Ông rất ngần ngại không muốn chiếm thế thượng phong trước quá nhiều thành viên đáng kính trong gia đình bằng cách mở màn cho loạt câu chuyện mà họ sắp kể khi quây quần bên đống lửa mừng Giáng sinh; và ông khiêm tốn gợi ý rằng sẽ phải phép hơn nếu "John, người chủ nhà kính mến của chúng ta" (người mà ông xin phép được nâng cốc chúc mừng) có lòng tốt bắt đầu trước. Bởi vì về phần mình, ông nói, ông vốn ít khi dẫn dắt đầu tàu đến nỗi quả thực— Nhưng khi tất cả mọi người ở đây đồng thanh kêu lên rằng ông phải bắt đầu, và nhất trí rằng ông có thể, được phép, nên, và phải bắt đầu, ông liền ngưng xoa hai tay, rút hai chân ra khỏi chiếc bọc tay của chiếc ghế bành, và bắt đầu thật.
Tôi không nghi ngờ gì (người họ hàng nghèo nói) rằng tôi sẽ khiến các thành viên tề tựu trong gia đình chúng ta, và đặc biệt là John, người chủ nhà kính mến của chúng ta – người mà chúng ta mang ơn rất nhiều vì lòng hiếu khách tuyệt vời mà ông đã thết đãi chúng ta ngày hôm nay, phải ngạc nhiên trước lời thú nhận mà tôi sắp đưa ra. Nhưng, nếu quý vị ban ơn cho tôi để mà ngạc nhiên trước bất cứ điều gì thốt ra từ một người kém quan trọng trong gia đình như tôi, thì tôi chỉ có thể nói rằng tôi sẽ vô cùng chuẩn xác trong mọi điều tôi kể lại.
Tôi không phải là con người như mọi người vẫn tưởng. Tôi hoàn toàn là một con người khác. Có lẽ trước khi đi xa hơn, tôi nên điểm qua những gì người ta vẫn gán cho tôi.
Người ta vẫn tưởng, nếu tôi không nhầm – các thành viên tề tựu trong gia đình chúng ta sẽ đính chính nếu tôi nhầm, điều này rất dễ xảy ra (tại đây, người họ hàng nghèo hiền hòa đảo mắt nhìn xung quanh như tìm kiếm sự bác bỏ); rằng tôi chẳng làm kẻ thù của ai ngoài chính bản thân mình. Rằng tôi chưa từng gặt hái được thành công đáng kể nào trong bất cứ việc gì. Rằng tôi thất bại trong kinh doanh vì tôi thiếu thực tế và cả tin – khi không chuẩn bị trước những mưu đồ vụ lợi của người bạn đồng hành. Rằng tôi thất bại trong tình yêu vì tôi quá đỗi ngây thơ tin tưởng – khi cho rằng Christiana đời nào lại có thể lừa dối tôi. Rằng tôi thất bại trong kỳ vọng đặt nơi người chú Chill, vì đã không đủ tinh anh trong chuyện thế tục như ông mong muốn. Rằng suốt cuộc đời, nhìn chung tôi hay bị lợi dụng và chuốc lấy thất vọng. Rằng hiện tại tôi là một gã độc thân ngót nghét sáu mươi tuổi, sống bằng nguồn thu nhập hạn hẹp dưới dạng trợ cấp hàng quý, mà tôi thấy John, người chủ nhà kính mến của chúng ta, đang ra hiệu không muốn tôi nhắc đến nữa.
Giả thuyết về lối sống và thói quen hiện tại của tôi đại khái thế này.
Tôi sống trong một căn phòng trọ ở phố Clapham Road – một căn phòng phía sau rất sạch sẽ, trong một ngôi nhà vô cùng đang hoàng – nơi tôi không được mong đợi có mặt ở nhà vào ban ngày, trừ khi đau ốm; và tôi thường rời nhà vào lúc chín giờ sáng với cái cớ đi làm. Tôi ăn sáng – chiếc bánh mì cuộn phết bơ và nửa pint cà phê – tại quán cà phê lâu đời gần cầu Westminster; rồi tôi đi vào khu Phố Tài Chính (City) – chẳng hiểu để làm gì – và ngồi ở quán cà phê Garraway’s, rồi ở sở giao dịch chứng khoán, rồi đi dạo quanh, ghé mắt vào một vài văn phòng và phòng kế toán nơi một số họ hàng hoặc người quen rộng lượng dung thứ cho tôi, và ở đó tôi đứng sưởi bên lò sưởi nếu thời tiết lạnh. Tôi cứ thế giết thời gian cho đến năm giờ chiều, rồi tôi ăn tối: với chi phí trung bình là một shilling ba xu. Vì vẫn còn chút ít tiền tiêu vặt cho buổi tối, tôi ghé vào quán cà phê quen thuộc trên đường về nhà, uống tách trà và có lẽ ăn thêm một mẩu bánh mì nướng. Cứ thế, khi kim dài của chiếc đồng hồ quay trở lại vạch giờ buổi sáng, tôi lại quay trở lại phố Clapham Road, và lên giường đi ngủ ngay khi về đến phòng trọ – vì lò sưởi tốn kém, lại bị gia đình phàn nàn là rườm rà và gây bẩn thỉu.
Thỉnh thoảng, một người họ hàng hoặc người quen lại rộng lòng mời tôi ăn tối. Đó là những dịp lễ hiếm hoi, và những lúc đó tôi thường đi dạo trong Công viên. Tôi là một kẻ cô độc, và hiếm khi đi cùng ai. Không phải vì tôi bị lánh mặt vì ăn mặc lếch thếch; bởi vì tôi chẳng lếch thếch chút nào, lúc nào cũng mặc một bộ đồ đen rất đẹp (hoặc đúng hơn là màu xám Oxford, trông giống màu đen mà lại bền hơn nhiều); nhưng tôi đã quen nói giọng trầm và khá ít nói, tinh thần lại chẳng lấy gì làm phấn chấn, và tôi thừa biết mình chẳng phải là một bạn đồng hành hấp dẫn.
Ngoại lệ duy nhất cho quy luật chung này chính là đứa con của người em họ đời đầu của tôi, bé Frank. Tôi dành một tình cảm đặc biệt cho đứa trẻ ấy, và thằng bé cũng rất quý mến tôi. Bản tính thằng bé vốn rụt rè; và giữa chốn đông người, nói ví von là, nó rất dễ bị chà đạp và lãng quên. Tuy nhiên, tôi và nó lại hòa hợp với nhau vô cùng. Tôi có linh cảm rằng đứa trẻ tội nghiệp rồi sẽ có ngày kế thừa vị trí đặc biệt của tôi trong gia đình. Chúng tôi ít nói chuyện; nhưng chúng tôi hiểu nhau. Chúng tôi đi dạo cùng nhau, tay trong tay; và chẳng cần nói nhiều, nó biết tôi nghĩ gì và tôi biết nó nghĩ gì. Hồi nó còn rất bé, tôi thường dẫn nó đến các cửa hàng đồ chơi và chỉ cho nó xem những món đồ bên trong. Thật đáng kinh ngạc là nó đã sớm nhận ra rằng tôi hẳn đã tặng nó rất nhiều món quà nếu như gia cảnh tôi cho phép.
Bé Frank và tôi thường đến ngắm phía bên ngoài tượng đài Monument – nó rất thích tượng đài Monument – rồi ngắm các cây cầu, và tất cả những thắng cảnh miễn phí. Vào hai dịp sinh nhật của tôi, chúng tôi đã ăn món thịt bò à-la-mode, rồi mua vé nửa giá đi xem kịch, và vô cùng chăm chú thưởng thức. Có lần tôi đang đi dạo cùng nó trên phố Lombard Street – nơi chúng tôi hay ghé thăm vì tôi từng kể cho nó nghe rằng ở đó có rất nhiều tài sản lớn, nó rất thích phố Lombard Street – thì một quý ôông đi ngang qua liền bảo tôi rằng: "Thưa ông, con trai nhỏ của ông đánh rơi găng tay kìa." Tôi xin đảm bảo với bạn, nếu bạn bỏ qua cho sự bộc bạch của tôi về một chuyện vặt vãnh như thế, thì việc tình cờ nhắc đến đứa trẻ như là con tôi ấy đã chạm đến tận đáy lòng tôi và khiến những giọt nước mắt ngốc nghếch trào ra khóe mi.
Khi bé Frank được gửi đi học ở vùng quê, tôi sẽ rất hụt hẫng chẳng biết phải làm gì với bản thân, nhưng tôi dự định sẽ đi bộ đến đó mỗi tháng một lần để thăm thằng bé vào buổi chiều nghỉ học. Người ta bảo lúc đó nó sẽ chơi đùa trên bãi đất trống Heath; và nếu những chuyến viếng thăm của tôi bị phản đối vì làm tâm trí đứa trẻ xao lãng, tôi có thể đứng từ xa ngắm nó mà không để nó nhìn thấy, rồi lại đi bộ trở về. Mẹ nó xuất thân từ một gia đình rất danh giá, và tôi thừa biết bà không mấy bằng lòng việc chúng tôi quấn quýt bên nhau quá mức. Tôi biết mình không phải là người thích hợp để cải thiện tính tình rụt rè của nó; nhưng tôi nghĩ nó sẽ nhớ tôi vượt qua cả cảm giác nhất thời nếu chúng tôi hoàn toàn bị chia cắt.
Khi tôi nhắm mắt xuôi tay ở phố Clapham Road, tôi sẽ chẳng mang theo trần gian này nhiều hơn những gì tôi đem ra khỏi nó; nhưng tôi vô cùng may mắn khi giữ bức tiểu họa của một cậu bé mặt mũi tươi tắn, tóc xoăn tít, với chiếc cổ áo sơ mi hở rộng lượn sóng trước ngực (mẹ tôi cho người vẽ nó cho tôi, nhưng tôi chẳng thể tin nổi trông nó giống tôi lúc nhỏ), một bức tranh chẳng có giá trị gì để đem bán, và tôi sẽ xin được trao lại cho Frank. Tôi đã viết cho cậu con trai bé bỏng của mình một bức thư nhỏ đính kèm, trong đó tôi bày tỏ sự đau buồn khi phải rời xa thằng bé, dù buộc phải thú nhận rằng tôi chẳng thấy có lý do gì để mình phải tiếp tục ở lại đây nữa. Tôi đã để lại cho nó vài lời khuyên ngắn ngủi, những lời khuyên tốt nhất trong khả năng của tôi, để nó lấy đó làm bài học đắt giá về hậu quả của việc chẳng làm kẻ thù của ai ngoài chính bản thân mình; đồng thời tôi cũng cố gắng an ủi nó trước điều mà tôi sợ rằng nó sẽ coi là một sự mất mát lớn, bằng cách chỉ cho nó thấy rằng tôi chỉ là một kẻ thừa thãi đối với bất kỳ ai ngoại trừ nó; và việc vì lý do nào đó tôi đã không thể tìm được một chỗ đứng trong đại gia đình này, thì tốt hơn là tôi nên rời khỏi nó.
Đó là (người họ hàng nghèo nói, hắng giọng và bắt đầu nói lớn hơn một chút) ấn tượng chung về tôi. Giờ đây, có một chi tiết đáng chú ý cấu thành nên mục đích và ý nghĩa câu chuyện của tôi, đó là tất cả những điều đó đều sai sự thật. Đó không phải là cuộc đời tôi, và đó cũng không phải là thói quen của tôi. Tôi thậm chí còn chẳng sống ở phố Clapham Road. Nói một cách tương đối, tôi rất hiếm khi có mặt ở đó. Tôi cư ngụ chủ yếu ở một nơi mà – tôi suýt ngượng ngùng khi thốt lên từ này, nghe nó mới cao ngạo làm sao – ở một Lâu đài. Ý tôi không phải đây là một dinh cơ nam tước cổ kính, nhưng dẫu sao đó vẫn là một tòa nhà mà ai nấy đều gọi bằng cái tên Lâu đài. Tại nơi đó, tôi gìn giữ những tình tiết về cuộc đời mình; chúng diễn ra như sau:
Đó là khi tôi lần đầu tiên nhận John Spatter (từng là thư ký của tôi) vào làm đối tác kinh doanh, và khi tôi vẫn còn là một thanh niên mới chừng hai mươi lăm tuổi, cư ngụ tại dinh cơ của người chú Chill, người mà tôi đang đặt rất nhiều kỳ vọng thừa kế, thì tôi đã đánh bạo cầu hôn Christiana. Tôi đã yêu Christiana từ lâu lắm rồi. Nàng vô cùng xinh đẹp, và ở mọi phương diện đều vô cùng quyến rũ. Tôi hơi hoài nghi người mẹ góa của nàng, vì tôi sợ bà có tâm địa mưu mô và vụ lợi; nhưng vì Christiana, tôi đã cố gắng nghĩ về bà ấy một cách tốt đẹp nhất có thể. Tôi chưa từng yêu ai ngoài Christiana, và từ thuở ấu thơ cho đến nay, nàng chính là cả thế gian, ồ, thậm chí còn hơn cả thế gian đối với tôi!
Christiana đã nhận lời đính ước của tôi với sự đồng thuận của mẹ nàng, và điều đó khiến tôi thực sự vô cùng hạnh phúc. Cuộc sống của tôi tại dinh cơ của chú Chill vốn tẻ nhạt và đạm bạc, căn phòng áp mái của tôi cũng tẻ nhạt, trống trải và lạnh lẽo chẳng khác nào buồng giam tầng trên của một pháo đài miền bắc khắc nghiệt. Nhưng, có được tình yêu của Christiana, tôi chẳng còn màng chi trên cõi đời này nữa. Tôi sẽ không đổi số phận của mình lấy bất kỳ ai trên trán người.
Thói hà tiện trớ trêu thay lại là tật xấu chủ đạo của chú tôi, ông Chill. Dù giàu có, ông vẫn bủn xỉn, chắt bóp, keo kiệt và sống một cuộc đời khốn khổ. Vì Christiana không có tài sản gì, nên trong một thời gian tôi hơi e dè không dám thú nhận chuyện đính hôn của chúng tôi với ông; nhưng cuối cùng tôi đã viết cho ông một thư, kể lại toàn bộ sự thật đúng như thế nào. Tôi đã trao nó vào tay ông vào một đêm nọ khi lên giường đi ngủ.
Khi tôi bước xuống lầu vào sáng hôm sau, run rẩy trong cái lạnh cắt da cắt thịt của tháng Mười Chạp; càng buốt giá hơn trong ngôi nhà không được sưởi ấm của chú tôi so với ngoài phố, nơi ánh nắng mùa đông đôi khi còn chiếu rọi, và dù sao thì cũng được làm cho sinh động bởi những gương mặt và tiếng nói vui vẻ qua lại; tôi mang theo một nỗi lòng nặng trĩu hướng về căn phòng ăn dài và thấp nơi chú tôi đang ngồi. Đó là một căn phòng lớn với một đống lửa nhỏ, và có một ô cửa sổ lồi lớn mà những hạt mưa đã hằn lên trong đêm giống như những giọt nước mắt của những kẻ vô gia cư. Nó trân trân nhìn ra một cái sân thô kệch, với lớp đá lát nứt nẻ, và vài thanh rào sắt rỉ sét đã bị bật gốc một nửa, từ đó một công trình phụ xấu xí từng là phòng giải phẫu xác chết (vào thời của vị đại bác sĩ từng thế chấp ngôi nhà cho chú tôi) đang trân trân nhìn lại.
Chúng tôi luôn thức dậy rất sớm, nên vào thời điểm đó trong năm, chúng tôi ăn sáng dưới ánh nến. Khi tôi bước vào phòng, chú tôi vì quá lạnh nên người co rúm lại, ngồi thụp bên trong chiếc ghế bành ẩn sau ngọn nến mập mờ đến nỗi tôi chẳng nhìn thấy ông cho đến khi đã đứng sát chiếc bàn.
Khi tôi giơ tay ra với ông, ông liền chộp lấy cây gậy của mình (vì tàn tật, ông luôn chống gậy đi lại trong nhà), giáng cho tôi một cú đòn, và quát: "Đồ ngu!"
"Thưa chú," tôi đáp lại, "con không ngờ chú lại nổi giận đến thế." Quả thực tôi không hề ngờ tới, dù ông vốn là một lão già khắc nghiệt và hay nổi nóng.
"Mày không ngờ ư!" lão nói; "mày đã bao giờ biết dự tính điều gì chưa? Mày đã bao giờ biết tính toán hay nhìn xa trông rộng chưa, cái đồ khốn nạn đáng khinh bỉ này?"
"Những lời này nặng nề quá đấy, thưa chú!"
"Nặng nề á? Chỉ đáng dùng làm lông ngỗng để ném vào một tên ngốc như mày thôi," lão nói. "Này! Betsy Snap! Lại đây nhìn mặt nó xem nào!"
Betsy Snap là một người đàn bà già nua, nhăn nheo, mặt mày khó đăm đăm, ngả vàng – người hầu duy nhất trong nhà chúng tôi – lúc nào cũng bận rộn vào tầm sáng thế này trong việc xoa bóp chân cho chú tôi. Khi chú tôi ra lệnh cho bà ta nhìn tôi, lão tóm lấy đỉnh đầu bà ta bằng đôi tay gầy guộc khi bà đang quỳ bên cạnh, rồi quay mặt mụ ta về phía tôi. Một ý nghĩ vô thức liên kết cả hai người bọn họ với Phòng Giải Phẫu, hệt như những gì chắc hẳn đã từng diễn ra vào thời vị bác sĩ nọ, chợt lướt qua tâm trí tôi giữa lúc lòng đang đầy lo âu.
"Nhìn cái thứ ẻo lả sướt mướt kìa!" chú tôi nói. "Nhìn cái đồ bấy bì kìa! Đây là cái tên quý ông mà thiên hạ đồn đại là chẳng làm kẻ thù của ai ngoài chính mình đây. Đây là cái tên quý ông không biết mở miệng nói từ 'không' là gì. Đây là cái tên quý ông đang làm ăn phát đạt đến mức vừa ngày mốt đã phải rước thêm một gã đối tác về chung thuyền. Đây là cái tên quý ông chuẩn bị cưới một ả vợ rỗng túi, và rơi vào tròng của những mụ đàn bà đĩ điếm đang lăm le nhòm ngó tài sản chờ tôi chết!"
Lúc đó, tôi mới thấm thía cơn thịnh nộ của chú tôi lớn nhường nào; bởi vì nếu không phải vì giận đến mức gần như mất trí thì ông sẽ chẳng bao giờ thốt ra cái từ cuối cùng ấy, một từ mà ông căm ghét đến mức chưa từng bao giờ thốt ra hay dám ám chỉ trước mặt ông vì bất kỳ lý do gì.
"Chờ tôi chết," lão lặp lại, như thể đang thách thức tôi bằng cách thách thức chính sự ghê tởm của lão đối với từ đó. "Chờ tôi chết – chết – Chết! Nhưng tao sẽ làm cho cái đám mưu tính chúng mày vỡ mộng. Hãy nuốt miếng ăn cuối cùng dưới mái nhà này đi, cái đồ thảm hại, và mong cho nó nghẹn cổ họng mày luôn đi!"
Bạn có thể tưởng tượng được rằng tôi chẳng còn mấy hứng thú với bữa sáng được mời gọi bằng những lời lẽ như thế; nhưng tôi vẫn ngồi vào chỗ quen thuộc của mình. Tôi hiểu rằng từ nay về sau mình đã bị chú ruột từ mặt; dẫu vậy tôi vẫn có thể chịu đựng điều đó một cách nhẹ nhàng vì đã chiếm trọn trái tim của Christiana.
Ông cạn sạch bát cháo bánh mì như mọi khi, chỉ có điều ông ôm nó vào lòng với chiếc ghế quay lưng lại chiếc bàn nơi tôi đang ngồi. Khi ăn xong, ông cẩn thận dập tắt ngọn nến; và ánh ngày xám xịt, lạnh lẽo, ảm đạm liền rọi vào chúng tôi.
"Bây giờ, thưa cậu Michael," lão nói, "trước khi chúng ta đường ai nấy đi, tôi muốn có vài lời với mấy mẹ con nhà đó trước mặt cậu."
"Tùy ý chú thôi ạ," tôi đáp; "nhưng chú đã tự lừa dối mình, và đối xử bất công với chúng con một cách tàn nhẫn, nếu chú cho rằng có bất kỳ thứ tình cảm vụ lợi nào chi phối bản giao kèo này ngoài một tình yêu thuần khiết, vô tư và trung thủy."
Đối lại, ông chỉ nhát gừng: "Mày nói láo!" và không thốt thêm một lời nào khác.
Chúng tôi vượt qua lớp tuyết tan dở và cơn mưa buốt giá để đến ngôi nhà nơi Christiana và mẹ nàng sinh sống. Chú tôi thừa biết rõ nơi này. Họ đang ngồi ăn sáng và vô cùng ngạc nhiên khi thấy chúng tôi xuất hiện vào giờ đó.
"Chào bà," chú tôi nói với người mẹ. "Chắc bà cũng đoán được mục đích chuyến viếng thăm của tôi rồi chứ, thưa bà. Tôi nghe nói có cả một bầu trời tình yêu thuần khiết, vô tư và trung thủy đang được cất giấu ở đây. Tôi rất vui được mang đến mọi thứ nó còn thiếu để hoàn thiện nó. Tôi mang đến cho bà một cậu con rể, thưa bà – và cho cô đây một người chồng, thưa cô. Vị quý ông này hoàn toàn xa lạ đối với tôi, nhưng tôi xin chúc phúc cho cuộc ngã giá khôn ngoan của hắn."
Lão gầm gừ với tôi khi bước ra cửa, và từ đó tôi không bao giờ gặp lại ông nữa.
Hoàn toàn là một sự hiểu lầm (người họ hàng nghèo tiếp lời) khi cho rằng người yêu dấu Christiana của tôi, vì quá nghe lời và chịu ảnh hưởng từ mẹ, đã kết hôn với một người đàn ông giàu có, kẻ mà vết bùn từ bánh xe ngựa thường bị hất lên người tôi trong những thay đổi thời thế này mỗi khi nàng đi ngang qua. Không, không hề. Nàng đã kết hôn với tôi.
Sở dĩ chúng tôi đi đến hôn nhân sớm hơn dự định là vì thế này. Tôi thuê một căn trọ đạm bạc, chắt chiu từng cắc và lên kế hoạch vì nàng, thì vào một ngày nọ, nàng trò chuyện với tôi bằng một vẻ đầy khẩn khoản:
"Anh Michael thân yêu của em, em đã trao trọn trái tim cho anh. Em đã nói rằng em yêu anh, và em đã thề nguyện sẽ làm vợ anh. Em hoàn toàn thuộc về anh qua mọi biến cố thăng trầm cứ như thể chúng ta đã thành vợ thành chồng từ ngày những lời đó thốt lên giữa đôi ta. Em hiểu rõ anh, và biết rằng nếu chúng ta bị chia cắt và mối lương duyên này đứt đoạn, toàn bộ cuộc đời anh sẽ bị bao trùm bởi bóng tối, và tất cả những gì vốn dĩ có thể trở nên mạnh mẽ hơn trong tính cách anh nhờ cuộc đấu tranh với dòng đời lúc đó sẽ suy yếu đi chỉ còn là cái bóng của chính nó mà thôi!"
"Chúa phù hộ anh, Christiana!" tôi nói. "Em nói đúng."
"Michael!" nàng nói, đặt tay tôi vào lòng bàn tay nàng với tất cả sự tận tụy của một trinh nữ, "chúng ta đừng xa cách nhau nữa. Chỉ cần em nói rằng em có thể sống sung túc bằng những gì anh có, và em thừa hiểu là anh đang hạnh phúc. Em nói điều đó từ tận đáy lòng. Đừng một mình đấu tranh nữa; hãy cùng nhau phấn đấu. Anh Michael thân yêu của em, thật không phải khi em cứ giấu giếm anh những điều anh không ngờ tới, nhưng lại đang dằn vặt cả cuộc đời em. Mẹ em: chẳng màng đến việc những gì anh đã mất là vì em, và dựa trên lời cam kết đức tin của em; bà một mực hướng về sự giàu sang, và ép gả em cho một mối khác, khiến đời em chìm trong đau khổ. Em không thể chịu đựng nổi điều này, bởi chịu đựng nó đồng nghĩa với việc phản bội lại anh. Em thà cùng anh chia ngọt sẻ bùi còn hơn đứng nhìn từ xa. Em chẳng cần mái nhà nào tốt hơn những gì anh có thể cho em. Em biết rằng anh sẽ vươn lên và lao động với một lòng dũng cảm cao cả hơn nếu em hoàn toàn thuộc về anh, vậy hãy để điều đó xảy ra vào lúc anh muốn!"
Quả thực ngày hôm đó tôi đã vô cùng hạnh phúc, và một thế giới mới đã mở ra trước mắt tôi. Chúng tôi kết hôn chỉ chớp nhoáng sau đó, và tôi đưa vợ về mái ấm hạnh phúc của mình. Đó chính là khởi nguồn của mái ấm mà tôi vừa nhắc tới; Lâu đài mà chúng tôi đã chung sống từ đó cho đến nay cũng bắt đầu từ thời điểm ấy. Tất cả các con của chúng tôi đều cất tiếng khóc chào đời ở đó. Đứa con đầu lòng của chúng tôi – nay đã lập gia đình – là một bé gái, chúng tôi đặt tên nó là Christiana. Con trai của nó giống bé Frank đến mức tôi chẳng phân biệt nổi đứa nào với đứa nào.
Ấn tượng chung về cách đối xử của người cộng sự đối với tôi cũng hoàn toàn sai lầm. Anh ấy không hề tỏ ra lạnh nhạt với tôi, coi tôi như một kẻ khờ khạo kém cỏi, khi tôi và chú tôi cãi vã đến mức đoạn tuyệt; anh ấy cũng chẳng hề dần dà thâu tóm công việc kinh doanh rồi tìm cách chèn ép tôi ra rìa. Ngược lại, anh ấy đối xử với tôi bằng tất cả sự tin cậy và lòng dạ ngay thẳng cao cả nhất.
Mọi chuyện giữa chúng tôi diễn ra theo chiều hướng thế này: Vào ngày tôi cắt đứt quan hệ với chú ruột, thậm chí còn trước cả khi những chiếc va-li của tôi được chuyển đến phòng giao dịch (chúng được ông gửi theo sau, mà tôi phải tự trả tiền cước xe), tôi đã đi xuống phòng làm việc của chúng tôi, nằm ngay trên chiếc cầu tàu nhỏ hướng ra sông; và ở đó tôi kể cho John Spatter nghe mọi chuyện đã xảy ra. John không hề đáp lại rằng những người họ hàng già giàu có là những thực tế rành rành, còn tình yêu và tình cảm chỉ là những thứ hảo huyền viển vông. Anh ấy đã nói với tôi thế này:
"Michael," John bảo, "chúng ta từng học chung trường, và tôi thường có tài xoay sở để tiến xa hơn cậu cũng như tạo dựng được danh tiếng tốt hơn."
"Cậu đúng là thế, John," tôi đáp.
"Dù cho," John tiếp lời, "tôi từng mượn sách của cậu rồi làm mất; mượn tiền tiêu vặt của cậu mà không bao giờ trả; dụ cậu mua lại những con dao bị hỏng của tôi với giá cao hơn cả giá tôi mua mới; và bắt cậu nhận tội thay cho những ô cửa kính do tôi đập vỡ."
"Toàn là chuyện không đáng nhắc tới, John Spatter," tôi nói, "nhưng quả thực là có thật."
"Khi cậu mới gầy dựng công việc kinh doanh non trẻ này, cái nghề đang hứa hẹn phát đạt vô cùng," John tiếp tục, "tôi đã tìm đến cậu trong cơn khát khao bất kỳ công việc gì, và cậu đã nhận tôi làm thư ký."
"Vẫn là chuyện không đáng nhắc tới, John Spatter thân mến của tôi," tôi đáp; "vẫn hoàn toàn là sự thật."
"Và nhận thấy tôi có cái đầu bén nhạy trong kinh doanh, lại thực sự hữu dụng cho công việc, cậu đã không đành lòng giữ tôi ở cái chức vụ đó, và cho rằng đó là một hành động công bằng khi sớm đưa tôi lên làm đối tác."
"Lại càng ít đáng nhắc tới hơn bất kỳ tiểu tiết nào khác mà cậu vừa khơi lại, John Spatter ạ," tôi bảo; "bởi vì tôi đã và đang thấu hiểu những thế mạnh của cậu cũng như những điểm yếu của chính mình."
"Giờ thì, người bạn hiền của tôi," John nói, luồn tay kéo cánh tay tôi vào tay anh ấy, như thói quen thuở còn cất bước tới trường; trong khi ngoài khung cửa sổ phòng làm việc của chúng tôi – vốn được thiết kế hình vòm cong giống như cửa sổ đuôi tàu – có hai con tàu đang lững lờ xuôi dòng theo con nước lớn, tựa như John và tôi lúc bấy giờ cũng đang cùng nhau giương buồm ra khơi trên chuyến hải trình cuộc đời bằng cả niềm tin tưởng và phó thác; "dưới những hoàn cảnh thân tình này, chúng ta hãy có một sự thấu hiểu rạch ròi giữa đôi bên. Cậu quá dễ dãi, Michael ạ. Cậu chẳng làm kẻ thù của ai ngoài chính bản thân mình. Nếu tôi đi loan truyền cái tiếng xấu hại người đó khắp các mối quan hệ của chúng ta, kèm theo một cái nhún vai, một cái lắc đầu và một tiếng thở dài; và nếu tôi lại còn lợi dụng lòng tin mà cậu đặt nơi tôi—"
"Nhưng cậu sẽ chẳng bao giờ lợi dụng nó đâu, John," tôi ngắt lời.
"Không bao giờ!" anh ấy khẳng định; "nhưng tôi đang đặt giả thiết thôi – ý tôi là, nếu tôi lại còn lạm dụng lòng tin ấy bằng cách ém nhẹm một mảng việc chung của chúng ta, rồi phơi bày mảng việc khác ra ánh sáng, rồi lại mờ ảo che đậy mảng việc khác nữa, cứ thế mãi, thì tôi sẽ ngày càng củng cố được thế lực của mình, đồng thời làm suy yếu sự yếu kém của cậu từng ngày, cho đến khi cuối cùng tôi thấy mình đang hiên ngang trên con đường dẫn tới sự giàu sang, còn cậu thì bị bỏ lại phía sau trên một cánh đồng hoang vu nào đó, lạc lối cách xa cả dặm trường."
"Đúng thế thật," tôi nói.
"Để ngăn chặn điều này, Michael," John Spatter nói, "hoặc dẫu chỉ là một chút xíu khả năng nhỏ nhoi xảy ra điều đó, chúng ta phải hoàn toàn cởi mở với nhau. Không được phép giấu giếm bất cứ điều gì, và chúng ta chỉ được phép có chung một lợi ích."
"John Spatter thân mến của tôi," tôi cam đoan với anh ấy, "đó chính xác là những gì tôi muốn."
"Và khi cậu quá ư dễ dãi," John tiếp lời, gương mặt bừng sáng lên tình bằng hữu, "cậu phải cho phép tôi ngăn cản không để ai lợi dụng điểm yếu đó trong bản tính của cậu; cậu không được mong đợi tôi hùa theo tính đó đâu đấy—"
"John Spatter thân mến," tôi xen vào, "tôi đâu có mong cậu hùa theo nó. Tôi muốn sửa chữa nó cơ mà."
"Và tôi cũng vậy," John nói.
"Chính xác!" tôi kêu lên. "Cả hai chúng ta đều hướng tới cùng một đích đến; và cùng nhau chí tình tìm kiếm nó, hoàn toàn tin tưởng lẫn nhau, chỉ có chung một lợi ích, thì sự hợp tác của chúng ta sẽ vô cùng thịnh vượng và hạnh phúc."
"Tôi chắc chắn là như thế!" John Spatter đáp lời. Và chúng tôi bắt tay nhau vô cùng thắm thiết.
Tôi đưa John về Lâu đài của mình, và chúng tôi đã có một ngày vui vẻ tuyệt vời. Việc hợp tác kinh doanh của chúng tôi phất lên trông thấy. Người bạn kiêm cộng sự của tôi đã bù đắp những gì tôi còn thiếu, đúng như tôi từng tiên đoán, và qua việc cải thiện cả công việc lẫn bản thân tôi, anh ấy đã đáp đền xứng đáng cho bất kỳ sự nâng đỡ nào mà tôi từng dành cho anh thuở bước chân vào đời.
(Người họ hàng nghèo nói, mắt đăm đăm nhìn vào lò sưởi trong lúc chậm rãi xoa hai tay) Tôi không phải là kẻ quá giàu có, bởi tôi chưa từng màng tới điều đó; nhưng tôi có đủ, và vượt lên trên mọi nhu cầu cũng như nỗi lo toan vừa phải. Lâu đài của tôi không phải là một chốn lộng lẫy xa hoa, nhưng lại vô cùng ấm cúng, mang bầu không khí đầm ấm, vui tươi, và là một bức tranh thu nhỏ hoàn hảo về Mái ấm Gia đình.
Đứa con gái lớn của chúng tôi, trông rất giống mẹ nó, đã kết hôn với cậu con trai trưởng của John Spatter. Hai gia đình chúng tôi gắn kết khăng khít với nhau bằng cả những mối thâm tình khác nữa. Thật là tuyệt vời biết bao vào mỗi buổi tối, khi tất cả chúng tôi tề tựu đông đủ bên nhau – điều đó vẫn thường xuyên xảy ra – và khi John cùng tôi ôn lại chuyện xưa, cùng nhắc về cái lợi ích duy nhất đã luôn gắn kết chúng tôi từ trước đến nay.
Trong Lâu đài của mình, thực sự tôi chẳng biết sự cô đơn là gì. Lúc nào cũng có vài đứa con hoặc đứa cháu quẩn quanh bên tôi, và giọng ca trẻ trung của dòng dõi tôi cất lên thật ngọt ngào – ôi, ngọt ngào làm sao – biết nhường nào khi được lắng nghe. Người vợ vô cùng yêu dấu và tận tụy của tôi, người luôn chung thủy, luôn yêu thương, luôn nâng đỡ, vực dậy và vỗ về tôi, chính là món phước lành vô giá trong ngôi nhà tôi; từ nàng mà mọi phước lành khác đơm hoa kết trái. Gia đình chúng tôi khá có khiếu âm nhạc, và khi Christiana thấy tôi bất chợt mệt mỏi hay chán nản, nàng sẽ rón rén đến bên cây đàn piano và cất lên một giai điệu dịu dàng mà nàng từng hát thuở chúng tôi mới đính hôn. Tôi là một gã đàn ông yếu đuối đến mức không tài nào chịu được khi nghe giai điệu ấy cất lên từ bất kỳ đâu khác. Bọn họ từng tấu nó một lần ở Nhà hát, khi tôi ở đó cùng bé Frank; và đứa trẻ đã ngỡ ngàng thốt lên rằng: "Cậu Michael ơi, những giọt nước mắt nóng hổi nào đang rơi trên tay cháu thế này!"
Lâu đài của tôi là thế đấy, và những chi tiết thực sự về cuộc đời tôi được lưu giữ tại đó cũng là như vậy. Tôi vẫn thường đưa bé Frank về nhà mình chơi. Thằng bé rất được chào đón bởi các cháu tôi, và chúng chơi đùa cùng nhau. Vào thời điểm này trong năm – mùa Giáng sinh và Năm mới – tôi hiếm khi rời khỏi Lâu đài của mình. Bởi vì những hoài niệm của mùa lễ hội dường như níu giữ tôi ở lại đó, và những bài học của mùa lễ hội dường như đang dạy tôi rằng ở đó là tốt nhất.
"Và Lâu đài ấy là..." một giọng nói trầm ấm, điềm đạm vang lên giữa đám đông.
"Vâng. Lâu đài của tôi," người họ hàng nghèo vừa nói vừa lắc đầu nhìn vào đống lửa, "nằm trên Không trung. John, người chủ nhà kính mến của chúng ta đã phác họa chính xác vị trí của nó. Lâu đài của tôi nằm trên Không trung! Tôi xin hết chuyện. Xin vui lòng chuyển lượt kể tiếp theo cho người khác?"