VẤN ĐỀ GIA ĐÌNH LÀ HÀNG MUA MỘT TẶNG MỘT

Gia đình vốn là chiếc tổ ấm áp như vòng tay mẹ - nơi chúng ta có thể quay về bất cứ lúc nào, là nơi yêu thương chúng ta vô điều kiện. Thế nhưng ngày nay có bao nhiêu gia đình là tổ ấm, là nơi yêu thương chúng ta vô điều kiện như vậy? Giờ đây, đối với nhiều người thì gia đình là sự ràng buộc khiến họ cảm thấy bức bối. Gia đình trở thành nơi tiếp thêm sức mạnh và cũng là nơi khiến đôi vai chúng ta thêm nặng trĩu, là nơi ẩn náu của những mâu thuẫn tinh vi đằng sau những phút giây thân mật, là nơi tràn đầy thương yêu nhưng có cả sự ghét bỏ. Gia đình lúc nào cũng có hai mặt như vậy.

Từ khi làm công việc tham vấn gia đình tới giờ, tôi gặp rất nhiều người bị sang chấn, bị mắc hội chứng tâm lý nạn nhân, hay mang trong mình những niềm đau, nỗi buồn bắt nguồn từ gia đình thay vì sự ấm áp. Tôi đã từng có thời gian học về tham vấn gia đình và làm việc như một nhà trị liệu gia đình tại Đức. Sau khi trở về nước năm 2002, tôi vừa giảng dạy bộ môn tâm lý học gia đình ở trường đại học vừa làm công việc tham vấn gia đình. Đi qua những năm tháng ấy, tôi đã chứng kiến rất nhiều nỗi đau bên trong các gia đình Hàn Quốc lần châu Âu và nhận ra thật sai lầm khi nghĩ gia đình là nơi mọi người phải quan tâm, chăm sóc, yêu thương nhau, nhận ra gia đình có thể trở thành vườn ươm nuôi dưỡng những hạt giống bất hạnh.

Gia đình không thể lành mạnh và hạnh phúc chỉ với sự dựa dẫm. Ngược lại, nếu chỉ có sự dựa dẫm sẽ khiến các thành viên cảm thấy nặng nề và mệt mỏi. Erich Seligmann Fromm đã từng nói rằng yêu cũng cần kỹ năng. Vậy nên chúng ta cũng cần phải học nếu muốn xây dựng một gia đình lành mạnh, hạnh phúc.

Giữa những người cảm thấy cuộc sống hôn nhân mệt mỏi, khó khăn đều có một điểm chung: Chúng ta rất dễ bắt gặp những mặt hàng mua một tặng một khi đi mua sắm tại những siêu thị lớn. Nó vốn dĩ là một hoạt động marketing, vậy nhưng chiến dịch này lại cũng xuất hiện ở các gia đình và các cặp vợ chồng có vấn đề. Cuộc sống hôn nhân càng khó khăn, chúng ta càng cố đùn đẩy trách nhiệm cho nhau. Chúng ta bắn hàng hoạt mũi tên chỉ trích về phía đối phương, nào là tính cách quá khác nhau, nào là cuộc gặp của chúng ta ngay từ đầu đã là một sai lầm, rồi anhem quá ích kỷ, hay anhem thật tham lam. Lý do chính dẫn đến hôn nhân bất hạnh là hành động khiến bản thân bị tổn thương và thất vọng của đối phương. Thế nhưng, mối quan hệ gia đình và cả cuộc sống hôn nhân không trở nên khó khăn chỉ vì những hành động này. Ở đây, còn có thêm lý do “tặng” kèm, đó là cuộc sống hôn nhân của bố mẹ mà hai vợ chồng đã chứng kiến khi nhỏ và những tổn thương đã phải chịu đựng khi ấy. Lý do chính cùng với lý do tặng kèm “song kiếm hợp bích” khiến gia đình trở nên méo mó với sự bất mãn, bực bội và phẫn nộ.

Nếu chỉ mải miết tìm kiếm vấn đề ở phía đối phương, chúng ta chỉ càng xa rời mơ ứơc về một gia đình hạnh phúc. Chúng ta cần đối diện với những tổn thương và nỗi buồn trong quá khứ. Chỉ cố gắng, dồn hết thời gian tâm sức thay đổi đối phương trong khi bản thân không chịu thay đổi chẳng khác gì đã tràng xe cát. Đôi khi tìm hiểu “mặt hàng” đính kèm của bản thân sẽ đem lại hiệu quả hơn.

Tôi luôn tuân thủ theo một tiền đề cơ bản khi tiến hành trị liệu gia đình hay các cuộc hôn nhân có vấn đề. Đó là hỗ trợ các thành viên trong gia đình hiểu cả lý do chính lẫn lý do đính kèm của vấn đề gia đình. Khởi đầu của điều này là sự đồng cảm, tôn trọng tổn thương thời thơ ấu của đối phương cũng như ảnh hưởng của những tổn thương ấy. Khi đó, mối quan hệ của hai vợ chồng, của các thành viên trong gia đình sẽ thực sự thay đổi.

Những tiếc nuối trong quá trình tư vấn đã phát triển thành ý tưởng xây dựng nên một cuốn sách hướng dẫn về tâm lý gia đình mà ngay cả những người bình thường chưa từng học qua về tâm lý học có thể hiểu được. Có rất nhiều tài liệu về lý thuyết tâm lý học gia đình và tham vấn gia đình, nhưng phần lớn đều đổ cho các nhà nghiên cứu hay các chuyên gia về lĩnh vực này sử dụng. Vậy nên, tôi thấy cần có hướng tiếp cận đại chúng hơn, giúp người đọc có thể hiểu tâm lý học gia đình ở mức độ thường thức. Các vấn đề liên quan đến hôn nhân đình đang ngày một gia tăng, nhưng mọi người vẫn chưa thoải mái, cởi mở với hoạt động tham vấn gia đình. Và tôi đã nảy ra suy nghĩ về một cuốn sách tâm lý học gia đình có thể thay thế việc tham vấn. Tôi thực sự rất biết ơn vợ mình. Cô ấy đã ở bên, giúp tôi đọc soát, chỉnh sửa bản thảo rất tỉ mẩn, cẩn thận cho tới khi cuốn sách được phát hành. Trong quá trình viết tôi cũng đã chia sẻ và trao đổi với cô ấy rất nhiều. Giờ đây nhìn lại, đó là quãng thời gian vô giá với hai vợ chồng tôi. Và tôi cũng muốn gửi lời cảm ơn đến con trai. Tôi hy vọng con trai tôi khi lớn lên và đọc cuốn sách này sẽ nhận ra bản thân đã tiếp cho tôi nhiều sức mạnh đến nhường nào.

“Con trai à, cảm ơn vì con đã xuất hiện trong cuộc đời này. Nhờ con, bố đã được làm bố và thực sự hiểu hai tiếng “gia đình”."

Tôi tin rằng đứa trẻ nội tâm bị tổn thương, bị chối bỏ trong quá khứ là nguyên nhân chính cho tất cả những bất hạnh mà mọi người trải qua.

Vậy nên tiếc thương cho sự mất mát của những khát khao không được lấp đầy thời thơ ấu chính là khởi đầu của trị liệu.

— John Bradshaxv