Tôi biết một người đàn bà xinh đẹp, vừa là nhà doanh nghiệp, vừa là nữ vận động viên việt dã.

- Sao anh cứ xoáy mãi vào nỗi bất hạnh của em?

- Bài học đau đớn của một người, thường có ích cho nhiều người.

- Hóa ra em là vật hy sinh?

- Thì đã sao! Mọi sự hy sinh đều cao cả. Và ở đời, ai cũng từng phải hy sinh, trừ những kẻ đại ích kỷ.

- Thôi! Không tranh luận nữa. Anh viết đi, viết sự thật một trăm phần trăm. Nhưng anh phải đặt cho em một bí danh, đừng viết tên thật.

Và ngay tức khắc tôi đã đặt bí danh cho cô – Bập Bùng.

Bạn đọc thân mến, tên nhân vật chính của các bạn đấy – Bập Bùng.

Người đàn bà đã duyệt, đã gật đầu và mỉm cười.

Phần I

Hai người

Trong hang núi chỉ có hai người – chàng, một chiến sĩ giải phóng bị thương nặng, lết vào đây để tránh sự vây ráp, lùng sục của quân thù, và nàng, một cô thanh niên xung phong đi hái măng rừng bị lũ ngàn cuốn dạt về đây. Hai người, hai thế giới nhưng chung một hoàn cảnh lâm nạn và chung một cái hang. Nàng đã có nơi chạm ngõ ở quê nhưng đó là sự chạm ngõ do ba mẹ ép buộc, vì thế, nàng trốn đi thanh niên xung phong. Chàng đã có vợ, một hôn nhân không tình yêu. Bố mẹ chàng cưới vợ cho cậu con trai vội vã trước khi nó đi bộ đội để ở nhà có thêm lao động.

Trong hang, nàng mài chiếc cặp tóc mổ vết thương cho chàng và đêm mò vào rừng, kiếm củ mài, củ chụp mang về hang nuôi chàng. Chàng dạy nàng học văn hóa. Những dòng chữ viết bằng than thức dậy lịch sử cả một nền nhân văn. Rồi họ yêu nhau và chịu khổ sở vì tình yêu ấy: Biết bao lần, nàng chỉ những muốn áp đôi môi nóng bỏng vào môi chàng, nhưng nàng phải tự kiềm chế bởi vì dẫu sao mình cũng đã hứa hôn. Hàng trăm lần chàng những muốn nắm cổ tay tròn trắng đầy sức sống kia và kéo ấp xuống nhưng chàng lại tát vào mặt mình – “Đồ hư đốn! Mày là trai đã có vợ”.

Trong hang, họ sống với nhau thật lạ lùng, cái giả cứ lấn át cái thật. Đêm, người nàng nóng ran vì khao khát. Nàng lấn đến bên chàng:

- Em rét quá!

Chàng dang rộng vòng tay nhưng chưa kịp ôm đã nghe nàng cằn nhằn:

- Khiếp! Anh hôi quá! Cú còn phải gọi bằng cụ.

Rồi nàng lại gần cái xó riêng của mình để khóc thầm và trăn trở thâu đêm không ngủ.

Hai người cứ phải tự chiến đấu mãi như thế để bảo vệ một tình yêu không có thật ở hậu phương. Cho đến khi đơn vị tìm thấy hai người, họ vẫn chưa hề vượt qua cái barie đạo lý cũ.

Đấy là toàn bộ nội dung một vở kịch của Sỹ Hanh mà chàng và nàng đã sắm vai trong nhiều đêm diễn ở Trường Sơn những năm chống Mỹ.

Trong kịch, họ không dám vượt qua barie, còn ngoài đời thì ngược lại – Sau năm 1975, hai diễn viên ấy đã là một cặp vợ chồng đẹp đôi.

Đứa con đầu lòng ra đời đẹp như thiên thần. Căn phòng 8m2 ở khu tập thể đoàn văn công bừa bộn những tã lót và ầm ĩ tiếng khóc trẻ con. Bập Bùng không thể bồng con đi theo đoàn văn công lưu diễn mãi ở các tỉnh xa, đành xin một chân nuôi dạy trẻ ở Hà Nội. Còn chàng thì bây giờ chuyên đóng các vai phụ, vì chàng chỉ thích hợp với các vai bộ đội, mà sau chiến tranh vai bộ đội trên sân khấu cứ bé dần, mờ nhạt dần. Trong vở Tấm Cám chàng sắm vai con gà trống, nhảy lên thành giếng, gáy ò ó o, mách bảo cô Tấm biết mụ dì ghẻ của cô chôn xương con Bống ở đâu. Thoại Khanh – Châu Tuấn, chàng đóng vai quỷ sứ từ rừng đen nhào ra móc mắt Thoại Khanh rồi lại phi ngay vào sau cánh gà, đeo râu, chống gậy, sắm vai khác – Ông bụt hiền từ đến cứu Thoại Khanh. Chàng không là quỷ sứ hẳn để buộc người ta phải cống nạp, không là bụt thật để người ta dâng oản, cũng không là gà thật để người ta cho thóc, chàng chỉ sắm vai thôi, lại là vai phụ, nên thu nhập ít và nghèo.

Ông bố, bà mẹ nào cũng có thể chịu đựng được cái nghèo. Song, họ thật sự bối rối khi tự hỏi: “Mai sau, con cái chúng ta sẽ sống như thế nào, nếu bố mẹ chúng cứ nghèo xác xơ thế này?”

Và Bập Bùng đã chọn con đường đi buôn.

Khốn nỗi là nàng không có vốn. Đầu vị của nghề buôn là vốn. Đến một chỉ cũng không có trong tay thì buôn bán nỗi gì.

Với các nhà doanh nghiệp nước ngoài, không có vốn là hết giấc mơ đi buôn. Nhưng, với người Việt Nam thì khác hẳn, không có vốn vẫn có thể buôn được. Giải pháp hữu hiệu nhất là đi lao động ở nước ngoài, nơi vừa có thể tạo ra vốn, lại vừa có môi trường tốt để buôn.

Như vậy đó, Bập Bùng đã viết đơn đi lao động ở Đức. Buổi liên hoan chia tay thật vui vẻ. Dân văn nghệ vốn hay tếu táo và bạo miệng. Chẳng biết ai đó đã nghêu ngao ngâm sổng:

“Có vợ mà cho đi Tây

Như mang xe cúp để ngay bờ hồ”.

Tất cả cười vang. Mặc kệ! Cứ đi!

Phần II

16.000 USD và liều thuốc độc

Đi. Đi. Đi. Những ngày đó, trong tâm trí của Bập Bùng chỉ vang lên có mỗi một từ – Đi.

Tình cảnh của hai người buộc nàng phải ra đi để cứu nhà, chàng cũng không mấy băn khoăn. Làm sao phải băn khoăn khi hai người đã từng có một tình yêu đẹp, những vai diễn đẹp và một đứa con đẹp đến nhường ấy.

“Bất hạnh là người không được ai tin. Song, bất hạnh nhất là người không tin vào ai”. Một câu độc thoại nội tâm trong một vai diễn từ lâu lắm chàng vẫn nhớ và tâm niệm.

Hai người hối hả lo cho chuyến đi. Nàng đi học tiếng Đức lớp cấp tốc hai mươi nghìn đồng một giờ. Chàng chạy đi vay vốn cho vợ, vay bất kỳ ai có thể vay được và với bất cứ hình thức nào, kể cả những chiếc Simson đang trong thì tương lai cũng được mang ra bán. Tiếng Việt ta thật lạ lùng, bán xe máy hẳn hoi mà cứ gọi là bán lúa non.

Hai tháng ba lá thư, (có tháng hai lá), những lá thư từ Berlin bay về với chàng tràn trề chữ “yêu” và những cái hôn. Sau những cái hôn đến những cái… Chàng nhận từ cảng Hải Phòng về, một hòm, hai hòm. Đời sống của hai bố con ở bên này khá hẳn lên. Chàng béo, trắng và trẻ ra trông thấy. Khi không còn phải lo miếng ăn, nhà nghệ sĩ rất dễ lạc quan. Người ta thấy chàng bỗng chê không đóng các vai phụ với vẻ phớt lờ các đêm diễn, tay đút túi quần bò, huýt sáo miệng và nghêu ngao hát: “Từ bên em đưa sang bên anh. Những chuyến hàng nối nhau về nước. Như tình yêu nối dài vô tận. Ôi hàng Tây quý hơn hàng ta”.

Hợp đồng của nàng ký với nước bạn Đức 5 năm. Chao! Năm năm là bấy nhiêu… hàng. Nghĩ mà sướng. Nhưng tình hình Đông Âu vỡ bung ra. Mới kỷ niệm ngày chiến thắng chủ nghĩa phát xít hôm trước, hôm sau người ta đã đập nát bức tường Berlin, mang bán thành từng mảng nhỏ cho các viện bảo tàng, khách du lịch, nhà sưu tập hiếu kỳ…

Ở bên này, chàng phấp phỏng đọc từng dòng thời sự trên tờ nhật báo, lo, sợ và tiếc của.

Nhưng, cái số của họ thật hên. Thủ tướng Hen-mut Côn tuyên bố: “Sẽ thanh toán trước tất cả tiền lương cho những người lao động Việt Nam ở Cộng hòa dân chủ Đức”.

Bập Bùng về nước sau mười sáu tháng làm việc ở Đức, kéo theo cơn mưa vàng từ phía trời Tây. Trong vali của nàng có 16.000 USD. Cái nghèo đã bị Bập Bùng đuổi ra khỏi ngõ.

Một ông bạn láng giềng hỏi chàng:

- Bà xã mang về được bao nhiêu?

- Mười sáu ngàn đô – chàng thật thà đáp.

- Tiền đâu ra mà nhiều thế nhỉ?

Câu hỏi vô tình khiến chàng ngồi thừ ra một hồi lâu. Và chàng thở dài tiếng thở dài khủng khiếp làm toàn thân chàng rung lên dữ dội. Câu hát bâng quơ ngày chia tay bỗng ập về: “Có vợ mà cho đi Tây…”.

“Tiền đâu mà nhiều thế?” Không biết bao lần chàng đã thầm hỏi như vậy. Chàng còn đủ tỉnh táo để không chất vấn vợ. Nhờ người ta mà mình có miếng ăn tử tế thì chất vấn cái nỗi gì. Nhưng chàng không thể không tự hỏi về khoản thu nhập quá trội của nàng. “Tiền đâu nhiều thế?”. Câu hỏi ấy chính là liều thuốc độc thực sự âm ỉ giết dần, giết mòn hạnh phúc của hai người.

Cả hai người rất nhạy cảm, quá nhạy cảm. Tai họa là ở chỗ đó. Không ai nói với ai nhưng họ thừa biết điều gì đã xẩy ra. Những bữa cơm đầy cá, thịt, bia lon, rượu Tây âm thầm và nhạt thếch. Hai người lảng tránh ánh mắt của nhau. Họ cố nghĩ ra những câu thật tế nhị để nói với nhau, nhưng câu nói của họ vô hồn và chưa nói hết câu đã thấy ngượng ngùng vì sự giả dối.

Không khí ngột ngạt quá chừng, Bập Bùng buồn rầu kể. Phải kiếm việc mà làm cho khuây khỏa, nếu không thì chết mất. Nhưng làm gì? Xin việc ở đâu, trong khi người hợp tác lao động kéo về đông đến thế? Thôi sẵn có vốn thì kinh doanh vậy. Em nghĩ thế, chỉ mới nghĩ thôi, chứ chưa biết kinh doanh cái gì. Yêu cầu bức xúc nhất của em là phải có việc gì đó mà làm cho hết một ngày. Em sợ sự nhàn rỗi. Cứ nhàn rỗi là cái đầu lại nghĩ về không khí gia đình và những câu nói khủng khiếp như quả bom nổ chậm lúc nào cũng có thể bật ra khỏi miệng.

Phần III

Đồng đô la chảy nước

- Chị ở Đức, thấy đá chẳng là gì cả. Còn ở ta, đá là vàng. Không có đá, các cửa hàng giải khát phải đóng cửa. Không có đá, ngành thực phẩm đông lạnh lao đao. Người ta sống cần đá đã đành, chết cũng cần đá. Tuần trước, có nhà văn lão thành qua đời đúng lúc buồng ướp xác của bệnh viện Việt – Xô bị hỏng. Vì ông là nhà văn lão thành nên không thể mang đi nghĩa trang ngay được mà phải quản ở hội trường ba ngày cho bạn hữu, khách khứa đến viếng. Thế là phải khuân đá về. Cứ sáu tiếng phải thay đá một lần, mỗi lần tám cây. Chết như thế thật quá mát mẻ.

Mùa hè ở ta không thể thiếu đá. Vì thế, đã có không ít người giàu to nhờ đá. Có một công nghệ có thể biến nước lã thành vàng, ấy là công nghệ điện lạnh.

Dường như cảm thấy mình đã ba hoa quá nhiều, anh chàng kỹ sư điện lạnh không “mở máy” nữa, nhường phần cho trí tưởng tượng mênh mông của Bập Bùng. Chị hình dung trước mắt một cái xưởng đá rộng rãi, khang trang, tiếng máy chạy lao xao, mấy đứa em chồng (cả em ruột lẫn em họ xa, gần) tíu tít đi lại, trông máy, bán hàng. Bọn trẻ con trong phố đi học về, chạy ùa vào xưởng, mỗi đứa vác một cục đá tướng, gặm, xoa lên cổ, mặt, cười hở cả những chiếc răng sứt mẻ. Rồi mình sẽ phải mua một cái két sắt và két lúc nào cũng đầy tiền. Mình sẽ may cho mẹ chiếc áo dài nhung và biếu cụ hẳn một cái sổ tiết kiệm cỡ vài chục triệu. Mấy cô em chồng sẽ có mỗi đứa một cái cup đi học, đi làm. Chao ôi! Hẳn lúc ấy, chúng sẽ quý chị dâu lắm lắm. Năm trăm ngàn đồng một tấn đá. Hai tấn đá là một triệu, ai bảo không giàu. Người làm ra tiền thì khó chứ tiền làm ra tiền thật dễ lắm thay.

Không có trí tưởng tượng, không thể thành nghệ sĩ, Bập Bùng vốn là nghệ sĩ. Trí tưởng tượng của chị hơi dư thừa.

Và xưởng đá ra đời còn to hơn cả trong giấc mơ của chị. Ngôi nhà xưởng kiểu Tiệp, cao rộng giá 120 triệu đồng. Sáu cỗ máy làm đá mỗi cái sáu trăm đô la. Và đường điện ba pha, thùng xốp to, nhỏ. Máy làm đá của chị toàn loại máy hai lốc Mỹ, mới cứng nên cây đá làm ra rất già dặn, trong suốt như pha lê.

Nhưng đầu vào thì to mà đầu ra thì bé. Những cây đá mập mạp nằm chết dí trong xưởng. Đá bán buôn rất khó vì các xí nghiệp đông lạnh giờ sản xuất theo lối khép kín. Họ tự làm lấy đá. Đầu ra của chị chủ yếu là bán lẻ từng phích cho các quán nước. Những tờ đô la sột soạt giờ biến thành những đồng bạc lẻ nhàu nát và đẫm mùi mồ hôi.

Trong xưởng, đá xếp hàng, đứng trang nghiêm như đội kiêu binh. Càng đứng lâu, cây đá càng lùn dần, nhỏ dần rồi biến mất. Những đồng đô la lặng lẽ biến thành nước. Sáu cỗ máy phải bán tống, bán tháo đi. Khi mua sáu tờ mỗi cái, khi bán, khách trả mỗi chiếc ba tờ rưỡi, ba tờ. Còn cái nhà xưởng thì tận bây giờ, khi tôi viết những dòng này vẫn đứng nguyên chỗ cũ. Nhiều người trả quá rẻ không bán được. Vài ông khách trả được giá lại đi đâu biệt tăm.

Phần IV

Bộ phim “cực kỳ”

Bập Bùng vào đầu câu chuyện hơi bất ngờ:

- Ngày mai em hai mươi tuổi.

- Bịa! Em mà hai mươi? Hai mươi nhân hai thì có.

- Không phải em. Cô gái trong phim cơ. Ngày mai em hai mươi tuổi. Cô gái ấy đẹp như hoa hậu. Rất đẹp và bất hạnh. Bố cô ta bị mù bẩm sinh. Người mù bẩm sinh khó có thể có sinh ra đứa con sáng mắt, di truyền mà. Ngày cô chào đời, bác sĩ đã soi đáy mắt của cô và nói chắc như đinh đóng cột lim: “Đúng hai mươi tuổi, cháu sẽ bị mù”.

Ngày mai em hai mươi tuổi: nghĩa là quỹ ánh sáng của cô chỉ còn có một ngày. Một nỗi bất hạnh khủng khiếp, lại có thể tính đếm được từng giờ, từng phút. Còn bảy giờ nữa. Còn năm giờ nữa, hai mươi chín phút nữa. Đại thể như thế.

Mẹ cô thời sinh viên vốn là một hoa khôi của trường đại học. Bà lấy chồng không phải vì tình mà vì tiền. Chồng bà tuy mù nhưng lại là giám đốc một công ty tư doanh. Vàng đã kéo bà ngã vào tay ông mù đặc ấy. Thế đó. Trong bảng tuần hoàn Menđêlêep, vàng là thứ kim loại có trọng lượng riêng lớn nhất. Đúng không anh?

Càng gần tới giờ sinh nhật, cô gái càng tuyệt vọng vì đau khổ.

Cô bỗng trở nên hung dữ và khắc nghiệt. Cô nguyền rủa thứ tình yêu chụp giật của bố mẹ cô. Cô lên án những kẻ đã đặt bố cô vào cái ghế giám đốc công ty. Cô lên án cả việc sinh ra cô trên cõi đời này. Hai bố con đấu khẩu:

- Sao ông mù còn đòi làm bố người ta?

- Câm mồm! Cô có thể quên cả công ơn sinh thành à?

- Tội sinh thành. Với ông, phải nói thế cơ. Ông đẻ ra tôi, ấy là một tội. Ông tưởng cứ có tiền là có thể làm bố được đấy chắc? Không đâu. Ông không bao giờ có con cả.

Và để chứng minh điều này, cô gái ấy đã cầm dao tự đâm vào tim mình.

Chúng em định làm một phim như thế. Anh thấy có cực kỳ không?

- Cực kỳ, nhưng chúng em là ai?

- Ba người cùng hùn vốn làm một bộ phim. Mỗi đứa góp mười nghìn đô.

- Đắt thế. Tôi tưởng một bộ phim chỉ khoảng trăm triệu thôi chứ.

- Anh lạc hậu rồi. Sau sự kiện thống nhất nước Đức, phim Oóc Wo không còn nữa. Bây giờ phải quay phim Kodak, đắt gấp rưỡi Oóc Wo.

Mấy tháng sau, tôi gặp Bập Bùng ở Sài Gòn. Trông chị già đi đến mấy tuổi, gầy như xác ve, cặp mắt đầy lo lắng.

- Chị bán hết phim chưa? – Tôi hỏi.

- Chỉ bán được có mỗi một bản. Các ông bên chiếu bóng chê phim không hấp dẫn. Vừa đọc tên phim các ông ấy đã lắc đầu rồi. “Ngày mai em hai mươi tuổi”. Sao lại đặt tên dở hơi thế? “Lệnh truy nã”. “Chuyện tình bên dòng sông”, “Hiệp khách lang thang” – Những tên phim như thế còn chẳng bán được vé nữa là. Lại nữa, các cảnh quay không “tươi mát”, không dao găm, súng lục – Bập Bùng thở dài, tiếp – thế là mười nghìn đô đi tong. Trong cuộc chạy đua để làm giàu, không ai vất vả như em, chạy từ đông sang tây, từ nghề này qua nghề khác, quá là vận động viên việt dã. Vậy mà nghèo vẫn hoàn nghèo.

Chị đột ngột im lặng ủ rũ. Nhưng đôi mắt chị vẫn luôn bắn ra những tia sáng. Nhìn ánh mắt ấy tôi biết chị chưa chịu bó tay. Hẳn chị còn những dự định mới trong đầu.