Những con số ước tính về trữ lượng dầu mỏ trên thế giới của Hội nghị năng lượng quốc tế năm 1962 đã gây lo lắng chung cho tất cả những ai quan tâm đến sự phát triển của nền công nghiệp thế giới. Bởi vì, theo con số đó thì trữ lượng dầu mỏ trên đất liền với đà khai thác hiện giờ sẽ cạn hết trước khi bước vào thế kỷ tới! Cần phải tìm kiếm những nguồn năng lượng mới, nhưng dù sao cũng không thể thiếu được dầu mỏ!
Thế là một cuộc săn tìm dầu mỏ đã diễn ra một cách ào ạt nhất trong lịch sử. Người ta thăm dò, tìm kiếm ở khắp mọi nơi: những miền đồng lầy, rừng rậm, những thung lũng và cửa sông, những miền đất xa xôi, hẻo lánh và dưới đáy đại dương mênh mông.
Giữa lúc này, một tin tung ra làm mọi người sửng sốt: vùng thềm lục địa mới đang là nơi chứa đựng những mỏ dầu khổng lồ mà trữ lượng vượt xa những mỏ dầu đã biết. Theo những số liệu thăm dò mới, trữ lượng dầu mỏ ở biển Bắc có thể tới vài tỉ tấn. Vùng ven bờ châu Phi có khả năng sản xuất hàng năm 100 triệu tấn. Còn vùng thềm lục địa Đông Nam Á, từ bờ biển Việt Nam đến tận đảo Gia-va của In-đô-nê-xi-a và Tây I-ri-an, thì theo ước tính sẽ có khả năng cung cấp mỗi năm 21 tỉ tấn dầu mỏ, tức là gấp 10 lần sản lượng dầu toàn thế giới năm 1902. Vì thế, người ta đã dùng hình ảnh “một con tem dán trên lưng con voi” để so sánh những mỏ dầu lớn trên thế giới hiện nay với khu mỏ dầu Đông Nam Á còn chưa khai thác.
Những số liệu đáng mừng trên đây đã khiến người ta đổ xô đi tìm kiếm dầu mỏ ngoài biển khơi. Nếu như 25 năm trước đây, mới chỉ có gần mười nước tiến hành công việc tìm kiếm dầu mỏ ngoài biển, thì ngày nay con số đó đã lên tới trên bảy mươi nước.
Vậy vùng thềm lục địa là gì và vì sao nó lại chứa nhiều dầu mỏ như vậy?
Giữa đại dương và lục địa, có một dải đất trung gian. Mới nhìn thì chúng ta tưởng lầm dải đất đó thuộc về đại dương vì nó ngập sâu dưới làn nước biển, nhưng xem xét kỹ về mặt kiến tạo thì thấy chúng thuộc về lục địa. Dải đất ấy chính là thềm lục địa.
Trong phạm vi toàn trái đất, chiều rộng của thềm lục địa thay đổi từ 0 tới 1.500 ki-lô-mét, trung bình là 78 ki-lô-mét. Thềm lục địa chiếm khoảng 28 triệu ki-lô-mét vuông, tức là gần 18% diện tích của lục địa hay 8% diện tích của đại dương. Thềm lục địa thường bằng phẳng hoặc gợn sóng. Chiều sâu của rìa thềm lục địa thay đổi từ 20 đến 550 mét, trung bình là 130 mét và thường là giới hạn ở độ sâu 200 mét.
Dầu mỏ thường cư trú ở những nếp lồi và ở những nơi uốn khúc trong vỏ quả đất. Thềm lục địa chính là một nếp gấp cỡ hành tinh và đóng vai trò bản lề của lục địa và đại dương. Dầu mỏ, sau khi hình thành, được di chuyển đến những vùng bản lề đó, tạo ra vành đai dầu quanh các lục địa. Theo tính toán của nhà bác học Liên Xô MK. Ca-lin-cô ở Hội nghị dầu mỏ thế giới lần thứ 8 họp năm 1971 tại Mát-xcơ-va, trữ lượng dầu mỏ của các thềm lục địa thế giới tính đến độ sâu 300 mét là 400 tỉ tấn.
Nhưng thềm lục địa không phải chỉ có dầu mỏ, mà còn có than đá, khí thiên nhiên và các khoáng sản quý giá khác. Bởi vậy việc thăm dò và khai thác thềm lục địa được chú ý đặc biệt và cũng bởi vậy mà trên thế giới đã diễn ra những cuộc tranh chấp thềm lục địa. Chẳng hạn, cuộc tranh chấp xảy ra gần đây giữa Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ về quyền khai thác dầu mỏ ở vùng biển Ê-giê. Cả hai nước đều tuyên bố rằng vùng thềm lục địa ở phía đông biển này là của mình. Hy Lạp thì nói vùng ấy là của Hy-Lạp vì có những hòn đảo Hy Lạp nằm rải rác ở đấy. Còn Thổ Nhĩ Kỳ nói họ coi đây là thềm lục địa châu Á của Thổ. Kết quả là quan hệ giữa hai nước trở nên căng thẳng đến mức đã bài binh bố trận, dọa đánh nhau...
Hiện nay, cuộc săn tìm dầu mỏ trên thế giới được tiến hành với mức độ khẩn trương chưa từng thấy. Riêng năm 1975, toàn thế giới đã khoan thêm 29.026 lỗ khoan với tổng chiều dài của các lỗ khoan đó là 53,3 triệu mét. Tính tới nay, toàn thế giới có khoảng 567.738 giàn khoan đang hoạt động. Trên đất liền các mũi khoan đã đạt độ sâu 8.000 đến 9.000 mét, còn trên các đại dương, các giàn khoan có thể hoạt động được ở vùng nước sâu từ 2.000 đến 3.000 mét, thậm chí có khi phải khoan ở độ sâu tới 5.000 mét.
Với mức độ tìm kiếm như vậy và với những con số dự tính về trữ lượng dầu mỏ ở vùng thềm lục địa, rất có thể trong một tương lai không xa, cán cân dầu mỏ của thế giới sẽ hoàn toàn đổi khác. “Cơn khát dầu mỏ” sẽ không còn đe dọa thế giới và những sản lượng hàng chục tỉ tấn dầu mỏ mỗi năm sẽ đáp ứng tới mức cao nhất nhu cầu của nhân loại cả về nhiên liệu và nguyên liệu cho công nghiệp hóa chất.
