“Nàng đã hứa sẽ khiêu vũ với tôi nếu tôi mang cho nàng những đoá hồng đỏ,” chàng sinh viên trẻ kêu lên; “thế mà trong cả khu vườn của tôi, chẳng tìm đâu ra nổi một đoá hồng đỏ.”
Từ chiếc tổ trên vòm cây sồi, chim Sơn Ca nghe thấy lời chàng. Nàng hé nhìn qua kẽ lá, lòng đầy ngạc nhiên.
“Không có lấy một đoá hồng đỏ trong toàn bộ khu vườn!” chàng than thở, đôi mắt đẹp ngấn lệ. “Chà, hạnh phúc sao mà mỏng manh dễ vỡ! Tôi đã đọc hết mọi sách vở của các bậc hiền triết, nắm trong tay mọi bí mật của triết học, thế mà chỉ vì thiếu một đoá hồng đỏ mà cuộc đời tôi ra nỗi khốn cùng.”
“Cuối cùng thì đây cũng là một kẻ si tình đích thực,” chim Sơn Ca thốt lên. “Đêm này qua đêm khác tôi vẫn cất tiếng ca về chàng, dẫu chẳng hề quen biết: đêm này qua đêm khác tôi gửi gắm câu chuyện của chàng vào các vì sao, và giờ đây tôi đã được tận mắt thấy chàng. Tóc chàng đậm màu như đoá lục bình, môi chàng đỏ thắm như đoá hồng hằng khao khát; nhưng niềm đam mê đã khiến khuôn mặt chàng tái nhợt tựa ngà voi, và nỗi buồn đã hằn lên vầng trán ấy.”
“Đêm mai nhà vua mở tiệc khiêu vũ,” chàng sinh viên trẻ thì thầm, “và người thương của tôi cũng sẽ có mặt. Nếu tôi mang cho nàng một đoá hồng đỏ, nàng sẽ nhảy cùng tôi đến tận lúc bình minh. Nếu tôi mang cho nàng một đoá hồng đỏ, tôi sẽ ôm nàng trong vòng tay, để đầu nàng tựa lên vai tôi, và bàn tay nàng nằm trọn trong tay tôi. Thế nhưng trong vườn lại chẳng có đóa hồng đỏ nào, nên tôi sẽ phải ngồi một mình lủi thủi, còn nàng sẽ bước qua đời tôi chẳng bận tâm. Nàng sẽ phớt lờ tôi, và trái tim tôi sẽ tan nát.”
“Quả thật đây là một kẻ si tình đích thực,” chim Sơn Ca ngẫm nghĩ. “Những gì tôi ca hát chính là nỗi niềm chàng đang gánh chịu — niềm vui của tôi hóa ra lại là nỗi đau của chàng. Tình yêu mới kỳ diệu làm sao! Nó trân quý hơn ngọc lục bảo, ngọc mắt mèo thượng hạng. Trân châu và lựu ngọc chẳng thể mua nổi, cũng chẳng bày bán ở chốn thị thành. Người ta không thể dùng vàng bạc để mua chuận từ các thương gia, hay đem ra cân đong đo đếm trên bàn cân.”
“Các nhạc công sẽ ngồi trên khán đài,” chàng sinh viên trẻ tiếp lời, “gảy những khúc nhạc tấu bằng dây, và người thương của tôi sẽ nhún nhảy theo tiếng đàn hạc cùng đàn vi-ô-lông. Nàng sẽ uyển chuyển lướt đi nhẹ tênh như thể đôi chân chẳng chạm đất, và những bậc vương tôn công tử xiêm y lộng lẫy sẽ vây quanh nàng. Nhưng nàng sẽ chẳng khiêu vũ cùng tôi, bởi tôi nào có đoá hồng đỏ nào để tặng nàng”; rồi chàng ngã người xuống thảm cỏ, vùi mặt vào hay bàn tay và oà khóc.
“Sao anh ta lại khóc nhè thế nhỉ?” Một chú Thằn lằn Xanh nhỏ thắc mắc khi chạy vụt qua với cái đuôiổng lên.
“Ừ nhỉ, sao thế được cơ chứ?” một chú Bướm đang lượn lờ quanh vạt nắng lên tiếng.
“Sao thế nhỉ?” một bông Cúc nhỏ thì thầm với bạn bên cạnh bằng chất giọng dịu ngọt, thủ thỉ.
“Cậu ta đang khóc vì một đoá hồng đỏ,” chim Sơn Ca đáp.
“Vì một đoá hồng đỏ á?” chúng kêu lên; “thật là nực cười hết chỗ nói!” và chú Thằn lằn nhỏ vốn có chút tính châm biếm liền cười phá lên.
Nhưng chim Sơn Ca thấu hiểu bí mật đằng sau nỗi buồn của chàng sinh viên. Nàng lặng lẽ đậu trên cành sồi, suy ngẫm về sự huyền diệu của Tình yêu.
Đột nhiên, nàng tung đôi cánh nâu sẫm, vút bay lên không trung. Nàng lướt qua lùm cây tựa một bóng ma, và bay là đà qua khu vườn cũng nhẹ nhàng như thế.
Ngay giữa bãi cỏ đứng sững một cội Hồng kiều diễm. Trông thấy nó, nàng bay tới và đậu lên một nhánh cây.
“Hãy cho tôi một đoá hồng đỏ,” nàng cất lời khẩn khoản, “và tôi sẽ hát tặng bạn khúc ca ngọt ngào nhất của mình.”
Nhưng Cây Hồng khẽ lắc đầu.
“Hoa của tôi trắng lắm,” nó đáp; “trắng như bọt biển ngoài khơi, và còn trắng hơn cả tuyết phủ trên đỉnh núi. Nhưng hãy tìm đến người anh em của tôi đang mọc bên chiếc đồng hồ mặt trời cổ kính kia, may ra cậu ta sẽ cho bạn thứ bạn cần.”
Thế là chim Sơn Ca bay sang cội Hồng đang mọc quanh chiếc đồng hồ mặt trời cổ.
“Hãy cho tôi một đoá hồng đỏ,” nàng khẩn khoản, “và tôi sẽ hát tặng bạn khúc ca ngọt ngào nhất của mình.”
Nhưng Cây Hồng khẽ lắc đầu.
“Hoa của tôi vàng lắm,” nó đáp; “vàng như mái tóc của nàng tiên cá ngồi trên ngai vàng bằng hổ phách, vàng hơn cả đóa thủy tiên nở rộ ngoài đồng nội trước khi mùa gặt đến với chiếc liềm sắc bén. Nhưng hãy tìm đến người anh em của tôi đang mọc ngay dưới cửa sổ của chàng sinh viên kia, may ra cậu ta sẽ cho bạn thứ bạn cần.”
Thế là chim Sơn Ca bay sang cội Hồng đang mọc phía dưới cửa sổ chàng sinh viên.
“Hãy cho tôi một đoá hồng đỏ,” nàng khẩn khoản, “và tôi sẽ hát tặng bạn khúc ca ngọt ngào nhất của mình.”
Nhưng Cây Hồng khẽ lắc đầu.
“Hoa của tôi đỏ lắm,” nó đáp, “đỏ như chân chim bồ câu, và đỏ hơn cả những cánh quạt san hô rực rỡ đang dập dềnh trong hang sâu đại dương. Nhưng mùa đông đã làm tê buốt nhựa sống trong tôi, sương giá đã vùi dập những chồi non, giông bão đã bẻ gãy cành lá, và năm nay tôi sẽ chẳng có lấy một đoá hoa nào.”
“Tôi chỉ cần đúng một đoá hồng đỏ thôi,” chim Sơn Ca nài nỉ, “chỉ một đoá hồng đỏ duy nhất! Không còn cách nào khác để tôi hái được nó sao?”
“Có một cách,” Cây Hồng đáp; “nhưng nó quá ư khủng khiếp đến mức tôi không dám kể cho bạn nghe.”
“Cứ nói cho tôi đi,” chim Sơn Ca quả quyết, “tôi không sợ đâu.”
“Nếu bạn muốn có một đoá hồng đỏ,” Cây Hồng nói, “bạn phải dệt nên nó từ tiếng hát dưới ánh trăng, và nhuộm nó bằng chính dòng máu từ trái tim mình. Bạn phải cất tiếng ca cho tôi nghe với bộ ngực tì sát vào một chiếc gai nhọn. Suốt cả đêm dài, bạn phải hát cho tôi, để chiếc gai đâm xuyên qua tim bạn, và dòng máu sự sống của bạn sẽ tuôn chảy vào mạch của tôi, hòa làm một với tôi.”
“Cái chết là cái giá quá đắt cho một đoá hồng đỏ,” chim Sơn Ca thốt lên, “và Sự sống thì vô cùng đáng quý đối với muôn loài. Thật tuyệt vời biết bao khi được ngồi trong khu rừng xanh thẳm, ngắm nhìn Mặt Trời trên cỗ xe ngựa bằng vàng, và Mặt Trăng trên cỗ xe ngựa bằng ngọc trai. Ngọt ngào làm sao hương hoa táo gai, ngọt ngào làm sao những đoá chuông xanh ẩn mình trong thung lũng, và sắc thạch thảo nở rộ trên sườn đồi. Thế nhưng Tình yêu còn cao quý hơn Sự sống, và trái tim của một chú chim có thấm là gì so với trái tim con người?”
Nói đoạn, nàng tung đôi cánh nâu sẫm cất cánh bay lên không trung. Nàng lướt qua khu vườn tựa một bóng mây, và bay vút qua lùm cây cũng nhẹ nhàng như thế.
Chàng sinh viên trẻ vẫn đang nằm dài trên thảm cỏ nơi nàng vừa rời đi, và những giọt lệ trong đôi mắt đẹp vẫn chưa kịp ráo khô.
“Hãy vui lên đi,” chim Sơn Ca cất tiếng gọi, “hãy vui lên; anh sẽ có đoá hồng đỏ của mình. Em sẽ dệt nó từ khúc ca dưới ánh trăng, và nhuộm thắm nó bằng chính dòng máu từ trái tim em. Điều duy nhất em mong mỏi ở anh là hãy làm một người si tình chân chính, bởi Tình yêu uyên bác hơn cả Triết học, dẫu ả ta vốn thông uyên, và hùng mạnh hơn cả Quyền lực, dẫu hắn ta vốn quyền uy tột bậc. Đôi cánh của Tình yêu mang sắc lửa rực ngời, và thân hình ngập tràn sắc lửa. Môi chàng ngọt ngào tựa mật ong, và hơi thở thơm ngát hương trầm.”
Chàng sinh viên ngẩng đầu khỏi bãi cỏ, lắng nghe nhưng chẳng thể hiểu chim Sơn Ca đang muốn nói gì với mình, bởi chàng chỉ biết đến những điều được ghi chép trong sách vở.
Nhưng cội Cổ Sách thì hiểu rõ và cảm thấy chạnh lòng, bởi nó vô cùng yêu quý cô chim Sơn Ca nhỏ bé đã cất tổ trong vòm lá của mình.
“Hãy hát cho ta nghe một khúc ca cuối cùng đi,” nó thì thầm; “ta sẽ cảm thấy cô đơn lắm khi vắng bóng em.”
Thế là chim Sơn Ca cất tiếng hát cho cội Sổ Sồi nghe, giọng ca trong trẻo tựa dòng nước róc rách tuôn ra từ chiếc bình bạc.
Khi bài ca vừa dứt, chàng sinh viên đứng dậy, rút trong túi ra một cuốn sổ tay và một cây bút chì.
“Nó cũng có nghệ thuật đấy chứ,” chàng tự nhủ khi rảo bước rời khỏi lùm cây —“điều đó không thể chối cãi; nhưng liệu nó có cảm xúc hay không? Tôi e là không. Thật ra, nó cũng giống như hầu hết mọi nghệ sĩ khác; chỉ giỏi khoe mẽ phong cách mà chẳng có chút chân tình nào. Nó chẳng chịu hy sinh vì ai khác đâu. Nó chỉ biết nghĩ đến âm nhạc, mà ai cũng biết nghệ thuật vốn ích kỷ làm sao. Mặc dù vậy, cũng phải công nhận rằng giọng ca của nó có những nốt vang lên thật tuyệt diệu. Thật tiếc làm sao khi chúng chẳng mang ý nghĩa gì, hay đem lại bất kỳ giá trị thiết thực nào.” Và chàng bước vào phòng, ngả mình xuống chiếc giường đệm rơm nhỏ bé, bắt đầu mơ mộng về người trong mộng; rồi chẳng mấy chốc, chàng chìm vào giấc ngủ.
Và khi ánh trăng bàng bạc chiếu rọi bầu trời đêm, chim Sơn Ca bay vù đến cội Hồng, tì chặt bộ ngực nhỏ bé vào chiếc gai nhọn. Suốt cả đêm dài, nàng cất cao tiếng hát với lồng ngực áp sát gai nhọn, trong khi vầng trăng pha lê lạnh lẽo cúi đầu lắng nghe. Suốt đêm dài nàng ca hát, để chiếc gai đâm càng lúc càng sâu vào ngực thịt, và dòng máu hồng của sự sống cứ thế cạn dần theo từng nhịp thở.
Ban đầu, nàng hát về sự khởi nguồn của tình yêu trong trái tim một thiếu niên và một thiếu nữ. Và trên chót vót ngọn cao nhất của Cội Hồng, một đoá hoa kỳ diệu bắt đầu bung nở, cánh này nối tiếp cánh kia theo nhịp điệu của khúc ca. Ban đầu hoa nhạt màu tựa lớp sương mù bảng lảng trên mặt sông—tinh khôi như gót chân buổi sớm mai, và bạc ngời như đôi cánh của bình minh. Tựa như bóng hình của một đoá hồng trong chiếc gương bạc, tựa như bóng hình đoá hoa soi mình dưới làn nước, đoá hoa nở rộ trên đỉnh cao nhất của cội cây cũng đẹp nhường ấy.
Nhưng Cội Hồng giục giã chim Sơn Ca hãy tì sát hơn nữa vào chiếc gai nhọn. “Hãy tì chặt hơn nữa, chim Sơn Ca nhỏ bé,” Cội Hồng kêu lên, “nếu không Ngày mới sẽ đến trước khi đoá hồng kịp thành hình.”
Thế là chim Sơn Ca rướn người tì chặt hơn vào chiếc gai, và tiếng hát của nàng càng lúc càng vang vọng thiết tha, bởi nàng đang hát về sự nảy nở của niềm đam mê trong tâm hồn một chàng trai và một cô gái.
Một sắc hồng phớt nhẹ nhàng lan tỏa trên những cánh hoa, tựa như ánh hồng bừng lên trên gương mặt chú rể khi đặt nụ hôn lên làn môi cô dâu. Nhưng chiếc gai vẫn chưa chạm tới trái tim nàng, thế nên tâm đoá hồng vẫn giữ nguyên một màu trắng muốt, bởi chỉ có dòng máu từ trái tim của một chú Sơn Ca mới có thể nhuộm thắm tâm hồn của một đoá hồng.
Và Cội Hồng lại giục giã chim Sơn Ca hãy tì sát hơn nữa vào chiếc gai. “Hãy tì sát hơn nữa, chim Sơn Ca nhỏ bé,” Cội Hồng kêu lên, “nợ ngày mới sẽ tới trước khi đoá hồng kịp hoàn thiện.”
Thế là chim Sơn Ca rướn người tì sát vào chiếc gai nhọn, và rồi chiếc gai đã chạm đến trái tim nàng, một luồng đau đớn xé thịt xé da cuộn trào qua lồng ngực. Nỗi đau đớn cay đắng làm sao, nhưng tiếng hát của nàng lại càng trở nên cuồng nhiệt và da diết hơn, bởi nàng đang hát về Tình yêu được vẹn tròn qua cái chết, về Tình yêu trường tồn bất tử vượt qua cả nấm mồ.
Và đoá hoa kỳ diệu bỗng chuyển sang sắc đỏ thẫm, tựa như màu hồng rực rỡ của bầu trời phương đông. Vòng cánh hoa thắm đỏ, và trái tim đoá hồng đỏ rực tựa viên hồng ngọc.
Thế nhưng giọng hát của chim Sơn Ca chợt lịm dần, đôi cánh nhỏ khẽ đập loạn nhịp, và một lớp màng mờ đục phủ lấy đôi mắt nàng. Khúc ca yếu ớt dần, và nàng cảm thấy có thứ gì đó đang nghẹn đắng ở cổ họng.
Đoạn, nàng bung ra những nốt nhạc cuối cùng thật rền vang. Vầng trăng trắng muốt lắng nghe khúc ca ấy, đến nỗi quên cả thời khắc bình minh, nán lại thật lâu trên bầu trời. Đoá hồng đỏ thắm lắng nghe khúc ca ấy, toàn thân run lên vì ngây ngất, hé nở những cánh hoa chào đón làn gió mai lạnh giá. Tiếng vang mang âm hưởng ấy đến hang đá tím thẫm trong sườn đồi, đánh thức những người mục đồng đang ngủ say giấc mộng. Khúc ca lướt qua những rặng sậy ven sông, để chúng mang thông điệp ấy hòa vào lòng đại dương bao la.
“Nhìn kìa, nhìn kìa!” Cội Hồng reo lên, “đoá hồng đã hoàn thành rồi đây”; nhưng chim Sơn Ca chẳng thể đáp lời, bởi nàng đang nằm bất động trên thảm cỏ dài, với chiếc gai nhọn cắm sâu vào tim.
Và vào buổi trưa hôm ấy, chàng sinh viên mở cửa sổ nhìn ra ngoài.
“Ồ, quả là một vận may kỳ diệu!” chàng thốt lên; “đây rồi, một đoá hồng đỏ! Trong đời tôi chưa từng thấy đóa hồng nào nhường này. Nó đẹp đến mức tôi chắc chắn rằng nó phải có một cái tên Latinh dài dằng dặc”; rồi chàng với người hái lấy nó.
Chàng đội mũ lên đầu, tay cầm đoá hồng rảo bước chạy đến nhà vị Giáo sư.
Cô con gái của Giáo sư đang ngồi bên bậc cửa quấn cuộn chỉ lụa màu xanh, dưới chân là chú cún nhỏ đang nằm ngoan ngoãn.
“Em từng hứa sẽ khiêu vũ cùng anh nếu anh mang cho em một đoá hồng đỏ,” chàng sinh viên kêu lên. “Đây là đoá hồng đỏ thắm nhất trên cõi đời này. Đêm nay em sẽ cài nó gần sát trái tim, và khi chúng ta cùng nhau khiêu vũ, nó sẽ thì thầm cho em hay anh yêu em nhường nào.”
Nhưng cô gái bỗng cau mày.
“Em e là nó không hợp với chiếc váy của mình,” cô đáp; “vả lại, cháu trai của ngài Quản khố vừa gửi tặng em mấy món trang sức thật, mà ai chẳng biết trang sức đắt đỏ hơn hoa hoét nhiều.”
“Này hay thật đấy, em thật là kẻ vô ơn,” chàng sinh viên tức tối nói; rồi vứt thẳng đoá hồng xuống đường. Nó rơiỏm ngay cống nước, và một chiếc bánh xe ngựa vừa vặn nghiến qua.
“Vô ơn á!” cô gái ngoắt giọng. “Nói cho anh hay nhé, anh đúng là kẻ vô lễ; mà suy cho cùng, anh là ai cơ chứ? Chỉ là một sinh viên nghèo. Mà tôi đố anh có nổi đôi khóa giày bằng bạc như cháu trai ngài Quản khố đấy”; đoạn cô đứng phắt dậy khỏi ghế và bỏ vào nhà.
“Tình yêu mới ngốc nghếch làm sao,” chàng sinh viên lầm bầm bước đi. “Nó chẳng hữu ích bằng một góc của Lô-gích học, bởi nó chẳng chứng minh được điều gì, lại hay bịa ra những chuyện chẳng bao giờ xảy ra, khiến người ta tin vào những điều nhảm nhí không có thật. Quả thực nó chẳng thiết thực chút nào, mà thời đại này thì thiết thực là trên hết, thế nên tôi sẽ quay lại với Triết học và nghiên cứu Siêu hình học thôi.”
Thế là chàng trở về phòng, lôi ra một cuốn sách dày cộp đầy bụi bặm và bắt đầu đọc.
