Nếu gọi đến sẽ bước nhanh chân

Đường về sẽ lại kimono vải bông

Mùa hoa tím ngát tử đằng

Ngủ lại đây, nào ngủ lại đây

Hai chiếc gối gỗ sẵn nơi này

Đêm tàn, tàn đêm,

Tiếng ca buồn “Chiếc áo ngủ của em”

Trở về quê xưa

Dông dài chuyện tẻ nhạt.

BÍ MẬT CỦA KURAMONO ONNA[1]

Người ngắm hoa tử đằng phố Uemachi

Tùy khách mà ứng biến

Mà chuốt lại dung nghi.

Vào ngày Bỉ ngạn(161) của mùa thu, sắc hồng bao phủ khắp cả mặt ao, hồ thay cho hoa tử đằng đã khô héo. Cảnh sắc cũng nhuốm màu buồn man mác. Trong khung cảnh yên tĩnh này tôi cảm nhận rõ hơn âm thanh của tiếng chuông vô thường, tiếng gõ mõ khi tụng kinh niệm Phật. Một ánh bình minh mới đã xuất hiện và xóa tan những u ám về việc Đức Phật Thích ca mâu ni qua đời, đó là khi Đức Phật Di Lặc xuất hiện để truyền Phật pháp và cứu độ chúng sinh. Ánh bình minh này tuy không xua tan và xóa bỏ hết hoàn toàn những mê muội gây nên nỗi đau khổ, phiền muộn của con người nhưng có vẻ như nó có sức mạnh tâm linh dẫn người ta tin tưởng vào một thế giới tịnh độ an lạc ở miền đất “Tây Phương”: cõi Phật, cõi Niết Bàn. Một đoàn người tụng kinh gõ mõ đi ngang, kéo theo một rừng người ra nghe.

Những người phụ nữ sống trong căn nhà gần đấy cũng rất tò mò khi nghe những âm thanh kia nên đã xuất hiện nơi con lộ nhỏ và hẹp. Tuy họ đã cố gắng không gây chú ý nhưng khuôn mặt trắng bệch bao phủ với lớp phấn dày, lông mày vẽ đen đậm, tóc búi kiểu hiramoto, xức dầu hương hoa mơ, mái tóc được tô điểm thêm bằng chiếc lược ngà. Tất cả đều được chăm chút kỹ lưỡng. Nhưng ngược với đầu tóc, trang phục của họ lại rất xuề xòa, trông hệt như con búp bê gatten kubi[2]. “Những người phụ nữ này là thế nào?” – tôi thử hỏi thăm mới biết đây là những kuramono onna[3] trốn tránh ánh mắt người đời. Chỉ nghe tên gọi thôi cũng đã cảm thấy khó chịu, nhưng vì không có việc làm, tôi đành chịu xấu hổ đến các nhà trọ suemono, xin một chân làm việc. Suemono là những cô gái ở sẵn trong nhà trọ và sau khi đưa khách đến đó, không đi ra ngoài. Tiền công sẽ được chia đôi và một phần nộp cho nhà trọ. Với những người khách quen, trả theo tháng sẽ tính một thỏi tiền, còn khách vãng lai, hai bên sẽ âm thầm thỏa thuận ngay lúc đó.

Ngược lại với suemono là kuramono, tức là những người được gọi đến các nhà trọ bí mật, mỗi lần tiếp khách được nhận hai monme bạc. Trong số đó, có người chịu khó ăn mặc đẹp một chút nên được một lượng bạc, từ đó có đặt ra chút thứ hạng giữa các kuramono với nhau. Khách tìm đến đây thường giả vờ là nhà ẩn cư đi cúng bái, hay là người đến làm con nuôi một cách âm thầm, tránh sự dòm ngó của thiên hạ. Nơi đây không dành cho những người ăn chơi tự do, không màng tai mắt thiên hạ. Với một nơi tự do như Osaka thế này mà vẫn có những người chịu chấp nhận kiểu mua vui âm thầm thế này cũng do tính tiết kiệm.

Kết cấu của những nhà trọ kiểu này thường ở mặt tiền, chỉ một gian chật hẹp với hai tấm cửa lùa và tấm mành trúc. Trong nhà đặt vài cái ngạc kiếm cũ, rẻ tiền, chuôi kiếm giả vàng, dây áo bằng lông, giấy dán quạt cổ có vẽ tranh, món đồ thủ công dùng làm vật trang sức… Họ bày toàn bộ hàng hóa đáng giá chừng hai trăm monme để che mắt thiên hạ. Hai vợ chồng nhà chủ trong bộ kimono không vá, rách, sống cùng một nhà năm, sáu người một cách thoải mái, ung dung. Đồ dùng mùa đông được xếp thành chồng cho đến tận tháng Năm. Trước kỳ hạn trả tiền một, hai ngày họ phải chi trả mọi thứ chu tất. Họ chuẩn bị sẵn hai, ba dây bánh gạo nếp mừng lễ tết, dán cờ phướn bằng giấy nối lại. Cũng vì nhờ người vẽ tranh nghiệp dư nên Benkei[4] cướp dao thì mắt Benkei ti hí, Ushiwakamaru thì đáng sợ, râu ông nọ cắm cằm bà kia, chẳng ra làm sao. Trên kệ vừa tầm tay đặt sẵn chén uống rượu, ấm, nồi, chén bát bằng đất nung Horie, cá chuồn khô, chén có nắp đựng đậu kho. Mồi rượu đầy đủ thế kia cũng đủ khiến khách uống rượu sung sướng.

Mười người khách đến đây thì cả mười người đều hỏi một câu như nhau từ lúc bước vào cửa:

– Sao, bà chủ, có ai mới lạ không?

– Ở đây từ cô gái hầu trà quán Ishigake, Kyoto, con gái của các ronin, cho đến nữ hầu gái từng làm đến Tenjin ở Shinmachi đều có cả. Trong số đó không chừng có người ngài cũng đã gặp qua rồi đấy.

Bà chủ đon đả trả lời và thêm thắt cho xôm tụ. Khách cũng biết chỉ là lời chào mời nhưng vẫn bị cuốn vào:

– Con gái ronin bao nhiêu tuổi? Cổ có trắng không? Đòi cô ấy biết khéo léo chiều chuộng thì cũng hơi khó nhưng nếu cô ấy biết điều một chút thì gọi ra cho tôi vậy.

Bà chủ nhận lời:

– Ngài không vừa ý, tôi sẵn sàng đền một lượng bạc. Rồi nhỏ tiếng, nói nhanh với đứa con gái mười một, mười hai tuổi:

– Con đi gọi chị Ohana, sửa soạn thật đẹp rồi đến ngay. Nếu có người ngoài thì con nói nhờ chị đến một lát để cắt may áo, nói vậy chị ấy sẽ hiểu. Còn đây, cầm lấy, trên đường về ghé mua chút giấm.

Ông chủ bồng cậu chủ nhỏ đang khóc qua nhà bên cạnh chơi cá cược, đổ xí ngầu. Bà chủ dọn dẹp gian phòng phía sâu bên trong, xoay tấm bình phong thô sơ có dán tờ lịch cũ, đặt sẵn một tấm chăn dệt bằng tơ sợi của vùng Kokura[5] và hai chiếc gối mới bằng gỗ. Có sự ưu ái, đãi ngộ đặc biệt như thế này cũng là do nửa lượng bạc kiếm được trong nháy mắt.

Một lúc sau, từ phía cửa sau nghe như có tiếng guốc, bà chủ ra cửa đón rồi ra hiệu bằng mắt, giúp cô gái sửa soạn ngay tại cửa. Cô ta mặc chiếc kimono vải vàng nhạt, tay áo may kín[6], tự mình ôm túi vải furoshiki. Bên trong túi vải có chiếc kimono mặc lót, chiếc kimono furisode màu hồng thêu hình xe Gosho[7], đai lưng hình hoa mẫu đơn chạy chỉ vàng. Chiếc đai lưng thắt nơ kiểu phía trước nay đã được sửa lại thắt phía sau một cách cẩn thận hơn “vì bà nói là con gái của ronin”[8]. Sau đó, cô ta thắt dây lưng, mang tất tabi[9], nhét khăn giấy vào nẹp áo, cầm theo chiếc quạt nan đen được dát giấy bóng vàng. Trong chốc lát, từ trang phục cho đến phong thái đều khác hẳn. Khi đến trước mặt khách, cô ta còn hơi đổi giọng cho ra vẻ con nhà samurai. Chẳng biết học được từ khi nào, cô ta còn vén vạt áo ngồi xuống, và cố tình cho khách thấy đai lưng.

Cô ta cũng cố gắng giữ khoảng cách, tỏ vẻ ngại ngùng khi uống rượu. Khi vào phòng rồi, cô ấy cũng không quên mình đang giả làm con nhà võ, tỏ vẻ ngoan hiền, phó mặc hoàn toàn cho người khách tự do muốn làm gì thì làm.

– Em đã đem sợi dây da cánh hoa anh đào của bộ giáp đi Kyoto nhuộm lại.

Sự ngây thơ, hồn nhiên của cô như “Không đánh mà khai” khiến người ngoài không nén được sự thương cảm[10]. Người khách không thể không buột miệng hỏi:

– Nàng họ tên là gì? Cô ta trả lời:

– Tịnh độ tông.

Tuy mặc furisode nhưng trông tuổi tác cũng đã hai bốn hai lăm mà mấy chuyện như vậy cũng không biết thì thật đáng thương[11]. Người khách quan tâm, ông ta cũng không tỏ ra gấp gáp hẳn cũng do từ đầu đã trả một lượng bạc cho kuramono onna này.

Nếu đó là cô gái chỉ đáng giá hai monme thì cô ta sẽ mặc chiếc kimono vải sọc, thắt hờ chiếc đai lưng màu trắng cho phù hợp và sẽ bước vào quán trọ trong tâm trạng không vui vẻ gì cho lắm.

– Hôm nay trời nóng quá! Em định đi dội nước một chút, em xin phép nhé. Xong em sẽ vào ngay.

Nói rồi cô cởi phần áo trên khiến người khách không khỏi thất vọng. Kiểu này thì trong hai monme đó, nhà trọ đã lấy hết tám phần. Còn nếu các cô giá một trăm bun[12] thì chắc phải trả cho nhà trọ bốn phần. Vì vậy, các cô nhận được ít hơn sẽ có thái độ, cử chỉ thể hiện rõ vị trí thấp kém, không buồn che mối nối đai lưng trước mặt khách. Ngay từ đầu, các cô không che giấu gì mà nói thành thực:

– Suốt ngày ngồi se sợi Naraso thì thật chán. Không có khách, tức bụng sẽ đói meo.

Nói rồi đưa mắt nhìn chén bát quanh đó.

– Đừng ăn hành năm nay nhé, trúng đấy. Còn dưa trắng, nhìn sơ cũng biết vụ đầu, một trái giá chừng năm bun.

Chỉ nghe mấy chuyện đó thôi cũng cảm thấy chẳng hay ho gì. Những người con gái như vậy, khi có khách, dù chẳng buồn bã cũng òa khóc, sau đó mọi việc đều nhanh nhẩu, qua loa. Khách còn chưa kịp quấn lại khố, cô ta đã đứng dậy:

– Nếu có duyên, mình sẽ gặp lại!

Và không quên đến đòi tiền thù lao nơi nhà chủ trên đường về.

NGƯỜI ĐÀN BÀ DẪN KHÁCH TẠI TRÀ QUÁN

Không có trong cả sổ tay chi tiêu

Tiền trả cho người dẫn khách

Để rồi thu chi bất nhất

Ngựa ơi, ngựa ơi mau dừng lại

Ta lại hẹn nhau xuân sau sẽ tới.

Cuộc hành trình “nay đây mai đó” luôn buồn bã nhưng nếu đêm có nhà trọ và làm người tình của ai đó dù chỉ một đêm thì lại khác. Tuy không có thời gian ngủ do giao kèo ngắn ngủi này nhưng những mệt mỏi ban trưa và nỗi buồn nhớ quê hương sẽ được an ủi phần nào.

Cho đến lúc này, tôi đã kiếm sống bằng hầu hết các nghề nhưng mọi việc đều ít nhiều gặp trắc trở. Đến cả Phật cũng bỏ rơi tôi hay sao mà nay tôi lại trôi giạt đến xứ Naka no jizo, vùng Furuichi, tỉnh Ise, trao phận mình cho một trà quán ở vùng núi này. Người ta gọi tôi là “con gái” nhưng thật ra tôi là người để tiếp khách. Khách hàng của tôi là người xứ này.

Kimono mà tôi mặc không khác gì những kiểu đã lỗi thời của các Tayu khu Shimabara ở Kyoto nhưng có vẻ phù hợp với mảnh đất này. Có bài ca của một người nữ khất thực thời Kambun[13] thường hát ở vùng núi giữa nội cung và ngoại cung Ise: “Thật đáng buồn tủi làm sao. Nay tôi để lại tên cho người qua lại”. Ai cũng hát với một giọng điệu như nhau. Ngay cả cách ngồi, tiếp chuyện cũng học theo điệu bộ, cử chỉ của các diễn viên nên không đến nỗi thấp kém, có thể làm bạn đối ẩm với khách. Khi làm việc ở đây tôi cũng phát huy một cách khéo léo những kinh nghiệm trước đây của mình, ra sức tán thưởng cả những người không tế nhị, tinh tường, để lấy lòng họ. Nhưng ở đời người ta chỉ thích những cô gái trẻ đẹp, những nếp nhăn xuất hiện trên khuôn mặt tôi khiến không lâu sau đó, khách gọi đến tôi thưa thớt dần.

Cho dù là những cô gái đến từ những vùng quê xa xôi thì bây giờ họ đã khôn ngoan hơn trong chuyện ái tình. Cũng như không dễ lừa những phụ nữ dày dặn kinh nghiệm dù là làm tình trong bóng tối. So phong cách của những cô hầu trà ở Akenogahara, trong bộ kimono màu tím đậm với nhiều hoa văn khác nhau, bên trong cổ áo có đặt miếng lót màu đỏ thẫm và luôn trong dáng vẻ cố tình mời gọi khiến người bên cạnh nhìn thôi cũng đủ mắc cỡ. Nhưng nhờ furisode nên trông họ trẻ hơn so với tuổi thật, họ có thể mời được khách từ các đoàn khắp nơi đến viếng đền. Rời khỏi Furuichi, cũng một con đường, tôi lưu lạc đến Matsusaka và lại bị cuốn vào cõi phù thế, trở thành người hầu kiệu tại một lữ quán. Ban ngày tôi có thể thong thả nghỉ ngơi, nhưng từ khoảng hai giờ chiều thì bắt đầu bận rộn đến tận khuya. Sau khi nghỉ trưa, tôi chuẩn bị trang điểm. Loại phấn trang điểm các cô hầu ở đây thường dùng là loại phấn trắng nổi danh của Ise. Tóc họ luôn được búi gọn và xức dầu bóng láng vì quan niệm rằng “trên đầu là nơi thần thánh ngự trị”.

Tương truyền Nữ thần mặt trời sau một thời gian dài ẩn trú đã xuất hiện trên đỉnh núi Takakurayama với điệu múa Kagura rất gợi cảm, quyến rũ. Sự xuất hiện của Nữ thần được ví như đã đem lại ánh sáng cho vạn vật từ trong bóng tối. Từ đó, các cô hầu ở đây cũng trang điểm khuôn mặt trắng toát để đón khách đi viếng đền về từ trong đêm tối. Họ luôn gọi chính xác tên phiên xứ, quê quán của khách: “Đây là quý ông ở Harima, còn vị này ở Bingo”, thậm chí dùng tiếng địa phương – nơi xuất thân của từng người khách để làm vui lòng họ. Khách chưa kịp kỳ kèo thêm bớt giá nhà trọ, họ đã bám theo không rời, hệt như các cô đã phải lòng khách. Các cô nhanh chóng đem hành lý của khách vào trong, khách vừa ổn định thì ngay lập tức, các cô quay ngoắt thái độ. Không buồn trả lời khi khách gọi, nếu có thì cũng trả lời qua loa, đại loại:

– Châm cho tôi điếu thuốc nhé!

– Lồng đèn ngay trước mũi đấy thôi!

Hay khách có thúc giục:

– Bồn tắm chuẩn bị lâu nhỉ?

Các cô sẽ cười:

– Sao nóng tính quá vậy?

Hoặc nếu có chút chuyện muốn nhờ, khách có gọi đến phòng:

– Phiền cô thay giùm miếng thuốc dán.

Các cô chẳng buồn nhìn:

– Hai, ba ngày nay tôi bị đau tay.

Nếu đường may ống tay áo yukata bị sút chỉ:

– Cô cho mượn kim chỉ.

Các cô sẽ tỏ vẻ ngạc nhiên:

– Dù chúng tôi có là phận làm thuê thấp kém thế nào đi nữa, lẽ nào lại nghĩ chúng tôi là hạng cầm kim chỉ may vá sao?

Nói rồi các cô định đứng dậy bỏ đi thì khách ngăn lại:

– Thôi thì ít gì cũng ở lại uống chút rượu đã nào! Sau đó khách đem bày các đặc sản, cá muối đem theo từ quê nhà ra để thưởng thức. Đến khi khách say khướt không biết gì nữa, các cô để khách cho tay vào nẹp áo:

– Mệt mỏi trên đường đi vậy mà ngài vẫn thật đáng yêu.

Nói rồi cô ta vuốt nhẹ đôi má còn hằn dấu quai nón, bóp nhẹ đôi gót chân đã chai sạn của khách. Đến lúc đó thì bất kỳ người đàn ông nào cũng quên hết những suy tính bạc tiền ban trưa, kéo túi đựng tiền lại gần và rút một trăm bun ra, lấy giấy gói lại và nhét vào ống tay áo của cô gái. Ngay cả người keo kiệt đến mức kỳ kèo ba bun giá đi ngựa về vẫn hoàn toàn khác biệt khi rơi vào đường sắc tình này.

Thông thường, các cô này được thuê để tiếp đón khách, giữ khách lại quán trọ nhưng không họ được nhận tiền công, chỉ được cho ăn cơm. Vì vậy, ban đêm, nếu các cô tiếp khách riêng theo đề nghị của người chủ khác thì tiền công cũng phải chia phần cho người chủ đó. Các vật dụng sinh hoạt hàng ngày thì ngoài trang phục chủ cho, các cô sẽ nhận chu cấp từ những vị khách quen như một thông lệ xưa nay ai cũng biết. Các cô phụ trách cơm nước cũng thấy đó mà học theo, khi nào đông khách, các cô đến lấy lòng khách và trở thành người hầu làm hai việc.

Những tháng ngày làm việc ở đây trôi qua nhanh chóng, dung nhan cũng không còn phù hợp để làm người đón tiếp khách nên tôi lại bị đuổi việc. Tôi lưu lạc đến vùng biển Kuwana, cũng ở Ise, đứng lẫn trong dòng người ở bến thuyền, buôn bán kim chỉ. Tôi không dám đến những nơi nhìn ra tôi là một kẻ lang thang, mà chỉ đến những chiếc thuyền lợp mái tranh đang neo đậu ở bến. Đem theo túi vải đựng hàng mà không mở ra, quả thật ở đời, nghề bán sắc tình thật muôn hình vạn trạng.

BÀI CA CỦA NHỮNG NGƯỜI ĐI ĐÊM

Bước chân rón rén trong đêm huyền

Một gã vác gậy tre, đuổi chó

Ca bài “Chiếc áo ngủ của em”

Trời đêm, tiếng chuông đêm.

Cho đến bây giờ tôi đã làm đủ mọi việc mà một người phụ nữ có thể làm, nay dấu vết của thời gian đã lưu lại thành những nếp nhăn trên mặt, tôi quay về lại “biển tình” Shinmachi ở Osaka. Nhờ những người quen biết trong quá khứ, tôi được thuê làm người trông sóc các du nữ. “Vật đổi sao dời”, nghĩ lại thấy thật xấu hổ. Trang phục của người trông sóc du nữ được quy định rõ ràng, ai nhìn vào cũng biết với chiếc tạp dề màu cam nhạt, đai lưng bản rộng trung bình, thắt về bên hông trái, trên người lủng lẳng các loại chìa khóa. Thỉnh thoảng họ luôn thò tay vào nẹp áo để kéo vạt áo sau lên một chút như một thói quen. Trên đầu luôn choàng một chiếc khăn, chân bước nhẹ nhàng không phát ra tiếng động. Lúc nào cũng tỏ vẻ nghiêm khắc, khó chịu nên tuy thật lòng không như vậy vẫn khiến người khác sợ hãi. Việc chăm coi, dạy dỗ Tayu kỹ lưỡng là nhiệm vụ của họ. Ngay cả những cô nhút nhát bẩm sinh cũng được họ chỉ bảo thành những du nữ khôn ngoan, biết chiều lòng khách. Những người này bắt các du nữ làm việc không có ngày nghỉ, làm mọi cách để đem lại lợi ích cho chủ. Do tôi biết rõ mọi chuyện của các du nữ nên thường hay trách mắng những bí mật của họ khiến cả Tayu cũng e dè, khách cũng lấy làm ngần ngại nên chưa đến ngày gửi tiền lễ, họ đã vội nộp tiền, cứ như thể phải nộp cho quỷ sông Kinzunokawa sáu bun để xin qua đường[14] vậy.

Làm điều ác với người thì chẳng tồn tại được lâu. Bị mọi người bắt đầu căm ghét nên tôi khó lòng sống ở nơi này nữa. Tôi chuyển đến vùng ngoại ô Tamatsukuri. Ở nơi hoang vu hẻo lánh này không hề có cửa tiệm buôn bán nào,chỉ lác đác một vài ngôi nhà nhỏ. Tôi chọn một căn nhà thuê khuất sâu, giữa ban ngày ban mặt dơi cũng có thể bay ra,làm nơi ẩn náu. Không có tiền chi tiêu cho cuộc sống hàng ngày nên tôi đã phải bán bộ quần áo duy nhất của mình. Khi cần củi cho ngày hôm sau, tôi chẻ nhỏ các tấm ván cũ. Bữa ăn tối của tôi không gì khác ngoài một tách nước trắng và ít đậu rang.

Vào những đêm mưa gió giông bão, mọi người sợ hãi những cơn sấm sét còn tôi lại cầu mong nếu thần linh biết đến nỗi buồn nhân thế, hãy cho sét đánh trúng tôi. Bây giờ, tôi chẳng còn luyến tiếc sinh mạng này nữa. Đối với tôi, cuộc sống này đã trở nên hoàn toàn vô nghĩa, chán ngán. Tôi cũng đã rất mệt mỏi trong cái thế giới trôi nổi, phù phiếm, xa xỉ này. Tuổi tác chồng chất, nay tôi đã sáu mươi lăm tuổi. Nhưng nhờ làn da mỏng và thân hình nhỏ nhắn nên nhiều người thoạt nhìn đều cho rằng tôi mới ngoài bốn mươi. Tuy vậy, tôi cũng chẳng thấy vui vì điều này. Nhớ lại những chuyện đã trải qua suốt một đời người, tôi để lòng mình lắng lại và ngắm nhìn quang cảnh ngoài khung cửa sổ.

Bỗng hiện lên bóng những đứa trẻ đội lá sen, bê bết máu từ hông trở xuống. Khoảng chín lăm, chín sáu đứa bé vừa khóc lóc thảm thiết vừa nói từng từ rời rạc: “cõng con, cõng con”. Tôi nghĩ bụng: “Oan hồn của những người phụ nữ đã chết khi sinh khó mà người ta hay kể đây sao?” và định thần nhìn lại. Nào ngờ lũ trẻ lao nhao: “Ôi, mẹ thật tàn nhẫn!”. Tôi buồn bã hiểu ra đó là những đứa trẻ tôi đã bỏ rơi ngay từ lúc chúng mới tượng hình trong bụng mình. “Nếu mình sinh và nuôi chúng lớn lên, hẳn đã đông đúc như dòng họ Wada[15] và đáng chúc mừng biết bao”. Tôi hồi tưởng quá khứ trong một niềm hoài nhớ vô hạn. Được một lúc, những cái bóng ấy biến mất. Khi nhìn thấy những cái bóng đó, tôi cảm thấy chắc chắn rằng những ngày tháng đau khổ của tôi cuối cùng đã kết thúc. Tuy nhiên, khi bình minh đến, tôi lại thấy tiếc nuối sinh mạng này và cảm thấy khó lòng vứt bỏ nó dù rằng chỉ là một sinh mạng tầm thường với một cuộc đời buồn tủi.

Tôi nghe ngóng nhà hàng xóm sát vách. Có ba người phụ nữ ở cùng nhau, hình như tất cả ở độ tuổi năm mươi. Những phụ nữ này ngày nào cũng vậy, ngủ cho đến tận trưa. Tôi không biết họ làm gì để kiếm sống. Lấy làm lạ nên tôi để tâm theo dõi họ một cách cẩn thận.

Ngạc nhiên là buổi trưa và buổi tối họ ăn uống như ông chúa, bà hoàng với các món ăn không tương xứng với địa vị, thân phận. Họ mua cá con được đánh bắt từ bờ biển Sakai và dùng chúng với rượu sake thượng hạng một cách bình thản. Tạm gác chuyện thế gian khó sống, còn lâu mới đến Tết mà họ đã bàn chuyện áo quần:

– Kimono mặc Tết này ta chọn vải mỏng, màu trứng gà, nhuộm hoa văn là những chiếc thuyền đang căng buồm lướt trên những ngọn sóng và những chiếc quạt nhà Đường, đai lưng màu xám để có thể nổi bật vào ban đêm, thắt bên trái và nơ nhuộm năm màu.

Nói những lời như vậy vào lúc này, chắc họ phải là những người phụ nữ khá giả.

Kết thúc bữa ăn tối, họ bắt đầu sửa soạn, trang điểm. Họ dùng loại phấn trắng rẻ tiền thoa nhiều lần lên mặt, dùng mực tô tóc hai bên thái dương, tô đôi môi cho đến khi nó sáng bóng lấp lánh và cẩn thận thoa phấn trắng che các nếp nhăn từ cổ xuống ngực, cẩn thận không làm dính bẩn vào cổ áo. Họ dùng đến mấy lõi búi tóc vì mái tóc đã thưa thớt nhiều, rồi búi gọn gàng bằng một chiếc trâm cài đầu theo kiểu shimada và cuộn chặt nó ba vòng bởi một chiếc lõi nhỏ bằng giấy, bên trên cột nó bằng một sợi dây có độ rộng vừa đủ để gấp nếp theo kiểu takenaga. Họ mặc kimono xanh đậm và thắt chiếc đai lưng bằng vải bông màu trắng ra phía sau. Chân mang tất tabi, đi dép rơm, kẹp trong nẹp áo khăn giấy và thắt sợi dây xoắn quanh hông. Họ chờ cho đến lúc trời tối, không còn bóng người. Thế rồi, ba người đàn ông trẻ, khỏe xuất hiện. Những người này mặc áo khoác ngắn, quấn khăn trên đầu và dùng mũ trùm dài kéo xuống che đôi mắt. Cả ba đều cầm chiếc gậy tre thật to, mặc quần bó cột dây, đi tất cổ cao cùng giày rơm, cầm theo tấm chiếu đã được cuộn tròn.

– Bây giờ cũng vừa đúng lúc!

Nói rồi họ dẫn ba người phụ nữ đi.

Nhà hàng xóm ở phía Nam là hai vợ chồng làm nghề chằm áo đi mưa để kiếm sống. Người vợ cũng trang điểm kỹ càng, mua bánh nếp cho đứa con gái mới lên năm rồi dặn dò:

– Cha mẹ có việc phải đi ra ngoài. Khi cha mẹ không có ở nhà, con nhớ trông coi mọi thứ cẩn thận nhé.

Nói xong, người cha ẵm đứa con nhỏ khoảng hai tuổi trước ngực, người mẹ khoác chiếc áo cũ. Họ dòm xung quanh với vẻ lo lắng như sợ những người hàng xóm bắt gặp rồi vội vã ra khỏi nhà. Tôi không rõ họ đi đâu làm gì.

Sáng hôm sau, ba người phụ nữ trở về nhà nhưng dáng vẻ của họ hoàn toàn khác so với khi tôi nhìn thấy họ vào buổi tối trước đó: quần áo nhàu nát, những bước đi không vững, hơi thở hổn hển, vừa đi vừa nói những lời khó hiểu. Tôi thấy họ uống chút nước ấm pha muối. Sau khi ăn vội một bát cháo, họ tắm rửa và ngồi ở đó một thời gian để trấn tĩnh tinh thần. Người đàn ông rút mớ tiền lẻ từ trong tay áo kimono ra, tính toán gì đó và giữ lại năm bun trong số mười bun của từng người rồi ra về.

Sau đó ba người họ tụ tập lại, tâm sự với nhau về những việc đã xảy ra.

– Đêm qua tôi thật xui xẻo. Chẳng gặp được người nào đem theo khăn giấy cả.

– Còn tôi, toàn gặp bọn trẻ sung mãn. Đến lúc tiếp người khách thứ bốn mươi sáu, tôi đứt hơi, toàn thân ê ẩm, chẳng còn cảm giác gì cả. Vậy mà sau đó còn phải tiếp thêm bảy, tám người nữa.

Người phụ nữ còn lại không nói gì, chỉ cười khúc khích nên hai người kia lên tiếng hỏi:

– Chuyện gì thế?

– Chưa có khi nào tôi lúng túng như đêm qua. Sau khi tôi rời khỏi đây theo con đường quen thuộc, tôi đến Temma định chờ nhóm thợ làm thuyền Kawachi. Ở đó, tôi chú ý đến một cậu bé, dáng vẻ công tử được nuông chiều, đâu chừng mười sáu mười bảy, tóc trước vẫn còn chưa cạo[16]. Tuy người nhà quê nhưng các nét đâu ra đó, lộ rõ ra ngoài, trông thật dễ thương. Cậu ta đi chung với một người nông dân cùng làng, nhìn đám phụ nữ với vẻ lạ lẫm, hiếu kỳ. Người nông dân đi cùng chỉ vẽ thế này thế nọ, “với mười bun[17], biết đâu kiếm được món hàng bất ngờ đấy”. Thế là không chần chừ, cậu ta nắm lấy tôi: “tôi thích cô này” và lôi tôi lên chiếc thuyền nhỏ. Sau nhiều lần vừa nghe tiếng sóng và cảm nhận thiên nhiên, vừa chung gối, bằng đôi tay mềm mại, cậu ta vuốt nhẹ sườn tôi và hỏi: “Cô bao nhiêu tuổi?” Tôi xấu hổ quá, im lặng một lúc rồi giả giọng nhỏ nhẹ, ngọt ngào: “Tôi mười bảy tuổi”. Người bạn tình trẻ tuổi của tôi đã rất vui mừng: “Vậy cùng tuổi với tôi rồi”. May mắn là khi đó trời tối nên cậu ta không thể nhìn thấy rõ được dáng vẻ cùng những nếp nhăn trên khuôn mặt của tôi. Chứ tôi 58 mà nói 17, chẳng phải gian dối đến những 42 tuổi sao? Khi tôi sang thế giới bên kia, chắc chắn sẽ bị quỷ rút lưỡi quá. Tôi hy vọng mọi tội lỗi có thể được tha thứ vì đấy là cách duy nhất để kiếm sống. Sau đó, tôi đi về hướng Nagamachi và được gọi vào một quán trọ dành cho khách hành hương. Một nhóm những người hành hương đang ngồi xếp hàng nghiêm chỉnh như đang tham gia trong một buổi lễ gọi tên Thần Thánh, chư Phật. Đèn lồng bên trong chiếu sáng, khiến tôi phải quay đi, che bớt khuôn mặt khi bước vào nhưng chẳng ai lên tiếng với tôi. Dù là người nhà quê đi nữa, chẳng ai chấp nhận một người phụ nữ lớn tuổi đi tiếp khách cũng là chuyện đương nhiên. Có buồn tủi cũng đành chịu, tôi cất tiếng: “Có vị nào muốn vui chơi đêm nay không? Nếu ở lại đêm thì khác đấy, còn không thì nhanh thôi”. Mọi người nghe tôi nói vậy lại trở nên sợ hãi, co rúm cả người lại. Trong số đó, một người đàn ông có vẻ đứng đắn, chống ba ngón tay xuống sàn chào tôi thật lịch sự: “Thưa bà, xin bà đừng để bụng bọn thanh niên đang run như cầy sấy đây. Thật ra, bà đến đúng lúc chúng tôi đang kể chuyện con mèo già thành tinh, hóa thành bà già. Bọn họ tưởng tượng rồi sợ đấy thôi. Chứ mọi người ở đây, ai cũng muốn kiếp sau an lạc nên đang trên đường hành hương đến ba mươi ba địa điểm. Do tuổi trẻ bốc đồng mà gọi bà đến, chắc chắn họ sẽ bị Quan Âm Bồ Tát trừng phạt. Họ không có tình cảm yêu đương hay hận thù gì bà đâu. Xin bà hãy bỏ qua và vui lòng ra về”. Tôi nghe vậy lấy làm tức giận, nghĩ bụng nếu bỏ về thì thiệt thòi quá nên nhìn quanh căn phòng, rồi lấy một chiếc ô gần đó để thay cho tiền công mười bun.

Người phụ nữ đó vẫn say sưa kể:

– Tóm lại phụ nữ chỉ lúc còn trẻ mới là hoa thôi, quy luật ở đời mà. Chứ bây giờ phụ nữ trẻ cũng nhiều, người đẹp cũng nhiều. Có người dung mạo còn bị nhầm lẫn là Tenjin nữa cơ mà. Cho nên mới nói, những người làm nghề như chúng ta thật bất hạnh, chẳng phân biệt cấp bậc, cứ mười bun, người nào như người nấy. Vì thế người nào đẹp thì sẽ thấy mình thiệt thòi ghê gớm. Cái nghề này, phải mà có xứ nào không có ánh trăng thì còn được.

Họ an ủi nhau. Nghe chuyện của họ, tôi hiểu ra đây là những soka[18]. “Dù có bao biện là kiếm sống đi chăng nữa, gần tuổi này rồi mà còn làm nghề ấy thì đúng là đáng sợ”. Tôi cười họ và nghĩ: “đừng làm nghề đó nữa, chết đi là xong chứ gì”. Nhưng nghĩ lại chính tôi cũng đã đến đường cùng và cũng đã tiếc rẻ mạng sống của mình đấy thôi.

Ở phía sau ngôi nhà thuê mà tôi sống có một người phụ nữ hơn bảy mươi tuổi. Bà ta đang sống trong tình cảnh rất đáng thương và luôn than khóc vì đôi chân tật nguyền, không thể đi đứng được. Một hôm, bà ấy nhắc nhở tôi:

– Người xinh đẹp như cô mà không làm gì, cứ đờ đẫn ra như thế sao? Tại sao cô không đi ra ngoài vào ban đêm và kiếm tiền như những người khác?

Tôi nói:

– Ai chịu chấp nhận tôi ở tuổi này chứ?

Ngay lúc đó bà ấy trở nên tức giận, mặt đỏ lựng mắng tôi:

– Nếu không vì đôi chân này thì tôi đã đội tóc giả che đầu tóc bạc đi, sửa soạn giả làm quý phu nhân mà đi lừa thiên hạ rồi, tiếc là không đi đứng tự do được mà thôi. Chứ cô thì nên làm đấy.

Những lời nói của bà ấy khiến tôi dao động. Nghĩ đến cảnh chết vì đói, tôi không cam lòng.

– Vậy tôi sẽ làm thử nhưng ăn mặc thế này thì thật khó lòng...

– Chuyện đó thì tôi có cách giải quyết ngay.

Bà ta nói vậy và vội vã trở ra rồi trở lại gần như ngay lập tức cùng với một người đàn ông cao tuổi dáng vẻ rất lịch sự. Khi nhìn thấy tôi, người đàn ông nói:

– Đúng là tiền giấu chỗ tối mà!

Rồi ông ta quay về nhà, gửi đến ngay cho tôi một túi vải. Trong đó là một bộ kimono furisode, một chiếc đai lưng, hai chiếc dây thắt lưng, một đôi tabi vải bông. Đây là trang phục cho thuê với giá từng món như sau:

Kimono furisode: 3 bun[19] một đêm.

Đai lưng: 1 bun 5 rin[20] một đêm.

Dây thắt: 1 bun một đêm.

Tất tabi vải bông: 1 bun một đêm.

Dù đi mưa giá 12 bun.

Guốc gỗ sơn mài: 5 bun một đôi.

Nói chung không thiếu thứ gì để hành nghề yahotsu[21]. Đến giờ chỉ việc mặc vào mà thôi.

Tôi cố gắng tập hát một đoạn trong bài Chiếc áo ngủ của em[22] nhưng không ổn nên để gifu[23] giả giọng phụ nữ hát thay. Tôi đi lang thang, băng qua những chiếc cầu trong đêm sương, cảm thấy tủi phận mình những tháng năm cuối đời.

Nhưng thời bây giờ, người ta cũng đã trở nên khôn ngoan hơn. Chỉ phải trả mười bun nhưng họ sẵn sàng hẹn dưới ánh đèn hoặc dẫn đến chỗ họ đang trực đêm để xem kỹ mặt để lựa chọn, còn hơn cả xem mặt Tayu hay Tenjin. Cũng khác với ngày xưa, chẳng ai chọn soka xấu xí hay đã lớn tuổi. Có câu “ngàn người sáng mắt thì cũng có ngàn người đui mù”. Nhưng thực tế, ngàn người sáng mắt chẳng có lấy một người mù. Cuối cùng, bầu trời phía Đông hửng sáng, tám tiếng chuông, rồi lại bảy tiếng chuông[24] vang lên, tiếng phu xe ngựa lục đục thức dậy. Tôi vẫn đi quanh trên các con đường cho đến khi người thợ rèn và người của tiệm đậu hũ kéo chiếc cửa lùa mở cửa tiệm. Phải chăng dáng vẻ của tôi đã không còn phù hợp với công việc yahotsu này? Khi không có lấy một người đàn ông nào chịu làm khách của mình, tôi hiểu ra rằng cuộc đời sắc dục của tôi chấm dứt.

NĂM TRĂM VỊ LA HÁN TRONG TRÁI TIM TÔI

Về lại quê xưa, xứ tịnh độ

Nhìn lại mặt người đã khuất xa

Những ai đi qua đời ta

Tay áo thấm đẫm nước mắt

Ôn lại một đời phấn hoa.

Khi mùa đông đến, cây rừng chìm vào giấc ngủ đông, những chiều hoàng hôn với nhánh cây anh đào cũng phủ đầy tuyết cứ kéo dài. Nhưng rồi thời tiết sẽ đổi thay, vạn vật sẽ đón mừng ánh bình minh của mùa xuân. Chỉ có con người là không như vậy, đối với họ điều đó nghĩa sẽ thêm tuổi, sẽ già đi và cuộc đời chẳng còn thú vui gì. Những người đã làm bao việc xấu xa trong quá khứ như tôi, nghĩ lại càng thấy xấu hổ thật sự. Với một quá khứ đầy tội lỗi, đáng xấu hổ thì tôi cần làm một điều gì đó để chuộc lỗi và cầu nguyện cho mình được giải thoát khi sang thế giới bên kia và có thể được tái sinh ở kiếp sau. Đó là con đường duy nhất tôi phải làm theo, vì vậy một lần nữa, tôi quay trở lại Kyoto.

Ở đây tôi như đã tìm lại được chính bản thân mình khi hành hương đến chùa Daiun[25], nơi được coi là cực lạc của thế giới này. Tôi đến đúng dịp lễ “Pháp danh”[26] nên thấy mình thật may mắn. Tôi vừa niệm Phật vừa rời khỏi đền thờ chính. Nhìn một lượt phía trước mặt thì thấy có sảnh đường với các bức tượng năm trăm vị La Hán. Tôi đến gần và thử nhìn vào trong, chiêm ngưỡng các bức tượng. Tôi không biết ai là nhà điêu khắc đã tạc nên những bức tượng này nhưng trông thật công phu, sống động. Mỗi bức tượng có một dáng vẻ rất riêng. Tương truyền trong số hàng trăm khuôn mặt này, chắc chắn sẽ có khuôn mặt người mà ta nghĩ đến.

Tôi nghĩ bụng “Chắc là vậy” và bắt đầu quan sát một cách cẩn thận. Quả thật, toàn những khuôn mặt y như những người từng chung gối trong suốt những tháng năm của cuộc đời tôi. Nhìn kỹ lần nữa thì kia, với một nốt đen được khắc trên cổ tay, hệt như ngài Yoshi phố Chojamachi, người duy nhất tôi đã từng thề non hẹn biển thật nặng lòng bằng cách xăm tên ông ấy lên trên cổ tay thời làm du nữ. Và kia, bức tượng đang ngồi trên góc một tảng đá kia chính là hình ảnh ông chủ mà tôi đã phục vụ khi ở Kamigyo. Tôi đã có nhiều buồn khổ với ông chủ này nên không thể nào quên được.

Tiếp theo, phía bên kia, tôi nhìn thấy hình ảnh của Gobei, người tôi đã từng chung sống một nhà. Đến cả cái mũi cao cũng y hệt. Chúng tôi đã một lòng thành tâm thành ý trong những ngày tháng dài và nó đã gợi cho tôi nỗi nhớ đặc biệt đến nỗi tôi chăm chú nhìn mãi. Nhìn sang bên này, một người đàn ông to mập mặc kimono vàng nhạt lộ một bên vai kia, “giống ai nhỉ?” – tôi thử nhớ lại. “A! nhớ ra rồi. Chính là anh ta!” Đó là Dampei ở Kojimachi, người đã thường xuyên qua lại với tôi mỗi tháng hơn sáu ngày khi tôi làm việc tại Edo.

Tiếp theo, trên dãy đá trong góc, có một khuôn mặt trắng trẻo, đẹp trai, hiền lành. Tôi đã nhớ ra người có khuôn mặt như vậy. Đó là một diễn viên ở Shijowara sớm rời bỏ sàn diễn. Chúng tôi quen biết nhau khi tôi làm việc ở quán trà. Tôi cũng là người phụ nữ đầu tiên anh ta biết đến. Vì say đắm tôi, anh ta đã cố gắng dốc hết sinh lực vào tình yêu với tôi bằng nhiều cách khác nhau và chẳng bao lâu thì kiệt sức. Và như ánh đèn vụt tắt, ở tuổi 24, anh ta được đưa về với đất mẹ ở chân đồi Toribeno. Ôi! Chiếc cằm mỏng và đôi mắt trũng, không nghi ngờ gì nữa rồi.

Một vị với bộ ria mép trên, cái đầu hói và khuôn mặt hồng hào. Nếu không có bộ ria mép, hẳn tôi đã lầm với người khác. Ông ta chính là vị trưởng lão của một ngôi chùa, người từng khiến tôi khốn khổ khi trở thành Daikoku năm ấy. Ngay cả một người dù có phải kéo dài việc yêu đương cũng không lấy gì làm ngạc nhiên như tôi đây mà còn bị ông ta hành hạ bất kể đêm, ngày, suýt bị ho lao. Nhưng đúng là sinh mạng con người ta cũng có giới hạn, người sung mãn như ông ta rồi cũng chết đi, trở thành làn khói trắng.

Tiếp theo, dưới một gốc cây khô héo, tôi thấy một vị có vẻ thông minh với vầng trán rộng, tóc trước trán được cạo nhẵn. Miệng không nói nhưng tay chân cứ như cử động thật sự. Càng nhìn tôi nhớ đến một người mình đã từng yêu thương khi xưa. À, đây là nhân viên coi kho đến từ vùng Kyushu trong thời gian tôi hành nghề như một người hát rong. Trong vô số người khách đến rồi đi, thay đổi hàng ngày, ông ta say đắm tôi đến mức sẵn sàng hy sinh cả cuộc đời của mình vì tôi. Tôi không bao giờ có thể quên những niềm vui nỗi buồn mà chúng tôi đã cùng chia sẻ. Ông ta đã cho tôi nhiều tiền bạc đến mức người khác phải ghen tị. Thậm chí còn tận tình tìm mọi cách để trang trải chi phí hành nghề cho tôi.

Tôi ngắm tất cả năm trăm bức tượng La Hán trong tĩnh lặng, không bức tượng nào là không gợi nhắc những người xưa. Cuộc đời du nữ đầy khổ sở mà tôi đã trải qua hiện lên trong từng kỷ niệm. Chính tôi cảm thấy quả thật không gì tội lỗi bằng thân phận người phụ nữ buôn hương bán sắc. “Chỉ một đời người mà gặp gỡ, đụng chạm với hơn mười ngàn người đàn ông. Thật đáng xấu hổ khi tôi vẫn còn tồn tại trên thế giới này sau những tội lỗi tôi đã gây ra”. Nghĩ đến đó, ngực tôi nóng ran, nước mắt nóng hổi lăn dài trên gò má như những bọt nước sôi, chẳng mấy chốc tôi chìm vào cơn mê. Tôi quên mất mình đang ở chùa, sau đó ngã lăn ra đất, khóc lóc trong đau khổ tột cùng. Các nhà sư vội chạy ra xem có chuyện gì. Đúng lúc đó:

– Sắp tối rồi!

Một người trong số họ lên tiếng, và tiếng chuông vang lên khiến tôi bừng tỉnh.

– Điều gì làm cho bà ấy đau khổ đến mức như vậy nhỉ?

– Phải chăng một trong những bức tượng La Hán đã nhắc lại quá khứ đau buồn của thí chủ? Hình ảnh của đứa con đã chết hoặc trong những bức tượng này có người giống chồng của thí chủ nên đã khiến bà khóc, có phải vậy không?

Họ ân cần hỏi han khiến tôi càng thêm xấu hổ đến mức không thể nói lời nào. Tôi vội vã ra khỏi cổng chùa và đó cũng là lúc tôi đã nhận ra điều to lớn quan trọng nhất của một đời người. Nhục thể con người ta rồi sẽ thối rữa, xương cốt sẽ thành tàn tro và được chôn lấp dưới cây cỏ. Chỉ có cái tên là còn lại.

Tôi vừa suy nghĩ vừa lê đôi chân của mình đến chân núi Narutaki. Từ đây, để bước lên ngọn núi Bồ Đề, tôi không còn bị ràng buộc bởi điều gì nữa, phải tự giải thoát khỏi con tàu mà tôi đã leo lên trong suốt hành trình vượt biển khổ của cuộc đời. Tôi hy vọng đến được bờ bên kia và được cứu rỗi, giải thoát nên định ném mình vào hồ nước nơi đây. Nhưng một người có mối lương duyên khi xưa đã ngăn tôi lại và dựng cho tôi túp lều tranh tôi ở bây giờ.

– Chuyện sinh tử hay để thời gian quyết định. Hãy vứt bỏ vong niệm sai lầm lâu nay, quay về chánh niệm, giữ bản tâm và bước theo con đường mà Phật đã dạy.

Người ấy khuyên tôi như vậy. Tôi hết lòng biết ơn và từ đó, một lòng thành kính, tụng kinh niệm Phật cả ngày lẫn đêm, không nghĩ đến gì điều khác. Hôm nay chỉ vì lâu lắm mới có có hai chàng trai trẻ tìm đến nơi này mà tôi lại bị rượu làm cho dao động.

– Biết là cuộc đời của chúng ta vốn rất ngắn ngủi, vậy mà tôi đã kể một câu chuyện quá dài.

Tôi nói với hai chàng trai trẻ ấy như thế. Nhưng nếu xem đây là những lời sám hối cho tội lỗi đời tôi thì đám mây mù trong lòng tôi đã tan biến, tâm hồn cũng như mặt trăng sáng tỏ và nay chỉ biết vui thưởng đêm trăng mùa xuân. Rốt cuộc tôi cũng chỉ là người phụ nữ cô đơn, không chồng con, có che giấu cũng chẳng được lợi điều gì. Tôi đã kể lại thành thực toàn bộ cuộc sống của tôi từ những ngày còn là bông hoa nồng nàn hương sắc cho đến khi héo tàn. Cho dù tôi đã sống cả đời trong thế giới này với thân phận du nữ, nhưng không vì thế mà tôi kết thúc đời mình với trái tim vẩn đục.

❀ ❀ ❀

[1] *Chỉ các kuramono onna (ám vật nữ), khi được gọi đến phục vụ sẽ nhanh chóng đi ngay.

[2] * Higan: Ngày lễ Phật giáo được tổ chức vào dịp xuân phân (khoảng 20 tháng 3) và thu phân (23 tháng 9). Trong thời gian này người ta tổ chức những lễ hội có liên quan đến nghi thức Phật giáo. Nguồn gốc của những ngày nghỉ này có từ thời Thiên hoàng Shomu thế kỷ VIII. Theo tục lệ, những người dân sẽ dành một ngày để thăm viếng mộ ông bà, tổ tiên và 6 ngày còn lại dùng để tu hành 6 đức theo “Lục Đạo” (Sáu con đường) mà Phật giáo đã dạy để đạt thành chính quả.

[3] * Chỉ có đầu cổ búp bê làm bằng đất sét gắn sẵn vào một cây que. Còn lại người chơi tự gắn thêm vào.

[4] * Kuramono onna (Ám vật nữ): chỉ những người hành nghề sắc dục nên phải tránh ánh mắt người đời.

[5] * Trong Truyền thuyết Gikei có cảnh Benkei hàng đêm đi cướp dao, đến con dao thứ một ngàn thì gặp Ushiwakamaru và chịu thua.

[6] * Kyushu ngày nay.

[7] * Kimono dành cho phụ nữ từ 19 tuổi trở lên.

[8] * Xe kiệu dành cho giới quý tộc thời bấy giờ.

[9] * Kiểu thắt phía trước là kiểu phóng khoáng của du nữ, thắt phía sau thường là của con gái võ gia, có đức hạnh.

[10] * Tất mang khi mặc kimono.

[11] * Đồ giáp của samurai không thể đem đi nhuộm lại như kimono. Nói ra điều này chứng tỏ cô gái nói dối.

[12] * Nếu là con gái ronin, tức samurai thì có danh tính, tên hiệu. Nhưng cô gái hiểu nhầm là tên của tông phái thường dân.

[13] * Bun (văn): cũng là một đơn vị tiền tệ.

[14] * Khoảng 1661 – 1672.

[15] * Truyền thuyết phải bỏ 6 bun tiền vào quan tài người chết làm lệ phí qua sông Kinzunokawa.

[16] * Gia môn võ tướng Wada Yoshimori, cuối thời Heian đầu thời Kamakura có tổng cộng 93 gia đình.

[17] *Chỉ người chưa làm lễ nguyên phục (trưởng thành).

[18] * Giá quy định mỗi lần tiếp khách của các cô yahotsu (dạ phát).

[19] *Chỉ những người phụ nữ lớn tuổi làm nghề sắc dục.

[20] *Bun (phần): phát âm giống đơn vị bun (văn) nhưng có giá trị thấp hơn.

[21] * Rin (li): đơn vị tiền tệ giá trị thấp hơn bun.

[22] * Yahotsu (dạ phát): chỉ những người đi đêm.

[23] * Bài hát các soka hay hát hàng đêm để mời khách.

[24] * Gifu (ngưu phu): người dẫn đường cho các yahotsu.

[25] * Hai giờ sáng, bốn giờ sáng.

[26] * Đại Vân Tự.