trí của người đọc một cách tự nhiên và khiến họ có cảm giác đang được gặp gỡ đối phương thật sự.

Khi còn ở khu phố du nữ, trong vô số vị khách của mình, tôi đặc biệt có tình cảm với một người. Cứ mỗi lần gặp người đàn ông này, tôi quên mất thân phận của mình, dễ dàng bày tỏ tất cả lòng mình không chút giấu giếm. Người ấy cũng không thờ ơ mà thường xuyên lui tới với tôi. Sau đó, vì nhiều lý do, chúng tôi không thể gặp nhau thường xuyên, tôi rất buồn nên ngày nào cũng âm thầm gửi thư cho người ấy. Nghe kể rằng người ấy thường đọc đi đọc lại những bức thư tôi gửi và đặt bên cạnh khi đi ngủ. Trong giấc mơ, lá thư hóa thành bóng hình tôi và người ấy trò chuyện cả đêm như thể chúng tôi đang gặp nhau, khiến những người ngủ gần đó cũng phải ngạc nhiên. Sau này, người khách được tự do quay lại với tôi. Khi gặp nhau, người ấy đã kể chuyện đó cho tôi nghe và những gì tôi từng nghĩ đều được người ấy thấu hiểu qua những lá thư. Đúng là vậy. Khi viết thư, nếu quên hết mọi chuyện, chuyên tâm vào việc viết thư thì chắc chắn sẽ chuyển tải được suy nghĩ và tình cảm của mình đến đối phương.

Người được thuê viết thư nếu là một người có trái tim lạnh lùng, vô cảm và chỉ thực hiện theo như yêu cầu của khách thì đó không phải là người biết cách viết thư. Mỗi lần viết thư thuê, dù đối tượng là ai và cho dù không biết rõ tình cảm thật sự của họ đi nữa thì tôi cũng cố gắng viết sao cho người nhận nó phải đọc hết mà không thể bỏ nó xuống nửa chừng. Do đó, khi viết thư bằng cả trái tim mình giúp người đàn ông trẻ, trái tim tôi trở nên xao động và thấy anh ta thật đáng yêu.

Một ngày nọ, tôi vừa cầm bút vừa suy nghĩ, rồi lấy hết can đảm nói:

– Khiến ngài phải đau khổ như thế này thì chỉ là người con gái bạc tình, lạnh lùng, không hề biết yêu. Thay vì yêu đơn phương vô ích như thế, ngài thử thay đổi lòng mình, nghĩ về tôi xem? Đây chỉ là lời đề nghị, tạm để qua một bên việc cô gái kia ra sao, tốt xấu thế nào... Chỉ nói về mặt tình cảm hiện nay và nếu ước nguyện tình yêu của tôi thành hiện thực thì cũng có phần lợi cho ngài đấy.

Chàng trai trẻ vô cùng ngạc nhiên, sững sờ im lặng một lúc lâu.

Đằng nào cũng không biết người con gái kia thế nào, với người phụ nữ này thì nhanh chóng hơn, cô ta có đầy đủ ba tiêu chuẩn tóc dợn, ngón chân cái chìa ra, miệng nhỏ. Anh ta suy nghĩ rồi nói:

– Thành thật mà nói, dù tôi rất muốn có một cuộc tình nhưng nếu phải tốn kém quá nhiều thì tôi không đủ khả năngViệc tặng cho cô lụa là, quần áo thậm chí chỉ là một nửa tấm vải cũng là điều không thể. Tốt nhất là nói những điều này ngay từ đầu để tránh những suy nghĩ không hay.

Mặc dù tôi đã đề xuất một việc tốt nhưng với câu trả lời vô tâm, thực dụng như vậy nên tôi đâm ra căm ghét, hận thù anh ta. “Ở thành phố Kyoto rộng lớn này không thiếu đàn ông. Người khác cũng chẳng sao”. Vừa nghĩ vậy thì cơn mưa mùa hè bắt đầu rơi, từ trong bụi cây một con chim sẻ bay qua cửa sổ làm ánh đèn phụt tắt. Lợi dụng bóng tối, người đàn ông đó đã ôm tôi thật chặt trong vòng tay của mình. Hơi thở anh ta phấn khích, chuẩn bị sẵn khăn giấy cạnh gối, vỗ nhẹ vào hông tôi và nói đùa: “Có thể mãi như thế này đến khi nàng một trăm tuổi[26]”.

“Đúng là ngu ngốc. Sắp chết đến nơi mà không biết. Tôi để anh sống đến chín mươi chín sao chứ? Những lời lúc nãy thật đáng ghét. Trong một năm tôi sẽ buộc anh chống gậy, má hóp gầy sọp và biến mất khỏi thế gian này”. Tôi nghĩ vậy và kể từ đó, bất kể đêm ngày, sáng tối dẫn anh ta vào mê trận tình ái, cứ mỗi lần anh ta yếu đi thì tôi lại cho ăn súp cá chạch, trứng, khoai núi. Và đúng như dự tính, anh ta dần suy nhược, đến tháng Tư năm sau thì đáng thương làm sao, khi thiên hạ đã thay đổi áo quần theo tiết trời, anh ta vẫn mặc mấy lớp áo bông, chạy chữa bao nhiêu thầy thuốc cũng lắc đầu. Râu ria lởm chởm, móng tay dài ngoằng, lãng tai đến mức tay lúc nào cũng áp lên tai để nghe và luôn lắc đầu, quay mặt đi kèm một cái nhìn cay đắng khi nghe người đời nói chuyện phụ nữ.

❀ ❀ ❀

[1] * Cấp bậc cao thứ hai của du nữ. Tenjin còn gọi là “Ume no kurai” (Mai chi vị). Ở đây dùng các hình ảnh ví von có liên quan đến hoa mơ, chim oanh.

[2] * Cấp bậc cao thứ ba của du nữ. Kakoi còn gọi là “Kakoi joro” (Vi nữ lang) hay “Kakoi joro” (Lộc luyến nữ lang). Ở đây dùng hình ảnh ví von có liên quan đến hươu, lá đỏ, gấm và cổ thư.

[3] * So sánh thần Daikoku (Thần sung túc) xuất phát từ việc vợ của các tăng lữ bấy giờ gọi là daikoku. Thần Ebisu là vị Thần hạnh phúc, cũng là Thần ngư nghiệp ở Nhật Bản với hình ảnh tay phải cầm cần câu, tay trái ôm con cá điêu lớn. Hình ảnh cho thấy sự trần tục, đầy mùi cá tươi ở ngôi chùa.

[4] * Tên khác của Shimabara.

[5] * Xem chú thích trang 49.

[6] * Hiện nay thuộc tỉnh Niigata.

[7] * Makie: nghệ thuật phủ rắc bột vàng (mạ vàng) lên những đồ sơn mài ở Nhật. Takamakie là một trong ba kỹ thuật chính, phát triển trong thời kỳ Muromachi (1336 – 1573). Kỹ thuật của Takamakie liên quan đến việc vẽ các hoa văn trên bề mặt đồ kim loại thông qua một hỗn hợp bột kim loại, sơn mài và bụi than hoặc đất sét.

[8] * Kanme (quán mục): một trong các đơn vị tiền tệ thời bấy giờ.

[9] * Kyogen (cuồng ngôn): một thể loại sân khấu hài, châm biếm thịnh hành thời Edo.

[10] * Các du nữ bậc thấp đều được định giá rạch ròi và chia thời gian phục vụ. Số này rất nhiều nên khách cũng chỉ là những người đàn ông ít tiền, địa vị thấp kém (Sanzo).

[11] * Còn gọi là “Hashi joro” (Đoan nữ lang), “Tsubone joro” (Cục nữ lang).

[12] * Phải trả cho ageya 3 monme.

[13] *Nơi các ageya gọi du nữ cấp cao đến để đón khách. Ý nói khách chỉ ghé đây thoáng chốc trước khi đến với các du nữ cấp cao.

[14] * Trả cho ageya 2 monme.

[15] * Trả cho ageya 1 monme.

[16] * Tức 10 giờ tối.

[17] * Trà hạng thường.

[18] * Trả cho ageya 5 fun. Fun hoặc bun (phần): đơn vị tiền tệ nhỏ hơn monme.

[19] * Món ăn vặt ngày hè thời Edo, như rau câu dạng sợi.

[20] * Theo phong tục xưa, thiếu nữ chưa đến tuổi trưởng thành thường mặc áo kimono ống tay dài, phần nách áo để hở, gọi là furisode. Nhưng đến tuổi mười chín hai mươi sẽ khâu khoảng hở này lại, và gọi là tomesode.

[21] *Lấy hình ảnh vị tiên nhân trong Đạo giáo Trung Quốc, tên Thiết Quải Lý có thể nhả ra linh hồn (dáng hình) khi xưa của mình.

[22] * Một kiểu búi tóc thời xưa.

[23] *Chừa tóc trước, cạo một vòng tròn ở đỉnh đầu và bới tóc lên.

[24] * Samurai chưa có chủ tướng để phụng sự.

[25] * Ngày 8, 14, 15, 23, 29 và 30, nếu tháng không có ngày 30 thì 28 và 29. Đương thời, 6 ngày này được xem là ngày Phạn Thiên Đế Thích trông coi quốc chính, trai giới và cấm sát sinh nhưng đương thời có phong tục biến các ngày này thành ngày được giải phóng khỏi Ngũ giới.

[26] * Lấy từ ý thơ dân gian “chúng ta cùng sống bên nhau đến khi nàng trăm tuổi, ta đến chín mươi chín” trong Sanka chochu ka (Sơn gia điểu trùng ca).