Vào một buổi sáng nọ, lão Chuột nước thò đầu ra khỏi cái lỗ của mình. Lão có đôi mắt sáng lánh như hạt cườm, bộ râu xám cứng đờ, và chiếc đuôi trông giống như một đoạn cao su đen dài. Những chú vịt con đang bơi lội tung tăng trong hồ, trông chẳng khác nào một bầy hoàng yến vàng óng; còn mẹ chúng, với bộ lông trắng muốt cùng đôi chân đỏ chót thật sự, đang cố gắng dạy chúng cách chổng ngược đầu xuống nước.

– Các con sẽ chẳng bao giờ gia nhập được giới thượng lưu nếu không biết chổng ngược đầu lên, – mụ cứ ra rả bảo chúng; và chốc chốc mụ lại thị phạm cho chúng xem điều đó được thực hiện ra sao. Nhưng lũ vịt con chẳng thèm đếm xỉa gì đến mụ. Chúng còn quá nhỏ để có thể hiểu được việc thuộc về giới thượng lưu đem lại lợi ích nhường nào.

– Thật là những đứa con vô phước! – lão Chuột nước kêu lên. – Chúng thực đáng bị dìm chết cho rồi.

– Không có chuyện đó đâu, – mụ Vịt đáp. – Ai mà chẳng phải bắt đầu từ con số không, và làm cha làm mẹ thì không thể thiếu sự kiên nhẫn được.

– Chà! Tôi nào biết gì về tình cảm làm cha làm mẹ, – Chuột nước nói. – Tôi không phải là người gia đình. Thật ra, tôi chưa từng kết hôn, và cũng chẳng có ý định đó. Tình yêu thì hay ho thật đấy ở một khía cạnh nào đó, nhưng tình bạn mới là thứ cao cả hơn nhiều. Quả thực, trên đời này tôi chẳng biết có thứ gì cao quý hơn hay hiếm có hơn một tình bạn tận tụy cả.

– Và xin lỗi, theo anh thì bổn phận của một người bạn tận tụy là gì? – một chú Chim xanh lục đang đậu trên cây liễu gần đó cất tiếng hỏi, vô tình nghe trọn cuộc trò chuyện.

– Ừ, đó chính là điều tôi muốn biết, – mụ Vịt nói rồi bơi ra tận cuối hồ, đứng cổng ngược đầu lên để làm gương cho lũ con noi theo.

– Thật là một câu hỏi ngớ ngẩn! – Chuột nước gắt lên. – Dĩ nhiên tôi phải mong đợi người bạn tận tụy của mình phải tận tụy với tôi chứ.

– Thế còn anh sẽ làm gì để đền đáp? – chú chim nhỏ hỏi, vừa đung đưa trên cành lá bạc vừa vỗ đôi cánh bé xíu.

– Tôi không hiểu ý anh lắm, – Chuột nước đáp.

– Để tôi kể cho anh nghe một câu chuyện về đề tài này nhé, – Chim xanh nói.

– Câu chuyện đó nói về tôi phỏng? – Chuột nước hỏi. – Nếu vậy thì tôi sẽ nghe, bởi tôi cực kỳ thích tiểu thuyết.

– Nó rất thích hợp với anh đấy, – Chim xanh đáp; rồi chú bay xuống, đáp phịch xuống bờ cỏ và bắt đầu kể câu chuyện về Người bạn tận tụy.

– Ngày xửa ngày xưa, – Chim xanh bắt đầu, – có một anh chàng tốt bụng tên là Hans.

– Anh ta có gì rất nổi tiếng không? – Chuột nước hỏi.

– Không, – Chim xanh đáp, – tôi nghĩ anh ta chẳng có gì nổi bật cả, ngoại trừ một trái tim nhân hậu và gương mặt tròn vo vui vẻ ngộ nghĩnh. Anh sống một mình trong một ngôi nhà tranh nhỏ xíu và ngày ngày làm việc ngoài khu vườn của mình. Trong cả vùng chẳng có khu vườn nào đáng yêu như vườn của anh. Hoa cẩm chướng mọc ở đó, cả hoa cúc tường, hoa cúc dại, và những đóa hoa mỹ nhân Pháp. Có cả hoa hồng damask, hoa hồng vàng, hoa cúc nghệ tây tím ngắt, cùng những đóa hoa violet vàng, tím và trắng. Hoa bồ kết và hoa yến thảo, hoa kinh giới và húng hoang, hoa anh thảo và hoa diên vĩ, hoa thủy tiên và cẩm chướng đều lần lượt nở hoa theo đúng chu kỳ khi các tháng trôi qua, loài hoa này nhường chỗ cho loài hoa khác, thế nên lúc nào cũng có những cảnh đẹp để ngắm nhìn và những làn hương dễ chịu để hít hà.

Cậu Hans nhỏ có rất nhiều bạn bè, nhưng người bạn tận tụy nhất trong số đó chính là bác thợ xay Hugh lực lưỡng. Quả thực, bác thợ xay giàu có quý mến cậu Hans nhỏ đến mức chẳng bao giờ bác đi ngang qua khu vườn mà lại không rướn người qua bức tường để hái một bó hoa lớn, hoặc một nắm rau thơm, hay nhét đầy túi những mận với anh đào nếu đang mùa quả.

– “Những người bạn chân chính nên chia sẻ mọi thứ với nhau,” bác thợ xay vẫn thường nói thế, và cậu Hans nhỏ gật đầu mỉm cười, cảm thấy vô cùng tự hào vì có được một người bạn mang những tư tưởng cao cả nhường ấy.

Đôi khi, quả thực là hàng xóm lấy làm lạ khi bác thợ xay giàu có chẳng bao giờ cho cậu Hans nhỏ lại thứ gì, dù trong cối xay của bác đang tích trữ cả trăm bao bột mì, sáu con bò vắt sữa và một đàn cừu lông xù lớn; nhưng Hans chẳng bao giờ bận tâm đến những chuyện đó, và chẳng có gì khiến cậu vui sướng hơn là được lắng nghe những điều tuyệt vời mà bác thợ xay thường nói về sự vị tha trong tình bạn chân chính.

Thế là cậu Hans nhỏ cứ cặm cụi làm việc trong khu vườn của mình. Suốt mùa xuân, mùa hạ và mùa thu, cậu rất hạnh phúc; nhưng khi mùa đông đến, chẳng còn hoa hay quả để đem ra chợ bán, cậu phải chịu đựng cái lạnh cùng cơn đói khá nhiều, và thường phải lên giường đi ngủ mà chẳng có gì lót dạ ngoài vài quả lê khô hoặc dăm hạt dẻ cứng ngắc. Hơn nữa, vào mùa đông, cậu cũng vô cùng cô độc, vì khi ấy bác thợ xay chẳng bao giờ đến thăm cậu cả.

– “Chẳng ích gì khi đến thăm cậu Hans nhỏ chừng nào tuyết còn rơi,” bác thợ xay vẫn thường bảo vợ mình như thế, “vì khi người ta gặp hoạn nạn thì nên để họ yên thân, không nên làm phiền họ bằng những vị khách khứa. Ít nhất đó là quan niệm của tôi về tình bạn, và tôi chắc chắn mình đúng. Thế nên tôi sẽ đợi cho đến khi mùa xuân đến, rồi tôi sẽ qua thăm, và khi ấy cậu ta sẽ có thể biếu tôi một giỏ hoa anh thảo lớn, điều đó sẽ làm cậu ta vô cùng hạnh phúc.”

– “Anh quả là người chu đáo với người khác làm sao,” người vợ đáp khi đang ngồi trên chiếc ghế bành êm ái cạnh đống lửa củi thông lớn; “thật sự rất chu đáo. Thật là thích tai khi nghe anh bàn về tình bạn đấy. Em chắc rằng ngay cả ngài mục sư cũng chẳng thể nói ra những lời hay ý đẹp như anh, dẫu cho ngài ấy sống trong một ngôi nhà ba tầng và đeo nhẫn vàng trên ngón út.”

– “Nhưng chúng ta không thể mời cậu Hans nhỏ lên đây chơi hay sao?” cậu con út của bác thợ xay lên tiếng. “Nếu thím Hans nghèo khổ đang gặp khó khăn, con sẽ chia nửa bát cháo của con cho anh ấy và cho anh ấy xem bầy thỏ trắng của con.”

– “Con đúng là một đứa bé ngốc nghếch!” bác thợ xay quát lên; “Cha thực sự không hiểu cho con đi học để làm gì nữa. Con có vẻ chẳng học được cái gì sảng hồn cả. Này nhé, nếu cậu Hans nhỏ lên đây, thấy đống lửa ấm áp của chúng ta, bữa tối ngon lành cùng vạc rượu vang đỏ lớn của chúng ta, cậu ta có lòng sinh ra ghen tị thì sao, mà ghen tị là một thứ vô cùng khủng khiếp, nó sẽ hủy hoại bản tính của bất cứ ai. Cha nhất định không cho phép bản tính của Hans bị hủy hoại đâu. Cha là người bạn tốt nhất của cậu ấy, và cha sẽ luôn dõi theo, đảm bảo rằng cậu ấy không bị sa ngã trước bất kỳ cám dỗ nào. Hơn nữa, nếu Hans đến đây, cậu ta có lẽ sẽ xin mua chịu bột mì, mà điều đó thì cha không thể làm được. Bột mì là chuyện bột mì, còn tình bạn là chuyện tình bạn, không thể đánh đồng chúng với nhau được. Chà, các từ đó được đánh viết khác nhau và mang những ý nghĩa hoàn toàn khác nhau cơ mà. Ai mà chẳng thấy rõ điều đó.”

– “Anh ăn nói hay thật đấy!” vợ bác thợ xay nói, tự rót cho mình một ly bia ấm lớn; “thật sự em thấy buồn ngủ rũ rượi cả người. Cảm giác hệt như đang ở trong nhà thờ vậy.”

– “Rất nhiều người hành động đẹp,” bác thợ xay đáp; “nhưng rất ít người ăn nói hay, điều đó cho thấy ăn nói là việc khó hơn nhiều trong hai việc, và cũng là việc tuyệt vời hơn rất nhiều”; và bác liếc nhìn nghiêm khắc sang đứa con trai nhỏ ngồi bên kia bàn, khiến cậu bé cảm thấy xấu hổ đến mức cúi gằm mặt xuống, đỏ bừng cả mặt và bắt đầu khóc vào tách trà của mình. Tuy nhiên, cậu bé còn quá nhỏ nên chúng ta phải châm chước cho cậu thôi.

– Đó là hết câu chuyện rồi sao? – Chuột nước hỏi.

– Làm gì có chuyện đó, – Chim xanh đáp, – đó mới chỉ là khởi đầu thôi.

– Thế thì anh hoàn toàn lỗi thời rồi, – Chuột nước bảo. – Mọi người kể chuyện giỏi giang ngày nay đều bắt đầu từ đoạn kết, rồi mới quay ngược lại phần đầu, và kết thúc bằng đoạn giữa. Đó mới là phương pháp mới. Tôi mới nghe tuốt tuồn tuột về chuyện đó cách đây hôm nọ từ một nhà phê bình đang đi dạo quanh hồ cùng một thanh niên trẻ. Ông ta bàn về vấn đề này rất dài dòng, và tôi chắc chắn ông ấy nói đúng, vì ông ta đeo kính xanh và đầu hói, và hễ cứ lúc nào cậu thanh niên kia đưa ra nhận xét gì là ông ta lại đáp ngay “Phớ!“. Nhưng xin mời anh hãy tiếp tục câu chuyện đi. Tôi cực kỳ thích bác thợ xay đó. Bản thân tôi vốn mang đủ mọi tình cảm cao đẹp, nên giữa chúng tôi có sự đồng cảm sâu sắc lắm.

– Chà, – Chim xanh vừa nói vừa nhún nhảy chân này rồi sang chân kia, – ngay khi mùa đông kết thúc và những đóa hoa anh thảo bắt đầu hé nở những chiếc sao vàng nhạt, bác thợ xay liền bảo vợ rằng mình sẽ xuống thăm cậu Hans nhỏ.

– “Chà, anh mới có tấm lòng làm sao!” vợ bác kêu lên; “anh lúc nào cũng nghĩ đến người khác. Nhớ mang theo cái giỏ lớn để đựng hoa đấy nhé.”

Thế là bác thợ xay dùng một sợi xích sắt chắc chắn buộc chặt các cánh quạt của cối xay lại, rồi đi xuống đồi với chiếc giỏ vắt trên cánh tay.

– Chào buổi sáng, cậu Hans nhỏ, – bác thợ xay nói.

– Chào buổi sáng ạ, – Hans nói, tì người lên chiếc xẻng và cười toe toét đến tận mang tai.

– Dạo này suốt mùa đông cậu thế nào? – bác thợ xay hỏi.

– Thật tình mà nói, – Hans kêu lên, – ngài thật tốt khi hỏi thăm, thực sự rất tốt ạ. Tôi e rằng mình đã có một khoảng thời gian khá chật vật, nhưng giờ mùa xuân đã đến, tôi vô cùng hạnh phúc và tất cả hoa cỏ của tôi đều đang phát triển rất tốt.

– Bọn tôi thường nhắc đến cậu suốt mùa đông đấy, Hans ạ, – bác thợ xay nói, – và tự hỏi không biết cậu sống ra sao.

– Ngài thật tốt bụng; – Hans nói. – Tôi cứ sợ rằng ngài đã quên mất tôi rồi chứ.

– Hans này, tôi ngạc nhiên vì cậu quá, – bác thợ xay nói; – tình bạn không bao giờ quên lãng cả. Đó chính là điều kỳ diệu của nó, nhưng tôi e là cậu không hiểu được chất thơ của cuộc sống. Nhắc mới nhớ, mấy bông hoa anh thảo của cậu trông đáng yêu làm sao!

– Chúng thực sự rất đáng yêu ạ, – Hans nói, – và thật may mắn cho tôi khi có nhiều đến vậy. Tôi định mang chúng ra chợ bán cho con gái ngài Thị trưởng, rồi lấy tiền mua lại chiếc xe cút kít của mình.

– Mua lại xe cút kít ư? Ý cậu là cậu đã bán nó rồi á? Thật là một việc ngu ngốc hết chỗ nói!

– Vâng, thực tế là, – Hans nói, – tôi buộc lòng phải làm thế. Ngài biết đấy, mùa đông là một khoảng thời gian tồi tệ đối với tôi, và thực sự tôi chẳng có chút tiền nào để mua bánh mì cả. Thế nên trước tiên tôi bán những chiếc cúc bạc trên chiếc áo khoác ngày Chủ nhật của mình, rồi tôi bán sợi dây chuyền bạc, rồi tôi bán chiếc tẩu thuốc lớn, và cuối cùng tôi bán chiếc xe cút kít. Nhưng giờ tôi sắp mua lại tất cả chúng rồi.

– Hans này, – bác thợ xay nói, – tôi sẽ cho cậu chiếc xe cút kít của tôi. Nó không được tốt lắm đâu; thực ra thì một bên thành đã hỏng, và các căm bánh xe cũng có vấn đề; nhưng bất chấp điều đó, tôi vẫn sẽ cho cậu. Tôi biết mình rất hào phóng, và rất nhiều người sẽ cho rằng tôi cực kỳ ngốc nghếch khi đem cho nó đi, nhưng tôi không giống phần còn lại của thế giới. Tôi nghĩ sự hào phóng là bản chất của tình bạn, hơn nữa, tôi đã sắm một chiếc xe cút kít mới cho mình rồi. Nào, cứ yên tâm đi, tôi sẽ cho cậu chiếc xe cút kít của tôi.

– Chà, thực lòng ngài quá hào phóng, – cậu Hans nhỏ nói, và gương mặt tròn trĩnh ngộ nghĩnh bừng lên vì sung sướng. – Tôi có thể dễ dàng sửa lại nó, vì ở nhà tôi có một tấm ván gỗ.

– Tấm ván gỗ á! – bác thợ xay nói; – chà, đó chính xác là thứ tôi đang cần cho mái nhà kho của mình đấy. Trên đó có một lỗ thủng rất lớn, và ngô lúa sẽ bị ẩm mốc hết nếu tôi không bịt nó lại. Thật may là cậu đã nhắc đến! Thật đáng kinh ngạc khi một hành động tốt đẹp luôn sinh ra một hành động tốt đẹp khác. Tôi đã cho cậu chiếc xe cút kít của tôi, và giờ cậu sẽ cho lại tôi tấm ván gỗ của cậu. Dĩ nhiên, chiếc xe cút kít có giá trị lớn hơn tấm ván rất nhiều, nhưng tình bạn chân chính chẳng bao giờ để ý đến những chuyện như thế. Xin hãy lấy nó ra ngay đi, và tôi sẽ bắt tay vào làm cái nhà kho ngay trong ngày hôm nay.

– Vâng, thưa ngài! – cậu Hans nhỏ kêu lên, rồi chạy vào nhà kho lôi tấm ván gỗ ra.

– Tấm ván này không lớn lắm nhỉ, – bác thợ xay vừa nói vừa ngắm nghía nó, – và tôi e rằng sau khi tôi vá xong mái nhà kho thì sẽ chẳng còn thừa mẩu nào để cậu sửa chiếc xe cút kít nữa; nhưng tất nhiên, đó không phải lỗi của tôi. Và bây giờ, vì tôi đã cho cậu chiếc xe cút kít, tôi chắc rằng cậu sẽ muốn tặng lại tôi ít hoa để đền đáp. Đây là chiếc giỏ, nhớ đổ cho thật đầy vào đấy nhé.

– Đổ thật đầy ạ? – cậu Hans nhỏ hỏi với vẻ hơi buồn rầu, vì chiếc giỏ thực sự rất lớn, và cậu biết rằng nếu đổ đầy nó thì cậu sẽ chẳng còn bông hoa nào để đem ra chợ bán, trong khi cậu đang rất mong muốn chuộc lại những chiếc cúc bạc của mình.

– Chà, thực tình mà nói, – bác thợ xay đáp, – vì tôi đã cho cậu chiếc xe cút kít rồi, tôi nghĩ việc xin cậu vài bông hoa chẳng phải là đòi hỏi quá đáng gì đâu. Tôi có thể sai, nhưng tôi cứ tưởng rằng tình bạn, tình bạn chân chính, phải hoàn toàn trong sáng không vẩn chút ích kỷ nào chứ.

– Bạn hiền của tôi ơi, người bạn tốt nhất của tôi ơi, – cậu Hans nhỏ kêu lên, – ngài cứ lấy hết số hoa trong vườn của tôi đi. Tôi thà có được thiện cảm của ngài còn hơn là mấy chiếc cúc bạc ấy chứ; – rồi cậu chạy đi hái toàn bộ số hoa anh thảo xinh đẹp của mình để lấp đầy chiếc giỏ của bác thợ xay.

– Tạm biệt nhé Hans nhỏ, – bác thợ xay nói khi bước lên đồi với tấm ván vác trên vai và chiếc giỏ lớn trên tay.

– Tạm biệt ạ, – cậu Hans nhỏ nói, và bắt đầu cặm cụi cuốc đất một cách vui vẻ, vì cậu quá đỗi vui mừng về chiếc xe cút kít.

Hôm sau, cậu đang đóng đinh ghim mấy khóm kim ngân hoa lên hiên nhà thì nghe thấy tiếng bác thợ xay gọi mình từ ngoài đường lớn. Cậu liền nhảy khỏi chiếc thang, chạy ù ra vườn và nhìn qua bức tường.

Ở đó là bác thợ xay với một bao bột mì lớn trên lưng.

– Hans bé bỏng thân mến, – bác thợ xay nói, – cậu có phiền mang hộ tôi bao bột mì này ra chợ không?

– Ôi, tôi tiếc quá, – Hans nói, – nhưng hôm nay tôi thực sự bận lắm. Tôi còn phải đóng đinh mấy khóm cây leo, tưới nước cho toàn bộ số hoa và lăn lại thảm cỏ nữa.

– Chà, thực sự mà nói, – bác thợ xay nói, – xét việc tôi sắp cho cậu chiếc xe cút kít của mình, việc cậu từ chối thế này tỏ ra chẳng có chút tinh thần bạn bè nào cả.

– Ơ, xin ngài đừng nói thế, – cậu Hans nhỏ kêu lên, – tôi đời nào lại muốn cư xử không phải phép với bạn bè; – rồi cậu chạy vào lấy chiếc mũ của mình và lầm lũi lên đường với bao bột nặng trịch trên vai.

Hôm đó trời rất nắng, con đường thì mịt mù bụi bặm, và trước khi Hans đi đến cột mốc số sáu thì cậu đã mệt phờ đến mức phải ngồi sụp xuống nghỉ ngơi. Dù vậy, cậu vẫn kiên cường bước tiếp và cuối cùng cũng tới được chợ. Sau khi chờ đợi ở đó một lúc, cậu bán được bao bột mì với giá rất hời rồi tức tốc quay về nhà ngay, vì sợ rằng nếu về quá muộn sẽ gặp cướp dọc đường.

– Quả là một ngày vất vả, – cậu Hans nhỏ tự nhủ khi chuẩn bị lên giường đi ngủ, – nhưng tôi mừng vì đã không từ chối bác thợ xay, bởi ngài ấy là người bạn tốt nhất của tôi, hơn nữa, ngài ấy lại sắp cho tôi chiếc xe cút kít của mình cơ mà.

Sáng sớm hôm sau, bác thợ xay đến lấy tiền bán bao bột mì, nhưng cậu Hans nhỏ vì quá mệt nên vẫn còn nằm trên giường.

– Thật tình mà nói, – bác thợ xay nói, – cậu lười biếng quá đấy. Thực tình, xét việc tôi sắp cho cậu chiếc xe cút kít, tôi nghĩ cậu nên siêng năng hơn mới phải. Thói lười biếng là một tội lỗi lớn, và tôi tuyệt đối không thích bạn bè của mình lại sống lười nhác hay uể oải đâu. Cậu đừng phật lòng khi tôi nói thẳng thừng nhé. Tất nhiên tôi sẽ chẳng bao giờ mơ tới chuyện đó nếu không phải là bạn của cậu. Nhưng tình bạn có ích gì nếu người ta không thể nói lên chính xác suy nghĩ của mình chứ? Ai mà chẳng có thể nói những lời hay ý đẹp để làm hài lòng hay nịnh bợ, nhưng một người bạn chân chính luôn nói những điều khó nghe và không ngại gây tổn thương. Quả thực, nếu anh ta là một người bạn thực sự chân chính thì anh ta còn thích làm thế hơn, vì anh ta biết rằng khi ấy mình đang làm việc tốt.

– Tôi rất xin lỗi, – cậu Hans nhỏ vừa nói vừa dụi mắt và kéo chiếc mũ ngủ ra, – nhưng tôi mệt quá nên nghĩ cứ nằm trên giường thêm một lát để nghe chim hót. Ngài có biết là tôi luôn làm việc hiệu quả hơn sau khi nghe chim hót không?

– Chà, tôi mừng vì điều đó, – bác thợ xay vỗ bộp bộp vào lưng cậu Hans nhỏ, – vì tôi muốn cậu đến cối xay ngay khi thay đồ xong để sửa lại mái nhà kho giúp tôi.

Cậu Hans nhỏ tội nghiệp rất nóng lòng được ra vườn làm việc, vì hoa của cậu đã hai ngày nay không được tưới nước, nhưng cậu lại không nỡ từ chối bác thợ xay, vì ngài ấy là một người bạn quá tốt với cậu.

– Ngài có nghĩ là tôi không phải phép nếu nói rằng mình đang bận không? – cậu rụt rè hỏi với giọng nhỏ nhẹ.

– Chà, thực tình mà nói, – bác thợ xay đáp, – tôi không nghĩ đó là đòi hỏi quá đáng, xét việc tôi sắp cho cậu chiếc xe cút kít của mình; nhưng tất nhiên nếu cậu từ chối thì tôi sẽ tự thân vận động vậy.

– Ơ! Không đời nào ạ, – cậu Hans nhỏ kêu lên, vội vã nhảy khỏi giường, mặc quần áo rồi đi lên nhà kho.

Cậu làm việc ở đó suốt cả ngày trời cho đến tận hoàng hôn, và khi mặt trời lặn, bác thợ xay đến xem tiến độ ra sao.

– Cậu đã vá xong cái lỗ trên mái nhà chưa hở Hans nhỏ? – bác thợ xay cất giọng vui vẻ hỏi.

– Vá xong xuôi rồi ạ, – cậu Hans nhỏ vừa đáp vừa trèo thang xuống.

– A! – bác thợ xay nói, – chẳng có công việc nào thú vị bằng công việc người ta làm cho người khác.

– Được nghe ngài nói chuyện quả là một vinh hạnh lớn, – cậu Hans nhỏ đáp, ngồi xuống và lau trán, – một vinh hạnh vô cùng to lớn. Nhưng tôi e rằng mình sẽ chẳng bao giờ có được những tư tưởng cao đẹp như ngài.

– Ồ! Rồi chúng sẽ đến với cậu thôi, – bác thợ xay nói, – nhưng cậu phải chịu khó rèn luyện thêm. Hiện tại cậu mới chỉ có thực hành về tình bạn; mai sau cậu sẽ có cả lý thuyết nữa.

– Ngài thực sự nghĩ tôi sẽ có chứ? – cậu Hans nhỏ hỏi.

– Tôi chẳng nghi ngờ gì điều đó đâu, – bác thợ xay đáp, – nhưng giờ khi cậu đã vá xong mái nhà rồi, tốt hơn là nên về nhà nghỉ ngơi đi, vì ngày mai tôi muốn cậu lùa đàn cừu của tôi lên núi.

Cậu Hans nhỏ tội nghiệp chẳng dám hó hé gì trước lời đề nghị này, và sáng sớm hôm sau, bác thợ xay lùa đàn cừu đến ngôi nhà tranh, thế là Hans bắt đầu lên đường đưa chúng lên núi. Phải mất nguyên cả ngày cậu mới đi về xong; và khi trở về, cậu mệt rũ rượi đến mức gục xuống ghế ngủ thiếp đi, mãi đến tận lúc sáng bạch mới tỉnh giấc.

– Thật là một khoảng thời gian tuyệt vời để chăm sóc khu vườn đây, – cậu tự nhủ và lao vào làm việc ngay lập tức.

Nhưng ngặt một nỗi là chẳng hiểu sao cậu chẳng tài nào chăm nổi hoa lá của mình, bởi người bạn thợ xay cứ luôn miệng ghé qua và sai cậu đi những chuyến lặt vặt đường dài, hoặc bắt cậu sang cối xay phụ việc. Cậu Hans nhỏ đôi khi vô cùng phiền muộn, vì sợ rằng lũ hoa sẽ nghĩ là cậu đã quên chúng, nhưng cậu lại tự an ủi mình bằng suy nghĩ rằng bác thợ xay chính là người bạn tốt nhất của cậu. “Hơn nữa,” cậu vẫn thường tự nhủ, “ngài ấy sắp cho mình chiếc xe cút kít cơ mà, đó là một hành động hoàn toàn vị tha.”

Thế là cậu Hans nhỏ cứ cặm cụi làm việc cho bác thợ xay, còn bác thợ xay thì tuôn ra đủ mọi lời hay ý đẹp về tình bạn, để rồi Hans ghi chép lại vào một cuốn sổ tay và hay đem ra đọc lại vào ban đêm, bởi cậu là một người rất hiếu học.

Và rồi có một buổi tối nọ, cậu Hans nhỏ đang ngồi sưởi bên lò sưởi thì có tiếng gõ cửa ầm ầm vang lên. Đó là một đêm vô cùng hoang vắng, gió thổi gầm rít quanh ngôi nhà dữ dội đến mức thoạt đầu cậu tưởng đó chỉ là cơn bão bình thường. Nhưng tiếng gõ thứ hai vang lên, rồi tiếp đến tiếng thứ ba, lớn hơn tất cả các tiếng trước.

– Chắc lại có người lữ hành khốn khổ nào đó rồi, – cậu Hans nhỏ tự nhủ và chạy vội ra cửa.

Đứng ở đó chính là bác thợ xay, tay cầm một chiếc đèn lồng còn tay kia dắt một cây gậy lớn.

– Hans bé bỏng thân mến ơi, – bác thợ xay kêu lên, – tôi đang gặp rắc rối lớn rồi. Đứa con trai nhỏ của tôi bị ngã thang đau nặng, và tôi đang phải đi mời Bác sĩ. Nhưng nhà ông ấy ở xa quá, mà đêm hôm lại giông bão thế này, tôi vừa chợt nghĩ ra là sẽ tốt hơn nhiều nếu cậu đi thay cho tôi. Cậu biết là tôi sắp cho cậu chiếc xe cút kít của mình rồi đấy, thế nên việc cậu làm chút gì đó để đền đáp cho tôi cũng là điều hợp tình hợp lý thôi.

– Vâng, đương nhiên rồi ạ, – cậu Hans nhỏ kêu lên, – tôi lấy làm vinh hạnh khi ngài đến tìm tôi, tôi sẽ lên đường ngay đây. Nhưng ngài phải cho tôi mượn chiếc đèn lồng chứ, đêm tối mịt mùng thế này tôi sợ mình ngã xuống mương mất.

– Tôi tiếc quá, – bác thợ xay đáp, – nhưng đây là chiếc đèn lồng mới của tôi, nếu có bề gì chắc tôi mất mát lớn lắm.

– Thôi không sao đâu, tôi tự đi không cần đèn vậy, – cậu Hans nhỏ nói, rồi với lấy chiếc áo khoác lông dày, chiếc mũ đỏ ấm áp, quàng thêm chiếc khăn quanh cổ và bước ra miết vào màn đêm.

Đúng là một trận cuồng phong khủng khiếp! Đêm tối đen như mực khiến cậu Hans nhỏ hầu như chẳng nhìn thấy gì, còn gió thì thổi mạnh đến mức cậu đứng suýt không vững. Dù vậy, cậu vẫn vô cùng dũng cảm, và sau khi đi bộ khoảng ba tiếng đồng hồ, cậu cũng tới được nhà vị Bác sĩ và gõ cửa.

– Ai đấy? – vị Bác sĩ vừa thò đầu qua cửa sổ phòng ngủ vừa quát lên.

– Cháu Hans đây ạ, thưa Bác sĩ.

– Cậu muốn gì, Hans?

– Con trai bác thợ xay bị ngã thang bị thương rồi, bác thợ xay muốn ngài đến khám ngay ạ.

– Được rồi! – vị Bác sĩ nói; rồi ông gọi người dắt ngựa, xỏ đôi bốt lớn, cầm lấy đèn lồng, đi xuống lầu và phóng ngựa phi như bay về hướng nhà bác thợ xay, còn cậu Hans nhỏ lầm lũi lê bước phía sau.

Nhưng cơn bão mỗi lúc một dữ dội hơn, trời đổ mưa xối xả, và cậu Hans nhỏ chẳng thể thấy đường đi hay bắt kịp theo con ngựa nữa. Cuối cùng cậu bị lạc đường và lang thang ra vùng đầm lầy, một nơi vô cùng nguy hiểm vì chằng chịt những hố sâu, và ở đó cậu Hans nhỏ tội nghiệp đã bị chết đuối. Thi thể của cậu được mấy người chăn dê tìm thấy vào ngày hôm sau, nổi bập bềnh trong một vũng nước lớn, và được họ đưa trở về ngôi nhà tranh.

Tất cả mọi người đều đến dự đám tang của cậu Hans nhỏ, vì cậu rất được lòng dân làng, và bác thợ xay chính là người để tang chính.

– Vì tôi là người bạn tốt nhất của cậu ấy, – bác thợ xay nói, – việc tôi chiếm vị trí trang trọng nhất là hoàn toàn công bằng; – thế nên bác ta đi đầu đám tang trong một chiếc áo choàng đen dài, chốc chốc lại dùng chiếc khăn tay lớn chấm chấm mắt.

– Sự ra đi của cậu Hans nhỏ quả là một mất mát lớn cho tất cả mọi người, – bác thợ rèn nói khi tang lễ đã xong xuôi, và mọi người đang ngồi quây quần thoải mái trong quán trọ uống rượu cay và ăn bánh ngọt.

– Dù sao thì đó cũng là mất mát lớn đối với tôi, – bác thợ xay đáp; – chà, tôi coi như đã cho cậu ấy mượn chiếc xe cút kít của mình rồi cơ mà, và giờ tôi thực sự chẳng biết phải xử lý nó thế nào nữa. Nó cứ vướng víu mãi ở nhà tôi, mà lại hỏng hóc nặng đến mức nếu đem bán chẳng thu được xu cắc nào. Nhất định tôi sẽ cẩn thận không đem cho ai bất cứ thứ gì nữa. Người ta cứ mãi chuốc lấy thiệt thòi vì hào phóng mà thôi.

– Thế nào? – Chuột nước cất tiếng sau một khoảng lặng dài.

– Thì là vậy, hết chuyện rồi đấy, – Chim xanh nói.

– Thế còn gã thợ xay thì ra sao? – Chuột nước hỏi.

– Ôi! Thật tình tôi chẳng biết đâu, – Chim xanh đáp; – và tôi chắc chắn mình cũng chẳng thèm quan tâm.

– Rõ ràng là trong bản tính của anh chẳng có chút lòng đồng cảm nào cả, – Chuột nước phán xét.

– Tôi e là anh vẫn chưa hiểu hết ngụ ngôn của câu chuyện rồi, – Chim xanh nhận xét.

– Cái gì cơ? – Chuột nước hét táng lên.

– Ngụ ngôn của câu chuyện ấy.

– Ý anh là câu chuyện này có bài học ngụ ngôn á?

– Chắc chắn rồi, – Chim xanh nói.

– Chà, thật tình, – Chuột nước tỏ vẻ vô cùng tức giận, – tôi nghĩ lẽ ra anh phải nói cho tôi biết điều đó trước khi bắt đầu chứ. Nếu anh làm thế thì đời nào tôi thèm nghe; thực ra tôi đã nói “Phớ” giống như tay nhà phê bình kia rồi. Tuy nhiên, bây giờ tôi vẫn có thể nói được; – thế là hắn ta hét toáng lên chữ “Phớ” hết cỡ cổ, quất mạnh một cái bằng chiếc đuôi rồi lủi thủi quay trở về lỗ của mình.

– Thế còn anh thấy lão Chuột nước thế nào? – mụ Vịt bơi lề mề tới hỏi vài phút sau đó. – Lão ấy có rất nhiều điểm tốt đấy chứ, nhưng về phần mình, tôi mang nặng tình cảm của một người mẹ, và tôi chẳng bao giờ có thể nhìn một kẻ độc thân già đời mà nước mắt lại không trào ra khóe mi.

– Tôi hơi e là mình đã làm hắn phát bực rồi, – Chim xanh đáp. – Thực ra là tôi vừa kể cho hắn nghe một câu chuyện có ngụ ngôn.

– À! Làm thế lúc nào cũng nguy hiểm lắm đấy, – mụ Vịt nói.

Và tôi hoàn toàn đồng tình với mụ.