Sau khi đã kiếm được 75 khách hàng mới trong chưa đầy 2 năm, tôi như bị đeo cùm vào chân. Dù đã có một nhóm kỹ thuật viên lo việc sửa chữa máy tính, nhưng trong một số trường hợp, khi khách hàng gọi đến, tôi vẫn rời bàn làm việc, chui vào xe ô tô và chạy tới văn phòng của họ để trực tiếp xử lý vấn đề. Rồi nhiều tiếng sau, tôi lại quay về văn phòng của mình để nắm được tất cả những việc khác mà tôi phải làm, và đó cũng gần như là tất cả mọi việc mà công ty phải giải quyết.
Tệ hơn nữa, tôi còn bị phân tâm suốt, và nguyên nhân đến từ chính những kỹ thuật viên mà tôi đã thuê để giúp mình đỡ bị phân tâm. Họ lúc nào cũng gọi cho tôi để hỏi han đủ thứ.
“Tôi có nên thực hiện dự án mà khách hàng này đang yêu cầu thêm không?”
“Anh thực hiện việc này hay quy trình đó như thế nào?”
“Tôi vừa có một cuộc gọi khẩn cấp từ khách hàng B. Tôi có nên bỏ khách hàng A để xử lý vụ đó không?”
“Tôi có thể đi ăn trưa được không?”
“Tại sao bầu trời lại xanh?”
“Anh có nghĩ là tôi nên đi cấy tóc không?”
“Anh có thể dạy tôi chơi bản ‘Stairway to heaven’ bằng cây sáo piccolo của tôi được không?”
Khi công ty ngày càng phát triển, tôi trở thành một bảo mẫu luôn căng thẳng. Những lúc không phải hướng dẫn nhân viên cách làm công việc của họ, tôi phải cuống cuồng tự lo làm chính những việc ấy. Chân-tôi-đang-phải-đeo-cùm.
Với doanh nghiệp đầu tiên của mình, tôi đã mắc một sai lầm mà hầu như tất cả các doanh nhân đều mắc phải: Khi các nhân viên có quá nhiều câu hỏi, tôi sẽ mất hết kiên nhẫn và tự mình “xử lý luôn cho nhanh”. Tôi cho rằng thà bỏ ra 10 phút tự làm còn hơn là mất 10 tiếng để dạy họ phải làm sao cho đúng. Tôi nghĩ nếu tự làm thì dễ hơn, vì chỉ cần nghĩ đến chuyện phải hướng dẫn ai đó chăm sóc các khách hàng quan trọng đúng như cách mà chính tôi sẽ làm thôi, là đủ khiến tôi choáng rồi. Thú thực, tôi đã không thật sự tin tưởng rằng sẽ có ai có thể chăm sóc họ chu đáo bằng tôi.
Trước áp lực quá lớn vì phải tự làm mọi việc, tôi đã tìm đến “giải pháp tức thời”. Tôi suy luận rằng nếu thuê những người có thật nhiều kinh nghiệm thì tôi sẽ không cần phải dạy họ gì hết. Họ sẽ tự biết. Và nếu thật sự gặp may, thì có khi họ sẽ còn biết rõ hơn tôi nữa. Trong số được tôi phỏng vấn, có những người đã có 20 năm kinh nghiệm với máy tính. Họ rất giàu kinh nghiệm, đã làm việc với máy tính nhiều năm.
Tôi nhanh chóng nhận ra sai lầm của mình. Thuê những anh chàng nhiều kinh nghiệm có nghĩa là tôi đang thuê cả những thói quen xấu đã tồn tại trong nhiều năm hay nhiều thập kỷ. Đúng là các kỹ thuật viên này ít gọi điện hỏi tôi hơn (dù sao thì họ cũng “biết” việc mình đang làm), nhưng các khách hàng lại gọi cho tôi thường xuyên hơn... vì muốn than phiền. Các kỹ thuật viên mới và “giàu kinh nghiệm” này không tuân thủ theo nguyên tắc. Họ làm ngược lại những gì mà chúng tôi đã làm, thay đổi các chế độ đã được cài đặt, và “sửa” những thứ không cần sửa. Không phải vì họ là người xấu. Không phải vì họ có chủ ý phá hoại, mà đơn giản là vì những anh chàng giàu kinh nghiệm này “biết rõ hơn” và tự làm theo cách của họ. Và cách làm ấy đã gây ra những rắc rối rất lớn.
Bạn có biết câu: “Bạn không thể dạy cho chú chó già những trò mới” không? Câu đó đúng đấy. Những anh chàng giàu kinh nghiệm này không chịu học những điều mới mẻ từ tôi. Trong suy nghĩ của họ, họ đã biết cách hay nhất, duy nhất để thực hiện công việc. Họ có đến 20 năm kinh nghiệm cơ mà. Bởi vậy, họ đã gạt bỏ mọi lời chỉ dẫn của tôi. Rốt cuộc, nếu một kỹ thuật viên càng có nhiều kinh nghiệm... thì tôi lại càng gặp nhiều rắc rối. Tôi mất nhiều thời gian hơn để sửa chữa những thứ mà anh ta đã thay đổi. Tôi mất nhiều thời gian hơn để xoa dịu khách hàng. Tóm lại, tôi mất nhiều thời gian hơn.
Đúng là tôi đã rất bất ngờ vì giải pháp của mình không có tác dụng, nhưng tôi cũng có một kế hoạch dự phòng chắc chắn sẽ hiệu quả. Tôi suy luận rằng, nếu mấy anh chàng giàu kinh nghiệm không mang lại hiệu quả, và số lượng nhân viên quá lớn sẽ khiến tôi không thể tập trung hoàn thành bất cứ việc gì, thì giải pháp dễ nhất và nhanh nhất là thu nhỏ công ty lại như “những ngày xưa tươi đẹp”. Thay vì thuê một đội 8 người rồi phải làm bảo mẫu cho họ, tôi sẽ quay lại với đội hình chỉ có 1 hoặc 2 người. Tôi, 1 trợ lý riêng và 1 công nhân bậc thấp. Công ty tôi đang có doanh thu tốt tại thời điểm hiện tại, và nếu tôi cắt giảm nhân sự xuống còn 1-[2] nhân viên bậc thấp, tôi sẽ có thu nhập siêu khủng.
Kế hoạch đó đổ bể khi tôi nhận ra lý do khiến tôi gắng sức phát triển quy mô công ty chính là vì tôi đã quá kiệt quệ khi phải điều hành một công ty chỉ có 3 người! Dù được một nhóm nhân viên đông đảo nhưng cần được chỉ đạo sát sao, hay một đội ngũ ít ỏi không kham nổi khối lượng công việc hỗ trợ, tôi cũng đều gặp rắc rối lớn. Cứ như thế, tôi đã tự còng tay mình vào cái guồng quay bất tận, rồi ném chìa khóa đi.
Về cơ bản, tôi đã bị kẹt trong cái bẫy do chính mình tạo ra.
Có lẽ ngay lúc này, bạn cũng đang kẹt trong một cái bẫy như thế. Bạn không thể tìm được ai giỏi như bạn, và không thể quay về với “những ngày xưa tươi đẹp” bởi hãy đối mặt với sự thật: chẳng có cái ngày xưa tươi đẹp nào hết. Doanh nhân chúng ta hay mơ tưởng về những ngày xưa ấy chỉ vì hồi đó mọi thứ có vẻ đỡ phức tạp hơn. Chúng ta quên mất thời ấy ngày nào mình cũng phải cố sống cố chết để gánh vác mọi việc, mà gần như không có sự trợ giúp nào.
Tôi biết thật khó khi phải chấp nhận rằng mình đang mắc kẹt, nhưng bạn không phải là người duy nhất. Đây là chuyện vô cùng phổ biến. Hầu hết các doanh nhân đều phải vô cùng chật vật mới có thể từ một công ty khởi nghiệp chỉ gồm 2-[3] người mà vươn lên thành một doanh nghiệp có tối thiểu 10 nhân viên. Có hàng nghìn lý do khiến chúng ta liên tục mắc lại sai lầm này, nhưng những lý do đầu bảng vẫn luôn là: a) Chúng ta nghĩ rằng chúng ta sẽ không đủ khả năng thuê người khác làm việc thay mình; b) Khi chúng ta đã thuê được người có đủ kinh nghiệm (và có thu nhập cao hơn cả chúng ta), họ lại không thể hoặc không chịu làm việc theo đúng cách (cách của chúng ta); c) Dù có tuyển những người mà chúng ta đủ tiền trả lương, đồng thời là những người không cần “quên đi” kinh nghiệm mà họ đã có, thì chúng ta cũng không có thời gian đào tạo họ; và d) Dù có đủ tiền để thuê những nhân viên có năng lực và sẵn sàng học hỏi, và có đủ thời gian đào tạo họ, chúng ta vẫn khá tự tin rằng năng lực của họ sẽ không thể sánh ngang với sự siêu phàm của chính chúng ta. (Cái lý do cuối cùng ấy là một vấn đề lớn. Tôi biết bạn rất siêu, tôi cũng biết bạn đã phải một mình lo lắng và gánh vác mọi thứ trong suốt một thời gian dài, nhưng bạn có thể buông ra được rồi. Bạn phải buông ra. Mọi thứ sẽ ổn cả thôi. Tôi hứa đấy.)
Nhưng có một cách. Dù sao thì đây cũng là cuốn sách nói về cách trồng một quả bí ngô khổng lồ và có ý nghĩa mà.
Và bạn sẽ không đạt được điều đó, nếu không phát triển quy mô doanh nghiệp.
Đây là lúc để bạn tỉnh ngộ: Bạn không thể phát triển quy mô doanh nghiệp nếu như vậy có nghĩa là bạn phải tự làm hầu hết mọi việc (hoặc một vài việc thôi cũng không được). Thực ra, nếu bạn muốn phát triển một doanh nghiệp đúng nghĩa, một doanh nghiệp theo Kế hoạch Bí ngô, thì yêu cầu đặt ra là bạn không phải làm bất kỳ công việc trực tiếp nào hết.
Bạn còn nhớ trong Lời mở đầu, tôi đã nói cuốn sách này chứa đựng bí quyết giải phóng sự nghiệp kinh doanh của bạn không? Vâng, đây chính là khoảnh khắc mà bạn nhận ra mình phải giành lại tự do. Nếu cuối cùng, bạn muốn thôi không phục vụ doanh nghiệp của mình nữa, mà để nó phải phục vụ bạn, bạn phải đảm bảo mình không động tay vào thực hiện bất cứ thứ gì mà công ty mình cung cấp – bất cứ thứ gì mà khách hàng trực tiếp trải nghiệm. Khi đạt được điều đó, công việc chính của bạn sẽ là xây dựng các hệ thống quy trình mà nhân viên có thể dễ dàng lặp lại, để đảm bảo mọi khách hàng đều có được trải nghiệm y hệt nhau, hết lần này đến lần khác.
Bạn còn nhớ về Hồng tâm, sự kết hợp của ba yếu tố giúp bạn tìm ra hạt giống Atlantic Giant của chính mình? Hồng tâm là nơi hội tụ của các khách hàng tốt nhất, giá trị đặc biệt mà bạn mang tới, và khả năng hệ thống hóa của bạn. Hãy cùng nói về miếng ghép thứ ba vô cùng quan trọng trong việc tạo nên chiếc bánh bí ngô này – đó là hệ thống hóa. Muốn làm vậy, bạn cần phải lùi một bước.
Tôi biết bạn rất yêu doanh nghiệp của mình. Giờ là lúc để bạn yêu nó nhiều hơn nữa.
Tôi biết bạn tự hào về những gì mình làm. Giờ là lúc để bạn tự hào về những gì mà công ty của bạn làm.
Tôi biết bạn có nhiều cảm xúc trái ngược khi phải giao những khách hàng mà mình đã vất vả lắm mới kiếm được cho một cậu nhân viên non kinh nghiệm, chỉ vừa mới bắt đầu đi làm. Nhưng đã đến lúc bạn cần tự tin rằng một nhân viên non kinh nghiệm có thể hoàn thành công việc với chất lượng tương đương với kết quả công việc của chính bạn.
Trong thâm tâm, bạn biết mình đang phải phân thân ra quá nhiều nơi! Nếu chưa tìm được cách nhân bản chính mình thì bạn buộc phải lựa chọn: hoặc lê bước mệt mỏi khắp nơi đồng thời kìm hãm sự phát triển của công ty mình, hoặc bắt tay vào xây dựng hệ thống và đào tạo nhân viên để họ làm việc thay bạn (đó chính là việc bạn thuê họ làm) để bạn có thể phát triển lên nữa, lên mãi.
Trở thành một doanh nhân đích thực
Bạn có nhớ ông Frank, cố vấn kinh doanh của tôi không? Ở Chương 1 tôi đã kể bạn nghe chuyện ông ấy đập tan ảo tưởng của tôi khi nói rằng tôi vẫn chưa thực sự là một doanh nhân. Để bạn không phải lật lại những trang đầu, thì đây là những gì ông Frank đã nói: “Cậu vẫn chưa phải là một doanh nhân đâu, Mike ạ. Doanh nhân gần như không trực tiếp làm việc. Doanh nhân là những người tìm ra vướng mắc, phát hiện thời cơ, rồi xây dựng các quy trình để cho người khác hoặc những thứ khác làm việc, và luôn làm đúng.”
Tôi vẫn nhớ cảm giác tồi tệ khi nghe điều đó. Về bản chất, Frank đang nói với tôi rằng dù công việc có vẻ hào nhoáng, nhưng tôi đang mắc kẹt trong cái vòng bất tận của việc chào hàng rồi làm hàng, suốt ngày quẩn quanh như thế trong cảnh túng quẫn và mụn nổi khắp mặt. Còn tôi lại nghĩ mình là người tự chủ. Trên thực tế, khách hàng mới là những người sở hữu tôi, cũng như lão sếp tệ hại trước đây đã từng làm chủ của tôi vậy.
Vấn đề là mỗi khi tôi cử ai đó đi phục vụ khách hàng “của tôi”, chắc chắn một trong số họ sẽ gọi cho tôi để phàn nàn về những sai sót, hay phàn nàn rằng người của tôi không hiểu gì về hệ thống của khách hàng, hoặc hỏi: “Sao anh không trực tiếp đến đây hả Mike?” Vì cố giữ khách, tôi liên tục phải thế chỗ của nhân viên, tiêu tốn thời gian quý giá để làm công cho doanh nghiệp của mình, thay vì tập trung phát triển nó. Đội ngũ nhân viên của tôi không quá tệ. Họ làm đúng 99% mọi việc. Họ hoàn thành hết các nhiệm vụ được giao, có điều họ lại quên không chào hỏi khi đến chỗ của khách hàng, hoặc quên không tắt đèn khi ra về. 1% sai sót đó cũng đủ khiến khách hàng của tôi bận tâm và khó chịu. Và đó chính là vấn đề.
Khi đó tôi nhớ lại lời ông Frank đã nói về việc “xây dựng các quy trình”, và tự đặt ra cho mình một câu hỏi hay hơn: “Mình phải làm thế nào để hệ thống hóa việc phục vụ khách hàng này, để bất cứ nhân viên nào cũng có thể thực hiện, và khách hàng của mình sẽ chẳng thấy có gì khác biệt giữa mình và nhân viên của mình nữa?” Chuẩn rồi! Đó chính là câu hỏi đúng đắn, vì ngay sau đó tôi đã bắt tay vào việc mà tôi làm giỏi nhất – thiết kế hệ thống.
Đừng hiểu lầm ý tôi: đây không phải là việc mà bạn chỉ làm một loáng là xong. Quá trình thiết kế một hệ thống thật đồng bộ và dễ triển khai, để bất cứ nhân viên nào cũng có thể nắm bắt và thực hiện nó một cách hoàn hảo, rất dài và phức tạp. Nhưng khi nó kết thúc, tôi đã không phải “động thủ” nữa và vẫn đảm bảo khách hàng được hài lòng. Cuối cùng, tôi đã trở thành một doanh nhân đích thực.
Đúng là phải mất 10 tiếng để xây dựng hệ thống, trong khi sẽ chỉ mất 10 phút nếu tôi tự tay xử lý công việc. Nhưng khi tính toán lại, tôi nhận ra mình phải tự tay xử lý công việc 10 phút đó 20 lần mỗi tuần. Điều đó có nghĩa là chỉ sau 3 tuần, tôi sẽ tốn mất 10 tiếng, và con số sẽ còn kéo dài vô tận.
Đây là lúc tôi có được khoảnh khắc “giác ngộ” lớn nhất trong đời. Xây dựng hệ thống chính là một dạng đầu tư. Ban đầu, tôi đã đầu tư tiền mặt vào doanh nghiệp của mình (khoảng 100 đô-la, có giá trị rất lớn vào thời đó). Khoản đầu tư tiếp theo là mồ hôi công sức của tôi. Suốt nhiều năm, tôi đã phải vất vả phục vụ khách hàng. Nhưng sự đầu tư ấy không còn khả thi nữa. Tôi không thể làm nhiều thêm một tiếng, hay một ngày nào nữa. Sức lực và thời gian của tôi chỉ có đến thế mà thôi. Đây là lúc tôi nhận ra việc dành thời gian xây dựng các hệ thống và liên tục cải thiện chúng, sao cho người khác sẽ luôn thực hiện được đúng quy trình một cách tuyệt đối, chính là chiến lược đầu tư mới. Và cũng như các khoản đầu tư khác, nó gần như không có hiệu quả ngay lập tức, nhưng hiệu quả lâu dài thì lại rất lớn.
Một hệ thống được xây dựng bài bản chính là một kiệt tác, một ví dụ của sự đơn giản đến hoàn hảo. Nhưng đừng hiểu lầm ý tôi, các hệ thống sẽ không đơn giản hóa kết quả, mà chúng đơn giản hóa quá trình đạt tới kết quả. Có lẽ một chút kiến thức về hàng không sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn đấy...
Phân tích công việc
Lần gần nhất mà bạn thực sự để mắt tới Bảng hướng dẫn an toàn bay nhét trong túi ghế trước mặt là khi nào? Tôi đoán lần gần đây nhất mà bạn đọc nó là trong chuyến bay đầu tiên của bạn. Và có lẽ bạn cũng chẳng buồn xem màn hướng dẫn an toàn bay của tiếp viên hàng không trước khi máy bay cất cánh nữa.
Lần sau đi máy bay, bạn hãy kéo cái tờ hướng dẫn vớ vẩn ấy ra và đọc nó thật kỹ nhé. Nó là ví dụ tuyệt vời về một hệ thống được thiết kế thật khéo để bất cứ ai cũng có thể làm theo. Nó chính là một kiệt tác nghệ thuật. Tôi hết sức nghiêm túc đấy. Hãy nghĩ mà xem – Bảng hướng dẫn an toàn bay phải dễ hiểu với tất cả mọi người. Người lớn và trẻ em, người cần sự trợ giúp đặc biệt, người không biết tiếng Anh, người không biết đọc, người xem quá nhiều chương trình truyền hình thực tế, người sống trong một cái lô cốt và không bao giờ xem tivi... bất cứ ai.
Và chỉ biết về nội dung của tờ hướng dẫn đó thôi là chưa đủ! Bạn hoặc bà cụ 70 tuổi ở bên trái bạn hay ông cụ 107 tuổi ở bên phải bạn có thể sẽ phải thực hiện những điều quái quỷ đó. Nếu có sự cố gì xảy ra, một trong ba người hoặc cả ba người có thể sẽ phải phản ứng thật nhanh và giúp rất nhiều người khác thoát khỏi một tình huống rất nguy hiểm.
Và bạn thử đoán xem? Mọi người đều hiểu (kể cả bà cụ 70 tuổi) và mọi người đều làm được (kể cả ông cụ 107 tuổi). Kể cả bạn. Kể cả tôi.
Khi thiết kế các hệ thống cho doanh nghiệp của mình, tôi tuân theo một phương pháp mà tôi đặt tên là “Bảng hướng dẫn an toàn bay” – tôi phân tích chi tiết công việc, rồi lại phân tích thêm nữa, cho đến khi toàn bộ hệ thống hoạt động không chỉ được thu gọn trong một bảng hướng dẫn, mà còn trở nên thật dễ dàng để bất cứ ai cũng có thể hiểu và làm theo. Sau đó, tôi đem nó đi thử nghiệm. Nếu nhân viên lễ tân, nhân viên bán hàng của tôi hay anh chàng giao bánh pizza đều có thể làm được, thì nó đã sẵn sàng được triển khai. Còn nếu không, tôi sẽ quay lại với bảng phác thảo và tiếp tục phân tích công việc thành những bước thật đơn giản, cho đến khi những người kia có thể làm theo.
Hãy để tôi nói rõ một điều: quá trình này có thể sẽ rất vất vả. Dù có là triệu phú thời gian, sẽ đến lúc bạn cảm thấy mệt mỏi vì phải mổ xẻ phương pháp luận của mình, thứ mà giờ đây đã trở thành bản năng tự nhiên của bạn. Bạn có thể thấy thật khó để giải thích được nó. Bạn chỉ biết “làm theo bản năng” thôi, phải không? Nó là năng khiếu của riêng bạn. Không ai có thể bắt chước được.
Sai rồi.
Bất cứ ai cũng có thể bắt chước được... nếu bạn chịu dành thời gian hướng dẫn họ. Người ta chỉ có thể thành thạo các hệ thống hoạt động của bạn nếu chúng nằm gọn trong “Bảng hướng dẫn an toàn bay” của bạn. Quy trình ấy thật là dễ. Chỉ cần nhìn ra cửa sổ để chắc chắn là đã an toàn, kéo cần gạt màu đỏ để mở cửa thoát hiểm, kéo dây kéo màu vàng, và cầu trượt thoát hiểm sẽ bung ra. Sau đó, hãy nhảy lên cầu trượt và rút dây kéo trên áo phao cứu sinh của bạn, nếu áo phao không tự phồng lên thì hãy tự thổi vào miệng van của áo.
Đối với các hành khách trên chuyến bay (các nhân viên) thì quy trình này đúng là siêu đơn giản. Nhưng đối với hãng hàng không thì việc xây dựng quy trình này đòi hỏi nỗ lực trong hàng thập kỷ. Cứ nghĩ về mấy cái cầu trượt thoát hiểm mà xem. Chúng được gấp gọn trong thân máy bay rồi trong trường hợp khẩn cấp, chỉ cần kéo một cái dây là chúng đã bung ra căng phồng. Sau đó, chỉ cần kéo một cái dây màu vàng nữa là chiếc cầu phao này sẽ biến thành một chiếc bè chở 50 con người đang cố gắng sống sót, có thể trôi nổi vượt qua những ngọn sóng – chiêu này đúng là siêu đẳng. Hệ thống này quả là tuyệt vời. Nó cứu được mạng người. Những nỗ lực xây dựng hệ thống trong hàng thập kỷ đã giúp mọi người có thể làm theo quy trình một cách dễ dàng, đơn giản và nhanh gọn. Khi bạn bỏ ra công sức để xây dựng các hệ thống cho doanh nghiệp của mình, phần thưởng mà bạn đạt được có thể cũng lớn y như vậy.
Thử tưởng tượng xem bạn sẽ phát triển doanh nghiệp nhanh đến mức nào, nếu bạn tin tưởng đội ngũ của mình sẽ luôn thực hiện dịch vụ thượng hạng hoặc tạo ra những sản phẩm chất lượng. Bạn có thể đồng ý cung cấp thêm dịch vụ nào mà trước đây bạn từng từ chối? Bạn có thể mở rộng kinh doanh trong lĩnh vực nào mà trước đây từng là bất khả thi? Bạn có thể tiếp nhận và chăm sóc thêm bao nhiêu khách hàng đầu bảng? Và câu hỏi quan trọng nhất... Cuối cùng thì bạn đã có thể đi nghỉ xả hơi mà vẫn thu được tiền dù vắng mặt... suốt một tháng hay chưa?
Bộ ba câu hỏi
Nếu bạn cũng giống như rất nhiều doanh nhân mà tôi đã cùng làm việc trực tiếp thì tôi dám cá là tôi biết chắc những điều bạn đang suy nghĩ ngay lúc này. Đừng có bất ngờ nhé. “Nghe này, ông Mike Bốc phét” – một biệt danh của tôi thời trung học – “doanh nghiệp của tôi phức tạp hơn chuyện hạ cánh khẩn cấp của một cái máy bay rất nhiều. Ý tôi là máy bay chỉ có thể đâm vào hai thứ: mặt đất hoặc mặt nước. Đúng là tình huống này rất nghiêm trọng, nhưng vẫn có thể dự đoán được. Còn việc kinh doanh của tôi thì không thể dự đoán được. Tôi có thể gặp phải hàng trăm, mà không, hàng triệu tình huống khác nhau. Làm sao tôi dạy cho nhân viên của mình cách xử lý được đây?”
Bạn hãy trao quyền cho đội ngũ nhân viên tự giải quyết những tình huống không thể dự đoán, bằng cách sử dụng Bộ ba câu hỏi. Khi xây dựng các hệ thống, bạn cũng đồng thời mang đến cho nhân viên một định hướng suy nghĩ. Không, ý tôi không phải kiểu kiểm soát tư tưởng như những kẻ độc tài. Tôi chỉ nói là bạn cần phải xây dựng các hệ thống để chúng có thể giúp nhân viên của bạn tư duy giống bạn và nhờ đó, họ sẽ có hành động đúng đắn trong những tình huống ngoài dự đoán. Khi bạn xây dựng các hệ thống để thực hiện công việc để suy nghĩ theo cách của mình, tôi nghĩ bạn đã làm được điều không thể – có thể nói là bạn đã nhân bản được chính mình. Và tuyệt hơn nữa, bạn đã xây dựng được một doanh nghiệp mà bạn không cần vất vả làm việc trong đó thêm một ngày nào nữa.
Trong nhiều năm qua, tôi đã phát triển được Bộ ba câu hỏi, tuy đơn giản nhưng lại vô cùng hiệu quả. Nếu được hỏi theo đúng thứ tự, ba câu hỏi này sẽ giúp nhân viên suy nghĩ và đưa ra những quyết định luôn có lợi nhất cho công ty của bạn. Vì chúng rất hiệu quả, nên có lẽ bạn sẽ muốn in một bản các câu hỏi này ra và dán chúng lên bàn làm việc của từng nhân viên...
Đây là Bộ ba câu hỏi, sắp xếp đúng thứ tự:
1. Quyết định này có phục vụ khách hàng đầu bảng của chúng ta tốt hơn không?
2. Quyết định này có cải thiện hoặc duy trì được Khía cạnh vượt trội của chúng ta không?
3. Quyết định này có giúp gia tăng hoặc duy trì lợi nhuận của chúng ta không?
Trước khi đưa ra quyết định hoặc bắt đầu hành động, nhân viên của bạn phải tự hỏi bản thân ba câu hỏi này. Nếu không thể trả lời là “Có” một cách chắc chắn tuyệt đối, họ sẽ biết là không được tiến hành. Mà này, chính bạn cũng cần tự hỏi những câu hỏi này mỗi khi phải đưa ra quyết định đấy. Liệu bạn có nên phát triển sản phẩm đó, hủy dịch vụ đó, thay đổi địa điểm, nhận thêm một cộng sự mới, thay đổi nhà cung ứng, thay đổi giá bán? Tôi không biết – Bạn đã có ba câu trả lời “Có” chưa?
Cho tới lúc này, bạn đã biết nếu muốn thực hiện Kế hoạch Bí ngô cho doanh nghiệp thì điểm mấu chốt là phải tập trung cao độ vào khách hàng đầu bảng. Khách hàng chính là tất cả và trên hết. Tất cả những gì bạn làm tính tới thời điểm này đều nhằm phục vụ khách hàng đầu bảng tốt hơn. Và bạn có biết không? Nhân viên của bạn cần phải đảm nhận tiếp nhiệm vụ này... luôn cải thiện trải nghiệm của khách hàng đầu bảng. Nhân viên của bạn phải luôn ưu tiên khách hàng đầu bảng.
Để chuyển sang câu hỏi tiếp theo, nhân viên chắc chắn phải trả lời “Có” cho câu hỏi trước đó. Một khi đã chắc chắn các khách hàng đầu bảng sẽ được phục vụ tốt hơn nhờ quyết định của mình, các nhân viên cần đảm bảo rằng đây cũng là quyết định có lợi nhất cho mối quan hệ giữa khách hàng và công ty của bạn. Khía cạnh vượt trội là thứ tạo nên khác biệt của bạn so với các đối thủ, và là lý do quan trọng khiến khách hàng mua sản phẩmdịch vụ của bạn. Hãy luôn cố gắng nâng cao khía cạnh vượt trội của mình, và nó sẽ giúp bạn vượt lên trên đối thủ. Khi được bạn tích hợp vào hệ tư duy của nhân viên, khía cạnh vượt trội sẽ tự khắc được đẩy mạnh. Cả bạn và khách hàng đều hưởng lợi.
Cuối cùng, bạn cần phải chắc chắn mình đang làm ra tiền. Nếu nhân viên trả lời là “Không” cho câu hỏi thứ ba, có nghĩa là họ đang dẫn bạn vào một con đường nguy hiểm. Dù bạn có khiến khách hàng hài lòng và tạo ra những đột phá lớn, thì việc thâm hụt ngân quỹ vẫn sẽ dẫn đến phá sản. Quá nhiều công ty đã dần dần cắt bớt lợi nhuận của họ vì hai trên ba câu trả lời “Có” cũng không phải là tệ, đúng không nào? Sai rồi. Rốt cuộc họ sẽ phải điên cuồng tìm cách cứu công ty họ thoát khỏi thảm họa tài chính.
Ba câu trả lời “Có” nghĩa là hãy tiến lên. Các nhân viên cứ thế mà làm, không cần phải hỏi ý bạn. Không cần bạn phải chúc phúc gì họ hết. Không cần phép màu đặc biệt. Cứ thế mà làm. Nếu họ không thể trả lời “Có” cho cả ba câu hỏi, thì giải pháp cũng đã rõ ràng. Hãy dừng lại. Đừng làm việc đó.
Bây giờ, khi nhìn vào những câu hỏi này, bạn phải làm một việc mà trước đây có thể bạn chưa làm... bạn phải dạy cho nhân viên biết khách hàng đầu bảng là những ai, và tại sao họ lại là khách hàng đầu bảng. Bạn phải dạy cho họ biết bạn trở nên đặc biệt nhờ điều gì (khía cạnh vượt trội), và họ có thể làm gì để khiến công ty bạn đặc biệt thêm nữa. Và bạn phải dạy cho nhân viên cách doanh nghiệp của bạn có thể kiếm ra tiền và chi trả các thứ – như trả lương cho họ chẳng hạn. Nói cách khác, bạn phải cho họ cảm giác rằng họ là người sở hữu thành quả của công việc. Và theo lời của Martha, đó là một điều tốt.
Áp dụng Bộ ba câu hỏi là một việc khá đơn giản, chỉ cần bạn luôn bám sát vào chúng. Lần tới, khi nhân viên hỏi bạn xem nên xử lý một tình huống cụ thể như thế nào, hãy yêu cầu họ trình bày cho bạn nghe những gì mà họ đã suy ngẫm về Bộ ba câu hỏi. (Gợi ý: Nếu họ hỏi bạn nên xử lý theo hướng nào, thì có lẽ họ vẫn chưa tự hỏi bản thân ba câu hỏi này.)
Bộ ba câu hỏi có thể được áp dụng vào mọi việc trong doanh nghiệp của bạn không? Không. Khi bạn đặt mua giấy vệ sinh vào lần tới, việc đó có lẽ sẽ không giúp bạn phục vụ khách hàng tốt hơn (trừ khi họ thích lẻn vào công ty bạn để sử dụng nhà vệ sinh), và nó cũng không giúp bạn gia tăng lợi nhuận. Nhưng trong những việc liên quan đến dịch vụ và sản phẩm dành cho khách hàng, ba câu hỏi này chưa bao giờ làm tôi thất vọng.
Khi đã thoát khỏi quan niệm “tự mình làm tất”, bạn sẽ xây dựng các hệ thống thật hiệu quả để có thể tóm gọn chúng trong một phiên bản “Hướng dẫn an toàn bay” của riêng mình. Bạn và người của bạn sẽ được tiếp sức với Bộ ba câu hỏi để xác định xem bạn có đang hành động đúng đắn trong mọi tình huống có thể xảy ra không. Xin chúc mừng. Bạn chính là một doanh nhân.
Triển khai kế hoạch
Thực hiện trong 30 phút (hoặc ít hơn)
1. Phân tích công việc. Hãy lấy một việc mà bạn hay thực hiện cho khách hàng nhất, rồi phân tích cách thực hiện nó. Dù bạn đang cung cấp một dịch vụ hay tạo ra một sản phẩm, hãy mô tả chi tiết quy trình đó từ đầu đến cuối. Những điểm mấu chốt ở đây là gì? Những chiêu thức và bí quyết gì của bạn khiến khách hàng thực sự bị ấn tượng? Những điều gì tuyệt đối không được làm? Hãy viết hết ra, dù ngay lúc này có vẻ như bạn sẽ cần cả một tấm bảng khổng lồ để chứa hết lượng thông tin ấy.
2. Phân tích thêm nữa. Giờ thì hãy xem kỹ và bổ sung mọi thứ mà bạn bỏ sót. Vì bạn chắc chắn sẽ quên điều này điều kia. Những bước chủ chốt trong công việc mà bạn vẫn luôn làm mà không cần nghĩ là gì? Cách bạn làm có gì khác so với nhân viên? Tại sao khách hàng lại thích làm việc với bạn hơn? Khách hàng có những kỳ vọng nào mà họ sẽ không nói thẳng ra? Làm thế nào bạn có thể hứa dưới sức và hoàn thành vượt mức?
3.Phân tích thêm một lần nữa. Tiếp theo, hãy lấy tất cả mọi thứ mà bạn đã viết ra để mô tả cách thực hiện công việc của mình, và tóm tắt nó thành các bước đơn giản. Đây không phải là một cuốn sách hướng dẫn dài dòng. Thứ bạn muốn là một phiên bản của “Bảng hướng dẫn an toàn bay” cho hệ thống hoạt động của chính mình.
4.In ra. Hãy in Bộ ba câu hỏi và treo nó trên bàn làm việc của bạn. Hãy tạo thói quen luôn đặt ra ba câu hỏi này khi bạn phải đối mặt với quyết định nào đó. Tạo một trang web mới? Kết thúc một dịch vụ? Thuê một nhân viên mới? Hãy soi xét mọi quyết định qua lăng kính của Bộ ba câu hỏi. Sau đó, khi bạn đã tự tin vào hệ thống này, hãy in nó ra cho tất cả mọi người, đặt chúng tại bàn làm việc của họ và bắt đầu thực hành.
Cách áp dụng Kế hoạch Bí ngô vào lĩnh vực của bạn – Dịch vụ Nhà hàngKhách sạn
Giả sử rằng giấc mơ suốt đời của bạn là mở được một nhà hàng. Người thân và bạn bè đều biết đến tài nghệ ẩm thực của bạn. Đây chính là cơ hội để bạn cho cả thế giới biết điều đó. Hãy đeo tạp dề vào và tự rót cho mình một ly nước. Sau đây là cách để áp dụng Kế hoạch Bí ngô vào lĩnh vực của bạn.
Bạn điều hành một nhà hàng chuyên phục vụ các món ăn tuyệt ngon gợi nhớ nhiều kỷ niệm, những món mà ngày xưa bà của bạn vẫn thường thường nấu. Bạn tưởng rằng nhà hàng sẽ đông nườm nượp, tất cả các bàn đều được đặt chỗ bởi những người mong mỏi được thưởng thức món Thịt hầm của Bà. Nhưng thay vào đó, bạn lại phải cạnh tranh với 10 nhà hàng khác trong bán kính hai dãy phố... và tình hình không được ổn lắm. Mặc dù gần như lúc nào cũng có bàn trống, bạn vẫn phải làm việc 19 tiếng một ngày và vay tiền mẹ bạn để đăng quảng cáo trên Bản tin Khuyến mại của địa phương.
Bạn bắt đầu với Bảng đánh giá khách hàng của mình, dựa trên 20 thực khách mà bạn hay gặp nhất. Hai vợ chồng nhà Anderson là Blaine and Charlotte, đến ăn ba buổi tối mỗi tuần cùng năm đứa con của họ – đây là những người khó chịu đến mức các bồi bàn của bạn luôn oẳn tù tì xem ai phải phục vụ họ (và một cậu bồi bàn đã rút luôn một cái kéo thật ra để đảm bảo mình không phải phục vụ nhà Anderson). Hai anh luật sư tên Bill và Steve, gần như tuần nào cũng đưa khách hàng tới ăn trưa, và nốc nhiều rượu hơn là ăn đồ ăn. Tất nhiên, phải kể đến bà Trumpet, một cụ bà dễ thương luôn có mặt vào thứ Ba và thứ Sáu hằng tuần lúc 4 giờ rưỡi để được giảm giá vì đến sớm (trong khi bạn không hề có chương trình giảm giá) và luôn trả lại món ăn của mình tới 3 lần. Những người còn lại trong danh sách của bạn là 3 cặp nghệ sĩ sân khấu, 6doanh nhân thường xuyên tới cùng những khách hàng tiềm năng của họ, và vài đôi tình nhân luôn tới ăn vào buổi hẹn hò tối thứ Bảy hằng tuần.
Sau khi điền xong Bảng đánh giá, bạn biết thực khách nào khiến bạn khốn khổ (xin chào, gia đình Anderson) và tốn tiền (chính là bà đấy, bà Trumpet ạ), nên bạn cần rũ bỏ họ. Do luật không cho phép bạn từ chối phục vụ ai đó chỉ vì bạn không thích họ, nên bạn phải tìm được cách khiến họ không muốn tới nhà hàng của mình nữa.
Bạn đã chịu đựng quá đủ những chiếc ly vỡ, các bức tường đầy màu sáp, những đứa nhóc ầm ĩ, và bạn nhận ra không chỉ nhà Anderson phải ra đi – mà là tất cả các gia đình có trẻ nhỏ. Không phải gia đình có trẻ nhỏ thì là tệ hại (chính bạn cũng có hai đứa nhóc mà), nhưng vấn đề là các gia đình có trẻ nhỏ đang đuổi hết các khách hàng rủng rỉnh, những người muốn nhà hàng của bạn trở thành một kỳ nghỉ thu nhỏ – các món ăn tuyệt ngon đi kèm với cuộc chuyện trò cao siêu tinh tế.
Vì thường không có nhiều khách trước 8 giờ tối, bạn thay đổi khung giờ và chỉ bắt đầu phục vụ bữa tối từ 7 giờ tối thay vì 5 giờ chiều, rất lâu sau khi các bậc phụ huynh đã tắm xong cho lũ nhóc nhà họ. Bạn loại bỏ thực đơn dành cho trẻ em, và cấm sử dụng ghế trẻ em trong nhà hàng. Chắc chắn bạn sẽ phải nhận những lời chỉ trích thậm tệ trên những trang blog và diễn đàn dành cho các bà mẹ, nhưng đằng nào thì bạn cũng đâu muốn họ đến nhà hàng, phải không nào? Gia đình Anderson rất tức giận, nhưng họ đã bỏ qua, và chuyển sang làm phiền đối thủ chính của bạn, cách đó hai số nhà.
Và do bạn đã thay đổi giờ phục vụ nên bà Trumpet ghét bạn. Bà ấy sẽ “không bao giờ ăn ở chỗ của cậu nữa”. Ghi điểm rồi! Bộ phận bồi bàn của bạn vui mừng đến mức họ đã mua cho bạn một chiếc cốc in chữ “Sếp tuyệt vời nhất”, đập tay ăn mừng với bạn, và hứa sẽ không lôi kéo thật ra khi chơi oẳn tù tì nữa.
Bạn xem xét tất cả những khoản chi liên quan đến việc phục vụ các gia đình. Bạn thôi không đặt mua thịt gà que và khoai chiên đông lạnh nữa, xóa bỏ ngân sách dành cho màu sáp, theo dõi chi phí giặt đồ vải giảm xuống rõ rệt, và ngừng chạy quảng cáo trên mấy trang báo dạy làm cha mẹ ở địa phương. Vì không phải tốn chỗ đặt ghế trẻ em và ghế cao nữa, bạn kê thêm một vài bàn ăn để thu về thêm lợi nhuận. Tuyệt vời!
Giờ đây, khi đã loại trừ được nhóm khách hàng phiền phức nhất và mang đến ít doanh thu nhất, bạn có thể tập trung vào các khách hàng đầu bảng. Bạn xác định Bill và Steve chính là những khách hàng tuyệt vời nhất, và các doanh nhân bám theo sát nút ở vị trí thứ hai. Bởi vậy, bạn quyết định tập trung vào các chuyên gia đi ăn cùng khách hàng của họ. Lần tiếp theo khi Bill và Steve bước vào nhà hàng, bạn đến bên bàn của họ và hỏi xem liệu bạn có thể ngồi nói chuyện với họ 10 phút được không. (Nhiệm vụ của bạn: thu thập Danh sách điều ước của họ.)
Bạn hỏi: “Hai anh mong muốn các nhà hàng sẽ làm gì cho hai anh? Chúng tôi có thể làm gì để hai anh có được trải nghiệm hoàn hảo tại đây?” Bạn gợi ra cho họ một vài ý tưởng, để họ cảm thấy thoải mái với ý nghĩ rằng họ có thể đòi hỏi. “Ví dụ, hai anh có muốn lập tài khoản riêng, hoặc đặt ra yêu cầu các loại rượu và món ăn đặc biệt không?” Bạn tìm hiểu điều khiến họ khó chịu nhất với ngành dịch vụ của mình: “Điều gì khiến hai anh ức chế nhất về các nhà hàng?”
Và đây là lúc bạn có một phát hiện lớn và không thể ngờ tới. Bill và Steve chỉ ra rằng có rất nhiều cuộc thảo luận công việc và chào bán dịch vụ diễn ra trong nhà hàng của bạn. Họ thích hẹn gặp khách hàng tại nhà hàng của bạn hơn là những nơi khác, vì đồ ăn rất tuyệt và địa điểm cũng lý tưởng. Họ cho bạn biết rằng khi ăn trong nhà hàng của bạn, hầu như lúc nào họ cũng được trả phí dịch vụ cho thời gian ngồi bàn công việc với khách hàng. Vấn đề là khách hàng của họ thường xuyên ra ngoài để nghe điện thoại, và họ không thể bắt khách hàng trả tiền cho khoảng thời gian đó.
Đây là lúc họ chia sẻ với bạn mong ước lớn của họ: bạn có thể biến nhà hàng của mình thành khu vực không sử dụng điện thoại di động được không? Bạn nói với họ rằng đó là một ý tưởng tuyệt vời, bạn sẽ treo bảng cảnh báo ngay ngày hôm sau, và tất nhiên là bạn lập tức áp dụng chiến lược hoàn thành vượt mức cho lời hứa này. Khi Bill và Steve quay trở lại, họ để ý thấy tấm bảng “Không sử dụng điện thoại di động” được treo trên cửa, và mỉm cười. Họ hài lòng. Bạn đã lắng nghe. Bạn quan tâm. Bạn muốn giúp họ kiếm được tiền.
Nhưng bạn còn nghĩ ra một ý tưởng tuyệt vời nữa. Bạn nói với Bill và Steve rằng bạn sẽ lắp đặt một thiết bị phá sóng điện thoại, để nếu khách hàng có mặc kệ tấm bảng “Không sử dụng điện thoại di động” thì họ vẫn chẳng nhận được cuộc gọi nào khi ngồi tại bàn ăn. Xuất sắc! Bill và Steve đã vô cùng cảm kích – bạn vừa mới giúp họ kéo dài thời gian được trả phí thêm rất nhiều mà. Bạn đã nỗ lực hết mình vì họ, và họ sẽ là những thực khách trọn đời của bạn.
Bạn biết rằng việc nhờ khách hàng giới thiệu cho các đối tượng tiềm năng không phải lúc nào cũng đem lại hiệu quả. Bởi vậy, bạn nhờ Bill và Steve giới thiệu những đơn vị cung cấp dịch vụ tiếp đón khách khác mà họ cũng ưa thích. Trong số các đơn vị đó có một công ty cho thuê xe limousine36 có tên Dịch vụ Xe hơi cao cấp của Bob. Bạn gọi cho Bob và đề nghị một buổi gặp mặt để cùng tìm ra cách phục vụ khách hàng chung của đôi bên tốt hơn.
Bob nói rằng xe của anh ấy đưa khách tới chỗ của bạn ít nhất mỗi tuần một lần. Trước đây, bạn không hề biết điều đó. Bạn bắt đầu đặt ra mọi câu hỏi để tìm cách giúp công việc của anh ấy trở nên dễ dàng hơn.
“Anh có cần một chỗ đỗ xe đặc biệt không? Tài xế của anh có cần nhân viên phục vụ của tôi thông báo khi Bill và Steve chuẩn bị thanh toán hóa đơn, để xe của anh có thể xuất hiện một cách “thần kỳ” ngay khi khách hàng vừa bước ra đến cửa không? Anh muốn có một bàn ăn nhỏ trong bếp để các tài xế có thể tranh thủ ăn một chút trong lúc đợi khách không? Chúng tôi có thể hỗ trợ các tài xế bằng cách chuẩn bị một cốc cà phê cầm tay hoặc một chai nước suối cho họ không?”
Bob đã kinh doanh trong ngành này hơn 25 năm, và anh ấy chưa từng nhận được lời đề nghị giúp đỡ nào giống như của bạn. Nếu có thì cũng thua xa bạn.
Giờ đây bạn và Bob đã là bạn tốt của nhau, nên Bob đã bảo các tài xế hãy đề xuất nhà hàng của bạn cho những khách hàng cao cấp đang muốn tìm nơi dùng bữa. Bỗng nhiên, nhà hàng của bạn đầy ắp những người đàn ông và phụ nữ trang phục chỉnh tề, chi tiền hào phóng để thiết đãi khách hàng của họ món Thịt hầm của Bà. Bạn đã thấy mọi thứ tiến triển thế nào chưa?