Số 139

Thứ Năm, ngày 9 tháng 8 năm 1711

Steele

Vera Gloria radices agit, atque etiam propagatur: Ficta omnia celeriter, tanquam flosculi, decidunt, nec simulatum potest quidquam esse diuturnum.

Tull.

Trong tất cả các thứ tình cảm chi phối cuộc đời con người, lòng ái mộ vinh quang là thứ mãnh liệt nhất. Tùy theo cách thứ tình cảm này được vun xới ở các bậc quân vương, nó sẽ sinh ra điều thiện lớn nhất hoặc điều ác lớn nhất. Nơi nào các bậc tối cao có được nó chỉ từ những ấn tượng thu nhận qua giáo dục, nó tạo ra một tâm hồn tham vọng hơn là cao thượng; nơi nào nó là khuynh hướng tự nhiên trong tâm tính nhà vua, nó thúc đẩy ngài theo đuổi những điều thực sự vinh quang. Hai con người vĩ đại nhất hiện nay ở châu Âu (theo nghĩa thông thường của từ "vĩ đại") là Lewis, Vua nước Pháp, và Peter, Hoàng đế nước Nga. Vì chắc chắn rằng không phải mọi thứ tiếng tăm đều xuất phát từ việc thực hành nhân đức, thiết nghĩ, sẽ là một trò giải trí không mấy tẻ nhạt khi ta khảo sát vinh quang của những bậc thế lực này, đồng thời phân biệt cái trống rỗng, mau tàn và phù phiếm với cái vững chắc, trường tồn và quan trọng.

Lewis của nước Pháp có tuổi thơ được chăm sóc bởi những kẻ gian manh và từng trải sự đời, những kẻ coi sự mở rộng lãnh thổ là biểu hiện vinh quang nhất của quyền lực, và lầm tưởng việc lan truyền tiếng tăm với việc thu ân sủng. Trái tim của vị vua trẻ tuổi ấy đã dễ dàng bị những lời qua tiếng lại như vậy phỉnh phlu thích thú sự hư danh, và từ những nguyên tắc bất chính ấy mà hình thành hoặc hùa theo các kế hoạch xâm lược, cướp bóc, sát nhân tương ứng, cùng mọi tội lỗi đi kèm với chiến tranh khi đó là một cuộc chiến bất nghĩa. Song song với việc đặt nền móng cho triều đại bạo ngược ấy, khoa học và nghệ thuật được khuyến khích một cách hào phóng nhất, như thể những người có năng lực cao hơn phải được đút lót để cho phép tàn sát phần còn lại của thế giới. Mọi kiến trúc thượng tầng mà triều đình Pháp xây dựng trên những mớ thiết kế ban đầu vốn dĩ đã đồi bại của họ, đều phù hợp với cái nền móng giả dối của nó. Sự phô trương của cải, thói hư vinh về xe cộ trang hoàng, sự hổ thẹn trước nghèo khó, và sự vô minh đối với khiêm tốn, đã trở thành những thói đời thông thường: Tình yêu cao thượng dành cho một người phụ nữ bị biến thành thói trăng hoa với toàn thể phái đẹp, và tình bạn giữa những người đàn ông biến thành những cuộc mậu dịch vụ lợi hoặc những lời tuyên bố suông.

Trong khi đó là những quy tắc sống, sự bội ước nơi quân vương, và sự suy đồi đạo đức nói chung ở thần dân, chính là những chiếc bẫy mà nước Pháp đã dùng để giăng mắc tất cả các nước láng giềng của mình.

Với những màu sắc giả tạo đó, đôi mắt của Lewis đã bị thôi miên, từ sự trụy lạc của tuổi trẻ cho đến sự mê tín của tuổi già hiện tại. Chính vì thế mà ông ta có đủ sự kiên nhẫn để nhìn những bức tượng được dựng lên tôn vinh sự dũng mãnh, lòng dũng cảm, sự kiên định của mình; và giữa chốn nhung lụa xa hoa của triều đình, được ca tụng vì lòng đại lượng và tinh thần dấn thân trong các chiến công quân sự.

Peter Alexiwitz của Nga, khi bước vào tuổi trưởng thành, dẫu thấy mình là Hoàng đế của một dân tộc đông đúc và rộng lớn, là làm chủ của một lãnh thổ vô tận, là vị tổng tư lệnh tuyệt đối về sinh mạng và tài sản của thần dân, thì giữa quyền lực và sự vĩ đại vô biên ấy, ngài lại quay về suy ngẫm về bản thân và nhân dân với nỗi niềm đau xót. Sự ngu dốt đần độn cùng lối sống thô bỉ đã bị vị quân vương hào hiệp này nhìn nhận và khinh bỉ từ ánh sáng của chính trí tuệ mình. Phán đoán của ngài gợi mở điều đó cho ngài, và lòng dũng cảm thôi thúc ngài chấn h chỉnh nó. Để làm được điều này, ngài không sai sứ đến quốc gia mà phần còn lại của thế giới đã vay mượn sự tao nhã, mà chính bản thân ngài đã rời bỏ ngai vàng để học hỏi con đường chân chính dẫn đến vinh quang và danh dự, cùng sự chuyên tâm vào các nghệ thuật hữu ích, nơi ngài có thể dụng võ cho phần lao động, chất phác, trung thực của thần dân mình. Những công việc và thao tác cơ khí rất đỗi công bằng lại là những đối tượng đầu tiên nhận được sự ưu ái và quan sát của ngài. Vớiý định vinh quang ấy, ngài đã du hành đến các quốc gia ngoại quốc một cách kín đáo, vượt lên trên việc đón nhận những vinh dự vụn vặt nơi ngài dừng chân, mà thay vào đó là dò xét những điều có ý nghĩa lớn hơn: nghệ thuật thời bình và thời chiến của họ. Bằng cách này, vị hoàng đế vĩ đại ấy đã đặt nền móng cho một danh tiếng lớn lao và trường tồn, bằng lao động cá nhân, kiến thức cá nhân, và lòng dũng cảm cá nhân. Thật là bất công cho bất kỳ nhân vật cổ đại nào nếu đem tên tuổi họ ra để đặt cùng ngài. Ai, ngoài chính ngài, từng rời bỏ ngai vàng để học cách ngự trị trên đó một cách duyên dáng hơn? Ai từng tự cho mình là nhỏ bé trước Quyền lực Tuyệt đối, cho đến khi ngài học được cách sử dụng nó?

Nếu chúng ta xem xét con người tuyệt vời này, thật là lúng túng khi không biết bắt đầu ca tụng ngài từ đâu. Những người khác có thể được coi là tự làm chủ bản thân theo nghĩa ẩn dụ hoặc triết học, nhưng vị Hoàng đế này còn nghĩa đen là nằm dưới quyền kiểm soát của chính mình. Thật hào hiệp và tốt đẹp biết bao khi ngài tự điền tên mình với tư cách là một tư nhân trong quân đội do chính ngài gây dựng, để không ai trong đó có thể mong vượt qua những bước tiến mà chính ngài đã thực hiện! Bằng những biện pháp như vậy, vị quân vương tựa thần linh ấy đã học được cách Chinh phục, học được cách sử dụng những chiến thắng của mình. Ngài đã tỏ ra đáng sợ biết bao trong trận chiến, và dịu dàng biết bao trong chiến thắng? Thế thì, những thủ đoạn hèn hạ của người Pháp có nên được coi là tao nhã, còn những nỗ lực trung thực của người Nga là dã man hay chăng? Không: Sự dã man chính là sự thiếu hiểu biết về danh dự đích thực, hoặc là việc đặt bất cứ thứ gì lên thay thế nó. Vị quân vương bất nghĩa mới là kẻ đê tiện và dã man, chỉ có vị quân vương nhân đức mới thực sự lừng lẫy và vinh quang.

Dù con người ta có thể tự lừa dối bản thân bằng trí tưởng tượng đồi bại đến đâu đi nữa, Chân lý vẫn sẽ mãi giữ vững vị thế của mình; và vì vinh quang chẳng qua chỉ là cái bóng của Nhân đức, nó chắc chắn sẽ tiêu tan khi Nhân đức rời đi. Nhưng chúng ta mới cần phải nâng niu biết bao những khái niệm chân chính về nó, và cần phải siết bao chăm chỉ để khuyến khích mọi thôi thúc hướng về nó! Cậu học sinh trường Westminster, người hôm nọ đã nói rằng mình không thể ngủ hay chơi đùa vì những lá cờ trong sảnh đường, đáng lẽ phải được miễn chịu đòn roi đến muôn đời.

Nhưng chúng ta hãy xem xét điều gì thực sự vinh quang theo như tác giả mà ngày hôm nay tôi đã trích dẫn ở phần đầu bài viết của mình.

Sự hoàn hảo của vinh quang, Tully nói, nằm ở ba điều cụ thể sau đây: Rằng người ta yêu mến chúng ta; rằng họ đặt niềm tin nơi chúng ta; rằng bị lay động bởi một sự ngưỡng mộ nào đó đối với chúng ta, họ nghĩ rằng chúng ta xứng đáng nhận được danh dự.

Điều này được nói về sự vĩ đại trong một nước cộng hòa; nhưng nếu ai đó muốn hình thành một khái niệm về vinh quang tuyệt đỉnh dưới chế độ của chúng ta, người ta phải cộng thêm vào những hạnh phúc kể trên một sự không tồn tại mang tính tất yếu nào đó, cũng như sự chán ghét tất cả những thứ còn lại, nếu không có sự sủng ái của nhà vua.

Thiết nghĩ, ngài nên có của cải, quyền lực, danh dự, quyền thống soái, vinh quang; nhưng của cải, quyền lực, danh dự, quyền thống soái và vinh quang ấy sẽ chẳng có chút sức hút nào, trừ khi chúng đi kèm với tình cảm của bậc quân vương. Ngài nên được lòng dân, thiết nghĩ, chính là vì ngài là một kẻ được sủng ái, và là một kẻ được sủng ái chính vì ngài được lòng dân.

Nếu không vì sợ biến nhân vật ấy thành sản phẩm của trí tưởng tượng quá mức, tôi sẽ ban cho ngài quyền thống trị trên một lãnh thổ nước ngoài nào đó, và khiến ngài coi đó chỉ là một sự bổ sung trống rỗng nếu thiếu đi những sự quan tâm ân cần từ chính vị quân vương của mình.

Người ta hoàn hảo có thể hình dung về một con người được cấu thành và đặt trong hoàn cảnh như vậy, và nếu ngài được tạo ra vì quyền lực mà không hề mang năng lực gây lòng đố kỵ, ngài cũng sẽ vinh quang mà không có khả năng phải nhận lấy sự hổ thẹn. Sự khiêm nhường này và tầm quan trọng này chắc chắn sẽ làm cho vinh quang của ngài trở bất tử.

Những suy nghĩ này dễ dẫn tôi vượt quá độ dài thông thường của bài viết này, nhưng nếu tôi có thể giả định rằng những khúc ngâm ca ngợi này có thể sống sót qua số phận thông thường của những thứ bình thường, tôi xin nói rằng những phác thảo và hình ảnh mờ nhạt về vinh quang này đã được vẽ vào tháng Tám năm 1711, khi John, Công tước xứ Marlborough thực hiện cuộc hành quân đáng nhớ mà trong đó ông đã chiếm được các phòng tuyến của Pháp mà không tốn một giọt máu.

T.

Chú thích 1: Các trường hợp

Chú thích 2: Những lá cờ thu được tại Blenheim được treo trong Sảnh Westminster.

Chú thích 3: Gần cuối bài Phillippic thứ nhất.

Mục lục

Mục lục tr.5

Số 140

Thứ Sáu, ngày 10 tháng 8 năm 1711

Steele

Animum curis nunc huc nunc dividit illuc.

Virg.

Khi tôi thông báo cho độc giả của mình rằng tôi vẫn còn rất nhiều bức thư chưa được hồi đáp, tôi tin rằng người đọc sẽ thừa nhận, điều mà tôi muốn họ thừa nhận, rằng tôi đang gánh vác một trọng trách không hề nhỏ, và là một nhân vật có chút tiếng tăm trên thế giới này. Do đó, tôi sẽ dành thời gian hiện tại chỉ để đọc các thỉnh nguyện thư, theo thứ tự như sau.

Kính gửi ngài Spectator,

'Tôi đã lãng phí quá nhiều thời gian rồi, nên ngay khi nhận được thư này, tôi mong ngài hãy ngồi xuống và đưa ra câu trả lời cho tôi ngay lập tức. Và tôi muốn biết từ ngài rằng liệu một kẻ đang tán tỉnh tôi có thực sự yêu tôi hay không.

Trong khả năng có thể, tôi xin mô tả phong cách của anh ta. Khi nhìn thấy tôi, anh ta luôn miệng nói về sự chung thủy, nhưng chỉ hạ cố ghé thăm tôi vỏn vẹn một lần mỗi hai tuần, rồi sau đó lúc nào cũng vội vã ra về.

Khi tôi ốm đau, tôi nghe nói anh ta bảo rằng mình vô cùng lo lắng, nhưng chẳng thèm đến thăm cũng chẳng gửi lời hỏi han, bởi vì, như anh ta thở dài kể với những người quen của mình, anh ta không muốn để tôi biết rõ toàn bộ quyền lực mà tôi đang có đối với anh ta, và việc anh ta không thể sống nổi nếu thiếu tôi là bất khả thi đến nhường nào.

Khi rời khỏi thành phố, anh ta viết thư sáu tuần một lần, giục giã tôi hồi âm, than thở về nỗi thống khổ của sự xa cách, nhắc đến lửa lòng, sự tra tấn, nỗi héo mòn và những cơn ngây ngất. Anh ta thốt lên thứ ngôn ngữ sáo rỗng của một kẻ si tình thiếu kiên nhẫn, nhưng lại giữ nhịp độ đi lại của một kẻ dửng dưng.

Ngài biết đấy, tôi không thể bước nhanh hơn anh ta được, và việc lê bước theo tốc độ này thì chán ngắt chẳng khác nào đếm từng nhịp của một chiếc đồng hồ lớn. Nhưng ngài nên biết rằng anh ta rất giàu, và mẹ tôi bảo rằng: Chậm mà chắc; anh ta sẽ yêu tôi lâu dài, dẫu cho anh ta yêu tôi chẳng bao nhiêu. Nhưng tôi xin thỉnh cầu ngài phân xử xem rốt cuộc anh ta có yêu chút nào hay không.'

Kẻ hầu người hạ bị ngắt quãng và khiêm nhường của ngài,

Lydia Novell.

Tất cả đám đàn ông có tiền đó đều cực kỳ hỗn láo và lạnh lùng; Xin ngài, hãy mắng vào mặt chúng đi.

Kính gửi ngài Spectator,

'Tôi chẳng thấy điều gì thú vị hơn trong suốt các tác phẩm của ngài ngoài bài viết thực chất mà ngài gần đây đã bàn về sự thông minh, và tôi ước gì ngài có thể nhân cơ hội nào đó để bày tỏ sâu sắc hơn nữa về cái gu thẩm mỹ đồi bại mà thời đại này đang trượt dài vào; điều mà tôi chủ yếu quy cho sự thịnh hành của một vài tác giả bình dân, những người có chút tài năng ở mặt này lại vô tình ban cho những lỗi lầm của họ ở mặt kia một thứ vỏ bọc được chấp thuận.

Bằng cách đó, những kẻ bắt chước Milton dường như đặt toàn bộ sự xuất sắc của thể loại viết đó vào những từ ngữ kỳ cục hoặc cổ xưa, hoặc một thứ gì đó vốn dĩ vô cùng sai trái, dẫu có thể tha thứ được, ở Con Người Vĩ Đại ấy.

Những người ái mộ cái mà chúng ta gọi là lối chơi chữ hoặc khúc chiết, coi đó là thứ hạnh phúc đặc biệt mang lại danh tiếng cho Cowley, Ovid và những người khác, và do đó họ chỉ bắt chước những tác giả ấy ở những điểm đó; điều gì là đúng đắn, thỏa đáng và tự nhiên dường như không phải là vấn đề họ bận tâm, mà là bằng cách nào một cách chơi chữ đối lập kỳ quặc có thể được tạo ra, làm thế nào một từ có thể được làm cho có vẻ mang hai nghĩa, và hậu quả của một ẩn dụ gượng ép sẽ ra sao.

Giờ đây, dẫu cho những tác giả như vậy có vẻ giống với những kẻ tự làm cho mình trở nên bóng bảy thay vì ăn mặc đẹp đẽ hay duyên dáng; thế nhưng rắc rối nằm ở chỗ, những nét đẹp ở họ mà tôi gọi là vết nhơ ấy lại bị tưởng lầm là xuất phát từ sự phong phú của trí tưởng tượng và sự dồi dào của trí tuệ: Nói một cách ngắn gọn, họ mang tiếng là quá thông minh; nhưng nếu ngài cho thiên hạ biết rằng họ hoàn toàn chẳng thông minh chút nào, ngài sẽ làm cho rất nhiều người, trong đó có tôi, cảm thấy vô cùng biết ơn.'

Thưa ngài,

Độc giả thiện lương nhất của ngài,

R. D.

Thưa ngài,

'Tôi là một người phụ nữ trẻ, và được xem là xinh xắn, thế nên ngài hãy tha thứ cho việc tôi làm phiền ngài phân xử một vụ cá cược giữa tôi và một người họ hàng, kẻ lúc nào cũng cãi cùn với người khác chỉ vì hắn ta biết tiếng Latinh. Thưa ngài, từ Dimpple được viết với một chữ P đơn hay một chữ P kép vậy?'

Tôi kính thưa ngài,

Người hầu vô cùng khiêm nhường của ngài,

Betty Saunter.

Xin ngài, hãy gửi thư theo địa chỉ này: Gửi vị thắc mắc tử tế, và để lại ở tiệm của ông Lillie, bởi vì tôi không muốn danh tính của mình dính líu gì đến chuyện này cả. Thưa ngài, tôi lại là người hầu khiêm nhường của ngài.'

Kính gửi ngài Spectator,

'Tôi phải nói thẳng với ngài rằng có rất nhiều bài viết của ngài khiến tôi chẳng lấy gì làm thích thú. Ngài thường xuyên tỏ ra khó tính đến mức chẳng thể nào chịu nổi, và uyên bác đến mức chẳng tài nào hiểu nổi. Ngài xen vào chuyện váy vóc của chúng tôi làm gì cơ chứ?'

Người hầu khiêm nhường của ngài,

Parthenope.

Kính gửi ngài Spectator,

'Tối qua khi đang đi dạo trong công viên, tôi gặp một đôi bạn; Này Jack, một trong hai kẻ đó nói, chúng ta đi uống một ly rượu vang đi, vì tao chẳng còn làm nổi việc gì khác nữa. Điều này khiến tôi suy ngẫm về vô số những sự cố đáng tiếc thường xảy ra trong các cuộc trò chuyện bên ly rượu vang, khi đàn ông tìm đến chai rượu để xua đi những tâm trạng vốn chỉ bị nó khuấy động và đánh thức. Tôi không thể quy điều này cho bất cứ điều gì khác ngoài thói quen áp đặt lên người khác những kẻ đồng hành mà chính họ cũng chẳng thích thú gì. Xin ngài, hãy tuyên bố trong các bài viết của mình rằng, kẻ nào là một người đồng hành phiền toái với chính mình, thì sẽ chẳng thể là một kẻ dễ chịu đối với người khác. Mong mọi người hãy tự dùng lý trí để đưa bản thân vào trạng thái tâm lý vui vẻ trước khi ép buộc sự có mặt của mình lên bạn bè. Thưa ngài, xin hãy hùng biện hết mức có thể về chủ đề này, và mang lại điều tốt đẹp cho cuộc đời con người bằng cách tranh luận một cách mạnh mẽ rằng, không phải bất cứ ai nuốt trôi được đồ uống cũng đều là người thích hợp để nâng ly rượu vang.'

Người hầu khiêm nhường nhất của ngài.

Thưa ngài,

'Sáng nay tôi lướt mắt qua bài viết của ngài bàn về việc tiêu xài thời gian. Ngài thật rất tử tế với phụ nữ, đặc biệt là những người không còn trẻ và đã qua thời mặn mà, khi đã đề cập quá nhẹ nhàng đến nạn cờ bạc: Do đó tôi hy vọng ngài không cho rằng việc dành chút thời gian nhàn rỗi cho trò tiêu khiển đó là sai trái; nhưng tôi rất muốn nghe ngài nói đôi điều về hành vi của một số nữ con bạc.

Tôi đã quan sát thấy những quý bà, những người ở mọi khía cạnh khác nhau đều rất dịu dàng, vui tính và là hiện thân của sự giáo dục tốt; thế nhưng ngay khi bàn cờ Ombre được gọi tên và họ ngồi vào bàn làm việc của mình, họ lập tức biến hình thành những con ong vò vẽ cay độc nhất trên đời.

Ngài phải biết rằng tôi vẫn giữ được bình tĩnh và thắng tiền của họ; nhưng tôi lại cảm thấy ngượng ngùng khi cầm lấy số tiền đó, vì nó khiến họ trở nên vô cùng khó chịu. Kính xin ngài, người bạn thân mến, hãy hướng dẫn họ cách thua cuộc sao cho duyên dáng hơn, và ngài sẽ làm cho...

Của ngài,

Rachel Basto.

Kính gửi ngài Spectator,

'Sự tử tế của ngài dành cho Eleonora trong một bài viết trước đã mang lại cho tôi sự khích lệ để tự ban cho mình vinh dự được viết thư cho ngài. Sự quan tâm lớn lao mà ngài đã nhiều lần bày tỏ đối với việc giáo dục và cải thiện phái nữ chúng tôi, tôi hy vọng, theo chính quan điểm của ngài, sẽ là lời bào chữa đủ sức nặng để tôi không cần phải đưa ra bất kỳ lời xin lỗi nào cho sự vô duyên của bức thư này. Niềm khao khát lớn lao muốn tô điểm cho tâm hồn mình bằng một số nét duyên dáng mà ngài nói là rất thích hợp, và mà ngài khẳng định đọc sách sẽ giúp chúng ta đạt được, đã khiến tôi đứng ngồi không yên cho đến khi tôi được trao cho khả năng đạt được chúng: Điều này, thưa ngài, tôi sẽ không bao giờ nghĩ là mình có thể đạt được, cho đến khi ngài hạ cố giới thiệu một hoặc vài tác giả nào đó cho tôi đọc.

Thực tình, khi mới liếc nhìn bức thư của Eleonora, tôi đã nghĩ rằng mình sẽ chẳng có lý do gì để phải thỉnh cầu điều đó từ ngài; nhưng đến nỗi thất vọng khôn cùng của tôi, khi đọc kỹ số báo Spectator đó, tôi hoàn toàn vỡ mộng, và vẫn loay hoay không biết phải sử dụng thời gian của mình cho mục đích đó ra sao như trước. Xin ngài, hãy làm ơn ban phước cho tôi ít nhất một phân cảnh, hệt như ngài từng làm cho Eleonora vui lòng bằng phần Mở đầu của mình. Tôi viết thư cho ngài không chỉ từ tâm tư của riêng mình, mà còn từ tâm tư của một vài người quen khác, những người cũng cảm thấy chán nản với cách tiêu xài thời gian thông thường chẳng kém gì tôi: Và nếu một niềm khát khao mãnh liệt đối với tri thức, cùng ý thức sâu sắc về sự ngu dốt hiện tại của chúng tôi, được coi là một điềm báo tốt lành và là lời hứa hẹn cho sự tiến bộ, ngài có thể coi thời gian mình bỏ ra để trả lời thỉnh cầu này không phải là sự lãng phí vô ích. Và tôi buộc phải nói thêm rằng, trừ khi ngài dành sự quan tâm đặc biệt và vượt mức bình thường cho Eleonora, tôi có tư cách đáng được ngài ưu ái hơn cô ta; bởi vì tôi không thỏa mãn với việc đọc các bài viết của ngài ở bàn uống trà, mà đó còn là trò tiêu khiển của tôi rất thường xuyên khi ở một mình trong phòng riêng. Để chứng minh cho ngài thấy rằng tôi có khả năng tiến bộ và căm ghét sự nịnh hót, tôi xin thừa nhận rằng tôi không thích một số bài viết của ngài; nhưng ngay cả ở những bài đó, tôi vẫn sẵn sàng nghi ngờ sự hiểu biết nông cạn của chính mình hơn là phán đoán uyên thâm của ngài Spectator.'

Tôi kính thưa ngài,

Người hầu mang ơn của ngài (hiện tại và hy vọng sẽ còn hơn thế nữa),

Parthenia.

Bức thư cuối cùng này được viết với một âm điệu khẩn thiết và nghiêm túc đến mức tôi cảm thấy mình có trách nhiệm phải tuân theo các mệnh lệnh của cô ấy, và tôi sẽ làm điều đó rất sớm.

T.

Chú thích 1: Bức thư này, được ký tên Parthenia, là của cô Shepheard, em gái của bà Perry, người đã viết bức thư trong Số 92 được ký tên Leonora.

Mục lục

Mục lục tr.5

Số 141

Thứ Bảy, ngày 11 tháng 8 năm 1711

Steele

... Migravit ab Aure voluptas

Omnis ...

Hor.

Trong bối cảnh thành phố hiện đang vắng lặng, tôi nhận được khá nhiều đơn xin từ tầng lớp diễn viên cấp dưới, xin được phép để sự té ngã được tính là diễn xuất. Họ tha thiết mong tôi cho phép một cú ngã nhào xuống đất, một cú vấp chân, hay một cái tát trời giáng vào lưng được tính là một miếng hài. Tôi sẽ tạm thời dung thứ cho những trò hề này, bởi vì tôi hy vọng cái tệ nạn này không thể kéo dài hơn thời điểm những người có địa vị và gu thẩm mỹ trở lại thành phố. Phương pháp trước đây một thời gian là giải trí cho tầng lớp khán giả không có khả năng nhận thức nào vượt quá tầm mắt bằng những nghệ sĩ đi trên dây và nhào lộn; đó là một cách đủ khôn ngoan, bởi vì nó ngăn chặn sự hỗn loạn, và phân biệt những kẻ có thể uốn éo mọi tư thế mà cơ thể có khả năng với những người phải thể hiện mọi cảm xúc mà tâm trí có thể trải qua. Nhưng dẫu điều này đã được sắp đặt một cách thận trọng, các diễn viên thể xác và diễn viên trí tuệ vẫn cần phải được giữ ở một khoảng cách xa hơn nữa, thay vì xuất hiện trên cùng một sân khấu: Vì lý do đó, tôi phải đề xuất một số phương pháp để cải thiện khu vườn gấu Bear-Garden, bằng cách tống cổ tất cả các diễn viên thiên về thể xác sang khu vực đó.

Trong những trường hợp quan trọng hơn, nơi con người xuất hiện trước công chúng, sức nặng và tầm quan trọng của vấn đề có thể chống đỡ cho họ. Và mặc dù một biện sư hay nhà thuyết giáo có bị khàn giọng hay vụng về, sức nặng của nội dung vẫn đòi hỏi sự tôn trọng và chú ý; nhưng trong nghệ thuật diễn thuyết trên sân khấu, nếu người biểu diễn không hoàn toàn chuẩn mực và duyên dáng, anh ta sẽ trở nên lố bịch đến cùng cực. Trong những trường hợp mà người ta chẳng mong đợi gì hơn ngoài niềm vui cho đôi tai và đôi mắt, thì dù chỉ là sự suy giảm nhỏ nhất của niềm vui đó cũng là sự xúc phạm lớn nhất. Trong diễn xuất, việc chỉ tròn vai thôi là chưa đáng khen, mà chỉ cần sơ sẩy dù là nhỏ nhất cũng đã là đáng khinh rồi. Để tránh những khó khăn và sự tinh tế quá mức này, tôi được biết rằng khi tôi vắng mặt ở thành phố, các diễn viên đã bay lượn trên không trung, thực hiện những trò nghịch ngợm và liều lĩnh đến mức chẳng ai ngoài những nhân viên phòng cháy chữa cháy, thợ lợp mái nhà và thợ xây mới có thể làm nổi. Tác giả của bức thư sau đây, có vẻ như đã từng là khán giả của một trong những màn giải trí như vậy, và đã có ý kiến phàn nàn với tôi về nó; nhưng tôi nghĩ anh ta đã tỏ ra vô cùng khắt khe đối với những điểm đáng chê trách trong vở kịch mà anh ta nhắc tới, mà không dành nhiều lời ngợi khen cho tài năng hài hước xuất sắc của tác giả như đáng lẽ anh ta có thể làm. Những bức tranh sinh động mà anh ta phác họa về cuộc đời lẽ ra nên được ghi nhận một cách thiện cảm hơn, đồng thời anh ta cũng nên xua đuổi những mụ phù thủy của mình, những kẻ vốn dĩ là thứ ác quỷ quá tẻ nhạt để mà phải tấn công bằng sự nồng nhiệt đến thế.

Kính gửi ngài Spectator,

'Theo lời đồn đại rằng Moll White đã bám theo ngài lên thành phố và sẽ thủ một vai trong vở Phù thủy xứ Lancashire, tuần trước tôi đã đi xem vở kịch đó. Thật tình cờ, tôi được ngồi cạnh một vị thẩm phán hòa bình ở vùng quê, một người hàng xóm (như ông ấy nói) của ngài Roger, người đã giả vờ chỉ mặt mụ phù thủy cho chúng tôi xem trong một màn múa. Có đủ thứ ma thuật trong chương trình giải trí đó suýt chút nữa khiến tôi tin theo lời ông ấy; Ben Johnson suýt bị phế tật; chàng thanh niên Bullock suýt mất mạng; khán giả thì kinh ngạc, và một người quen cũ của tôi, một người có giá trị, người mà đáng lẽ tôi đã cúi chào từ khoảng cách hai yard dưới khu vực ghế ngồi pit, lại chẳng nhận ra tôi.

Nếu ngài thực sự là một phù thủy trắng đúng như lời đồn đại của người nhà quê, tôi đã ước gì ngài có mặt ở đó để làm lễ trừ tà cho đám đông cán chổi bay đã ám ảnh chúng tôi trong suốt hơn ba tiếng đồng hồ. Tôi có thể châm chước cho chúng làm cho gã Clod mắc kẹt trên cây, làm hoảng sợ đám thợ săn, quấy rầy vị thẩm phán, và sai khiến anh chàng Teague trung thực cùng nước thánh của hắn. Đó mới là công dụng đúng đắn của chúng trong kịch hài, nếu như tác giả chịu dừng lại ở đó; nhưng tôi không tài nào hiểu nổi việc tế con cừu đen và các nghi lễ thờ cúng ma quỷ của chúng có liên quan gì đến chủ đề vui nhộn và hài hước.

Quý ông đã viết vở kịch này, người đã phác họa một số nhân vật trong đó rất chính xác, có vẻ như đã bị dẫn đi lạc lối trong thế giới ma thuật của mình bởi sự bất cẩn khi bắt chước đại văn hào Shakespeare. Những lời nguyền rủa trong Macbeth mang một vẻ trang nghiêm cực kỳ phù hợp với hoàn cảnh của vở bi kịch đó, và lấp đầy tâm trí khán giả bằng một nỗi kinh hoàng tương xứng; chưa kể đến việc các phù thủy vốn là một phần của chính câu chuyện đó, như chúng ta thấy được thuật lại rất chi tiết trong tác phẩm của Hector Boetius, người mà dường như ông đã lấy ý tưởng từ đó. Do đó, đây là một cỗ máy thích hợp khi cốt truyện đen tối, kinh hoàng và đẫm máu; nhưng lại hoàn toàn lạc lõng đối với vấn đề của kịch hài. Những chủ đề kiểu này, vốn dĩ đã khó chịu tự bản chất, không thể nào trở thành thứ giải trí được, trừ khi phải đi qua một trí tưởng tượng giống như của Shakespeare để nhào nặn nên chúng; vì lý do đó, ông Dryden thậm chí đã không cho phép cả Beaumont và Fletcher có khả năng bắt chước ông.

Nhưng phép thuật của Shakespeare không thể nào sao chép nổi,

Trong vòng tròn đó chẳng ai dám bước vào ngoại trừ Người.

Tuy nhiên, tôi sẽ không làm phiền ngài với những nhận xét này, nếu như không có điều gì khác trong vở kịch hài này cần phải được trừ tà nhiều hơn cả đám phù thủy. Ý tôi là sự suồng sã của một số phân đoạn, mà lẽ ra tôi đã bỏ qua nếu như không nhận ra rằng những trò đùa đó có thể gây ra những tràng cười lớn nhất, dẫu cho chúng làm tổn thương lẽ phải và là sự lăng mạ đối với phép tắc đoan trang.

Chúng ta phải quy những sự tự do quá trớn đó cho gu thẩm mỹ của thời đại ấy, nhưng quả thực qua những màn trình diễn như vậy, một nhà thơ đã hy sinh phần hay nhất của khán giả để đổi lấy phần tồi tệ nhất; và, nói theo cách nào đó, anh ta phớt lờ những hàng ghế hạng sang để viết cho đám bán cam quýt dưới lòng chảo.

Tôi không thể kết luận cho đến khi tôi điểm qua phần thông điệp đạo đức mà vở kịch hài này khép lại. Hai tiểu thư trẻ tuổi sau khi đưa ra một ví dụ đáng chú ý về việc vượt mặt những kẻ có quyền quyết định hôn nhân của họ và kết hôn mà không có sự đồng ý của cha mẹ, thì một trong những bên bị tổn thương, kẻ vốn rất dễ dỗ dành, đã kết thúc mọi thứ bằng nhận xét này:

... Dù chúng ta có định đoạt thế nào đi nữa,

Vẫn có một định mệnh luôn chi phối chúng ta.

Chúng ta phải cho rằng những chàng công tử đào hoa này là những người có tài đức, nhưng giả sử họ là những kẻ trác táng thì lời ngụy biện ấy cũng vẫn có giá trị như nhau. Người vợ của Hans Carvel mang cùng một nguyên tắc, nhưng đã diễn đạt nó với một sự tinh tế cho thấy cô ta không hề nghiêm túc trong lời ngụy biện của mình, mà bằng một thứ triết lý hài hước nào đó đã xua đi ý nghĩ tội lỗi của mình và nói rằng:

Rằng nếu những người phụ nữ yếu đuối lầm đường lạc lối,

Các vì sao phải chịu trách nhiệm nhiều hơn là chính họ.

Điều này, không nghi ngờ gì nữa, là sự chuộc lỗi hoàn toàn, và khiến khán giả ra về với những ấn tượng vô cùng mang tính giáo hóa.

Những điều này thuộc về một lĩnh vực mà ngài đã phần nào theo đuổi, và do đó đòi hỏi sự phê phán của ngài, nhằm chấn chỉnh lại một loại hình giải trí cao quý như sân khấu. Thật đáng mong ước là tất cả những ai viết văn cho sân khấu sau này sẽ nâng tầm thiên tài của mình lên bằng tham vọng làm hài lòng những người có sự hiểu biết tốt nhất; và bỏ mặc những kẻ khác, những kẻ chẳng cho thấy điều gì thuộc về giống loài con người ngoài khả năng cười cợt, tìm kiếm sự giải trí của chúng ở khu vườn gấu Bear-Garden, hoặc một nơi đặc quyền nào đó nơi lý trí và phép tắc lịch sự không có quyền làm phiền chúng.'

Ngày 8 tháng 8 năm 1711.

Tôi kính thư, &c.

T.

Chú thích 1: Bức thư này là của John Hughes.

Mục lục

Mục lục tr.5

Số 142

Thứ Hai, ngày 13 tháng 8 năm 1711

Steele

... Irrupta tenet Copula ...

Hor.

Những bức thư sau đây là bản gốc, và là hình ảnh của một thứ tình cảm đáng trân trọng, tôi sẵn lòng dành cho lời răn dạy của cụ bà đối với chính tôi, cũng như bức tranh về hạnh phúc của chính cụ, một vị trí trong các tác phẩm của mình.

Ngày 9 tháng 8 năm 1711.

Kính gửi ngài Spectator,

'Tôi hiện đang ở tuổi sáu mươi bảy và đọc các bài viết của ngài với sự tán thành; nhưng dường như ngài không đụng đến tận gốc rễ của tệ nạn lớn nhất trong đời, đó là khái niệm sai lầm về sự trăng hoa trong tình yêu. Nó đang, và đã từ lâu, đứng trên một nền tảng rất tồi tệ; nhưng tôi, người đã làm vợ suốt bốn mươi năm, và được giáo dục theo một cách khiến tôi vô cùng hạnh phúc kể từ đó đến nay, nhìn thấu sự ngớ ngẩn của nó. Nói một cách ngắn gọn, thưa ngài, khi tôi còn là một thiếu nữ, tất cả những ai tránh xa các thói hư tật xấu của thời đại đều được giáo dục rất cẩn thận, và mọi đối tượng kỳ quặc đều bị loại bỏ khỏi tầm mắt chúng tôi. Những bức thảm treo tường, với sự đơn sơ vĩ đại và đáng kính của các câu chuyện Kinh Thánh, mang lại hiệu quả tốt hơn là những câu chuyện tình ái giữa Venus và Adonis hay Bacchus và Ariadne trong những bức tranh in đẹp đẽ của ngài ngày nay. Quý ông mà tôi kết hôn đã tán tỉnh tôi bằng sự ngây ngất, nhưng đó là sự ngây ngất của một Cơ Đốc nhân và một người đàn ông có danh dự, chứ không phải của một anh hùng tiểu thuyết lãng mạn hay một kẻ ngốc nghếch sướt mướt: Điều này đã đặt cuộc đời chúng tôi lên một nền tảng đúng đắn. Để cho ngài một ý niệm về sự trân trọng lẫn nhau của chúng tôi, tôi xin đính kèm theo đây một số bức thư của ông ấy, được viết cách đây bốn mươi năm, khi còn là người tình của tôi; và một bức được viết cách đây không lâu, sau từng ấy năm chung sống.'

Người hầu của ngài,

Andromache.

Ngày 7 tháng 8 năm 1671.

Thưa bà,

'Nếu sự cảnh giác của tôi và mười ngàn lời cầu chúc cho hạnh phúc và sự bình yên của bà có bất kỳ sức mạnh nào, thì đêm qua bà đã ngủ trong sự an toàn, và được bao bọc bởi mọi thiên thần hộ mệnh. Việc lúc nào cũng hướng suy nghĩ về bà, việc sống trong nỗi sợ hãi hằng trực trước mọi tai hoạ mà đời người có thể gặp phải, và việc gửi gắm những lời cầu nguyện hằng giờ để xua đuổi chúng khỏi bà; tôi xin nói, thưa bà, suy nghĩ như thế và chịu đựng như thế, chính là những gì tôi đang làm vì Người vốn cảm thấy phiền phức trước sự tiếp cận của tôi, và gọi mọi nỗi buồn đầy dịu dàng của tôi là sự lố bịch. Bà đang hiện diện trước mắt tôi, đôi mắt đang chực trào những dòng nước mắt dịu dàng, nhưng không thể xoa dịu trái tim đang thổn thức của tôi, trái tim đang sai khiến những điều tôi đang nói đây, và khao khát kể cho bà nghe mọi nỗi nhức nhối của nó. Hỡi linh hồn tôi, ngươi đã bị đánh cắp khỏi chính mình biết bao! Sự tập trung của ngươi đã bị bẻ gãy biết bao! Sách vở của tôi giờ chỉ là những tờ giấy trắng, và bạn bè tôi chỉ là những kẻ xâm nhập. Tôi chẳng có hy vọng bình yên nào ngoài lòng trắc ẩn của bà; việc ban phát nó sẽ làm cho chiến thắng của bà càng thêm hiển hách. Gây ra đau khổ là sự bạo ngược, làm cho người khác hạnh phúc mới là đế chế đích thực của cái đẹp. Nếu bà suy ngẫm cho thấu đáo, bà sẽ thấy một sự thay đổi dễ chịu khi sa thải sự hầu hạ của một kẻ nô lệ, để đón nhận sự nhã nhặn của một người bạn đồng hành. Tôi chịu đựng tình trạng thứ nhất với hy vọng đạt được tình trạng thứ hai; cũng như tôi sống trong xiềng xích mà không hề càu nhàu về quyền lực đã áp đặt chúng, tôi cũng có thể tận hưởng sự tự do mà không quên đi lòng thương xót đã ban tặng nó.'

Thưa bà, tôi là

Người hầu tận tụy nhất, vâng lời nhất của ngài.

Dù tôi không hề đưa ra bất kỳ lời tuyên bố nào nghiêng về phía anh ấy, ngài cũng thấy là anh ấy đã nuôi hy vọng về tôi khi viết bức thư này vào tháng tiếp theo.

Thưa bà, ngày 3 tháng 9 năm 1671.

'Trước khi ánh sáng ban mai rọi xuống mặt đất, tôi đã thức giấc và nằm chờ đợi sự trở lại của nó, không phải vì nó có thể mang lại bất kỳ cảm giác vui sướng mới mẻ nào cho tôi, mà vì tôi hy vọng nó sẽ ban phước cho bà bằng gương mặt vui tươi của nó, sau một giấc ngủ yên bình mà tôi đã chúc cho bà vào đêm qua. Nếu những lời cầu nguyện của tôi được lắng nghe, ngày mới đã xuất hiện cùng toàn bộ ảnh hưởng của một Đấng Sáng Tạo Nhân Từ lên con người và hành động của bà. Hãy để những người khác, hỡi bóng hồng đáng yêu của tôi, bàn về một sinh thể mù quáng định đoạt trái tim họ, tôi khinh thường những hình ảnh thấp kém đó về tình yêu. Tôi không có bất kỳ suy nghĩ nào liên quan đến bà mà tôi không thể với sự tự tin cầu xin Đấng Toàn Năng ban phước cho tôi trong đó. Cầu xin Ngài dẫn dắt bà trong mọi bước đi, và thưởng cho sự ngây thơ, sự trong sạch trong hạnh phúc, tuổi trẻ thận trọng, và lòng đạo đức đáng khen ngợi của bà bằng sự ân sủng và bảo vệ lâu dài. Đây là một thứ ngôn ngữ bất thường đối với các quý bà; nhưng bà sở hữu một tâm hồn được nâng lên cao khỏi những chuyển động chóng mặt của một phái giới bị bẫy sập bởi sự nịnh hót, và bị dẫn đường lạc lối bởi sự tôn sô ngắn ngủi và giả dối để rồi đi đến sự khinh miệt sâu sắc và kéo dài. Sắc đẹp, hỡi sinh linh đẹp đẽ nhất của tôi, sẽ phai nhạt khi đã nằm trong tay sở hữu, nhưng tôi yêu cả tâm trí bà; linh hồn bà cũng thân thiết đối với tôi như linh hồn chính tôi; và nếu những lợi thế của một nền giáo dục phóng khoáng, chút ít kiến thức, cùng sự khinh miệt thế gian tương đương, kết hợp với những nỗ lực hướng tới một cuộc sống tuân thủ nghiêm ngặt đạo đức và tôn giáo, có thể đủ tiêu chuẩn giúp tôi khơi gợi những ý tưởng mới trong một lồng ngực được chuẩn bị tốt đẹp như của bà, những ngày tháng của chúng ta sẽ trôi qua trong niềm vui; và tuổi già, thay vì mang đến những viễn cảnh ảm đạm về sự tàn lụi, sẽ trao cho chúng ta hy vọng về tuổi trẻ vĩnh cửu ở một cuộc đời tốt đẹp hơn. Tôi chỉ có vài phút rảnh rỗi từ nhiệm vụ công việc để viết thư này, và không có thời gian để đọc lại những gì mình đã viết, do đó tôi khẩn khoản xin bà tha thứ cho những ý nghĩ đầu tiên trong tâm trí mình, thứ mà tôi đã diễn đạt với rất ít trật tự.

Tôi là, hỡi sinh linh thân yêu nhất,

Người hầu vâng lời nhất,

tận tụy nhất của ngài.'

Hai bức thư tiếp theo được viết sau khi ngày cưới của chúng tôi đã được ấn định.

Ngày 25 tháng 9 năm 1671

Thưa bà,

'Thật là điều khó khăn nhất trên đời khi vừa phải yêu đương lại vừa phải lo chuyện làm ăn. Về phần tôi, tất cả những ai nói chuyện với tôi đều nhận ra tình trạng của tôi, và tôi buộc phải tự nhốt mình lại, nếu không người khác sẽ làm thay tôi điều đó. Sáng nay một quý ông hỏi tôi có tin tức gì từ Hà Lan không, và tôi đáp: "Cô ấy xinh đẹp tuyệt trần". Một người khác muốn biết lần cuối cùng tôi đến Windsor là khi nào, tôi đáp: "Cô ấy dự định đi cùng tôi". Làm ơn, hãy cho phép tôi ít nhất được hôn tay bà trước ngày đã định, để tâm trí tôi có được sự bình thản nhất định. Thiết nghĩ tôi có thể viết cả một quyển sách gửi cho bà, nhưng mọi ngôn ngữ trên trái đất này đều sẽ thất bại trong việc diễn tả tôi yêu bà nhường nào, và với một thứ tình cảm vị tha ra sao,

Tôi mãi mãi là của bà.

Ngày 30 tháng 9 năm 1671.

Bảy giờ sáng.

Sinh linh thân yêu,

Chỉ sau ảnh hưởng từ thiên đàng, tôi phải cảm ơn bà vì tôi nhìn thấy ngày mới trở lại với niềm vui. Việc trải qua những buổi tối của mình trong một cuộc trò chuyện ngọt ngào như vậy, và có được sự kính trọng của một người phụ nữ có phẩm hạnh như bà, mang trong nó một niềm hạnh phúc đặc biệt không thể diễn tả cũng như không thể đáp đền. Nhưng tôi, hỡi sinh linh đáng yêu của sự lòng tôi, bằng lòng đứng ở phía người mang ơn, và sử dụng tất cả những ngày tháng của mình trong những nỗ lực mới để thuyết phục bà và cả thế giới về nhận thức của tôi đối với sự nhún nhường của bà khi lựa chọn,

Thưa bà, Người hầu khiêm nhường trung thành nhất,

vâng lời nhất của ngài.'

Khi viết bức thư sau đây, ông ấy là một người đàn ông dễ mến và thú vị như bất kỳ ai ở nước Anh.

Ngày 20 tháng 10 năm 1671.

Madam,

Tôi xin lỗi vì giấy viết của mình không được đẹp lắm, nhưng tôi buộc phải viết từ một quán cà phê nơi tôi đang túc trực chờ giải quyết công việc. Xung quanh tôi là một đám đông bẩn thỉu gồm những gương mặt bận rộn đang bàn chuyện tiền nong, trong khi toàn bộ tham vọng của tôi, toàn bộ sự giàu có của tôi chính là tình yêu: Tình yêu làm sống động trái tim tôi, làm ngọt ngào tâm trạng tôi, mở rộng linh hồn tôi, và tác động đến mọi hành động trong đời tôi. Chính nhờ bóng hồng đáng yêu của tôi mà tôi nợ điều này: rất nhiều ý tưởng cao đẹp liên tục được gắn kết với lời nói và hành động của tôi; đó là hiệu ứng tự nhiên của thứ tình cảm cao thượng ấy nhằm tạo ra trong lòng kẻ ái mộ một sự tương đồng nào đó với đối tượng được ái mộ; cứ như thế, em yêu của anh, anh được hoàn thiện mỗi ngày từ một người bạn đồng hành ngọt ngào biết bao. Hãy ngước nhìn lên, hỡi người đẹp của anh, về phía thiên đường đã tạo ra em như thế, và hãy cùng anh khẩn cầu ảnh hưởng của nó lên những giờ phút ngây thơ dịu dàng của chúng ta, và cầu xin Tác giả của tình yêu ban phước cho những nghi lễ do chính Ngài sắc phong, đồng thời hòa lẫn vào hạnh phúc của chúng ta một ý thức đúng đắn về tình trạng mong manh của chúng ta, cùng sự phó thác cho thánh ý Ngài, thứ duy nhất có thể điều chỉnh tâm trí chúng ta hướng đến một nỗ lực kiên định làm hài lòng Ngài và làm hài lòng lẫn nhau.

Tôi mãi mãi là,

người hầu trung thành của ngài.

Tôi sẽ không làm phiền ngài với nhiều bức thư hơn lúc này nữa, nhưng nếu ngài nhìn thấy bàn tay già nua khô héo đang gửi đến ngài những dòng ghi chép này, tôi chắc chắn ngài sẽ mỉm cười khi nghĩ rằng có một con người vẫn hào hoa đến mức coi nó là một món quà đáng chào đón nhường ấy, sau bốn mươi năm sở hữu người phụ nữ mà ông viết thư cho.

Ngày 23 tháng 6 năm 1711.

Thưa bà,

Tôi chân thành xin lỗi vì đã quên không viết thư cho bà vào ngày hôm qua. Đó không phải do sự thiếu hụt sự quan tâm dịu dàng của tôi dành cho bà; nhưng vì tâm trí tôi quá rối bời trước chủ đề của bức thư trước, điều đó khiến tôi quyết định tạm hoãn việc nói về nó cho đến khi tôi lấy lại được bình tĩnh. Nhưng, hỡi sinh linh đáng yêu của tôi, hãy biết rằng tuổi tác, hay bất hạnh, hay bất kỳ tai hoạ nào khác lơ lửng trên đời người, đều không có quyền năng tước đoạt khỏi tôi sự quý mến tốt đẹp mà tôi dành cho bà, hay ký ức về bóng hình rạng ngời mà bà đã hiện ra khi trao tay và trái tim mình cho,

Thưa bà,

Người chồng biết ơn nhất của ngài,

và là người hầu vâng lời.

Chú thích 1: Trừ bức đầu tiên, các bức thư tiếp theo, với một vài thay đổi về cụm từ và việc thay đổi ngày tháng cho phù hợp với mục đích của bài viết này, đều là các bản sao chép từ chính các bức thư tình của Steele gửi cho bà Scurlock vào tháng 8 và tháng 9 năm 1707; ngoại trừ bức cuối cùng, một bức thư gần đây được viết sau khi kết hôn.

Mục lục

Mục lục tr.5

Số 143

Thứ Ba, ngày 14 tháng 8 năm 1711

Steele

Non est vivere sed valere Vita.

Martial.

Có một điều vô lý mà một số người mong đợi từ những người quen của họ. Họ cứ luôn miệng phàn nàn rằng họ đang mệt mỏi, hoặc khó chịu, hoặc họ chẳng biết thế nào nữa, và thay vì coi đó là lý do để lui về nhà riêng, họ lại biến nó thành lý do để đến chỗ đông người. Chuyện ai nấy mệt mỏi ra sao thì có liên quan quái gì đến ai ngoài bác sĩ của người đó? Nếu một kẻ than thở giữa chốn đông người, nơi mà những người khác đang có đủ tâm trạng để tận hưởng niềm vui của mình, hắn ta không nên cảm thấy khó chịu nếu một người hầu được ra lệnh dâng cho hắn một bát cháo cawdle hoặc thức uống posset, như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng rằng hắn nên về nhà đi ngủ. Phân khúc cuộc sống mà chúng ta thường hiểu qua từ Hội thoại, chính là sự dung dưỡng cho bản tính thích giao du của chúng ta; và lẽ ra nó phải khuynh hướng thúc đẩy chúng ta mang theo tỷ lệ thiện chí hoặc tâm trạng vui vẻ của mình đến với những người bạn mà chúng ta gặp gỡ, chứ không phải để làm phiền họ bằng những câu chuyện tất yếu buộc họ phải vướng vào một nỗi buồn thật hay giả. Những âu lo, khốn khó, bệnh tật, sự khó chịu và ác cảm của chính chúng ta tuyệt đối không được phép thảy lên đầu bạn bè mình. Nếu chúng ta cân nhắc xem có bao nhiêu ít ỏi trong chu kỳ vận động và nghỉ ngơi này, thứ mà chúng ta gọi là cuộc đời, được tiêu xài trong sự thỏa mãn, chúng ta sẽ dịu dàng hơn với bạn bè của mình, thay vì mang đến cho họ những nỗi buồn vụn vặt vốn dĩ không thuộc về họ. Chẳng có cuộc đời thực sự nào ngoài cuộc đời vui tươi; do đó những kẻ hay lo bệnh tật nên tuyên thệ trước khi bước chân vào chỗ đông người rằng họ sẽ không thốt ra một lời nào về bản thân cho đến khi buổi gặp mặt kết thúc.

Ở đây không có ý đòi hỏi chúng ta phải luôn ngồi với những vòng hoa trên đầu, hay được đội vương miện bằng hoa hồng, để khiến cho cuộc vui của chúng ta trở nên dễ chịu; nhưng nếu (như người ta thường quan sát thấy) những kẻ quyết tâm vui vẻ lại hiếm khi được như vậy, thì việc chúng ta cảm thấy vui lòng lại càng bất khả thi hơn nếu chúng ta dung túng cho những kẻ lúc nào cũng mở miệng than thở là họ buồn bã. Dù chúng ta làm gì đi nữa, chúng ta cũng nên duy trì tinh thần vui tươi, và đừng bao giờ để chúng chìm xuống dưới mức tối thiểu là mong muốn được vui lòng ít nhất một chút: Con đường dẫn đến điều này là giữ cho cơ thể được vận động, tâm trí được thảnh thơi. Trạng thái vô vị mà trong đó cả hai đều không đạt phong độ đỉnh cao không thể được tính là bất kỳ phần nào trong phần đời được chia phần của chúng ta. Khi chúng ta đang chìm đắm trong sự thỏa mãn của một niềm vui vô hại nào đó, hoặc theo đuổi một mục đích đáng khen ngợi nào đó, chúng ta mới đang thực sự sở hữu Cuộc sống, Cuộc sống con người. Số phận sẽ cho chúng ta đủ những thất vọng, và tự nhiên cũng đi kèm với đủ những suy nhược, mà không cần chúng ta phải tự cộng thêm vào phía bất hạnh trong sổ sách của mình bằng sự u sầu hay tâm trạng tồi tệ của bản thân. Tội nghiệp Cottilus, giữa biết bao nhiêu tai họa thực sự, một căn bệnh kinh niên và gia tài eo hẹp, chưa bao giờ bị nghe thấy là đang phàn nàn: Tinh thần điềm tĩnh đó của ông, thứ mà bất kỳ ai cũng có thể có nếu như giống như ông, biết chinh phục sự kiêu ngạo, thói hư vinh và sự làm bộ, đồng thời tuân theo tự nhiên, là thứ không thể bị bẻ gãy, bởi vì nó chẳng có mục tiêu tranh giành nào cả. Việc không màng lo lắng bất cứ điều gì ngoài những gì tự nhiên đòi hỏi như một nhu cầu thiết yếu, nếu không phải là con đường dẫn đến một khối tài sản, thì cũng là con đường dẫn đến điều mà con người ta nhắm tới bằng việc kiếm lấy một khối tài sản. Tâm trạng này sẽ bảo tồn sức khỏe trong cơ thể, cũng như sự tĩnh lặng trong tâm trí.

Cottilus nhìn thế giới đang vội vã trôi qua với cùng một sự khinh bỉ mà một người tỉnh táo nhìn một kẻ say rượu. Nếu hắn ta bằng lòng với những gì đáng lẽ hắn phải là, ông nói, làm sao một kẻ như thế lại có thể gặp phải một sự thất vọng như vậy? Nếu kẻ khác trân trọng người tình của mình vì những gì đáng lẽ hắn nên yêu ở cô ta, hắn đã chẳng rơi vào quyền kiểm soát của cô ta. Nếu đức hạnh của cô ta chiếm một phần trong tình yêu của hắn, sự lơ đễnh của cô ta đã trở thành liều thuốc chữa lành cho hắn; khi đó cô ta không thể vừa giả dối vừa đáng yêu cùng một lúc.

Vì chúng ta không thể tự hứa hẹn cho mình một sức khỏe bền bỉ, hãy cố gắng đạt được một tâm trạng sao cho có thể trở thành chỗ dựa vững chắc nhất cho chúng ta trong lúc sức khỏe tàn lụi. Uranius đã đạt đến sự tĩnh lặng tuyệt vời đó trong tâm hồn, và tự rèn giũa bản thân đến mức thờ ơ với mọi thứ mà đại đa số nhân loại mê mẩn, đến nỗi không gì ngoài những cơn đau nhức nhối mới có thể làm phiền đến ông, và đối với cả những nỗi đau đó, ông thường bảo với những người bạn thân rằng ông có một bí quyết mang lại sự dễ chịu tức thì: Uranius hoàn toàn bị thuyết phục về một cuộc sống khác, và thành tâm nỗ lực để bảo đảm một chỗ đứng trong đó, đến nỗi ông chỉ coi nỗi đau như một bước chân ráo riết hơn để trở về ngôi nhà, nơi ông sẽ được chăm sóc chu đáo hơn căn hộ hiện tại của mình. Thay vì những viễn cảnh ảm đạm mà những người khác hay tự gán cho mình, ông sẽ bảo với bạn rằng ông đã quên mất mình là kẻ phàm trần, và ông cũng chẳng thèm nghĩ đến bản thân như một kẻ phàm trần. Ông nghĩ rằng vào thời điểm chào đời, ông đã bước vào một sự tồn tại vĩnh cửu; và điều khoản ngắn ngủi mang tên cái chết, ông không cho phép nó được coi là sự ngắt quãng của sự sống, vì khoảnh khắc đó thậm chí chẳng kéo dài bằng một nửa thời gian ngủ bình thường của ông. Cứ như thế, sự tồn tại của ông là một chuỗi thống nhất và nhất quán gồm những cuộc tiêu khiển vui vẻ và những nỗi lo âu vừa phải, không có sự sợ hãi hay hy vọng về tương lai. Sức khỏe đối với ông còn hơn cả niềm vui đối với người khác, và bệnh tật ít tác động đến ông hơn là sự khó chịu đối với những người khác.

Tôi phải thú nhận rằng, nếu người ta không nhìn nhận cuộc đời theo cách này, chẳng có ai ngoài những kẻ đần độn mới có thể trải qua nó với một sự kiên nhẫn tầm thường nào đó. Hãy lấy một quý cô tinh tế thuộc tầng lớp thượng lưu có cơ thể mỏng manh, và bạn có thể quan sát thấy ngay từ giờ phút cô ấy thức dậy một sự mệt mỏi nhất định đối với mọi thứ diễn ra xung quanh cô ấy. Tôi biết nhiều hơn một người quá cầu kỳ đến mức chẳng giống như đang thực sự sống. Họ cảm thấy phát ốm trước những con người kỳ lạ đáng sợ mà họ gặp gỡ; người này thì vụng về, người kia thì khó chịu đến mức việc hít chung một bầu không khí với họ cũng giống như một hình phạt. Bạn thấy điều này đúng đến mức nào, khi mà một phần lớn các nghi lễ và phép lịch sự xã giao của phụ nữ xoay quanh sự khó chịu của họ; và tôi dám cá là, nếu những người hầu chuyên đi thăm hỏi xã giao của các bà nhà ta làm ra một bảng thống kê bệnh tật hằng tuần, giống như các thư ký giáo xứ làm bảng thống kê tử vong, bạn sẽ không tìm thấy trong báo cáo bảy ngày nào có một người trong ba mươi người mà không hoàn toàn ốm yếu hoặc khó chịu, hoặc chỉ khỏe hơn một chút so với trước, vân vân và vân vân.

Chắc chắn rằng để tận hưởng cuộc sống và sức khỏe như một bữa tiệc không bao giờ tàn, chúng ta không nên coi niềm vui là điều thiết yếu, mà nếu có thể, hãy đạt đến sự bình thản của tâm trí. Việc quá phấn khích trong các dịp gặp may mắn cũng tồi tệ hệt như việc suy sụp trong hoàn cảnh khốn khó. Tiếng cười trong hoàn cảnh này cũng thiếu nam tính chẳng khác nào tiếng khóc trong hoàn cảnh kia. Chúng ta không nên định hình tâm trí mình để mong chờ sự ngây ngất trong mọi hoàn cảnh, mà phải biết cách biến việc không phải chịu đau đớn thành một sự tận hưởng. Tham vọng, đố kỵ, ham muốn lan man, hay niềm vui ngớ ngẩn sẽ chiếm lĩnh tâm trí chúng ta, trừ khi chúng ta có thể làm chủ bản thân trong sự tỉnh táo của trái tim, thứ vượt lên trên mọi niềm vui và có thể được cảm nhận tốt hơn nhiều so với việc mô tả. Nhưng con đường nhanh nhất, tôi tin là vậy, để tận hưởng cuộc sống một cách đúng đắn, chính là hướng tầm nhìn về một cuộc đời khác để rồi có một cái nhìn rất đỗi khiêm nhường về cuộc đời này.

Một tác giả vĩ đại của thời đại chúng ta đã thể hiện điều này dưới một góc nhìn xuất sắc, khi bằng một sự thương xót mang tính triết học đối với cuộc đời con người, ông đã bàn về nó trong tác phẩm Lý thuyết về Trái đất của mình như sau.

Vì cuộc đời này là gì nếu không phải là sự tuần hoàn của những hành động nhỏ mبي tầm thường? Chúng ta nằm xuống rồi lại đứng lên, mặc quần áo rồi cởi ra, ăn uống rồi lại thấy đói, làm việc hay vui chơi rồi lại mệt mỏi, và rồi chúng ta lại nằm xuống, và vòng tròn đó lặp lại. Chúng ta tiêu xài cả ngày vào những chuyện vụn vặt, và khi màn đêm buông xuống, chúng ta quăng mình vào chiếc giường của sự ngu ngốc, giữa những giấc mơ, những ý nghĩ đứt đoạn và những tưởng tượng hoang đường. Lý trí của chúng ta ngủ quên bên cạnh chúng ta, và trong khoảng thời gian đó, chúng ta ngốc nghếch chẳng khác nào những con vật đang ngủ trong chuồng hay ngoài đồng cỏ. Năng lực của con người chẳng phải cao hơn những thứ này sao? Và tham vọng cũng như kỳ vọng của con người chẳng phải nên lớn lao hơn sao? Hãy để chúng ta trở thành những kẻ mạo hiểm vì một thế giới khác: Đó ít nhất là một cơ hội công bằng và cao cả; và chẳng có gì trong thế giới này đáng để chúng ta bận tâm hay dành đam mê cả. Nếu chúng ta thất bại, chúng ta cũng chẳng tệ hơn những đồng loại phàm trần khác; và nếu chúng ta thành công trong kỳ vọng của mình, chúng ta sẽ hạnh phúc vĩnh cửu.

Chú thích 1: ngồi

Chú thích 2: Bản Amsterdam, 1699, tr. 241.

Mục lục

Mục lục tr.5

Số 144

Thứ Tư, ngày 15 tháng 8 năm 1711

Steele

... Nôris quam elegans formarum

Spectator siem.

Ter.

Sắc đẹp vẫn luôn là niềm vui và nỗi thống khổ của thế giới kể từ khi thế giới bắt đầu. Các triết gia đã cảm nhận sức ảnh hưởng của nó một cách sâu sắc đến mức hầu như mỗi người trong số họ đều để lại cho chúng ta câu nói này hay câu nói khác, ngầm ra hiệu rằng họ hiểu rõ quá mức quyền lực của nó. Một người đã bảo với chúng ta rằng một vóc dáng duyên dáng có sức nặng giới thiệu mạnh mẽ hơn cả bức thư hay nhất được viết để khen ngợi bạn. Người thứ hai muốn người sở hữu nó hãy coi đó thuần túy là món quà của tự nhiên, chứ không phải bất kỳ sự hoàn hảo nào của riêng họ. Người thứ ba gọi nó là một thứ bạo tyranny ngắn ngủi; người thứ tư gọi nó là một sự lừa gạt thầm lặng, bởi vì nó áp đặt lên chúng ta mà không cần sự trợ giúp của ngôn ngữ; nhưng tôi nghĩ Carneades đã nói giống một triết gia không kém bất kỳ ai trong số họ, dẫu lại mang hơi hướng của một kẻ si tình hơn, khi ông gọi nó là vương quyền không cần vũ lực. Quả thực không thể chối cãi rằng có một thứ sức mạnh không thể cưỡng lại được ở một gương mặt đẹp đẽ; những kẻ khắc kỷ nhất cũng không dám vờ vịt rằng họ không hề cảm thấy sự thiện cảm ngay từ cái nhìn đầu tiên dành cho người đẹp. Không ai phủ nhận đặc quyền của họ là được lắng nghe trước tiên, và được quan tâm hơn những người khác trong các vấn đề xem xét thông thường. Đồng thời, những người sở hữu vẻ đẹp cũng nên nhớ rằng đó là một thứ tài sản, có thể nói là xa lạ đối với họ. Không ai có thể tự ban cho mình vẻ đẹp, hoặc giữ gìn nó khi đã có trong tay. Thế mà sự thật là, con người ta có thể chịu đựng bất kỳ phẩm chất nào trên đời này dễ dàng hơn là sắc đẹp. Đó là sự an ủi của tất cả những ai vốn dĩ bị ảnh hưởng quá mức bởi sức mạnh của nó, rằng chỉ cần một chút chú ý, nếu một người có thể chú ý một cách có phán đoán, sẽ chữa khỏi cho họ. Những người đẹp đẽ thường tự mãn một cách kỳ quặc đến mức nếu họ không hạ gục đối phương ngay từ cái nhìn đầu tiên, theo cách nói thông thường, thì một buổi gặp gỡ thứ hai sẽ tước đoạt toàn bộ sức mạnh của họ. Nhưng tôi sẽ biến bài viết này thành một lời cảnh báo để chỉ ra nơi nào hiểm họa đang rình rập, thay vì đưa ra những hướng dẫn về cách né tránh nó khi bạn lỡ bước vào đường đi của nó. Những chàng trai tuấn tú sẽ là chủ đề của một chương khác, còn các quý cô sẽ chiếm lĩnh bài luận hiện tại.

Amaryllis, người mới đến thành phố được một mùa đông, đã tiến bộ cực kỳ nhiều về nghệ thuật cư xử nhã nhặn mà không đánh mất đi bản chất tự nhiên. Cô ấy không đánh mất sự đơn sơ nguyên thủy trên diện mạo của mình để thay thế vào đó cái sự kiên nhẫn chịu đựng việc bị nhìn chằm chằm, thứ vốn là chiến thắng và đặc điểm nhận diện thông thường của một quý cô thành thị. Trong những buổi tụ tập công chúng, bạn sẽ bắt gặp ánh mắt hững hờ của cô ấy đang tự giải trí với các đối tượng xung quanh, hoàn toàn vô cảm trước việc chính bản thân cô ấy là một trong những người rực rỡ nhất ở đó.

Dulcissa thì hoàn toàn ngược lại, cô ấy gần như là một mỹ nhân do tự nhiên ban tặng, nhưng lại vượt hơn thế nhờ vào nghệ thuật trang điểm. Nếu cô ấy có thể để chiếc quạt hoặc bất kỳ bộ phận nào trên cơ thể mình yên nghỉ dù chỉ một chút, cô ấy đã có thể thực hiện được một phần sự tàn sát mà cô ấy đang mưu tính; thế nhưng dẫu tự coi mình là con mồi, cô ấy lại chẳng chịu đứng yên để bị bắt. Không một họa sĩ nào có thể diễn tả cho bạn bằng lời những diện mạo khác nhau của Dulcissa chỉ trong nửa khoảnh khắc, bất kể cô ấy xuất hiện ở đâu: Cô ấy đạt được rất ít từ những nỗ lực tột cùng của mình để tỏ ra vui vẻ và vô lo.

Merab đi kèm với tất cả sự quyến rũ của phụ nữ và tài năng của đàn ông. Sẽ không có gì phải nghi ngờ nếu cô ấy sở hữu rất nhiều sự thông minh, ngặt nỗi cô ấy lại quá xinh đẹp; và cô ấy sẽ còn xinh đẹp hơn nữa nếu cô ấy không quá thông minh. Sự làm bộ đã ngăn cản những điểm xuất sắc của cô ấy song hành cùng nhau. Nếu cô ấy có ý định thốt ra một điều gì đó, nó phải được thực hiện với một dáng vẻ cơ thể tương ứng; và nếu cô ấy có khuynh hướng trông thật bất cần, thì lại có một câu nói sắc sảo nào đó cần phải thốt ra ngay lúc đó, khiến cho mục đích được ngưỡng mộ tự tiêu diệt lẫn nhau. Do đó, nàng Merab bất hạnh, dẫu vừa thông minh vừa xinh đẹp, lại chẳng được công nhận là gì cả, bởi vì cô ấy lúc nào cũng muốn là cả hai.

Albacinda vừa có kỹ năng vừa có quyền lực làm hài lòng người khác. Vóc dáng của cô ấy uy nghi, nhưng diện mạo lại khiêm nhường. Tất cả những người đàn ông tốt nên cảnh giác với kẻ hủy diệt này. Cô ấy sẽ nói chuyện với bạn ngọt ngào như chị em gái cho đến khi đã tóm chắc được bạn; nhưng lại là bạo chúa phiền toái nhất một khi bạn đã rơi vào tay cô ấy. Sự quen thuộc trong hành vi, những câu hỏi dửng dưng và cuộc trò chuyện chung chung của cô ấy khiến phần ngốc nghếch trong đám người tôn sùng cô ấy tràn ngập hy vọng, trong khi những kẻ khôn ngoan lại chạy trốn khỏi quyền lực của cô ấy. Cô ấy thừa biết mình quá xinh đẹp và quá thông minh để có thể tỏ ra dửng dưng với bất kỳ ai trò chuyện với mình, và do đó cô ấy thừa biết mình không hề làm giảm giá trị bản thân thông qua sự thân mật, mà ngược lại còn thu về các cơ hội được ngưỡng mộ bằng cách giả vờ không hay biết gì về sự hoàn hảo của chính mình.

Eudosia tô điểm thêm cho chiều cao vóc dáng của mình bằng một sự cao thượng trong tâm hồn, thứ vẫn luôn phân biệt cô ấy nổi bật so với phần còn lại của phái đẹp. Sắc đẹp ở những người khác thì đáng yêu, ở những người khác thì dễ chịu, ở những người khác thì thu hút; nhưng ở Eudosia thì nó mang quyền lực thống soái: Tình yêu hướng về Eudosia là một thứ tình cảm tựa như lòng ái mộ vinh quang. Những kẻ si mê phụ nữ khác bị làm cho mềm mỏi thành sự chiều chuộng ngây ngô, còn những người ái mộ Eudosia lại được nâng tầm thành tham vọng.

Eucratia hiện lên trong trí tưởng tượng với một niềm vui thiện cảm hơn, và vì cô ấy là phụ nữ, lời ca ngợi dành cho cô ấy hoàn toàn mang tính nữ tính. Nếu chúng ta muốn định hình hình ảnh của sự uy nghi ở một người đàn ông, chúng ta sẽ gán cho anh ta sự khôn ngoan và lòng dũng cảm, như những điều cốt yếu đối với bản chất nam nhi. Tương tự như vậy, nếu bạn miêu tả một người phụ nữ chân chính theo nghĩa đáng khen ngợi, cô ấy phải có sự mềm mại dịu dàng, nỗi sợ hãi mong manh, và tất cả những phần đời phân biệt cô ấy với phái bên kia; với một sự phục tùng nhất định, nhưng là một sự thua kém khiến cô ấy càng trở nên đáng yêu hơn. Eucratia chính là sinh thể đó, cô ấy hoàn toàn là hiện thân của phụ nữ. Sự tử tế là tất cả nghệ thuật của cô ấy, và sắc đẹp là tất cả vũ khí của cô ấy. Ánh mắt, giọng điệu, cử chỉ và toàn bộ hành vi của cô ấy thực sự mang tính nữ tính. Một sự hiền hậu pha lẫn chút sợ hãi tạo nên màu sắc cho toàn bộ hành vi của cô ấy. Thật là dã man nếu xúc phạm cô ấy, và là sự tàn nhẫn nếu dùng thủ đoạn để chiếm được cô ấy.

Những người khác thì xinh đẹp, nhưng hỡi Eucratia, em chính là Sắc đẹp!

Omnamante được tạo ra để lừa dối, cô ấy mang một diện mạo ngây thơ hệt như nàng Lucrece nổi tiếng, nhưng một tâm hồn hoang dã chẳng kém gì nàng Cleopatra nổi tiếng hơn. Gương mặt cô ấy nói lên một trinh nữ đền thờ Vestal, nhưng trái tim lại là một Messalina. Ai ngắm nhìn vẻ hờ hững phớt lờ của Omnamante mà có thể tin rằng cô ấy che giấu đằng sau thái độ mặc kệ đó một ả kỹ nữ thông minh, một kẻ đào mỏ tham lam, một cô đào hoang phí? Cô ấy có thể, khi cô ấy muốn, tô điểm cho đôi mắt ấy những giọt nước mắt hệt như một đứa trẻ vừa bị mắng! Cô ấy có thể cúi gầm gương mặt xinh xắn ấy trong sự bối rối, trong lúc bạn đang cuồng nộ vì ghen tuông và nổi giận trước sự bội bạc của cô ấy; cô ấy có thể lau nước mắt, run rẩy và tỏ ra sợ hãi, cho đến khi bạn tự thấy mình là một con thú vì cơn thịnh nộ của mình, tự nhận mình là kẻ phạm tội, cầu xin tha thứ và dâng tặng cho cô ấy những món quà mới.

Nhưng tôi đi quá xa khi chỉ tường thuật những hiểm họa khi chiêm ngưỡng những người đẹp, thứ mà tôi dự định dùng làm bài học cho phái đẹp cũng như những kẻ ngắm nhìn họ; và tôi sẽ khép lại bài tán tụng này bằng việc nhắc đến câu nói mà tôi cho là khá hay của một bậc hiền triết cổ đại dành cho một thiếu niên tuấn tú, kẻ đang say sưa ngắm nhìn hình bóng bằng đồng của chính mình. Nhà hiền triết hỏi rằng, hình ảnh bằng đồng đó có thể tự nói gì nếu nó biết nói? Thiếu niên đáp rằng nó có thể nói: "Rằng nó rất đẹp. Và chẳng lẽ anh không cảm thấy xấu hổ sao," kẻ theo phái Khắc kỷ đáp lại, "khi tự hào về thứ duy nhất mà một khối đồng cũng có thể làm được?"

T.

Chú thích 1: Aristotle.

Chú thích 2: Plato.

Chú thích 3: Socrates.

Chú thích 4: Theophrastus.

Chú thích 5: Eudosia

Chú thích 6: Antisthenes. Trích từ Diogenes Laertius, Lib. vi. cap. I.

Mục lục

Mục lục tr.5

Số 145

Thứ Năm, ngày 16 tháng 8 năm 1711

Steele

Stultitiam patiuntur opes ...

Hor.

Nếu những tệ nạn sau đây không được chấn chỉnh ngay từ lần nhắc nhở đầu tiên, tôi mong nhận được thêm thông tin từ các cộng sự của mình.

Kính gửi ngài Spectator,

'Tôi mang ơn ngài vì bài bàn luận hôm nọ về những kẻ tranh luận vụn vặt, những kẻ với sự nhiệt tình lớn và sự liệt kê vô số hoàn cảnh cùng các thẩm quyền, đứng ra chứng minh những vấn đề mà không một sinh linh nào trên đời này phủ nhận. Ngài không thể dùng thời gian hữu ích hơn việc điều chỉnh các luật lệ tranh luận tại các quán cà phê và những buổi tụ tập ngẫu nhiên, cũng như trong các cuộc tranh luận chính thức hơn. Giữa rất nhiều điều khác mà chính kinh nghiệm của ngài sẽ gợi ý cho ngài, sẽ vô cùng tử tế nếu ngài vui lòng để mắt tới những kẻ hay cá cược. Tôi sẽ không nhắc lại ở đây những gì Hudibras nói về những kẻ tranh luận kiểu đó, điều vốn quá đúng đến mức suýt trở thành tục ngữ; mà chỉ xin thông báo cho ngài về một nhóm thanh niên ở các khu nhà Inns of Court, những người có cha mẹ lo cho quá chu đáo đến mức họ chẳng cần phải bận tâm nhét luật pháp vào đầu để phục vụ đất nước tại tòa án; mà họ thuộc về những kẻ được cử đến (theo cách nói của các bậc phụ huynh) đền Temple để học cách tự bảo vệ tài sản của chính mình. Một trong những quý ông này rất ồn ào và hay bắt bẻ tại một quán cà phê mà tôi hay lui tới, và vì bản chất có sẵn thói quen thích vặn vọ, dẫu lại cực kỳ dốt nát, hắn ta đã tìm ra cách dung dưỡng tính khí này, tiếp tục chìm đắm trong sự lười biếng và dốt nát, mà vẫn ra vẻ mình là một kẻ vô cùng uyên bác và hiểu biết, nhờ vào sức mạnh của cái ví tiền. Sự oái oăm nằm ở chỗ, tôi, đôi khi tình cờ lại có nhiều kiến thức hơn là tiền bạc. Quý ông mà tôi đang nhắc đến tận dụng sự eo hẹp trong hoàn cảnh của tôi theo cách mà hắn đã đọc qua tất cả những gì tôi có thể trưng ra, và đè bẹp tôi bằng một thái độ quả quyết cùng những lập luận mạnh mẽ đến mức từ một kẻ rất uyên bác, tôi bị coi là một kẻ mạo danh. Cách đây chưa lâu, khi tôi đang kể rằng mình đã đọc được một phân đoạn như thế trong Tacitus, vị công tử nhà ta liền chồm hổm dậy giữa một đám đông chật cứng, và rút ví ra đề nghị cược mười đồng guinea, được đặt cược ngay lập tức vào tay vị quý ông đó (chỉ tay về phía một kẻ đang hút thuốc ở bàn bên cạnh), rằng tôi đã hoàn toàn nhầm lẫn. Tôi câm nín vì thiếu mười đồng guinea; hắn tiếp tục đắc thắng một cách nhẫn tâm trước sự dốt nát của tôi về cách bắt độ, và thông báo cho cả phòng biết rằng hắn đã đọc Tacitus tới hai mươi lần, và một trường hợp nổi bật như vậy không thể nào qua mắt được hắn. Hiện tại hắn đang có ba vụ cá cược lớn treo lơ lửng giữa hắn và một số người bạn giàu có đủ khả năng để tranh luận với hắn. Hắn cược năm đồng guinea cho các câu hỏi về địa lý, hai đồng rằng Đảo Wight là một bán đảo, và ba ăn một rằng Trái đất hình tròn. Chúng ta có một vị khách hay lui tới quán cà phê của chúng tôi, kẻ chuyên buôn chuyện tai tiếng cổ xưa; vị tranh luận viên của tôi đã cá với hắn hai mươi đồng vàng về một điểm lịch sử, cụ thể là Caesar chưa từng ngủ với em gái của Cato, như lời đồn đại đầy tai tiếng của một số kẻ.

Có rất nhiều kẻ kiểu này trong thành phố, những kẻ dùng tiền cá cược để tự phong mình thành chính trị gia, nhà sử học, nhà địa lý, nhà toán học, và đủ mọi ngành nghề khác, khi những kẻ trò chuyện với họ không có khối tài sản tương xứng với kiến thức của họ. Tôi xin ngài hãy ngăn chặn ở những thanh niên này con đường tắt dẫn đến sự khôn ngoan vốn tiêu tốn của người khác quá nhiều thời gian và công sức, và ngài sẽ làm cho...

Người hầu khiêm nhường của ngài.

Quán cà phê gần đền Temple, ngày 12 tháng 8 năm 1711.

Kính gửi ngài Spectator,

'Ở đây có một thanh niên cứ hay hát các giai điệu nhạc kịch hoặc huýt sáo trong một căn phòng đông người. Xin hãy cho hắn biết rằng hắn không có quyền hành xử ở đây như thể đang ở trong một căn phòng trống không. Xin ngài hãy phân chia các không gian của một phòng công cộng, và thông báo cho những kẻ huýt sáo, ca sĩ và diễn giả công cộng, những kẻ phát ra âm thanh xa hơn phần không gian được chia của họ, rằng luật pháp luôn rộng mở, và có một thứ công lý mang tính equity sẽ giải cứu chúng ta khỏi những kẻ ngắt quãng cuộc trò chuyện hợp pháp của chúng ta, hệt như việc chống lại những kẻ chặn đường chúng ta trên xa lộ. Tôi coi những kẻ này, thưa ngài Spectator, là những kẻ xâm phạm giống như viên quan trong xe ngựa công cộng của ngài, và có cùng quan điểm với cố vấn Ephraim. Đúng là chàng thanh niên này giàu có, và theo cách nói thông thường của người dân dã là chẳng cần phải ngán bất kỳ ai; nhưng chắc chắn đó không phải là thẩm quyền để hắn thích huýt sáo ở đâu thì huýt.'

Tôi kính thưa ngài,

Người hầu khiêm nhường nhất của ngài,

Phần tái bút: Tôi có các phòng ở đền Temple, và ở đây có những sinh viên đang học thổi kèn oboe; xin ngài hãy yêu cầu các bậc trưởng bão ban quản trị rằng tất cả các luật sư thành thạo môn nhạc cụ hơi hãy dọn phòng ở quay mặt về phía sông Thames.

Kính gửi ngài Spectator,

Chúng tôi là một nhóm phụ nữ trẻ dành phần lớn thời gian bên nhau, bị ép buộc bởi tính chất vụ lợi của đàn ông mà phải có khuynh hướng vụ lợi không kém họ. Có một lão độc thân hay đến thăm chúng tôi mà mỗi người chúng tôi đều nhắm tới. Lão ta giàu có, và biết mình có thể cưới bất kỳ ai trong chúng tôi, thế nên lão chẳng dành riêng cho ai cả, nhưng lại cực kỳ vô giáo dục. Trò vui của lão ta bao gồm việc đùa cợt thô lỗ, giật trộm những cái hôn, thọc tay vào cổ áo chúng tôi, xé rách quạt của chúng tôi, cướp đoạt ruy băng trên tay chúng tôi, giật lấy các bức thư từ tay chúng tôi, lén nhìn vào bất kỳ giấy tờ nào của chúng tôi, và vô số sự thô lỗ khác. Giờ điều tôi muốn thỉnh cầu ngài là hãy thông báo cho lão ta bằng cách In bài viết này, rằng nếu lão không cưới một trong số chúng tôi thật nhanh, tất cả chúng tôi đã đồng ý vào lần tới khi lão định làm trò vui, sẽ sỉ nhục lão ta và đối xử với lão như một kẻ thô tục hệt như bản chất của lão. Nhân danh hội chị em, tôi xin chào tạm biệt ngài, và cũng như tất cả bọn họ, tôi là,

Độc giả thường xuyên và là người chúc phúc chân thành của ngài.

Kính gửi ngài Spectator,

Tôi và một số độc giả nữ khác của ngài đã tự điều chỉnh bản thân theo các quy tắc của ngài, thậm chí đến tận trang phục. Không một ai trong chúng tôi là không thu nhỏ chiếc váy lót bên ngoài của mình về lại chu vi kích thước cổ xưa của nó, dẫu cho thực tế chúng tôi vẫn giữ lại một chiếc váy lót chần bông bên trong, điều đó khiến chúng tôi không đến nỗi hoàn toàn không phù hợp với thời trang; nhưng đó là với điều kiện ngài Spectator không mở rộng sự chỉ trích của mình đi quá xa. Nhưng chúng tôi nhận thấy các anh đàn ông bí mật tán thành hành vi của chúng tôi bằng cách bắt chước hình dáng Kim tự tháp của chúng tôi. Vạt áo những chiếc áo khoác thời trang của các anh tạo ra chu vi lớn hệt như váy lót của chúng tôi; nếu váy của chúng tôi được chống bằng xương cá, thì áo của các anh cũng được chống bằng dây thép, để làm phồng và nâng đỡ đống nếp gấp rủ xuống ở hai bên; và chiếc mũ, tôi nhận thấy, đã thu nhỏ lại theo đúng tỷ lệ tương xứng với đồ đội đầu của chúng tôi. Chúng tôi tạo ra một hình khối có quy luật, nhưng tôi thách toán học của ngài dám gọi tên cái hình thù mà các anh đang xuất hiện đấy. Kiến trúc của các anh thuần túy mang phong cách Gothick, và tố cáo một gu thẩm mỹ tồi tệ hơn chúng tôi; do đó nếu ngài thiên vị phái giới của mình, tôi sẽ bớt là chính tôi của bây giờ...

Người hầu khiêm nhường của ngài.

T.

Chú thích 1: Tôi từng nghe những tay chơi xảo quyệt lâu năm nói rằng Kẻ ngốc đặt cược vì những lý do tranh luận. Hudibras, Phần II. c. i.

Chú thích 2: cần

Mục lục

Mục lục tr.5

Số 146

Thứ Sáu, ngày 17 tháng 8 năm 1711

Steele

Nemo Vir Magnus sine aliquo Afflatu divino unquam fuit.

Tull.

Chúng ta biết rằng niềm vui lớn nhất mà tâm trí có khả năng tận hưởng trong sự bình thản là khi chúng ta đọc những tư tưởng siêu việt được truyền đạt bởi những con người có thiên tài và tài hùng biện lớn lao. Đó là thứ giải trí mà chúng ta bắt gặp trong các phần triết học thuộc các tác phẩm của Cicero. Chân lý và lẽ phải ở đó mang một diện mạo quyến rũ đến mức chúng khó lòng được thể hiện một cách dễ chịu hơn với sự bổ sung của hư cấu thơ ca và sức mạnh của nhịp điệu. Vị tác giả cổ đại này, và một tác giả hiện đại, vừa rơi vào tay tôi trong vài ngày qua; và những ấn tượng mà họ để lại cho tôi, vào lúc này đã hoàn toàn làm hỏng tâm trạng vui vẻ của tôi. Tác giả hiện đại đó chính là nhà văn đáng ngưỡng mộ, tác giả của tác phẩm Lý thuyết về Trái đất. Các chủ đề mà tôi gần đây được giải trí ở cả hai vị tác giả này có sự gần gũi mật thiết với nhau; chúng đều bàn về các cuộc điều tra về thế giới bên kia, và những suy nghĩ của vị tác giả sau dường như được nâng lên cao hơn những suy nghĩ của vị tác giả trước tỷ lệ thuận với những lợi thế của ông về Kinh Thánh và sự mặc khải. Nếu tôi muốn, hiện tại tôi không thể bàn về bất kỳ điều gì khác; do đó tôi sẽ dịch một phân đoạn trong tác phẩm của người này, và chép lại một đoạn văn từ tác phẩm của người kia, để độc giả suy ngẫm trong Ngày hôm nay.

Cicero kể cho chúng ta nghe rằng, Plato thuật lại rằng Socrates, khi nhận được bản án của mình, đã nói với các thẩm phán của ông như sau.

Tôi có niềm hy vọng lớn lao, hỡi các thẩm phán của tôi, rằng việc tôi bị kết án tử hình mang lại lợi ích vô tận cho tôi: Bởi vì bắt buộc phải có một trong hai điều sau đây xảy ra. Cái chết hoặc sẽ tước đi mọi giác quan này, hoặc sẽ đưa tôi đến một cuộc sống khác. Nếu mọi giác quan bị tước đi, và cái chết không gì khác hơn là giấc ngủ sâu không mộng mị mà đôi khi chúng ta vùi mình trong đó, hỡi các vị thần! cái chết đáng khao khát biết bao? Có bao nhiêu ngày trong đời mà chúng ta biết là đáng giá hơn một trạng thái như vậy? Nhưng nếu sự thật là cái chết chỉ là lối đi dẫn đến những nơi mà những người từng sống trước chúng ta đang cư ngụ, thì việc rời bỏ những kẻ tự gọi mình là thẩm phán để diện kiến trước những kẻ thực sự là thẩm phán; trước Minos, Rhadamanthus, Aeacus, và Triptolemus, và để gặp gỡ những con người đã sống trong công lý và chân lý, còn hạnh phúc hơn biết bao nhiêu? Các vị nghĩ đây có phải là một cuộc hành trình không hạnh phúc không? Các vị có nghĩ chẳng là gì khi được trò chuyện với Orpheus, Musaeus, Homer và Hesiod không? Quả thực tôi sẵn lòng chịu đựng nhiều cái chết để được tận hưởng những điều này. Với một niềm vui đặc biệt biết bao, tôi sẽ trò chuyện với Palamedes, Ajax và những người khác, những kẻ giống như tôi từng chịu đựng sự bất công từ các thẩm phán của họ. Tôi sẽ khảo sát sự khôn ngoan của vị hoàng đế vĩ đại nọ, kẻ từng mang đại quân hùng mạnh đánh chiếm thành Troy; và tranh luận với Ulysses và Sisyphus về những vấn đề khó khăn, hệt như những gì tôi trò chuyện ở đây, mà không phải đối mặt với nguy cơ bị kết án. Nhưng những ai trong số các vị đã tuyên bố tôi vô tội đừng nên sợ hãi cái chết. Không có tai họa nào có thể giáng xuống một người tốt dù đã chết hay đang sống; các vấn đề của ông luôn nằm dưới sự định đoạt của các vị thần; và tôi cũng không tin rằng định mệnh được phân định cho bản thân tôi ngày hôm nay đã đến do ngẫu nhiên; tôi cũng chẳng có điều gì để phàn nàn chống lại các thẩm phán hay những kẻ cáo buộc mình, ngoài việc họ nghĩ rằng họ đã làm tổn thương tôi... Nhưng tôi giữ chân các vị quá lâu rồi, đã đến lúc tôi lui về với cái chết, còn các vị lui về với các công việc đời thường của mình; ai trong chúng ta khá hơn chỉ có các vị thần mới rõ, chứ không một người phàm trần nào biết được.

Socrates Thánh thiện được miêu tả ở đây với một vóc dáng xứng đáng với sự khôn ngoan và triết học vĩ đại của ông, xứng đáng với con người phàm trần vĩ đại nhất từng hít thở không khí. Nhưng bài luận hiện đại lại được viết về một chủ đề không kém phần vĩ đại, đó là sự giải thể của chính tự nhiên. Ồ, tuổi già của vị vĩ nhân ấy mới vinh quang làm sao, người đã dành thời gian của mình cho những sự chiêm nghiệm khiến cho sự tồn tại này trở thành đúng những gì nó nên là, một sự chuẩn bị cho thiên đàng! Ông đã, theo những ánh sáng của lý trí và sự mặc khải mà đối với ông là rõ ràng nhất, lần theo các bước chân của Đấng Toàn Năng: Ông đã, với một tham vọng thiên đàng, trong giới hạn phù hợp với sự khiêm nhường và lòng sùng đạo, khảo sát các con đường của sự quan phòng, từ lúc tạo thiên lập địa cho đến khi thế giới hữu hình tan rã. Cuộc chiêm nghiệm ấy mới thú vị làm sao khi quan sát Tự nhiên và Sự quan phòng chuyển động song hành, thế giới vật lý và thế giới đạo đức bước đi cùng một nhịp độ: Quan sát thiên đàng và mùa xuân vĩnh cửu là nơi ngự trị của sự ngây thơ, còn những mùa giông bão và bầu trời giận dữ là phần số của sự độc ác và đồi bại.

Khi tác giả đáng ngưỡng mộ này đã điểm lại tất cả những gì đã qua, hoặc sắp sửa xảy ra, liên quan đến thế giới có thể sinh sống được, và chạy dọc theo toàn bộ số phận của nó, thì làm sao một vị thiên thần hộ mệnh, kẻ từng theo sát nó qua mọi thăng trầm hay biến đổi, lại có thể thốt lên những lời đầy sức nặng ở phần kết của sứ mệnh mình, hơn là cách mà vị tác giả của chúng ta thực hiện, giống như một bài điếu văn đọc trên quả địa cầu này, khi nhìn về điểm mà nó từng ngự trị?

Xin vui lòng, nếu các bạn muốn, để khép lại chủ đề này, chúng ta hãy suy ngẫm nhân dịp này về sự hư ảo và vinh quang mau tàn của thế giới có thể sinh sống được này. Cách mà dưới sức mạnh của một nguyên tố bùng phát thoát khỏi những nguyên tố còn lại, mọi sự hư ảo của tự nhiên, mọi công trình nghệ thuật, mọi nỗ lực của con người, đều bị thu gọn về con số không. Tất cả những gì chúng ta từng ngưỡng mộ và tôn sô trước đây là vĩ đại và tráng lệ, đều bị xóa sạch hoặc biến mất; và một hình thù lẫn diện mạo khác của vạn vật, bình dị, đơn sơ và đồng nhất ở khắp mọi nơi, bao trùm lên toàn bộ trái đất. Những đế quốc vĩ đại trên thế giới và các thành phố hoàng gia vĩ đại của chúng giờ ở đâu? Những trụ cột, chiến tích và tượng đài vinh quang của họ đâu rồi? Hãy chỉ cho tôi nơi chúng từng đứng, đọc bản khắc, nói cho tôi biết tên của kẻ chiến thắng. Còn lại gì, những dấu ấn gì, sự khác biệt hay ranh giới nào mà các bạn nhìn thấy trong khối lửa hỗn độn này? Bản thân Rome, Rome vĩnh cửu, thành phố vĩ đại, nữ hoàng của thế giới, kẻ mà ách thống trị và sự mê tín, cổ xưa lẫn hiện đại, chiếm phần lớn lịch sử trái đất, giờ đã trở thành cái gì rồi? Cô ta đã đặt nền móng sâu thẳm, và các cung điện của cô ta thì kiên cố tráng lệ; cô ta tự ca tụng chính mình, sống trong nhung lụa, và tự nhủ trong lòng rằng: Ta ngồi đây làm nữ hoàng, và sẽ không bao giờ nhìn thấy nỗi buồn: Nhưng giờ của cô ta đã điểm, cô ta đã bị xóa sạch khỏi bề mặt trái đất, và vùi lấp trong sự lãng quên vĩnh cửu. Nhưng không chỉ các thành phố, hay những công trình do tay con người làm ra, mà ngay cả những ngọn đồi vĩnh cửu, những ngọn núi và tảng đá trên trái đất cũng tan chảy như sáp trước mặt mặt trời, và chẳng còn tìm thấy dấu tích nơi chúng từng đứng. Nơi này từng là dãy Alps, gánh nặng của trái đất, bao phủ nhiều quốc gia, và vươn những cánh tay của chúng từ đại dương đến Biển Đen; khối đá khổng lồ này đã mềm ra và tan rã như một đám mây mỏng manh thành mưa. Nơi này từng là những ngọn núi Châu Phi, và Atlas với đỉnh cao vượt trên mây; đằng kia là dãy Caucasus băng giá, và Taurus, và Imaus, và những ngọn núi ở Châu Á; và phía đằng kia hướng về phía bắc, là những ngọn đồi Riphaean, khoác lên mình lớp băng tuyết. Tất cả những thứ đó đã Biến mất, rơi rụng như tuyết trên đỉnh đầu chúng. Vĩ đại và Kỳ diệu thay các công trình của Ngài, Công chính và Chân thực thay các con đường của Ngài, hỡi Vua của các Thánh! Hallelujah.

Chú thích 1: Các câu hỏi Tusculan, Quyển I.

Chú thích 2: Lý thuyết về Trái đất, Quyển III, chương xii.

Mục lục

Mục lục tr.5

Số 147

Thứ Bảy, ngày 18 tháng 8 năm 1711

Steele

Pronuntiatio est Vocis et Vultus et Gestus moderatio cum venustate.

Tull.

Kính gửi ngài Spectator,

Việc đọc sách Cầu kinh chung sao cho hay có tầm quan trọng vô cùng lớn, lại bị lãng phúng đến mức tôi mạn phép mang đến sự cân nhắc của ngài một vài chi tiết về chủ đề đó: Và còn điều gì đáng chú ý hơn điều này cơ chứ? Một thứ quá công khai, và có hậu quả cao cả đến thế. Thật sự là điều kỳ diệu khi việc thực hành thường xuyên nó lại không làm cho những người thực hiện nhiệm vụ ấy trở nên thành thạo hơn. Sự bất lực này, theo tôi hiểu, xuất phát từ việc người ta quá ít quan tâm đến kỹ năng đọc của họ khi còn là những cậu bé ngồi trên ghế nhà trường, nơi mà một khi họ đã chuyển sang học tiếng Latinh, họ được nhìn nhận là vượt trên tiếng Anh, và việc đọc tiếng Anh hoàn toàn bị lãng phúng, hoặc ít nhất là đọc với rất ít mục đích, mà không hề có bất kỳ quan sát thích đáng nào được chỉ dạy cho họ về ngữ điệu và phong cách đọc phù hợp; bằng cách này, họ đã nhiễm phải những thói quen xấu không tài nào dễ dàng gột bỏ được. Con đường duy nhất mà tôi biết để khắc phục điều này, là đề xuất một cá nhân có năng lực lớn về mặt đó làm mẫu hình cho họ; bởi vì gương mẫu là phương pháp hiệu quả nhất để thuyết phục người có học, cũng như hướng dẫn kẻ vô minh.

Ngài phải biết rằng, thưa ngài, tôi đã là một người đi lễ thường xuyên của Giáo hội Anh trong hơn bốn năm qua, và cho đến Chủ Nhật tuần trước nữa chưa bao giờ phát hiện ra, ở một mức độ lớn lao đến thế, sự xuất sắc của Kinh Cầu kinh chung. Khi có mặt tại Nhà thờ St. James's Garlick-Hill, tôi nghe thấy buổi lễ được đọc một cách rành mạch, đầy biểu cảm và nhiệt thành đến mức gần như bất khả thi để mà không tập trung chú ý. Đôi mắt và tâm trí tôi không thể lang thang như thường lệ, mà bị giam hãm vào những lời cầu nguyện của mình: Tôi khi đó suy ngẫm rằng tôi đang hướng lời thỉnh cầu đến Đấng Toàn Năng, chứ không phải ngắm nhìn một gương mặt đẹp đẽ. Và khi tôi ngẫm lại những lần thực hiện nhiệm vụ đó trong quá khứ, tôi nhận ra mình đã lướt qua nó như một thủ tục hình thức, so với cái cách mà tôi thực hiện nó lúc bấy giờ. Tâm trí tôi thực sự bị lay động, và những lời cầu chúc nhiệt thành đi kèm với từng lời nói của tôi. Phần xưng tội được đọc với sự khiêm nhường đầy phó thác, phần xá tội với một thẩm quyền đầy an ủi, phần tạ ơn với một niềm vui tôn giáo, khiến tôi cảm nhận được những cảm xúc của tâm trí theo một cách chưa từng có trước đây. Do đó, để khắc phục tệ nạn đã phàn nàn ở trên, tôi khiêm tốn đề xuất rằng vị đọc sách xuất sắc này, tại kỳ họp hàng năm tiếp theo và mọi kỳ họp thường niên của giới giáo sĩ tại Sion-College, cũng như mọi hội nghị khác, nên đọc kinh trước mặt họ. Bởi vì khi đó những kẻ sợ phải há miệng và làm hỏng giọng nói êm dịu của mình sẽ học được cách Đọc rõ ràng, vang dội và mạnh mẽ. Những kẻ khác thích mang cái vẻ bất cần ngổ ngáo bằng cách khoanh tay và ngả ngớn dựa vào sách, sẽ được dạy dỗ một hành vi lịch sự, và tư thế thân thể vươn cao đẹp đẽ. Những kẻ đọc nhanh như thể đang nóng lòng muốn xong việc sẽ học được cách nói năng từ tốn. Có một nhóm người khác mà tôi gọi là những người đọc theo thể thơ Pindar, vì họ không tuân theo bất kỳ nhịp điệu cố định nào; họ phát âm năm hoặc sáu từ với sự từ tốn lớn lao, và năm hoặc sáu từ tiếp theo với tốc độ nhanh không kém: Phần đầu của một câu với giọng rất cao vút, và phần sau với giọng phục tùng; đôi khi lại với một loại tông giọng này, và ngay sau đó với một tông giọng hoàn toàn khác biệt. Những quý ông này sẽ học hỏi từ vị độc giả được tôi ngưỡng mộ sự đều đặn trong giọng điệu và cách phát âm, và tất cả những ai không mắc phải những sự làm bộ này, nhưng lại đọc với sự dửng dưng như thể họ không hiểu ngôn ngữ đó, khi ấy có thể được thông thái về nghệ thuật đọc đầy xúc cảm và nhiệt thành, cách nhấn trọng âm và gán ngữ điệu phù hợp cho từng từ, cũng như cách biến đổi giọng nói theo bản chất của câu. Chắc chắn có một sự khác biệt rất lớn giữa việc đọc một lời cầu nguyện và một tờ báo, điều mà tôi xin ngài hãy thông báo cho một nhóm người đọc, những người vốn thích tỏ ra cái gọi là sự thân mật thanh lịch trong giọng điệu, và tự ý sửa đổi ngôn ngữ khi họ đọc, kêu lên thay vì "Pardoneth" và "Absolveth" lại thành "Pardons" và "Absolves". Những người này thường là học giả kinh điển khá giỏi, và sẽ nghĩ rằng đó là một tội lỗi không thể tha thứ nếu đọc Virgil hoặc Martial với ít gu thẩm mỹ như cách họ đọc Phụng vụ Thánh.

Sự dửng dưng này dường như xuất phát từ nỗ lực né tránh tiếng tăm bị coi là đạo đức giả (cant), cũng như khái niệm sai lầm về nó. Do đó, việc truy nguyên nguồn gốc và ý nghĩa của từ này sẽ rất thích hợp. Từ Cant được một số người bắt nguồn từ một nhân vật tên là Andrew Cant, người mà họ nói là một mục sư Trưởng lão ở một vùng quê dốt nát nào đó ở Scotland, nhờ thực hành và sử dụng đã đạt được khả năng, hay còn gọi là ân huệ, nói chuyện trên bục giảng bằng một thứ phương ngữ đến mức người ta nói rằng chỉ có giáo đoàn của chính hắn mới hiểu nổi, mà thậm chí không phải tất cả bọn họ đều hiểu. Kể từ thời của ông Cant, nó được hiểu theo nghĩa rộng hơn, và biểu thị mọi tiếng kêu thán đột ngột, giọng ngân nga sướt mướt, tông giọng bất thường, và tóm lại là mọi cách cầu nguyện và thuyết giảng giống như những kẻ thiếu học thức của giáo phái Trưởng lão. Nhưng tôi hy vọng sự nâng cao giọng nói phù hợp, cùng trọng âm và ngữ điệu đúng đắn, không nằm trong mô tả này. Do đó các độc giả của chúng ta vẫn có thể tỏ ra khác biệt với phái Trưởng lão bao nhiêu tùy ý. Các tín đồ ly giáo (ý tôi là những người tôi từng nghe) thực sự có nâng cao giọng của họ, nhưng đó là những cú nhảy đột từ phần giọng trầm lên phần giọng cao; và với rất ít ýセンス hay kỹ năng đến mức sự nâng giọng và hạ giọng của họ chẳng khác nào tiếng hét gào và lẩm bẩm. Họ có sử dụng trọng âm, nhưng lại vô cùng bất hợp lý đến mức nó thường được đặt vào một từ phụ trợ chẳng có mấy ý nghĩa, chẳng hạn như từ "nếu" hoặc "và". Giờ đây, nếu những sự bất hợp lý này có tác động lớn đến quần chúng như chúng ta thấy, thì liệu các bài cầu nguyện của giáo hội chúng ta, chứa đựng những lời cầu nguyện hay nhất từng được soạn thảo, lại bằng những ngôn từ gây xúc động nhất, khiêm nhường nhất và diễn đạt đúng đắn nhất các nhu cầu của chúng ta, cùng sự phụ thuộc vào Đối tượng của sự thờ phượng, được sắp xếp theo trật tự thích hợp nhất và không hề có sự hỗn loạn nào; liệu những lời cầu nguyện đó, tôi xin hỏi, sẽ có ảnh hưởng lớn đến nhường nào, nếu chúng được cất lên với trọng âm đúng đắn, sự lên giọng và biến đổi giọng điệu thích hợp, câu văn được khép lại bằng một nhịp điệu nhẹ nhàng, và nói một cách ngắn gọn, với một thứ ngữ điệu và phong cách nói đặc trưng riêng của lời cầu nguyện?

Xét theo cách thức quản lý việc thờ phượng hiện nay trong các giáo đoàn ly giáo, bạn sẽ thấy những từ ngữ và cụm từ vô nghĩa được thổi phồng lên bởi một sự mãnh liệt sôi nổi; còn trong các nhà thờ của chúng ta, ý nghĩa cao cả nhất lại bị hạ thấp bởi một sự thờ ơ vô cảm. Tôi nhớ đã từng nghe Tiến sĩ S—e nói trên bục giảng của mình về Kinh Cầu kinh chung rằng, ít nhất nó hoàn hảo hệt như bất kỳ thứ gì do con người tạo ra: Nếu các quý ông mắc lỗi kiểu này vui lòng hồi tưởng lại những lời chế giễu mà họ từng đọc về những kẻ tụng đọc những điều hay ho với một phong thái tồi tệ, họ sẽ tiếp tục suy nghĩ rằng những gì trong trường hợp đó chỉ là Lố bịch, thì đối với bản thân họ lại là Báng bổ. Nhưng để mặc điều này cho những sự suy ngẫm của chính họ, tôi xin khép lại rắc rối này bằng câu nói của Caesar về sự bất thường trong tông giọng của một kẻ đọc sách trước mặt ông: "Ngươi đang đọc hay đang hát đấy? Nếu ngươi hát, ngươi hát dở tệ."

Chú thích 1: Mục sư Philip Stubbs, sau này là Tổng phó tế xứ St. Alban.

Chú thích 2: Smalridge?

Chú thích 3: Si legis cantas; si cantas, male cantas. Từ Cant thực ra bắt nguồn từ cantare, như một tiếng rên rỉ tụng ca, chứ không phải từ hai cha con Andrew Cant vào thời vua Charles II.

Mục lục

Mục lục tr.5

Số 148

Thứ Hai, ngày 20 tháng 8 năm 1711

Steele

Exempta juvat spinis e pluribus una.

Hor.

Các cộng sự của tôi đảm bảo với tôi rằng những tệ nạn mà họ gần đây đã phàn nàn, và tôi đã cho đăng tải một bài tường thuật về chúng, chẳng những không được chấn chỉnh, mà những tệ nạn mới lại xuất hiện mỗi ngày để làm gián đoạn cuộc trò chuyện của họ, thể hiện sự khinh miệt đối với những lời khiển trách của tôi. Người bạn của tôi viết từ quán cà phê gần đền Temple thông báo cho tôi rằng vị quý ông liên tục hát bài hát tự phát bất chấp toàn bộ khách trong quán thậm chí còn trở nên say sưa âm nhạc hơn bình thường sau khi đọc bài viết của tôi; và không dừng lại ở đó, hắn ta còn nhảy múa tới chiếc gương ở giữa phòng và tập các bước nhảy minuet theo tiếng ngân nga của chính mình. Sinh vật không thể cải tạo đó thậm chí còn tiến xa hơn nữa, và ngay giữa quán cà phê đông đúc, với một cánh tay duỗi ra như đang dìu một quý cô trong đó, hắn vừa khiêu vũ các điệu nhảy Pháp lẫn điệu nhảy đồng quê, vừa nhắc nhở người bạn nhảy tưởng tượng của mình bằng những nụ cười và cái gật đầu là phải ngẩng cao đầu lên, và lùi về phía sau, tuân theo các hướng quay và chuyển động của điệu nhảy. Trước khi vị quý ông này bắt đầu màn trình diễn của mình, hắn đã làm ơn làm sạch cổ họng bằng cách ho và khạc nhổ suốt nửa tiếng đồng hồ; và ngay khi cất giọng, hắn liền chất vấn một cậu thư ký luật sư trong phòng xem hắn có hát đúng nhịp không:

Liệu người từ cõi chết đã cứu tôi chưa?

Và sau đó hỏi cậu thanh niên (chỉ vào một tập tài liệu tranh tụng tòa án Chancery dưới nách cậu ta) rằng đó có phải là bản phổ nhạc kịch opera mà cậu ta đang mang theo hay không? Mà không đợi câu trả lời, hắn lao vào màn trình diễn kể trên và tập luyện các điệu bộ của mình trước căn phòng đông nghịt những người đang quay đầu nhìn hắn, mà không hề cảm thấy chút hổ thẹn hay hối hận nào về những lỗi lầm trước đó của mình.

Tôi cảm thấy lúng túng đến cùng cực không biết phải làm gì với chàng thanh niên này, trừ khi tôi tuyên bố hắn là kẻ ngoài vòng pháp luật và tuyên án phạt đối với bất kỳ ai nói chuyện với hắn trong quán cà phê mà hắn hay lui tới, đồng thời chỉ đạo rằng hắn bị bắt buộc phải uống trà và cà phê không đường, và không được nhận từ bất kỳ ai bất cứ thứ gì vượt quá những nhu yếu phẩm thuần túy.

Vì chúng ta ở Anh là một dân tộc trầm tĩnh, và nhìn chung có xu hướng giữ một sự e thẹn nhất định trong hành vi nơi công cộng, thật đáng kinh ngạc khi một số kẻ mà người ta bắt gặp ở thành phố này lại chui từ đâu ra; chúng hoàn toàn không có vẻ gì là sản phẩm sinh trưởng từ hòn đảo của chúng ta; đám xấc láo, lắm lời, tất cả những kẻ không có ý thức về sự quan sát của người khác, chắc chắn đều có gốc gác từ nước ngoài. Về phần tôi, tôi ngạc nhiên khi thấy một người Anh lắm lời, hệt như khi tôi thấy cây thông Ấn Độ mọc trên hàng rào cây xanh của chúng ta vậy.

Có một loại người phiền toái khác khiến người ta phải đau đầu trong các buổi tụ tập đông người pha trộn, và đó là những kẻ nói giọng lớn tiếng: Những kẻ này đối xử với nhân loại như thể tất cả chúng ta đều bị điếc; họ không diễn đạt mà là tuyên bố bản thân. Rất nhiều kẻ trong số này phạm tội lố bịch này vì sự hư vinh, bởi vì chúng nghĩ rằng mọi điều chúng nói đều hay; hoặc vì chúng quá tôn sô bản thân đến mức tin rằng bất cứ điều gì liên quan đến chúng đều không thể là tầm thường đối với bất kỳ ai khác. Vì lợi ích của những con người này, tôi đã nhiều lần tiếc nuối vì chúng ta không thể khép tai lại dễ dàng như khép mắt: Thật là khó chịu khi chúng ta bắt buộc phải rơi vào cảnh bị tra tấn. Xếp ngay sau những kẻ gào thét này là một sinh vật phiền toái xuất hiện với vẻ mặt của một người bạn thân thiết và tri kỷ, và đó chính là những kẻ thích thì thầm to nhỏ. Có một kẻ như thế ở quán cà phê mà chính tôi hay lui tới, kẻ quan sát thấy tôi là một người khá phù hợp để giữ bí mật, liền la liếm lại gần tôi và thì thầm kể cho tôi nghe những điều mà cả thành phố đều biết. Không quá khó để đoán ra nguồn gốc của thói vô duyên này, vốn chẳng là gì ngoài một phương pháp hay thủ thuật cơ giới hóa để ra vẻ uyên bác. Bạn chẳng bao giờ thấy bất kỳ kẻ nào hay la cà trong đó mà bạn có thể cho là có bất kỳ việc gì làm trên đời này. Những kẻ này còn tệ hơn cả những kẻ gào thét, giống như một kẻ thù giấu mặt nguy hiểm hơn một kẻ thù công khai. Tôi ước gì người bạn quán cà phê này của tôi coi đây là một lời thông báo rằng tôi chưa từng nghe lấy một từ mà hắn ta kể cho tôi trong suốt mấy năm qua; thế nhưng hắn giờ lại nghĩ tôi là cái kho lưu trữ đáng tin cậy nhất cho những bí mật của hắn. Beside đó, những kẻ thích thì thầm có một thói quen thú vị là kết thúc cuộc trò chuyện kín bằng cách nói lớn tiếng: "Bạn có nghĩ vậy không?" Rồi lại thì thầm tiếp, rồi lại lớn tiếng: "Nhưng bạn biết nhân vật đó đấy," rồi lại thì thầm tiếp. Chuyện sẽ chẳng có gì đáng nói nếu họ thì thầm để giữ cho sự ngớ ngẩn trong lời nói của họ chỉ lan truyền trong nội bộ bạn bè; nhưng khốn thay, họ làm điều đó chỉ để duy trì tầm quan trọng trong những suy nghĩ của họ. Tôi chắc chắn mình có thể nêu tên nhiều hơn một người mà chưa từng có sinh linh nào trên đời này nghe thấy nói về bất kỳ chủ đề nào trong tự nhiên, hoặc từng thấy cầm một cuốn sách trên tay trong suốt cuộc đời của hắn ta, người mà không hiểu sao lại có thể thì thầm điều gì đó tựa như sự thấu hiểu về những gì đã và đang diễn ra trên thế giới; điều mà bạn sẽ nghĩ rằng hắn học được từ một vị thần quen thuộc nào đó không thèm coi hắn là xứng đáng để nhận toàn bộ câu chuyện. Nhưng thực chất những kẻ thì thầm chỉ buôn bán những mẩu thông tin nửa vời về những gì họ dùng để giải trí cho bạn. Một sự trợ giúp lớn cho bài diễn thuyết của họ là: "Rằng thiên hạ đồn đại, và mọi người bắt đầu bàn tán rất cởi mở, và họ nghe được điều đó từ những nhân vật quá quan trọng không thể nêu tên, thứ mà họ sẽ kể cho bạn khi mọi thứ chín muồi hơn." Người bạn của tôi đã nháy mắt với tôi bất kỳ ngày nào kể từ khi tôi đến thành phố lần gần đây nhất, và truyền đạt cho tôi như một bí mật rằng hắn dự định trong một thời gian rất ngắn sẽ kể cho tôi một bí mật; nhưng tôi sẽ hiểu ý hắn muốn nói gì, hắn giờ đảm bảo với tôi, trong vòng chưa đầy hai tuần nữa.

Nhưng tôi không được phép bỏ qua phần đáng yêu hơn của nhân loại, ý tôi là phái nữ, để chiếm trọn một bài viết chỉ để nói về những nỗi bất bình vốn chỉ liên quan đến đàn ông; nhưng tôi sẽ khiêm tốn đề xuất rằng chúng ta đổi những kẻ ngốc cho nhau chỉ để làm thí nghiệm mà thôi. Một nhóm quý cô nhất định phàn nàn rằng họ thường xuyên cảm thấy phiền toái bởi một vị khách luôn ra vẻ khôn ngoan hơn họ; một nhân vật mà hắn hy vọng sẽ duy trì bằng sự nghiêm túc cứng nhắc và sự phòng thủ tuyệt đối chống lại việc bộc lộ quan điểm của mình trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Sự im lặng đau đớn cho đến nay chẳng mang lại cho hắn lợi ích nào khác ngoài việc, nếu hắn cư xử một cách tự do, hắn có thể chỉ bị chê trách ở điểm này hay điểm khác, thì giờ đây hắn xúc phạm ở toàn bộ tổng thể. Để giải cứu những người phụ nữ này, những người bạn tốt và cộng sự của tôi, tôi sẽ đổi tên tội phạm khiêu vũ của mình lấy vị khách câm lặng của họ, và giao cho quý ông câm lặng toàn bộ những tụ điểm của gã vũ công; để chuẩn bị cho việc đó, tôi đã gửi cho họ qua đường bưu điện một xu các bức thư sau đây để họ hướng dẫn hành vi trong các cuộc trò chuyện mới của mình.

Thưa ngài,

Bạn có thể chắc chắn là tôi đã nghe về những hành vi bất quy củ của bạn mà không màng đến những quan sát của tôi về bạn; nhưng tôi sẽ không đối xử với bạn quá khắc nghiệt như những gì bạn đáng phải nhận. Nếu bạn chịu khó đến địa điểm được nhắc đến trong phần tái bút của bức thư này vào lúc bảy giờ tối nay, bạn sẽ được dẫn vào một căn phòng rộng rãi sáng rực ánh đèn, nơi có các quý cô và âm nhạc. Bạn sẽ thấy một thiếu niên đang cười khúc khích bên cửa sổ hướng ra phố; bạn có thể rủ cô ấy đi, vì cô ấy yêu bạn cũng nhiều như yêu bất kỳ người đàn ông nào khác, dẫu cô ấy chưa từng gặp bạn trước đó. Cô ấy chưa bao giờ suy nghĩ bất cứ điều gì trong đời, hệt như bạn vậy. Cô ấy sẽ không ngạc nhiên khi bạn tiếp cận, cũng chẳng bận tâm khi bạn rời bỏ cô ấy. Hãy nhanh chóng rời khỏi một nơi mà bạn đang bị cười chê, để đến với một nơi mà bạn sẽ được ngưỡng mộ. Bạn chẳng có chút quan trọng nào cả, thế nên hãy cứ đi đến nơi nào bạn được chào đón vì điều đó.'

Người hầu khiêm nhường nhất của ngài.

Thưa ngài,

'Những quý cô mà bạn đến thăm nghĩ rằng một kẻ khôn ngoan là sinh thể phiền toái nhất trên đời, do đó bạn không thể lấy làm phởn nộ khi họ tỏ ra khó chịu với bạn. Tại sao bạn phải nhọc công ra vẻ khôn ngoan ở nơi mà bạn sẽ chẳng được tôn trọng thêm chút nào dù có thực sự khôn ngoan đi chăng nữa? Hãy đến với chúng tôi; hãy quên đi đám người cười cợt; và hãy để tâm nguyện đi cùng bạn dù bạn nói hay im lặng; và hãy để tất cả những người phụ nữ thuộc cùng một hội nhóm hoặc hội chị em đi theo con đường riêng của họ; chẳng có chỗ cho bạn trong nhóm người có gu thẩm mỹ thông thường của phái giới đó đâu.'

Vì phụ nữ sinh ra để chịu sự kiểm soát,

Hãy cúi đầu trước những kẻ bạo dạn và ngạo mạn;

Hãy chuộng kẻ kiêu kỳ và hách dịch,

Kẻ vui vẻ, thích trêu chọc và ồn ào.

T.

Chú thích 1: Waller, Về Tình yêu.

Mục lục

Mục lục tr.5

Số 149

Thứ Ba, ngày 21 tháng 8 năm 1711

Steele

Cui in manu sit quem esse dementem velit,

Quem sapere, quem sanari, quem in morbum injici,

Quem contra amari, quem accersiri, quem expeti.

Cæcil. apud Tull.

Bức thư sau đây và câu trả lời của tôi sẽ chiếm trọn phần suy ngẫm hiện tại.

Kính gửi ngài Spectator,

'Tôi là góa phụ trẻ của một địa chủ vùng quê, người đã để lại cho tôi quyền làm chủ hoàn toàn một khối tài sản lớn, điều mà ông ấy đã đồng ý như một khoản tương đương cho sự chênh lệch tuổi tác giữa chúng tôi. Trong hoàn cảnh này, việc có một đám đông những kẻ ái mộ vây quanh là điều không có gì bất thường; tôi đã rút gọn chúng trong suy nghĩ của mình, và chỉ giữ lại hai ứng viên duy nhất, cả hai đều còn trẻ, và không ai trong số họ có ngoại hình khó coi; theo cách tính toán thông thường, ở người này thì gia tài vượt trội hơn hẳn sự xứng đáng của tôi, còn ở người kia thì gia tài của tôi lại vượt trội hơn hẳn sự xứng đáng của gia tài anh ta. Khi cân nhắc về người thứ nhất, tôi thừa nhận mình vẫn là phụ nữ đủ để không thể tránh khỏi việc cảm thấy thích thú trước viễn cảnh sống trong nhung lúa vương giả; nhưng rồi anh ta dường như lại nhận được một mức độ can đảm quá lớn từ nhận thức về những gì mình đang có, anh ta trông hệt như sắp sửa ban ơn cho tôi vậy; và sự sẵn sàng với cách tiếp cận đó khiến tôi hoài nghi rằng mình chỉ đang nghe lại một điệp khúc y hệt những gì hắn từng nói với hàng trăm người phụ nữ trước đây. Khi cân nhắc về người thứ hai, tôi thấy mình được tiếp cận với quá nhiều sự khiêm nhường và tôn trọng, cùng một sự hoài nghi về bản thân phảng phất nét đẹp nội tâm, đồng thời cũng tin chắc rằng chính anh ta mới là kẻ duy nhất được hưởng lợi qua sự đồng ý của tôi. Thật là một người chồng hoàn hảo không tì vết nếu tôi có thể nhào nặn nên từ cả hai người! nhưng vì điều đó là bất khả thi, tôi khẩn cầu được định đoạt bởi quan điểm của ngài; ngài hoàn toàn có quyền định đoạt số phận của...

Người hầu vâng lời nhất của ngài,

Sylvia.

Thưa bà,

Bà đã ban cho tôi vinh dự lớn khi thỉnh cầu ý kiến của tôi trong dịp quan trọng này; do đó tôi sẽ trò chuyện với bà bằng sự ân cần của một người cha, để bày tỏ lòng biết ơn vì bà đã trao cho tôi thẩm quyền đó. Bà dường như không đưa ra sự phân biệt nào quá lớn giữa hai quý ông này về ngoại hình của họ; toàn bộ vấn đề nằm ở hoàn cảnh và cách hành xử của họ; Nếu người này ít tôn trọng hơn vì anh ta giàu có, và người kia tỏ ra cung cúc hơn vì anh ta không giàu bằng, thì về điểm đó họ bị chi phối bởi cùng một nguyên tắc, đó là sự cân nhắc về tài sản, và bà phải đặt họ vào hoàn cảnh của nhau trước khi có thể đánh giá được khuynh hướng của họ. Để tránh sự nhầm lẫn khi thảo luận vấn đề này, tôi sẽ gọi người giàu hơn là Strephon, và người kia là Florio. Nếu bà tin rằng Florio sở hữu khối tài sản của Strephon thì anh ta cũng sẽ hành xử hệt như bây giờ, thì Florio chắc chắn là người dành cho bà; nhưng nếu bà nghĩ rằng Strephon, giả sử ở vào hoàn cảnh của Florio, cũng sẽ cung cúc hệt như Florio lúc này, thì vì lợi ích của chính mình, bà nên chọn Strephon; bởi vì khi những người đàn ông ngang bằng nhau, không còn nghi ngờ gì nữa, của cải phải là lý do để ưu tiên. Theo cách này, đứa con gái yêu quý của tôi ạ, tôi muốn bà tách rời họ khỏi hoàn cảnh của họ; bởi vì bà phải mặc định rằng, kẻ vô cùng khiêm nhường chỉ vì hắn nghèo, cũng chính là con kẻ kiêu ngạo vì hắn giàu.

Khi bà đã bước được một bước xa đến thế, đó là xem xét hình ảnh mà họ thể hiện trước mặt bà, xin bà vui lòng, em yêu, bước tiếp theo là xem xét hình ảnh mà bà thể hiện trước mặt họ. Nếu họ là những người có sự tinh tế, họ có thể quan sát được động cơ trong trái tim bà; và Florio có thể nhận ra khi nào anh ta bị phớt lờ chỉ vì tài sản của bà, điều đó biến bà trong mắt anh ta thành một kẻ vụ lợi; và bà cũng vẫn là kẻ thực dụng như vậy đối với Strephon khi chỉ chấp nhận anh ta vì sự giàu có của anh ta. Do đó bà phải cân nhắc xem bà thích ban ơn hơn, hay thích nhận ơn hơn.

Cuộc sống hôn nhân luôn là một trạng thái tẻ nhạt, phiền toái hoặc hạnh phúc. Trạng thái đầu tiên là khi hai con người không có tài năng hay gu thẩm mỹ cho riêng mình gặp nhau, dựa trên một thỏa thuận tài chính đã được cha mẹ và các luật sư tính toán hợp lý từ việc định giá chính xác đất đai và tiền mặt của cả hai bên: Trong trường hợp này, ngoại hình của tiểu thư trẻ tuổi chẳng được quan tâm hơn căn nhà và các cải tạo khi mua một điền trang; mà cô ta đi kèm với của cải của mình, chứ của cải không đi kèm với cô ta. Những người này tạo nên đám đông hoặc tầng lớp phàm phu trong giới nhà giàu, và lấp đầy khoảng trống của loài người, không có lòng nhân ái đối với những kẻ dưới cơ, cũng chẳng có sự tôn trọng đối với những kẻ bề trên; và dẫn dắt một cuộc đời đáng khinh, độc lập và vô tích sự, không có ý thức về các quy luật tử tế, bản tính tốt, nghĩa vụ tương hỗ, và những sự thỏa mãn thanh nhã tuôn chảy từ lý trí và đức hạnh.

Cuộc sống phiền toái phát sinh từ sự kết hợp của hai con người có gu thẩm mỹ nhanh nhạy và tính tự ái cao, bị trói buộc với nhau vì những lý do quen thuộc đối với bạn bè của họ, trong đó sự quan tâm đặc biệt được đặt ra để tránh né (thứ mà họ cho là tệ hại nhất) nghèo đói, và bảo đảm cho họ sự giàu có, cùng mọi tai họa đi kèm. Những con người tốt đẹp này sống trong sự gò bó liên tục trước mặt người khác, và sự thân mật quá mức khi ở một mình; khi nằm trong tầm quan sát, họ cáu gắt trước cử chỉ và hành vi của đối phương; khi ở một mình họ nguyền rủa ngoại hình và hạnh kiểm của nhau; trước mặt mọi người họ sống trong luyện ngục, khi ở cạnh nhau họ sống trong địa ngục.

Hôn nhân hạnh phúc là nơi hai con người gặp gỡ và tự nguyện lựa chọn nhau, mà không đặt nặng hay phớt lờ hoàn cảnh tài sản hay nhan sắc. Họ vẫn có thể yêu nhau bất chấp nghịch cảnh hay bệnh tật; nghịch cảnh chúng ta có thể phần nào phòng thủ được, còn bệnh tật là phần số thuộc về chính cấu tạo sinh học của chúng ta. Khi bà có một khái niệm chân chính về thể loại tình cảm này, thói quen chuộng đời sống vương giả sẽ tan biến khỏi trí tưởng tượng của bà, và bà sẽ nhận ra tình yêu chẳng dính líu gì đến địa vị cả. Sự cô độc, ở bên người mình yêu, mang lại một niềm vui, ngay cả trong tâm trí một người phụ nữ, vượt lên trên sự phô trương hay kiêu kỳ. Do đó bà phải cân nhắc xem người tình nào sẽ thích bà nhất khi không trang điểm, ai sẽ chịu đựng bà nhiều nhất khi bà cáu gắt? Và con đường để đạt được điều đó là tự hỏi bản thân xem bà trân trọng ai nhất vì chính bản thân anh ta? và từ đó đánh giá xem ai là người thể hiện những minh chứng lớn hơn về việc trân trọng bà chỉ vì chính con người bà.

Sau khi bà bày tỏ một chút cảm nhận về sự tiếp cận khiêm nhường của Florio, và chút khinh miệt trước sự bạo dạn của Strephon trong cách anh ta tán tỉnh, bà thốt lên: "Thật là một người chồng hoàn hảo không tì vết nếu tôi có thể nhào nặn nên từ cả hai người!" Do đó, thiết nghĩ, sẽ là một cách hay để tự quyết định: Hãy chọn người mà trong đó những gì bà thích không thể chuyển giao sang kẻ khác; bởi vì nếu bà chọn khác đi, sẽ chẳng có hy vọng nào là chồng bà sẽ bao giờ có được những gì bà thích ở đối thủ của anh ta; nhưng những phẩm chất nội tại ở người này rất có thể sẽ mua được mọi thứ mang tính ngẫu nhiên ở người kia. Nói theo ngôn ngữ bình dân hơn: kẻ mà bà chọn vì sự hoàn hảo cá nhân sẽ sớm đạt được những món quà của vận mệnh hơn là kẻ được bà chọn chỉ vì tài sản của hắn có thể đạt được sự hoàn hảo cá nhân. Nếu Strephon không tài năng và dễ mến bằng Florio, hôn nhân với bà sẽ không bao giờ biến anh ta thành như vậy; nhưng hôn nhân với bà có thể làm cho Florio giàu có hệt như Strephon! Do đó để thực hiện một vụ mua bán chắc chắn, hãy đầu tư vận may vào những thứ chắc chắn, nhưng đừng hy sinh những thứ chắc chắn cho vận may.

Tôi là, Người hầu khiêm nhường, vâng lời nhất của ngài.

Chú thích 1: bất kỳ ai khác.

Mục lục

Mục lục tr.5

Số 150

Thứ Tư, ngày 22 tháng 8 năm 1711

Budgell

Nil habet infelix paupertas durius in se,

Quàm quod ridiculos homines facit ...

Juv.

Khi tôi đang đi dạo trong phòng mình vào buổi sáng trước chuyến đi gần đây nhất về vùng quê, tôi nghe thấy đám rao hàng rong đang lớn tiếng rao bán một tờ ấn phẩm mang tựa đề: Chín mươi chín thảm họa của chiếc ví trống rỗng. Quả thực, một thời gian trước tôi đã quan sát thấy các nhà hùng biện ở Grub-street rất hay khai thác đề tài Về các thảm họa. Họ đã xuất bản trong cùng một tháng: Những thảm họa của hôn nhân, Những thảm họa của đời độc thân, Mười chín thảm họa của nữ gia nhân, Những thảm họa của người đánh xe ngựa, Những thảm họa của kẻ hầu, và Thảm họa của mọi thảm họa. Sự thành công mà những "thảm họa" này gặt hái được có lẽ đã tạo cơ hội cho bài thơ kể trên về chiếc ví trống rỗng ra đời. Dù thế nào đi nữa, những tiếng rao được lặp đi lặp lại quá thường xuyên dưới cửa sổ của tôi đã vô tình lôi cuốn tôi suy ngẫm về một số sự bất tiện và nỗi nhục nhã thường đi kèm với nghèo đói, và tóm lại, đã khai sinh ra bài luận hiện tại: Bởi vì sau khi trí tưởng tượng của tôi lướt qua những tai họa hiển nhiên và phổ biến nhất mà những kẻ có tài sản tầm thường dễ gặp phải, nó đã hạ cố xuống những sự sỉ nhục và khinh miệt vụn vặt đó, dẫu cho khi người ta cố gắng miêu tả chúng, chúng có vẻ teo tóp lại thành con số không, nhưng tự bản chất chúng lại có lẽ mang tính cắt cứa và không thể chịu đựng nổi nhiều hơn so với những tai họa trước.

Juvenal với rất nhiều sự hài hước và lý lẽ đã bảo với chúng ta rằng không có gì đè nặng lên một người nghèo vào thời của ông ta hơn là sự chế nhạo liên tục mà y phục và trang phục của ông ta mang lại cho đám công tử thành Rome.

Quid, quod materiam praebet causasque jocorum

Omnibus hic idem? si foeda et scissa lacerna,

Si toga sordidula est, et rupta calceus alter

Pelle patet, vel si consuto vulnere crassum

Atque recens linam ostendit non una Cicatrix.

(Juv. Sat. 3.)

Thêm vào đó, đám nhà giàu luôn trữ sẵn một câu chế giễu,

Và sẽ cực kỳ thông minh khi nhắm vào người nghèo;

Vì chiếc áo khoác rách và tấm áo tơi tả,

Kẻ khốn cùng và toàn bộ tủ đồ của hắn chỉ là một trò đùa:

Bộ cánh nhờ nhờ bị lộn đi lộn lại nhiều lần,

Mang lại gợi ý hay để nói rằng gã đang để tang;

Hoặc nếu chiếc giày bị toạc, hay miếng vá được đắp vào,

Hắn bị thương rồi, tôi thấy miếng băng trên chân hắn.

(Dryd.)

Chính nhân dịp này mà sau đó ông đã thêm vào lời suy ngẫm mà tôi đã chọn làm châm ngôn cho mình.

Nghèo đói là trò cười của mọi kẻ giàu có ngu ngốc,

Và sự thông minh trong những bộ giẻ rách biến thành trò hề.

(Dryd.)

Phải thừa nhận rằng rất ít thứ khiến một con người trông có vẻ đáng khinh hơn hoặc làm cho người nghe có thành kiến mạnh mẽ hơn chống lại những gì anh ta sắp trình bày, so với một bộ trang phục vụng về hoặc thảm hại; đến mức tôi tưởng tượng, giả sử chính Tully từng đọc một trong những bài diễn thuyết của mình với chiếc chăn quấn quanh vai, sẽ có nhiều người cười vào trang phục của ông hơn là ngưỡng mộ tài hùng biện của ông. Suy ngẫm sau cùng này khiến tôi ngạc nhiên về một nhóm người, dẫu không bị ép buộc phải chịu đựng điều đó bởi sự bất hạnh của tài sản, vẫn bằng lòng tự chuốc lấy sự chế nhạo của thiên hạ về chi tiết này; ý tôi là những kẻ cứ đinh ninh rằng bước đầu tiên có tính quy luật để trở thành một người thông minh chính là bắt đầu bằng việc trở thành một kẻ luộm thuộm. Chắc chắn không có gì làm suy đồi trầm trọng đến thế đối với thứ lẽ ra phải là một nhân cách vĩ đại; và tôi chẳng biết phải giải thích thế nào, trừ khi đó là sự chiều chuộng đối với những tâm trí hẹp hòi vốn không thể có bất kỳ khái niệm nào về việc cùng một con người sở hữu những tài năng khác nhau; hoặc đó là một dạng hy sinh mà một số người sẵn lòng dành cho sự vu khống, bằng cách cho phép nó bám vào một phần nhân cách của họ trong khi họ đang nỗ lực thiết lập một phần khác. Thế nhưng dù thói quen ngớ ngẩn này có khó hiểu đến đâu đi nữa, tôi e rằng nó có thể viện dẫn một tiền lệ lâu đời; và có lẽ đã tạo ra quá nhiều cơ hội cho định nghĩa bình dân vẫn còn tồn tại giữa chúng ta về một "Nhà triết học ngoại đạo".

Tôi từng thấy bài phát biểu của một Terræ-filius, được phát biểu dưới thời vua Charles II; trong đó ông mô tả hai nhân vật rất lỗi lạc, những người có lẽ là những học giả vĩ đại nhất thời đại của họ; và sau khi đề cập đến tình bạn toàn vẹn giữa họ, đã kết luận rằng họ chỉ có chung một tâm trí, một chiếc ví, một căn phòng và một chiếc mũ. Những người làm kinh doanh cũng bị nhiễm một dạng kỳ dị chẳng khá hơn thế là bao. Tôi từng nghe cha mình kể rằng một chiếc mũ rộng vành, tóc ngắn và chiếc khăn tay không xếp nếp, vào thời của ông là những thứ hoàn toàn cần thiết để biểu thị một "nhân vật nổi bật"; và rằng ông đã từng biết hai hoặc ba người khao khát đạt được danh hiệu "rất nổi bật", đã mang dây giày với một thành công rực rỡ.

Để tôn vinh thời đại chúng ta hiện nay, phải thừa nhận rằng một số thiên tài vĩ đại nhất về sự thông minh và kinh doanh đã gần như bẻ gãy hoàn toàn cổ của những sự vô lý này.

Victor, sau khi giải quyết những công việc quan trọng nhất của thịnh vượng chung, đã xuất hiện tại một buổi tụ tập, nơi tất cả các quý cô đều tuyên bố ông là người lịch lãm nhất trong phòng; và ở Atticus, dẫu ở mọi phương diện là một trong những thiên tài vĩ đại nhất mà thời đại sản sinh ra, người ta chẳng thấy có điều gì đặc biệt trong trang phục hay dáng điệu của ông để biểu thị những tuyên bố của ông về sự thông minh và học thức: Thế nên hiện tại một người có thể mạo hiểm hất cao vành mũ của mình, và đội một bộ tóc giả thời trang, mà không bị coi là một kẻ trác táng hay một tên ngốc.

Khoảng giữa của một kẻ công tử bột và một kẻ luộm thuộm chính là thứ mà một người có lý trí nên cố gắng duy trì; thế nhưng tôi nhớ ông Osbourn khuyên con trai mình nên xuất hiện trong trang phục có vẻ bề ngoài nhỉnh hơn là kém hơn tài sản của nó; và bảo rằng nó sẽ thấy một bộ quần áo đẹp luôn mang lại sự tôn trọng bổ sung nào đó. Quả thực bản thân tôi đã quan sát thấy nhân viên ngân hàng của mình cúi đầu thấp nhất khi tôi đội bộ tóc giả bồng bềnh của mình; và gọi tôi là "Ông" hoặc "Quý ông", tùy theo cách ông ta thấy tôi ăn mặc.

Tôi sẽ khép lại bài viết này bằng một cuộc phiêu lưu mà chính tôi là nhân chứng tận mắt rất gần đây.

Hôm nọ tôi tình cờ ghé qua một quán cà phê nổi tiếng gần đền Temple. Tôi ngồi đó chưa lâu thì có một người đàn ông lớn tuổi ăn mặc rất nghèo nàn bước vào, và ngồi xuống cạnh tôi; ông ta mặc một chiếc áo khoác mỏng đã sờn rách, hiển nhiên là mặc để giữ ấm chứ không phải để làm đẹp cho bộ đồ bên trong, thứ có vẻ cũng đồng trang lứa tối thiểu với chiếc áo khoác: Mái tóc giả ngắn và chiếc mũ của ông ta đều tương xứng với phần trang phục còn lại. Ông ta vừa ngồi xuống đã gọi một tách trà; nhưng vì vài quý ông trong phòng đang cần những thứ khác, đám phục vụ trong quán không mảy may nghĩ rằng mình có thời gian để bận tâm đến ông ta.

Tôi có thể quan sát thấy cụ ông tỏ ra vô cùng khó chịu trước sự sỉ nhục đó, và trước việc mình bị buộc phải lặp lại mệnh lệnh tới mấy lần mà chẳng ăn thua; cho đến khi cuối cùng một trong những nhân viên phục vụ mang ra một ít trà thiu đựng trong một chiếc chén mẻ, đi kèm với một đĩa đường nâu; điều đó đã làm dấy lên sự phẫn nộ của ông ta đến mức sau khi thốt ra một loạt những danh xưng thân thiện như "đồ chó" và "đồ vô lại", ông ta lớn tiếng hỏi cậu ta trước toàn thể thực khách rằng: "Tại sao tao phải chịu đựng sự thiếu tôn trọng ít hơn so với cái tên công tử bột đằng kia?" vừa chỉ tay về phía một thanh niên ăn mặc lịch sự đang uống trà ở chiếc bàn đối diện.

Cậu nhân viên phục vụ của quán đáp lại với một thái độ xấc láo tột cùng rằng chủ của cậu ta có hai loại khách hàng, và quý ông ở chiếc bàn bên kia đã cho cậu ta không biết bao nhiêu đồng sáu xu để đánh giày. Lúc này, chàng thanh niên học luật ở đền Temple, kẻ nhận ra danh dự của mình đang bị dính líu vào cuộc cãi vã, và rằng ánh mắt của toàn bộ quán cà phê đang đổ dồn về phía mình, đã vứt phắt tờ báo đang cầm trên tay và đang tiến về phía chúng tôi, trong khi chúng tôi ngồi quanh bàn vội vã tìm cách chuồn lẹ khỏi cuộc đụng độ sắp bùng nổ, nhưng tất cả chúng tôi đều vô cùng kinh ngạc khi thấy anh ta càng đến gần lại càng mang một bộ dạng cung kính và tôn trọng. Cụ ông liền bảo: "Này cậu kia, ta sẽ thanh toán mấy cái hóa đơn hoang phí của con một lần nữa; nhưng từ nay về sau hãy cẩn thận dặn dò cho kỹ, để sự hoang phí của con không châm ngòi cho một đám lưu manh lăng mạ chính cha mình."

Dù tôi tuyệt đối không tán thành sự xấc láo của đám phục vụ hay sự hoang phí của người con trai, tôi không khỏi nghĩ rằng cụ ông phần nào đáng đời khi đi dạo trong bộ dạng cải trang, ý tôi là xuất hiện trong một bộ trang phục kém xa đẳng cấp và tài sản của mình.

X.

Chú thích 1: Lời khuyên cho con trai, bởi Francis Osborn, Esq., Phần I. mục 23.

Mục lục

Mục lục tr.5

Số 151

Thứ Năm, ngày 23 tháng 8 năm 1711

Steele

Maximas Virtutes jacere omnes necesse est Voluptate dominante.

Tull. de Fin.

Tôi không biết có nhân vật nào làm lý trí chấn động mạnh mẽ hơn, đồng thời mang lại một hình ảnh lố bịch tốt đẹp cho trí tưởng tượng, bằng nhân vật của một kẻ thông minh và ham chơi trong thành phố. Mô tả này về một kẻ sành điệu, được thốt ra bởi một số người với sự pha trộn giữa sự khinh miệt và chế nhạo, bởi những người khác với vẻ nghiêm túc tuyệt vời như một sự phân biệt đáng khen ngợi, nằm trong miệng của bất kỳ ai dành thời gian cho trò chuyện. Người bạn Will. Honeycomb của tôi rất thường xuyên dùng cụm từ này; và tôi chưa bao giờ hiểu được qua câu chuyện theo sau, mỗi khi anh ta nhắc đến một kẻ như vậy, rằng người đàn ông thông minh và ham chơi của anh ta hoặc là một kẻ say xỉn đã quá già để chơi bời gái gú, hoặc là một thanh niên đồi bại có chút lanh lợi, kẻ sẽ trò chuyện với bạn, nhận những ân huệ từ bạn, và đồng thời quyến rũ chị gái bạn hoặc ngủ với vợ bạn. Theo mô tả của anh ta, một kẻ thông minh, khi hắn có thể kiếm được những ả gái điếm với giá vài vương miện một mụ mà hắn thích chẳng kém, lại hoang phí đến mức đi đút lót người hầu, tạo ra những tình bạn giả dối, đánh nhau với họ hàng: Tôi xin nhắc lại, theo anh ta, tội ác đơn giản và thuần túy là quá tầm thường đối với một kẻ thông minh và ham chơi; mà hắn ta sẽ rời bỏ một sự đồi bại dễ dàng và dễ tiếp cận, để đạt được mục đích tương ứng với sự bổ sung của sự dối trá chắc chắn và khả năng giết người.

Will nghĩ rằng thành phố đã trở nên tẻ nhạt đi nhiều, khi chúng ta không còn nghe thấy nhiều như trước đây về những tên ngốc này, những kẻ (mà không nhận ra) được anh ta mô tả là những tên khốn nạn đồi bại nhất trên đời, xét về mặt tình bạn, tình yêu hay trò chuyện.

Khi niềm vui được biến thành mục đích theo đuổi chính trong đời, điều tất yếu sẽ xảy ra là những con người quái đản như thế này sẽ trỗi dậy từ sự áp dụng liên tục vào những sự dỗ ngọt vốn tự nhiên nhổ bật gốc rễ của lý trí và sự suy ngẫm, để thay thế vào đó một sự thiếu kiên nhẫn chung đối với tư duy và một sự thèm khát thường trực đối với những ham muốn sai trái.

Niềm vui, khi nó là mục đích chính của một con người, sẽ tự làm cho anh ta thất vọng; và việc liên tục đắm chìm vào nó sẽ làm cùn mòn năng lực tận hưởng nó, dẫu cho nó vẫn để lại cảm giác bất lực của chúng ta đối với những gì chúng ta khao khát, đi kèm với sự chán ghét mọi thứ khác. Do đó, những khoảng thời gian đệm của kẻ ham chơi còn nặng nề hơn những gì người ta có thể áp đặt lên tên tội phạm đồi bại nhất. Hãy bắt gặp hắn khi hắn vừa tỉnh giấc quá sớm sau một cơn trác táng, hoặc bị thất vọng trong việc đeo bám một người phụ nữ vô giá trị không có lấy một chút chân thật nào, và chẳng có con người nào trên đời này có sự tồn tại mang sức nặng hay sự phiền toái tột cùng hệt như hắn. Hắn hoàn toàn xa lạ với những suy ngẫm dễ chịu vào buổi chiều của một ngày sống có ý nghĩa, hay sự vui sướng trong tim hoặc sự nhanh nhẹn của tinh thần vào buổi sáng sau giấc ngủ say hoặc những giấc ngủ lười biếng. Hắn không thể có được sự bình yên lâu hơn khoảng thời gian hắn có thể giữ lý trí và lẽ phải ở bên ngoài màn giường; nếu không hắn sẽ bị ám ảnh bởi sự suy ngẫm rằng hắn không thể tin nổi một người phụ nữ như thế lại hóa ra là kẻ mà qua thử nghiệm hắn đã phát hiện ra. Hắn thu được gì từ chiến thắng của mình, ngoài việc khinh miệt người mà một hoặc hai ngày trước hắn từng dành sự tôn trọng cao nhất? và khinh miệt chính bản thân vì, có lẽ, đã đối xử bất công với người đàn ông mà trong số tất cả những người sống trên đời này, chính hắn là kẻ ít muốn làm tổn thương nhất?

Niềm vui tóm lấy toàn bộ con người nào nghiện ngập nó, và sẽ không cho hắn thời gian rảnh rỗi cho bất kỳ việc làm ý nghĩa nào trong đời vốn mâu thuẫn với sự vui vẻ của giờ phút hiện tại. Quả thực bạn có thể quan sát thấy ở những kẻ ham chơi một sự tự mãn nhất định và sự vắng bóng của mọi sự khắt khe, thứ mà thói quen sống phóng túng vô tư mang lại cho họ; nhưng hãy kể cho kẻ ham chơi nghe những nhu cầu bí mật, âu lo hay nỗi buồn của bạn, và bạn sẽ thấy hắn đã từ bỏ sự tinh tế của cảm xúc để chạy theo sự thèm khát của các ham muốn. Hắn chẳng hề biết đến niềm vui trọn vẹn mà hắn đánh mất, để đổi lấy những sự thỏa mãn gây thất vọng mà hắn đang theo đuổi. Hắn nhìn niềm vui khi nó tiến lại gần, và đến với hắn cùng sự giới thiệu của những ước muốn nồng nhiệt, những ánh mắt vui tươi và dáng đi duyên dáng; nhưng hắn không quan sát thấy nó rời khỏi sự hiện diện của hắn với sự xáo trộn, bất lực, nỗi hổ thẹn cúi gầm và sự bất toàn có ý thức. Nó biến tuổi trẻ của chúng ta thành nhục nhã, tuổi già của chúng ta thành ô nhục.

Will. Honeycomb ban cho chúng ta hai mươi gợi ý trong một buổi tối về một số mụ phù già từng dâng hiến thanh xuân cho vòng tay của hắn; và sẽ tự nâng cao giá trị bản thân vì đã có được, theo cách nói, những người phụ nữ rất tốt. Những người phụ nữ tốt của Will chính là niềm an ủi trong tim hắn, và chắc chắn là nâng đỡ hắn bằng ký ức về những cuộc gặp gỡ trong quá khứ với những người có địa vị như họ. Không, trên thế giới này chẳng có dịp nào mà sự đồi bại lại mang một vóc dáng kỳ quặc đến thế, như tại cuộc gặp gỡ của hai người già từng là đối tác trong những cuộc vui chơi bất chính. Nói với một mụ già không còn cái răng nào rằng ả từng có một hàm răng đẹp, hoặc một gã trai chơi bơi đã chết quách rằng hắn từng là nhân vật được cả thành phố ngưỡng mộ, chẳng khác nào những lời châm biếm thay vì những lời tán dương; nhưng mặt khác, hãy cân nhắc tuổi già của những người đã dành trọn những ngày tháng trong lao động, công nghiệp và đức hạnh, sự tàn lụi của họ chỉ khiến họ trông càng thêm đáng kính, và những sự bất toàn trên cơ thể họ được nhìn nhận như một tai họa đối với xã hội loài người vì cấu tạo của họ quá ít sự bền bỉ.

Nhưng để quay trở lại trực tiếp hơn với kẻ thông minh và ham chơi của tôi. Trong mọi tầng lớp con người, bất cứ nơi nào đây là nhân vật chính, kẻ khoác lên nó chính là một người bạn, người cha và người chồng lười biếng, đồng thời mang lại đói nghèo cho những hậu duệ bất hạnh của hắn. Thế chấp, bệnh tật và các thỏa thuận tài chính chính là những di sản mà một kẻ thông minh và ham chơi để lại cho gia đình mình. Tất cả những tên khốn nghèo khổ đưa ra những bài phát biểu thảm thương sau mỗi phiên tòa tại Tyburn, theo cách của chúng, đều từng là những kẻ thông minh và ham chơi, trước khi rơi vào những cuộc phiêu lưu đưa chúng đến đó.

Sự thiếu quyết đoán và sự trì hoãn trong mọi công việc của một con người chính là hiệu ứng tự nhiên của việc nghiện ngập niềm vui: Sự ô nhục đối với quý ông và sự phá sản đối với thương gia, chính là phần số của bất kỳ ai có mục đích sống chính là sự thỏa mãn. Nguyên nhân chính khiến sự theo đuổi này trong mọi thời đại nhận được sự khoan dung lớn lao từ phần tỉnh táo hơn của nhân loại, là vì một số người có tài năng lớn đã hy sinh bản thân cho nó: Những phẩm chất rực rỡ của những con người đó đã mang lại vẻ đẹp cho bất cứ thứ gì họ tham gia, và sự pha trộn của sự thông minh đã làm cho sự điên rồ trở nên đáng được khuyên dùng. Bởi vì hãy để bất kỳ ai biết được cảm giác trải qua nhiều thời gian trong một chuỗi những cuộc vui đùa, hoan ca, sự thông minh hoặc các chương trình giải trí hài hước, nhìn lại những gì anh ta đã làm trong suốt thời gian đó, và anh ta sẽ thấy rằng mình từng có lúc cay nghiệt với một người mà anh ta rất tiếc vì đã xúc phạm, xấc láo với một người mà việc đối xử với họ bằng sự tự do đó là một sự tàn nhẫn, ồn ào một cách vô duyên vào thời điểm đó, cởi mở một cách dại dột vào thời điểm đó, vu khống một cách nhẫn tâm vào thời điểm đó; và từ toàn bộ chuỗi những sự thỏa mãn được ca ngợi đó, cuối cùng chẳng tài nào nhớ lại được bất kỳ tình tiết nào có thể bổ sung cho sự tận hưởng của chính tâm trí mình khi ở một mình, hoặc thứ mà anh ta dám đánh đổi uy tín của mình trước những người khác. Cứ như thế, đó là số phận của những kẻ được sinh ra phù hợp nhất để trở nên chìm đắm trong niềm vui; nhưng thật quái dị làm sao ở đại đa số nhân loại vốn giả vờ theo đuổi con đường này, mà không có chút thiên tài hay khuynh hướng nào đối với nó? Khi đó bức trường cảnh trở nên hoang dã đến mức vô độ: Điều này chẳng khác nào những kẻ ngốc đang bắt chước những kẻ điên. Niềm vui kiểu này chính là những bữa ăn vô độ và những cuộc hoan ca ồn ào của tầng lớp địa chủ vùng quê thông thường, những kẻ có phương pháp và cách tận hưởng là chấm dứt nhanh nhất có thể chút hạt giống lý trí ít ỏi mà họ có được khi tỉnh táo: Những kẻ thông minh và ham chơi này tống khứ các giác quan của họ nhanh nhất có thể bằng cách uống cho đến khi không còn nếm được vị gì, hút thuốc cho đến khi không còn nhìn thấy gì, và gào thét cho đến khi không còn nghe thấy gì.

T.

Mục lục

Mục lục tr.6

Số 152

Thứ Sáu, ngày 24 tháng 8 năm 1711

Steele

Chẳng có tầng lớp người nào có cuộc trò chuyện dễ chịu bằng những người lính, những người rút ra lòng dũng cảm và sự hào hiệp của mình từ tư duy và sự chiêm nghiệm. Vô số cuộc phiêu lưu đi kèm với lối sống của họ khiến cuộc trò chuyện của họ tràn ngập các biến cố, và mang lại cho họ một phong thái bộc trực khi nói về những gì họ từng chứng kiến, đến mức không một hội nhóm nào có thể đáng yêu hơn những người đàn ông có lý trí nhưng lại là lính tráng. Có một phong cách bất quy ớc nhất định trong những câu chuyện tường thuật hoặc bài diễn thuyết của họ, mang lại điều gì đó ấm áp và dễ chịu hơn những gì chúng ta bắt gặp ở những người đàn ông quen điều chỉnh và phương pháp hóa những suy nghĩ của mình.

Buổi tối hôm nay tôi đang đi dạo trên các cánh đồng cùng người bạn của tôi, Đại úy Sentry, và từ vô số câu chuyện mà tôi khơi gợi ở anh ấy về những gì đã xảy ra khi anh ấy còn tại ngũ, tôi không khỏi bày tỏ sự ngạc nhiên của mình rằng nỗi sợ cái chết, thứ mà phần còn lại của nhân loại chúng ta tự vũ trang chống lại bằng rất nhiều sự chiêm nghiệm, lý trí và triết học, lại xuất hiện quá ít trong các doanh trại, đến mức những người lính bình thường sẵn sàng march vào những chỗ thủng mở toang trên chiến lũy, đối mặt với các tiểu đoàn đối địch, không chỉ mà không hề có sự miễn cưỡng mà còn với một sự hăng hái tột cùng. Bạn tôi đã đáp lại những gì tôi nói theo cách sau đây:

"Điều mà bạn ngạc nhiên rất tự nhiên có thể là chủ đề của sự ngưỡng mộ đối với tất cả những ai không quen thuộc với các doanh trại; nhưng khi một người đã trải qua một thời gian trong lối sống đó, anh ta sẽ quan sát thấy một thứ lòng dũng cảm mang tính cơ giới mà tầng lớp người bình thường làm chủ được nhờ luôn hành động trong một đám đông: Họ thực sự thấy nhiều người ngã gục, nhưng sau đó họ thấy nhiều người hơn nữa còn sống; họ quan sát thấy bản thân thoát chết trong gang tấc, và họ chẳng thấy lý do gì mà lần tới mình lại không thể may mắn như vậy. Bên cạnh cách suy nghĩ lỏng lẻo chung đó, họ thường dành phần thời gian còn lại cho những niềm vui mà tâm trí họ hoàn toàn đắm chìm vào đó, đến mức những lao động ngắn ngủi hay hiểm nguy chỉ là cái giá quá rẻ để đổi lấy sự hoan ca, khải hoàn, chiến thắng, những khu đóng quân mới, những cảnh tượng mới lạ, và những cuộc phiêu lưu bất thường."

Đó là những suy nghĩ của bộ phận hành pháp trong quân đội, và quả thực là của đại đa số nhân loại nói chung; nhưng không một ai trong số những người có lòng dũng cảm mang tính cơ giới đó từng tạo nên bất kỳ dấu ấn vĩ đại nào trong nghề binh nghiệp. Những người được sinh ra để chỉ huy là những người đã tự lý trí hóa bản thân, thoát khỏi sự cân nhắc về một cuộc sống trường thọ để hướng tới sự thờ ơ đối với sự tồn tại của chính mình, biến nó thành châm ngôn đầu tiên của họ: Rằng sinh mạng này sớm muộn gì cũng phải được từ bỏ; và một khi đã thế, họ có thể đặt nó vào sự hiểm nguy thường trực trong quá trình theo đuổi các hành động cao cả và phụng sự nhân loại. Kết quả từ các thiết kế của chúng ta, họ nói, khi liên quan đến người khác thì không chắc chắn; nhưng khi liên quan đến chính chúng ta, nó chắc chắn sẽ thịnh vượng, chừng nào chúng ta còn đang theo đuổi nghĩa vụ của mình, và nằm trong các điều kiện mà Sự quan phòng đã bảo đảm cho hạnh phúc của chúng ta, dù chúng ta chết hay sống. Tất cả những gì Tự nhiên quy định đều phải là tốt đẹp; và vì cái chết là tự nhiên đối với chúng ta, việc sợ hãi nó là một sự ngớ ngẩn. Sợ hãi sẽ mất đi mục đích khi chúng ta chắc chắn rằng nó không thể bảo vệ chúng ta, và chúng ta nên rút ra sự quyết tâm để đối mặt với nó từ chính sự bất khả thi trong việc trốn thoát nó. Nếu không có sự phó thác cho tính tất yếu phải chết, con người sẽ không thể có bất kỳ năng lực nào để mưu tính bất cứ điều gì vinh quang; nhưng một khi họ đã đạt đến sự hoàn hảo đó, những niềm vui của một cuộc đời trải qua trong các cuộc phiêu lưu võ nghệ sẽ lớn lao như bất kỳ niềm vui nào mà tâm trí con người có khả năng đạt được. Sức mạnh của lý trí mang lại một vẻ đẹp nhất định, pha lẫn với lương tâm của việc làm điều đúng đắn và khát khao vinh quang, lên tất cả những gì trước đó từng đáng sợ và gớm ghiếc đối với trí tưởng tượng. Thêm vào đó, tình bằng hữu trong hiểm họa, lợi ích chung của nhân loại, đại nghĩa chung, và đức hạnh rõ ràng mà bạn có thể quan sát thấy ở rất nhiều người, những kẻ chẳng tạo được dấu ấn nào cho đến ngày hôm đó, chính là vô số động lực để đập tan chút ý thức nhỏ nhoi về bản thân họ. Đó là bộ phận anh hùng của những người lính vốn đủ tiêu chuẩn làm thủ lĩnh; còn về phần những người còn lại mà tôi vừa nhắc đến, tôi không hiểu tại sao, nhưng họ đạt được một thói quen nhất định là trở nên trống rỗng về tư duy, đến mức trong những tình huống nguy hiểm cận kề nhất, họ vẫn giữ nguyên sự dửng dưng đó. Thậm chí tôi còn nhớ một trường hợp về một gã người Pháp vui vẻ, kẻ được dẫn dắt trong trận chiến bởi một sĩ quan cấp trên (người mà anh ta có thói quen nhắc đến bằng sự khinh miệt và chế nhạo), và ngay đầu trận chiến đã nhận phải một vết thương mà anh ta linh cảm là chí mạng; phản ứng của anh ta trong dịp này là: "Tôi ước gì mình có thể sống thêm một giờ nữa, để xem cái tên ngốc nghếch lú lẫn này sẽ tự thoát khỏi mớ rắc rối này ra sao."

Tôi nhớ có hai thanh niên cưỡi chung một phân đội trong một đại đội kỵ binh, luôn luôn dính lấy nhau; họ ăn, họ uống, họ mưu tính; tóm lại, mọi đam mê và tình cảm của họ dường như đều hướng về cùng một hướng, và họ tỏ ra hữu ích cho nhau trong những điều đó. Chúng tôi đang ở vào lúc chập tối phải hành quân băng qua một con sông, và đại đội mà hai vị quý ông này thuộc về phải được chuyên chở qua sông bằng một chiếc phà, lần lượt từng nhóm nhanh nhất có thể. Một trong hai người bạn lúc đó đã ở trên chiếc phà, trong khi người kia đang đứng xếp hàng cùng những người khác bên bờ sông chờ chiếc phà quay lại. Một sự hỗn loạn xảy ra trong lúc qua sông do một con ngựa bất kham; và một quý ông giữ dây cương ngựa một cách bất cẩn dưới nách đã bị con ngựa nhảy chồm lên kéo lao xuống nước. Người bạn ở trên bờ hét lên: "Ai thế nhỉ vừa bị đuối nước vậy trớ?" Ngay lập tức có người đáp lại: "Bạn của anh đấy, Harry Thompson." Anh ta rất bình tĩnh đáp lại: "Ạ, hắn ta có một con ngựa điên." Bản văn ngắn ngủi này từ một người bạn thân thiết như vậy, không cần thêm lời nào nữa, đã mang lại cho tôi, khi đó chưa tròn đôi mươi, một cái nhìn vô cùng khiêm tốn về tình bạn của những kẻ đồng hành. Cứ như thế, tình cảm và mọi động lực khác trong cuộc sống của đại đa số đều bị bứng gốc bởi khung cảnh bận rộn hiện ra trước mắt họ; họ không thương tiếc bất kỳ ai mà năng lực có thể được thay thế bởi người khác; và nơi con người trò chuyện mà không có sự tinh tế, người tiếp theo bạn gặp cũng sẽ phục vụ tốt hệt như kẻ đã sống cùng bạn nửa đời người. Đối với những kẻ như vậy, sự tàn phá các quốc gia, sự khốn khổ của cư dân, tiếng kêu than của những kẻ bị cướp bóc, và nỗi buồn thầm lặng của những kẻ bất hạnh vĩ đại, chỉ là những đối tượng thông thường; tâm trí họ tập trung vào những sự thỏa mãn nhỏ nhoi của các giác quan và ham muốn của chính họ, quên đi lòng trắc ẩn, vô cảm trước vinh quang, chỉ né tránh sự hổ thẹn; toàn bộ trái tim họ bị chiếm trọn bởi hy vọng tầm thường là được gặp gỡ và vui vẻ. Đó là những kẻ tạo nên phần lớn quân số trong binh ngũ; nhưng vị quý ông lịch lãm trong băng nhóm đó lại chính là người mà tôi đang để mắt tới, người luôn đi đầu trong mọi hiểm họa mà anh ta được lệnh phải dấn thân. Các sĩ quan cấp dưới là bạn bè và đồng hành của anh ta, vì họ là những người có danh dự và là quý ông; những binh sĩ tư nhân là anh em của anh ta, vì họ cùng chung giống loài. Anh ta được yêu mến bởi tất cả những ai nhìn ngắm anh ta: Họ mong anh ta gặp nguy hiểm khi anh ta quan sát các hàng quân của họ, để họ có cơ hội cứu anh ta bằng chính sự hiểm nguy của bản thân. Tình yêu tương hỗ chính là kỷ luật của các hàng ngũ nơi anh ta chỉ huy; mọi người đều sợ hãi cho bản thân và cho người hàng xóm của mình, không phải vì sợ người chỉ huy trừng phạt họ, mà vì sợ làm ông ấy tổn thương. Đó là chế độ quân đội của vị chỉ huy thấu hiểu nhân loại và thấu cảm với những nỗi khốn khổ của họ đến mức ngăn chặn chúng. Công minh trong việc phân phối những gì họ đáng được nhận, anh ta sẽ tự coi mình thấp kém hơn cả người thợ may của họ nếu mặc một mảnh vải thừa từ quần áo của họ lên thành viền ren của chính mình; và thấp kém hơn cả tên đại lý tham lam nhất, nếu anh ta thụ hưởng dù chỉ một xu vượt quá khoản phụ cấp của mình. Hãy tiến lên, hỡi con người dũng cảm, vinh quang bất tử là vận mệnh của ngươi, và hạnh phúc bất tử là phần thưởng của ngươi.

T.

Chú thích 1: which

Chú thích 2: Điều này được kể trong Hồi ký về Condé của Chevalier de Flourilles, một trung tướng thuộc quân đội của ông bị giết vào năm 1674, tại Trận chiến Senef.

Mục lục

Mục lục tr.6

Số 153

Thứ Bảy, ngày 25 tháng 8 năm 1711

Steele

Habet natura ut aliarum omnium rerum sic vivendi modum; senectus autem peractio Ætatis est tanquam Fabulæ. Cujus defatigationem fugere debemus, præsertim adjunctâ Satietate.

Tull. de Senec.

Trong tất cả những điều ước ngớ ngẩn mà chúng ta nghe thấy người ta thốt lên trong các cuộc trò chuyện, không có điều nào kém xứng đáng với một quý ông hoặc một người được giáo dục phóng khoáng hơn là ước mình được Trẻ lại. Tôi đã quan sát thấy điều ước này thường được thốt ra khi nhìn thấy một đối tượng gợi lên ý tưởng về một hành động trong quá khứ, thứ mà việc hiện tại chúng ta không thể lặp lại cũng chẳng có gì là bất hổ thẹn, hoặc ngược lại, về một điều vốn dĩ đã là đáng xấu hổ khi chúng ta thực hiện nó. Đó là dấu hiệu chắc chắn của một tâm trí ngốc nghếch hoặc đồi bại nếu chúng ta thèm muốn tuổi trẻ trở lại chỉ vì sức mạnh của xương cốt và gân cốt mà chúng ta từng làm chủ. Đó là (như tác giả của tôi đã viết) sự vô lý ở một người già khi ước ao sức mạnh của một thanh niên, hệt như sự vô lý ở một thanh niên khi ước ao sức mạnh của một con bò hay con ngựa. Những điều ước này đều hoàn toàn đi ngược lại tự nhiên, thứ đáng lẽ phải dẫn dắt trong mọi việc không mâu thuẫn với công lý, luật pháp và lý trí.

Nhưng dẫu mọi người già đều từng Trẻ, và mọi người trẻ đều hy vọng được già đi, dường như có một sự hiểu lầm vô cùng phi tự nhiên giữa hai giai đoạn cuộc đời đó. Sự thiếu hụt giao thương đáng buồn này phát sinh từ sự kiêu ngạo xấc láo hoặc sự hoan hỉ thái quá ở tuổi trẻ, và sự chán nản phi lý hoặc sự tự thương hại ở tuổi già. Một thanh niên có đam mê và tham vọng muốn trở nên tốt đẹp và khôn ngoan, và một người già không có khuynh hướng muốn trở nên đồi bại hay trác táng, hoàn toàn không dính líu gì đến bài luận này; nhưng anh chàng công tử bột xấc xược dám giẫm lên chân các bậc trưởng bão và gã già ngốc nghếch đi ghen tị với sự kiêu ngạo xấc láo mà hắn nhìn thấy ở cậu ta, chính là các đối tượng của sự khinh miệt và chế nhạo hiện tại của chúng ta. Khinh miệt và chế nhạo là những từ ngữ khắc nghiệt; nhưng bằng cách nào người ta có thể đưa ra lời khuyên cho một thanh niên đang theo đuổi và đắm chìm trong những niềm vui xác thịt, hay dành sự thương xót cho một người già trong sự bất lực và niềm khao khát được tận hưởng chúng? Khi những thanh niên ở nơi công cộng phơi bày trong phong thái của mình sự từ bỏ buông thả đối với các ham muốn của họ, họ mang lại cho những tâm trí tỉnh táo một viễn cảnh về một tuổi già đáng khinh, thứ mà nếu không bị ngắt quãng bởi cái chết giữa những điều ngu ngốc của họ, chắc chắn sẽ đến. Khi một người già than khóc cho sự mất mát của những sự thỏa mãn đã qua đi, anh ta bộc lộ một khuynh hướng quái dị đối với thứ mà định mệnh của tự nhiên không cho phép gọi quay trở lại. Trạng thái của một người già, kẻ cảm thấy bất mãn chỉ vì mình là người già, là trạng thái đi ngược lại mọi thước đo của lý trí và lẽ phải nhất trong bất kỳ sinh thể nào mà chúng ta có ghi chép từ thiên thần cao nhất đến con giun thấp nhất. Thật là một sự chiêm nghiệm bi thảm khi ngắm nhìn một lão già dâm ô (trong khi tất cả các tạo vật được sáng tạo, ngoại trừ hắn và ma quỷ, đều đang tuân theo trật tự của sự quan phòng) đang cáu gắt trước dòng chảy của vạn vật, và trở thành kẻ bất mãn đơn độc duy nhất trong công trình tạo hóa. Nhưng chúng ta hãy suy ngẫm một chút về những gì hắn đã đánh mất qua số năm tháng: Những đam mê mà hắn có thời tuổi trẻ không còn phải tuân theo như trước nữa, nhưng lý trí giờ đây lại mạnh mẽ hơn mà không bị quấy rầy bởi chúng. Một cụ ông nọ hôm nọ trong cuộc trò chuyện với một người bạn (khi ngẫm lại một số cuộc phiêu lưu họ từng có cùng nhau thời tuổi trẻ) đã thốt lên: "Ôi Jack, đó là những ngày tháng hạnh phúc!" "Đúng vậy," người bạn của ông đáp lại, "nhưng dường như chúng ta lo liệu công việc một cách bình tĩnh hơn trước thì phải." Người ta sẽ nghĩ rằng việc đi được một chặng đường dài đến mức cái nắng gay gắt của ban ngày đã đi qua đối với chúng ta không phải là một niềm thỏa mãn nhỏ nhoi. Khi bản thân cuộc sống là một cơn sốt, hệt như ở tuổi trẻ phóng túng, những niềm vui của nó chẳng khác nào những giấc mơ của một kẻ đang mắc bệnh đó, và việc ước ao sự trở lại của mùa giải cuộc đời đó cũng vô lý hệt như việc một kẻ khỏe mạnh cảm thấy tiếc nuối vì mất đi những cung điện dát vàng, những lối đi cổ tích, và những đồng cỏ rực rỡ hoa mà hắn nhớ rằng mình từng được giải trí trong những giấc ngủ chập chờn đầy sóng gió của một cơn bạo bệnh.

Đối với tất cả những niềm vui hợp lý và đáng trân trọng trong sự tồn tại của chúng ta, lương tâm của một danh tiếng tốt đẹp, sự chiêm nghiệm về một cuộc đời khác, sự tôn trọng và giao thương với những người trung thực, năng lực của chúng ta đối với những sự tận hưởng như vậy được mở rộng theo năm tháng. Chừng nào sức khỏe còn duy trì, phần sau của cuộc đời, dưới góc nhìn của lý trí, chắc chắn là phần đáng lựa chọn hơn. Ký ức về một tuổi trẻ sống có ý nghĩa mang lại một niềm vui bình yên, thuần khiết và thanh nhã cho tâm trí; và đối với những ai kém may mắn đến mức không thể nhìn lại tuổi trẻ với sự hài lòng, họ có thể tự an ủi bản thân không ít rằng họ không phải chịu bất kỳ sự cám dỗ nào để lặp lại những lỗi lầm của mình, và hiện tại họ đang khinh miệt chúng. Người ta từng nói rất hay rằng: "Kẻ nào muốn làm người già lâu dài, phải bắt đầu làm người già từ sớm:" Đã quá muộn để từ bỏ một thứ sau khi một người đã bị cướp mất nó; do đó điều cần thiết là trước khi tuổi già cập bến, chúng ta phải nói lời từ biệt với những sự theo đuổi thời tuổi trẻ, nếu không những thói quen xác thịt sẽ vẫn sống trong trí tưởng tượng của chúng ta khi các chi trên cơ thể không còn đủ sức phục vụ chúng nữa. Tội nghiệp anh chàng mất cánh tay trong trận vây hãm vừa rồi, sẽ kể cho bạn nghe rằng anh ta cảm thấy những ngón tay từng bị vùi lấp ở Flanders nhức nhối vào mỗi buổi sáng lạnh giá ở Chelsea.

Thói ham muốn xuất hiện trong thế giới rực rỡ và thời trang, và được tán dương vì những phẩm chất vụn vặt, chính là thứ khiến tuổi trẻ coi thường tuổi già, và khiến tuổi già từ bỏ các phẩm chất của tuổi trẻ với một thái độ tồi tệ: Nhưng điều này ở cả hai giới chính là sự đảo lộn mọi thứ, và biến đổi dòng chảy tự nhiên của tâm trí chúng ta, vốn đáng lẽ phải xây dựng sự tán thành và ác cảm của chúng dựa trên những gì tự nhiên và lý trí sai khiến, thành ảo tưởng và hỗn loạn.

Tuổi già ở một người có đức hạnh, dù là giới tính nào, đều mang trong nó một uy quyền khiến nó trở nên đáng lựa chọn hơn mọi niềm vui của tuổi trẻ. Nếu việc được chào đón, được chăm sóc và được tham khảo ý kiến với sự tôn kính là những minh chứng của niềm vui, thì đó là những thứ chưa bao giờ rời bỏ một tuổi già đức hạnh. Trong việc liệt kê những sự bất toàn và lợi thế của những năm tháng tuổi trẻ và tuổi già của con người, điều kiện của chúng gần gũi đến mức, thiết nghĩ, thật khó tin khi chúng ta thấy có quá ít sự giao lưu tử tế giữa chúng. Nếu chúng ta xem xét tuổi trẻ và tuổi già cùng Tully, khi nhìn nhận về sự gần gũi với cái chết, tuổi trẻ có nhiều cơ hội đến gần nó hơn là tuổi già; tuổi trẻ nào có thể nói nhiều hơn một người già rằng: "Anh ta sẽ sống cho đến tối?" Tuổi trẻ bắt lấy bệnh tật dễ dàng hơn, các cơn bệnh của nó dữ dội hơn, và sự hồi phục của nó bấp bênh hơn. Quả thực tuổi trẻ hy vọng có thêm nhiều ngày nữa, còn người già thì không thể. Hy vọng của tuổi trẻ là có căn cứ yếu kém; bởi vì còn gì ngớ ngẩn hơn việc đặt niềm tin vào sự bất định? Nhưng người già thậm chí không còn chỗ cho hy vọng; ông ta còn hạnh phúc hơn cả tuổi trẻ ở chỗ ông ta đã tận hưởng những gì mà kẻ kia chỉ dám hy vọng: Người này ước được sống lâu, kẻ kia đã sống lâu rồi. Nhưng hỡi ôi, có điều gì trong cuộc đời con người mà thời gian kéo dài của nó có thể được gọi là dài? Không có gì phải kết thúc mới đáng được trân trọng vì thời gian kéo dài của nó. Nếu giờ, ngày, tháng và năm trôi qua, việc chúng ta chết vào giờ nào, ngày nào, tháng nào hay năm nào không hề quan trọng. Sự tán thưởng dành cho một diễn viên tài năng thuộc về ông ta ở bất kỳ phân cảnh nào của vở kịch mà ông ta lui sân khấu. Cuộc đời của một người có lý trí cũng vậy, một cuộc đời ngắn ngủi là đủ để thể hiện bản thân là một người có danh dự và đức hạnh; khi anh ta ngừng làm người như vậy, anh ta đã sống quá lâu rồi, và chừng nào anh ta còn là như vậy, việc anh ta sẽ sống bao lâu nữa chẳng có chút hệ lụy nào đối với anh ta, miễn là anh ta duy trì điều đó cho đến tận cuối đời.

T.

Chú thích 1: một Tuổi trẻ

Mục lục

Mục lục tr.6

Số 154

Thứ Hai, ngày 27 tháng 8 năm 1711

Steele

Nemo repente fuit turpissimus ...

Juv.

Kính gửi ngài Spectator,

'Ngài thường xuyên nhắc đến các vấn đề liên quan đến thế giới nữ giới, và tỏ ra rất khắt khe với đàn ông trong tất cả những dịp đó: Nhưng suốt thời gian qua tôi e rằng ngài rất ít khi tiếp xúc với phụ nữ, nếu không ngài đã biết rằng đại đa số họ không hề tức giận như ngài tưởng trước những thói hư tật xấu phổ biến giữa chúng ta. Tôi có xu hướng tin rằng (xin ngài thứ lỗi cho) ngài vẫn là cái thứ mà chính bản thân tôi từng là một thời: một gã trai khiêm nhường kỳ cục; và do đó, để cung cấp thông tin cho ngài, tôi sẽ kể cho ngài nghe một câu chuyện ngắn về bản thân mình, và những lý do tại sao tôi buộc phải chơi bời gái gú, uống rượu, cờ bạc, và làm mọi thứ vốn cần thiết đối với nhân vật của một kẻ thông minh và ham chơi, để lấy lòng các quý cô.

Ngài phải biết rằng tôi được nuôi dưỡng như một quý ông, và có phần giáo dục hoàn thiện dưới sự dìu dắt của một người có đạo đức, sự thông minh và học thức lớn lao, tại một trong các trường đại học của chúng ta. Tôi không phủ nhận việc điều này khiến cho hành vi và phong thái của tôi mang vẻ điềm tĩnh suy ngẫm hơn là hành động; và một người đàn ông có tính cách hoàn toàn ngược lại, kẻ chưa từng suy nghĩ một phút nào trong đời, đã chế giễu tôi một hôm về điều đó và bảo rằng ông ta tin tôi vẫn còn là một trinh nữ. Có một thiếu nữ đức hạnh hiện diện ở đó, và tôi không lấy làm phiền lòng khi hùa theo lời ám chỉ đó; nhưng nó lại mang lại hiệu quả hoàn toàn trái ngược với mong đợi của tôi. Kể từ đó trở đi tôi luôn đối xử với sự lạnh lùng lớn lao từ cả quý cô đó lẫn toàn bộ những người quen còn lại. Chỉ trong một thời gian rất ngắn, bất cứ khi nào tôi bước vào phòng là tôi lại nghe thấy tiếng thì thầm: "Kìa trai tân đến kìa": Một cô nàng hay chữ sẽ nhân dịp nào đó thốt lên: "Ô hay, sao anh lại rành rỡ hơn bất kỳ đứa nào tụi em thế nhỉ?" Một biểu hiện kiểu đó thường đi kèm với một tràng cười lớn; tóm lại, vì chẳng vì lỗi lầm nào khác trên đời ngoài việc họ thực sự nghĩ tôi ngây thơ hệt như họ, tôi trở thành kẻ chẳng có chút trọng lượng nào giữa họ, và luôn được đón nhận theo kiểu một trò đùa. Điều này để lại ấn tượng mạnh mẽ đến mức tôi quyết định phải trở thành một kẻ dễ mến hệt như những người đàn ông giỏi giang nhất từng cười cợt tôi; nhưng tôi nhận thấy việc tỏ ra xấc láo ngay từ đầu giữa những kẻ quen biết mình là một điều vô nghĩa: Tiếng tăm về sự khiêm nhường của tôi quá nổi tiếng ở bất cứ nơi nào tôi từng xuất hiện, do đó tôi quyết định đem gương mặt mới của mình đến những vùng đất mới trên thế giới. Bước đi đầu tiên tôi lựa chọn một cách khôn ngoan; vì tôi đến Astrop, và hạ sơn giữa một đám đông các học giả, chỉ trong một nhát chớp trở thành kẻ xấc láo nhất mà họ từng thấy trong đời. Được khích lệ bởi thành công này, tôi bắt đầu tán tỉnh và đã hạnh phúc. Sau chiến thắng này, tôi nghĩ việc ở lại với người tình của mình lâu hơn sẽ không giống quý ông chút nào, liền băng qua vùng đất để đến Bury: Tôi cũng có thể kể cho ngài nghe một câu chuyện rất hay về bản thân mình ở nơi đó. Tại hai nơi này đã khép lại mùa hè trăng hoa đầu tiên của tôi. Mùa đông tiếp theo, ngài sẽ ngạc nhiên thôi, nhưng tôi lại tái phát chứng khiêm nhường khi đến giao lưu với những nhân vật có tiếng tăm ở London, dẫu không đến mức để các quý cô từng cười cợt tôi phải thốt lên: "Chúa ơi! Quý ông đó tiến bộ kỳ diệu làm sao?" Một vài sự thân mật quanh các nhà hát về cuối mùa đông tiếp theo đã khiến tôi ấp ủ những hy vọng mới về các cuộc phiêu lưu; và thay vì trở lại Astrop hay Bury vào mùa hè năm sau, tôi tự thấy mình đủ tiêu chuẩn để đến Epsom, và bám theo một cô gái trẻ có họ hàng vốn đang ganh tị với vị trí của tôi trong lòng cô ấy, cho đến tận Scarborough. Tôi đạt được mục đích của mình, và sang năm thứ ba thì khao khát đến Tunbridge, rồi vào mùa thu cùng năm đó xuất hiện tại Bath. Giờ đây tôi đã bước vào con đường nói chuyện phù hợp dành cho các quý cô, và có được một lượng lớn bạn bè rộng lớn giữa họ, thứ mà tôi luôn tận dụng tối đa để đạt được lợi ích tốt nhất. Trong suốt khoảng thời gian này, và một vài năm tiếp theo, tôi nhận thấy một người đàn ông tỉnh táo khiêm nhường luôn bị nhìn nhận bởi cả hai giới như một kẻ câu nệ lỗi thời chẳng có chút sức sống hay tinh thần nào. Thật thông thường khi một kẻ từng say xỉn trong một hội nhóm tốt, hoặc trải qua một đêm với một ả gái điếm, lại kể về chuyện đó vào ngày hôm sau trước mặt những người phụ nữ mà hắn dành sự tôn trọng lớn nhất. Hắn có thể bị quở trách, có lẽ bằng một cái quạt đập vào người hoặc một tiếng "Ôi trời ơi", nhưng quý cô đang giận dữ đó vẫn bảo toàn sự tán thành rõ ràng trên gương mặt: Hắn bị gọi là một tên quái đản kỳ lạ, một kẻ khốn đáng thương; hắn nhún vai, thề thốt, nhận thêm một cái quạt đập nữa, lại thề thốt rằng hắn không biết là mình đang thề, và thế là mọi chuyện lại xuôi chèo mát mái. Bạn có thể thường xuyên thấy đàn ông đánh bạc trước mặt phụ nữ, và đặt cược một lúc nhiều hơn cả gia tài của mình, để tự lãng xê bản thân như những người đàn ông có tinh thần. Tôi phát hiện qua kinh nghiệm lâu năm rằng những nguyên tắc lỏng lẻo nhất và hành vi đồi bại nhất mới là thứ càn quét mọi chướng ngại vật trong các cuộc tán tỉnh phụ nữ có gia tài. Sự khích lệ dành cho những kẻ mang dấu ấn này sớm khiến tôi vứt bỏ những ấn tượng còn sót lại của một nền giáo dục tỉnh táo. Tại những địa điểm kể trên, cũng như trong thành phố, tôi luôn kết thân với những kẻ sống phóng túng nhất; và rồi theo thời gian, tôi trở thành một tên trác táng kha khá giữa đám đàn ông, và một gã công tử tuyệt vời giữa các quý cô. Tôi phải thú nhận rằng mình đã có một vài giờ phút u sầu vì sự eo hẹp trong tài sản của mình, nhưng lương tâm đồng thời cũng mang lại cho tôi niềm an ủi rằng tôi đã tự trang bị cho mình đủ tiêu chuẩn để cưới một cô vợ giàu có.

Khi tôi sống theo cách này trong một thời gian, và trở nên thành thạo như vậy, tôi lúc đó đang ở tuổi hai mươi bảy, và khoảng tuổi bốn mươi bảy về thể chất, sức khỏe và tài sản tiêu tán rất nhanh; khi đó tôi tình cờ rơi vào hội nhóm của một tiểu thư trẻ rất xinh đẹp hoàn toàn tự do định đoạt bản thân. Tôi giải trí cho cả nhóm, như chúng ta những kẻ trăng hoa thường làm, bằng vô số những phen may rủi và tai họa, những buổi canh gác dưới cửa sổ, những pha trốn chạy khỏi những ông chồng ghen tuông, cùng nhiều mối hiểm nguy khác. Thiếu nữ ngây thơ đó vô cùng say mê một kẻ hiểu biết thế giới và ăn nói hay ho đến thế; hệt như Desdemona, mọi lời người tình nói đều chạm đến cô ấy; thật kỳ lạ, thật vô cùng kỳ lạ. Tóm lại, tôi nhận thấy ấn tượng mình đã tạo ra ở cô ấy, và chỉ với một chút nỗ lực nhỏ, cô tiểu thư xinh đẹp đó đã kết hôn với tôi. Có quá nhiều sự quyến rũ trong sự ngây thơ và sắc đẹp của cô ấy, đến mức giờ đây tôi căm ghét con đường mình đã dấn thân trong suốt nhiều năm qua, hệt như chưa từng có trước khi tôi bước chân vào đó.

Điều tôi muốn hướng tới, thưa ngài Spectator, khi viết toàn bộ những điều này cho ngài, là trước khi ngài tiến xa hơn với những bài tán tụng của mình dành cho phái đẹp, hãy dành cho họ một số bài giảng về những sự tán thành ngớ ngẩn của họ. Chính vì tôi đã chán ngét thói hư tật xấu, và đó không phải là con đường tự nhiên của tôi, nên tôi mới hồi phục được đến mức không mang sinh linh đáng yêu cả tin này đến với sự khinh miệt và đói nghèo chỉ vì sự hào phóng của cô ấy đối với tôi. Đồng thời, hãy nhắn nhủ với giới trẻ có học thức tốt thuộc phái nam của chúng ta rằng họ quá ít quan tâm đến việc cải thiện bản thân trong những thứ nhỏ nhặt: Một phong thái duyên dáng khi bước vào phòng, một sự bạo dạn thích hợp khi diễn đạt bản thân bằng sự vui vẻ và duyên dáng, sẽ khiến một thanh niên có đức hạnh và trí tuệ có đủ khả năng đánh bay đám lưu manh xấc láo hời hợt đang tỏa sáng giữa đám phụ nữ.

Kính gửi ngài Spectator, tôi không nghi ngờ gì ngài là một nhân vật vô cùng tinh tế, nhưng dạo này ngài quá thân thiết với Tully, đến mức tôi sợ ngài sẽ khinh miệt những điều này như những vấn đề chẳng có tầm quan trọng gì: Nhưng xin hãy tin tôi, thưa ngài, chúng mang tầm quan trọng tối cao đối với đời người; và nếu ngài có thể làm được điều gì đó hướng tới việc mở rộng đôi mắt trong sáng của các quý cô, ngài sẽ tạo ra một ơn huệ cho tất cả các đồng nghiệp của mình, những người đang đóng vai trò là cha, chồng hoặc anh em của phái nữ.

Người hầu khiêm nhường vô cùng ái mộ của ngài,

Simon Honeycomb.

T.

Chú thích 1: trong số

Chú thích 2: Các dịp

Chú thích 3: Một thị trấn suối khoáng nhỏ ở Northamptonshire, bên biên giới Oxford. Từ Astrop đến Bath, bậc thang thời trang ngày càng tăng lên.

Chú thích 4: Bury Fair và Epsom Wells đặt tên cho hai vở kịch hài của Shadwell.

Mục lục

Mục lục tr.6

Số 155

Thứ Ba, ngày 28 tháng 8 năm 1711

Steele

... Hæ nugæ seria ducunt

In mala ...

Hor.

Tôi đã nhiều hơn một lần lên tiếng về một sự tự do không đứng đắn diễn ra trong trò chuyện, trong đó cuộc trò chuyện ở một phía là không tự nguyện, và là hiệu ứng của một hoàn cảnh thiết yếu nào đó. Điều này xảy ra khi cùng đi du lịch trên một chiếc xe ngựa thuê, ngồi sát cạnh nhau ở bất kỳ buổi tụ tập công chúng nào, hoặc những tình huống tương tự. Sau khi quan sát những điều kiểu này, tôi đã nhận được vô số tin nhắn từ bộ phận phái đẹp có số phận trong đời phải làm bất kỳ ngành nghề hoặc buôn bán công cộng nào. Tất cả bọn họ, không sót một người, đều khẩn thiết giục tôi phơi bày trước thế giới những hoàn cảnh bất hạnh mà họ đang gánh chịu, xuất phát từ sự tự do vô lý bị lợi dụng trước mặt họ, để bàn luận về bất cứ chủ đề nào mà bất kỳ tên ngốc thiếu hiểu biết hay vô giáo dục nào thấy thích thú. Tôi sẽ ghi lại một hoặc hai trong số những lời phàn nàn đó.

Kính gửi ngài Spectator,

'Tôi mở một quán cà phê, và là một trong số những người mà ngài từng thấy phù hợp để nhắc đến như một Thần tượng một thời gian trước. Tôi đã gánh chịu kha khá những lời chế giễu nhân dịp đó; nhưng sẽ chân thành tha thứ cho ngài, kẻ gây ra chuyện đó, nếu ngài chịu đòi lại công lý cho tôi ở một điểm khác. Điều tôi thỉnh cầu ngài là hãy thông báo cho các khách hàng của tôi (những người ngoài ra đều là những vị khách rất tốt) rằng tôi bất đắc dĩ bị nhốt trong quầy pha chế của mình, và không tài nào tránh khỏi việc phải nghe những bài diễn thuyết không phù hợp mà họ vui lòng giải trí cho tôi. Họ thi nhau xem ai có thể thốt ra những điều thiếu tế nhị nhất trong tầm tai nghe của tôi; đồng thời nửa tá trong số họ ngả ngớn bên quầy pha chế nhìn chằm chằm thẳng vào mặt tôi, sẵn sàng diễn giải ánh mắt và cử chỉ của tôi theo trí tưởng tượng của chính họ. Trong tình trạng thụ động này, tôi chẳng biết phải hướng mắt đi đâu, đặt tay vào đâu, hay bận tâm vào việc gì; nhưng sự bối rối này lại biến thành một trò đùa, và cuối cùng tôi nghe họ nói với một vẻ vui tươi và tinh ranh: "Cứ mặc kệ cô ta, cô ta rành rõ thế quái nào tụi mình cũng biết tuốt, dù trông có vẻ nghiêm túc thế thôi." Thưa ngài Spectator kính mến, xin hãy thuyết phục các quý ông rằng điều đó vượt ngoài mọi phép tắc lịch sự: Hãy nói rằng một người phụ nữ hoàn toàn có thể đoan trang mà vẫn duy trì một quán ăn công cộng. Xin hãy lập luận rằng trên thực tế sự sỉ nhục đó càng không thể tha thứ hơn bởi vì tôi buộc phải chịu đựng nó, và không thể trốn chạy khỏi nó. Tôi xin đảm bảo với ngài, thưa ngài, niềm vui sống đáng lẽ phải nảy sinh từ nguồn thu nhập trung thực của tôi đã hoàn toàn mất đi đối với tôi, từ những lời trêu chọc vô tận, tẻ nhạt và vô duyên mà tôi phải nghe từ sáng đến tối. Tóm lại, nó quá sức chịu đựng đối với tôi rồi, và tôi muốn ngài thông báo cho họ rằng tôi sẽ đặt giấy bút ngay tại quầy pha chế, ghi lại mọi điều họ nói với tôi, và gửi nó cho ngài để đưa lên mặt báo. Có lẽ khi họ nhìn thấy sự trống rỗng trong những gì họ thốt ra, không có sự trợ giúp của một gương mặt và cử chỉ xấc láo, sẽ phô bày ra sao, họ có thể nhận thức lại về bản thân và những sự lăng mạ mà họ đang phạm phải đối với tôi.'

Tôi kính thưa ngài,

Người hầu khiêm nhường nhất của ngài,

Thần tượng.

Sự tường thuật này quá đúng đắn đến mức thật khó để bàn về nó mà không dấy lên một sự phẫn nộ, thứ có lẽ sẽ tỏ ra quá cao trào đối với những kẻ có thể phạm tội đối xử vô nhân đạo này, khi chúng thấy rằng mình đang lăng mạ một thái độ đoan trang, chân phương và ngây thơ. Người cộng sự này không phải là nạn nhân duy nhất chịu đựng kiểu này, vì tôi nhận được những bức thư dài từ cả hai khu chợ Royal và New Exchange về cùng một chủ đề. Họ kể cho tôi nghe rằng một gã công tử bột không thể mua nổi một đôi găng tay, mà đồng thời lại cố rặn ra vài câu tục tĩu khéo léo để nói với thiếu nữ phụ giúp họ đeo vào. Thêm một nỗi bất hạnh không nhỏ là đám khốn này mua sắm dai dẳng hệt như những khách hàng chân phương và đoan trang nhất của họ; bên cạnh đó, chúng còn ngả ngớn trên quầy hàng của họ lâu hơn nửa tiếng so với mức cần thiết, nhằm xua đuổi những khách hàng khác, những kẻ buộc phải chia sẻ những sự vô duyên của chúng với cô thợ may nón, hoặc bỏ đi một cửa hàng khác. Những bức thư từ khu 'Change-Alley tràn ngập cùng một tệ nạn đó, và các cô gái bảo tôi rằng trừ khi tôi có thể xua đuổi một số thương gia nổi tiếng khỏi cửa hàng của họ, họ sẽ sớm phá sản thôi. Thật khó hiểu khi đàn ông lại có thể dành quá ít sự tôn trọng cho toàn bộ nhân loại qua đường, đến mức chịu đựng cảnh bị nhìn thấy đang lãng mạn đùa cợt từng nhóm hai ba người một lúc, với không mục đích gì ngoài việc tỏ ra đủ rộn ràng để duy trì một cuộc trò chuyện nhạt nhẽo gồm những câu đùa sáo rỗng, gây tổn hại cho người phụ nữ mà uy tín chắc chắn bị tổn thương bởi điều đó, dẫu cho uy tín của chính họ có đủ mạnh để gánh chịu nó. Khi chúng ta nhận được những báo cáo chính xác về những cuộc trò chuyện này, không nghi ngờ gì nữa, các bài diễn thuyết của họ sẽ nâng tầm phong cách mua bán thông thường: Thay vì thói dối trá trơ trẽn thông thường, cùng việc hỏi và trả giá chênh lệch quá xa so với những gì họ thực sự sẵn sàng bán và mua, chúng ta có thể hy vọng nhận được từ đám người sành điệu này sự trao đổi những lời khen xã giao. Chắc chắn phải có một sự khác biệt thú vị lớn lao giữa sự giao thương của những kẻ yêu nhau và của tất cả những người buôn bán khác, những kẻ ở một khía cạnh nào đó chính là kẻ thù của nhau. Một tờ giấy nợ có đóng dấu, hoặc một tờ ngân phiếu, sẽ là một món quà trăng hoa đẹp đẽ để lén lút nhét vào tay người mà một vị giám đốc đang phải lòng; nếu không thì đám thanh niên lang thang trong thành phố thậm chí còn vô lý hơn những kẻ ở đầu bên kia thành phố: Tại khu New Exchange họ hùng biện vì thiếu tiền mặt, nhưng trong thành phố họ phải dùng tiền mặt để bù đắp cho sự thiếu hụt hùng biện của mình.

Nếu người ta có thể nghiêm túc đối mặt với thói hư tật xấu đang thịnh hành này, người ta có thể quan sát thấy rằng thật là một điều u sầu, khi thế giới trở nên vụ lợi đến mức mua bán cả chính thể xác của chúng ta, mà các thiếu nữ, dù có những sức hút lớn lao từ tự nhiên đến đâu đi nữa, lại chẳng hề tiến gần hơn đến việc được sắp xếp một cách hạnh phúc trong hôn nhân; tôi xin nhắc lại, thật là nghiệt ngã dưới sự thúc bách này, khi họ không thể dấn thân vào một con đường kinh doanh để mưu sinh, mà chính những điểm xuất sắc và sự hoàn hảo cá nhân của họ lại biến thành bất lợi cho họ, đồng thời khiến họ trở thành đối tượng bị đối xử như thể họ đứng đó để bán thể xác mình cho sự mại dâm. Không có hoàn cảnh nào bi thảm hơn đối với một người từng quan sát thế giới, ngoài việc nhìn thấy một trong những sinh thể lầm đường lạc lối đó bị phơi bày trước nguy cơ phá sản. Khi điều đó xảy ra, không một kẻ đùa cợt lẳng lơ nào trong số này sẽ làm gì hơn bất kỳ người đàn ông nào khác mà họ gặp để cứu cô ấy khỏi sự ô nhục, lăng mạ và bệnh tật. Một người phụ nữ tự bản chất vốn bất lực hơn phái bên kia; và một người đàn ông có danh dự và trí tuệ nên ghi nhớ điều này trong mọi hình thức giao thương với cô ấy. Giả sử điều này được cân nhắc thấu đáo, sự thiếu suy nghĩ, thói tục tĩu và vô nghĩa sẽ không còn là điều tự nhiên khi dùng để giải trí cho phụ nữ hơn là đàn ông; và việc bước vào cửa hàng của một trong những thiếu nữ này mà không mua gì sẽ bị coi là sự vô duyên hệt như bước vào cửa hàng của bất kỳ người buôn bán nào khác. Tôi sẽ khép lại bài luận này bằng một bức thư nhận được từ một cô thợ may nón xinh đẹp trong thành phố.

Kính gửi ngài Spectator,

'Tôi đã đọc bài viết của ngài về những người đẹp, và không khỏi ngạc nhiên khi không tìm thấy nhân cách của chính mình trong đó. Tôi xin đảm bảo với ngài rằng tôi chẳng có việc gì khác ngoài việc tiếp khách vì tôi chính là một người đẹp như thế. Ở đây có những thương gia không hề nhỏ tuổi, những người ghé qua chắc chắn hệt như khi họ đến khu 'Change, chỉ để nói vài câu về ánh mắt lẳng lơ của tôi: Và ở đây có một kẻ khiến tôi phải lục tung toàn bộ hàng hóa của mình một hoặc hai lần một tuần, rồi sau đó thú nhận rằng đó chỉ là một trò trăng hoa để ngắm tôi hành động bằng những đôi bàn tay xinh xắn này; rồi hắn bỏ ra ba xu mua một chiếc ruy băng nhỏ buộc cổ tay, và nghĩ rằng mình là một người đàn ông tràn đầy sức sống. Có một mụ quái gở ở gần tôi, cửa hàng chỉ có dân làm ăn lui tới, suốt ngày bận rộn tối mặt tối mày. Lẽ nào một kẻ xinh đẹp như tôi lại bị đối xử và thương lượng chỉ vì vẻ đẹp của mình thôi sao? Xin hãy định giá cho những cái liếc mắt thiện cảm của tôi, hoặc bắt tất cả những kẻ đến ngắm tôi phải trả tiền, nếu không tôi sẽ bị đám ái mộ làm cho phá sản vì thiếu khách hàng. Albacinda, Eudosia và tất cả những người khác cũng sẽ bị đối xử hệt như chúng tôi, nếu họ ở trong hoàn cảnh của chúng tôi; do đó xin hãy cân nhắc nỗi khốn khổ của chúng tôi, tầng lớp người đẹp hạ cấp, và tôi sẽ là...

Người hầu khiêm nhường biết ơn của ngài.

T.

Chú thích 1: Trong ấn bản đầu tiên, số này bị nhầm thành 156. Sự nhầm lẫn số thứ tự tiếp tục kéo dài đến Số 163, khi hai bài viết liên tiếp được đánh số 163; không có số 164, và sau đó hai bài viết được đánh số 165. Sau đó, tại Số 166, hệ thống đánh số trở lại chính xác.

Mục lục

Mục lục tr.6

Số 156

Thứ Tư, ngày 29 tháng 8 năm 1711

Steele

... Sed tu simul obligasti

Perfidum votis caput, enitescis

Pulchrior multo ...

Hor.

Tôi không nghĩ có điều gì có thể tạo ra một chương trình giải trí dễ chịu hơn là lịch sử về những kẻ sủng ái đang thịnh hành giữa các quý cô từ thời gian này qua thời gian khác trong thành phố này: Trong một bản tường thuật như vậy, chúng ta cần phải có một lời thú nhận trung thực của từng quý cô về lý do tại sao cô ấy thích người đàn ông này hay người đàn ông nọ, và anh ta phải kể cho chúng ta nghe bằng hành động cụ thể nào hoặc trang phục nào mà anh ta tin rằng mình sẽ đạt được thành công lớn nhất. Về phần tôi, tôi luôn đưa ra một đánh giá dễ dàng khi một người đàn ông ăn mặc để lấy lòng các quý cô, hệt như khi anh ta được trang bị để đi săn bắn hoặc đuổi bắt thú rừng. Kẻ lăng nhăng chuyên phục vụ phụ nữ là một nhân vật có phong thái và hành vi hoàn toàn khác biệt so với phần còn lại của giống loài chúng ta: Trang phục của anh ta lỏng lẻo và luộm thuộm hơn, tác phong mềm mại và dửng dưng hơn; nghĩa là trong cả hai trường hợp đều có một nỗ lực rõ ràng nhằm tỏ ra vô lo và bất cần. Trong việc bắt chim, những thợ săn chim có phương pháp bắt chước tiếng kêu của chúng để dụ chúng vào bẫy; và những kẻ lăng nhăng của các quý cô luôn mang trong cuộc trò chuyện của mình sự tương đồng với sinh thể mà họ hy vọng sẽ đánh lừa. Kẻ chuyên chiều chuộng phụ nữ rất sành sỏi về mọi chuyện diễn ra từ gia đình này sang gia đình khác, có những cử chỉ quan tâm nhỏ nhặt dễ thương, không bối rối trước việc điều gì tốt cho chứng cảm lạnh, và sẽ không tồi nếu anh ta có một lọ rượu mạnh trong túi phòng khi có sự khó chịu đột xuất.

Vì sự tò mò là niềm đam mê lấn át của tôi, và quả thực là trò giải trí duy nhất trong đời tôi, đôi khi tôi biến nó thành công việc của mình để kiểm tra tiến trình của các cuộc tình ái cũng như cung cách và tài năng của những kẻ đạt thành công lớn nhất theo hướng đó. Trong tất cả các quan sát của mình, tôi chưa bao giờ thấy một người đàn ông có trí tuệ tốt lại trở thành kẻ được sủng ái phổ biến; một chút kỳ dị trong hành vi, một chút bất thường trong lối sống, và thứ đáng lẽ sẽ khiến anh ta trở nên lố bịch trước mặt đàn ông, lại trở thành điều giới thiệu anh ta với phái bên kia. Tôi sẽ rất tiếc nếu làm mếch lòng một nhóm người may mắn như những người mà tôi đang nhắc tới; nhưng bất kỳ ai điểm qua đám công tử bột thời xưa sẽ thấy rằng kẻ thành công nổi bật vì thói quen gây gổ vô cớ vì họ, vì ăn mặc không giống ai, hay vì dành trọn những ngày tháng trong sự bám đuổi tẻ nhạt xung quanh phái đẹp để giành lấy vị trí mà anh ta tạo ra giữa họ. Thêm vào đó, anh ta phải có tiếng tăm là kẻ đào hoa với những người phụ nữ khác, để làm vừa lòng bất kỳ một người phụ nữ trăng hoa nào; bởi vì bạn phải biết rằng có một tham vọng mãnh liệt trong phần nhẹ dạ của phái đẹp muốn giành giật những kẻ nô lệ khỏi sự thống trị của những người khác. Người bạn Will. Honeycomb của tôi nói rằng đó là một chiêu trò phổ biến của anh ta khi tung ra những nghi ngờ rằng anh ta được sủng ái bởi kẻ thù của một quý cô nào đó, tức là một mỹ nhân đối địch nào đó, để được lòng chính cô ta. Chút ác ý nhỏ nhặt là bản tính tự nhiên của một mỹ nhân lớn; và việc chớp lấy một gã đàn ông khó ưa kẻo người khác hớt tay trên là chuyện bình thường. Tên khốn xấc láo Bareface làm ăn rất khấm khá giữa tất cả các quý cô mà hắn ta giao lưu, chỉ vì một lý do duy nhất trên đời là hắn có kỹ năng ngăn chặn họ không giải thích rõ ràng với nhau. Giả sử họ biết rằng chẳng có lấy một người nào thực sự thích hắn từ tận đáy lòng, mỗi người sẽ tuyên bố sự khinh miệt đối với hắn ngay khoảnh khắc tiếp theo; nhưng hắn lại được họ đón nhận nồng nhiệt bởi vì đó là thời trang, và sự đối chọi lẫn nhau vô tình lôi kéo họ vào việc bắt chước lẫn nhau. Điều mang lại cho hắn vẻ đẹp lớn nhất chính là, gã ăn trộm đáng yêu theo cách họ gọi, là sinh thể bất định nhất trên đời, sở hữu vô số sự thông minh và hài hước, và chẳng bao giờ thiếu chuyện để nói; bên cạnh đó, hắn còn có một chiếc lưỡi đầy ác độc và nguy hiểm nếu bạn cả gan khiêu khích hắn.

Để tạo ra một gã đàn ông của phụ nữ, hắn không được phép là một kẻ thông minh hay một tên ngốc; nhiệm vụ là phải biết cách giải trí, và việc sở hữu năng lực tranh luận tốt sẽ tốt hơn nhiều so với năng lực phán đoán đúng đắn. Nhưng những kẻ dễ chịu nhất trong toàn bộ đoàn tùy tùng của phái đẹp chính là những vị khách thường xuyên; những tình nguyện viên phục vụ họ, không có hy vọng nhận lương bổng hay thăng tiến; chỉ cần được dắt họ ra từ một không gian công cộng, được dung túng vào một ngày hội công cộng, và được phép tiêu xài một phần gánh nặng nặng nề đó là thời gian của họ trong công ty của các quý cô là quá đủ rồi. Nhưng hãy ca ngợi giùm tôi trên tất cả những kẻ khác, những kẻ nổi danh là chuyên gia hủy diệt các quý cô; đó là những linh hồn ưu tú nhất mà thời đại chúng ta sản sinh ra. Chúng ta có một số quý ông không thể cưỡng lại được này trong số mình khi giới thượng lưu có mặt ở thành phố. Những gã này được trang bị kiến thức về các sự cố thông thường quanh triều đình và thành phố, có loại giáo dục lịch sự loại trừ mọi đạo đức và chỉ bao gồm việc công khai đoan trang nhưng tư nhân đồi bại.

Thật kỳ diệu khi một ý niệm tự cao về bản thân có thể đẩy một người phụ nữ đi xa đến đâu, khiến cô ta dành chút ít sự quan tâm tối thiểu cho một kẻ lăng nhăng chuyên nghiệp đã thành danh: Dường như chẳng có lấy một người phụ nữ nào trong vòng xoáy của các cuộc tình ái từng nghe được bất kỳ điều gì mang tính lẽ phải từ những tâm trí tỉnh táo, mà bị giải trí bằng một chuỗi liên tục những lời nịnh hót, đến mức họ không đủ làm chủ bản thân để đưa ra những lý luận cho hạnh kiểm của chính mình từ hành vi của những người đàn ông đó đối với người khác. Mọi chuyện hoàn toàn ngược lại, tiếng tăm chung về sự giả dối trong lĩnh vực này lại chính là một lời giới thiệu; và gã công tử bột, chất đầy những ân huệ từ nhiều người khác, lại được đón nhận hệt như một kẻ chiến thắng khinh bỉ những chiến tích của mình, để trở thành nạn nhân cho bóng hồng hiện tại.

Nếu bạn thấy một người đàn ông cử động nhiều hơn bình thường trong một buổi tụ tập công chúng, nếu hắn lớn tiếng vô cớ, nếu hắn phớt lờ những người xung quanh mà vẫn rình rập để tàn phá bằng sự phớt lờ đó, bạn có thể đinh ninh rằng hắn đã hủy hoại không biết bao nhiêu bóng hồng. Kẻ lăng nhăng của phụ nữ biểu hiện toàn bộ bản thân trong thứ chuyển động mà chúng ta gọi là dáng điệu vênh váo: Một lồng ngực ưỡn cao, chiếc mũ kẹp, bước đi đo đạc bằng thước, và ánh mắt liếc xéo dò xét chính là dấu hiệu nhận biết hắn. Thỉnh thoảng bạn sẽ bắt gặp một quý ông với tất cả những tài năng đó; nhưng hỡi ôi, bất kỳ tài năng nào trong số đó cũng đủ để phá hủy hàng ngàn người: Khi một quý ông với những sự hoàn hảo như vậy lại cộng thêm kiến thức phù hợp vào đó, cần phải có một lời cảnh báo công cộng về sự hiện diện của hắn trong thành phố, để chúng ta có thể di tản vợ và con gái mình. Thỉnh thoảng xảy ra trường hợp một người đàn ông hào hoa như vậy đã đọc qua tất cả các tuyển tập thơ ca, một vài vở kịch hài của chúng ta, và thuộc nằm lòng bản dịch các bức thư tình của Ovid. Ôi, giả sử một kẻ như vậy có thể chân thật hệt như hắn quyến rũ! nhưng điều đó là quá mức, các quý cô sẽ chia sẻ với nhau một kẻ lăng nhăng đáng yêu nhưng giả dối như vậy:

"Một chút trăng hoa để nghe hắn nói chuyện là điều người ta có thể tự dung túng cho bản thân, để hắn đếm từng nan quạt của mình, nói điều gì đó về những đứa trẻ thần tình yêu Cupid trên đó, rồi gọi người ta bằng vô số cái tên mềm mại mà một kẻ có học thức như hắn luôn sẵn sàng trên đầu ngón tay. Chắc chắn có một lời bào chữa nào đó cho sự yếu đuối, khi bị tấn công bởi một sức mạnh như vậy chống lại một người phụ nữ yếu đuối."

Đó là độc thoại của không biết bao nhiêu quý cô mà người ta có thể nêu tên, khi nhìn thấy một trong những kẻ coi việc duy trì tội ác tàn sát phụ nữ từ ngày này qua ngày khác không phải là điều bất chính.

Chắc chắn rằng con người ta đã trượt vào một thói quen làm bộ, cùng cách phớt lờ những đức hạnh vững chắc nhất và ngưỡng mộ những phẩm chất tầm thường nhất. Người phụ nữ chẳng những không mong đợi bị khinh miệt vì là một sinh thể ngớ ngẩn kém phán đoán, mà miễn là cô ta còn bảo tồn được các đường nét khuôn mặt và phong thái của mình, cô ta biết mình vẫn là đối tượng của sự khao khát; và có một dạng tham vọng bí mật nào đó, từ việc đọc những cuốn sách phù phiếm và kết giao với những hội nhóm phù phiếm tương đương, từ mỗi phía muốn trở nên đáng yêu trong sự bất toàn, và bước vào các nhân vật của Kẻ lừa đảo đáng yêu cùng Bóng hồng bội bạc.

T.

Chú thích 1: Đi kèm với số này là đoạn quảng cáo sau đây.

Mục lục

Mục lục tr.6