Hầu như ai trong chúng ta cũng từng trải qua quãng thời gian mà ngày Lễ Giáng Sinh, ôm trọn lấy thế giới nhỏ bé của chúng ta tựa như một chiếc nhẫn thần kỳ, không bỏ sót bất kỳ điều gì khiến ta phải mong ngóng hay tìm kiếm; kết nối mọi niềm vui, tình cảm và hy vọng gia đình lại với nhau; quy tụ mọi thứ và mọi người quanh đống lửa hồng đêm Giáng Sinh; và tô điểm cho bức tranh nhỏ bé đang ngời sáng trong đôi mắt trẻ thơ đầy ngây thơ của chúng ta trở nên trọn vẹn.
Rồi có lẽ, thời gian thấm thoát thoi đưa, khoảnh khắc ấy chẳng mấy chốc qua đi khi tâm trí chúng ta vượt qua ranh giới chật hẹp ấy; khi có một bóng hình nào đó (mà ta khi ấy tưởng chừng vô cùng thân thương, tuyệt mỹ và hoàn hảo tuyệt đối) còn thiếu để niềm hạnh phúc được trọn vẹn; khi chính chúng ta cũng cảm thấy mình còn thiếu vắng (hoặc ta nghĩ vậy, và điều đó cũng có ý nghĩa tương tự) bên lò sưởi Giáng Sinh nơi bóng hình ấy đang ngồi; và khi chúng ta lồng ghép tên của người ấy vào mọi vòng hoa và dải lụa của cuộc đời mình.
Đó là khoảng thời gian cho những mùa Giáng Sinh kỳ ảo rực rỡ, vốn đã rời xa ta từ lâu, nay lại hiện lên mờ ảo sau cơn mưa mùa hạ ở những rìa nhạt nhòa nhất của chiếc cầu vồng! Đó là khoảng thời gian để tận hưởng một cách thiêng liêng những điều sắp xảy ra, rồi chẳng bao giờ thành hiện thực, thế nhưng lại vô cùng chân thật trong niềm hy vọng quả quyết của chúng ta đến mức giờ đây, thật khó để nói rằng những hiện thực đạt được sau đó lại mạnh mẽ hơn thế biết nhường nào!
Sao cơ! Phải chăng mùa Giáng Sinh ấy chưa bao giờ thực sự đến, khi chúng ta và viên ngọc vô giá là lựa chọn thuở trẻ của mình được đón nhận — sau những cuộc hôn nhân hạnh phúc nhất dẫu hoàn toàn bất khả thi — bởi hai gia đình vốn từng xem nhau như kẻ thù không đội trời chung vì chúng ta?
Khi những người anh em, chị em dâu từng tỏ ra khá lạnh nhạt với chúng ta trước khi mối quan hệ ấy được thiết lập, bỗng lại vô cùng cưng chiều chúng ta, và khi các bậc sinh thành ban cho chúng ta những nguồn thu nhập vô tận? Phải chăng bữa tối Giáng Sinh ấy chưa bao giờ thực sự diễn ra, để rồi sau đó chúng ta đứng lên, hào hiệp và đầy hùng biện bày tỏ lòng kính trọng đối với đối thủ cũ đang có mặt trong buổi tiệc, ngay tại đó trao nhau tình bạn cùng sự tha thiết bỏ qua lỗi lầm, và vun đắp một mối thâm tình chẳng gì sánh kịp trong sử sách Hy Lạp hay La Mã, kéo dài cho đến cuối đời? Phải chăng chính đối thủ ấy từ lâu đã nguội lạnh tâm tình với viên ngọc vô giá nọ, rồi kết hôn vì tiền và trở thành kẻ cho vay nặng lãi? Hơn hết thảy, liệu giờ đây chúng ta có thực sự nhận ra rằng có lẽ bản thân đã phải chịu cảnh bất hạnh biết bao nếu giành được và đeo lấy viên ngọc ấy, và rằng không có cô ấy bên cạnh lại là điều tốt hơn cho chúng ta?
Mùa Giáng Sinh mà khi ấy chúng ta vừa lập nên biết bao chiến công vang dội; khi chúng ta được tung hô khải hoàn đến một nơi nào đó vì đã làm được một việc lớn lao và cao cả; khi chúng ta giành được một danh vị vinh quang và cao quý, rồi trở về nhà trong tiếng reo hò đón chào giữa muôn vàn giọt nước mắt hạnh phúc — liệu có khi nào mùa Giáng Sinh ấy vẫn chưa hề đến?
Và phải chăng cuộc đời chúng ta ở đây, dẫu ở mức độ tuyệt vời nhất, lại được tạo dựng theo cách mà khi dừng chân trên hành trình tại một cột mốc đáng chú ý như ngày sinh nhật vĩ đại này, chúng ta nhìn lại những điều chưa từng có, một cách tự nhiên và đầy trang nghiêm chẳng kém gì những gì đã xảy ra và trôi qua, hay những gì đã xảy ra và vẫn còn hiện hữu? Nếu là như vậy, và có vẻ như thực sự là vậy, liệu chúng ta có phải đi đến kết luận rằng cuộc đời chẳng khá hơn một giấc mơ là bao, và chẳng đáng bõ công cho những yêu thương cùng những đấu tranh mà chúng ta dồn nén vào đó chăng?
Không! Xin chớ để thứ triết lý lệch lạc ấy vấy bẩn chúng ta, hỡi bạn đọc thân thiết, vào ngày Lễ Giáng Sinh! Nguyện cho tinh thần Giáng Sinh — thứ tinh thần của sự hữu ích thiết thực, sự kiên trì, lòng tận tụy vui vẻ, sự tử tế và lòng bao dung — càng thêm gần gũi và gắn bó với trái tim chúng ta biết bao! Chính ở những đức tính cao đẹp sau cùng ấy, chúng ta đang, hoặc đáng lẽ phải được, tiếp thêm sức mạnh bởi những hoài bão chưa thành của tuổi trẻ; bởi nào ai dám nói rằng chúng không phải là những người thầy dạy chúng ta biết đối xử dịu dàng ngay cả với những hư vô mong manh trên cõi đời này!
Do đó, khi tuổi đời ngày một cao, mong chúng ta hãy biết ơn hơn nữa vì vòng tròn của những mối liên kết Giáng Sinh và những bài học mà chúng mang lại ngày càng mở rộng! Mong chúng ta hãy chào đón từng người trong số chúng ấy, và hiệu triệu họ về chiếm lấy vị trí của mình bên ngọn lửa Giáng Sinh.
Chào mừng những hoài bão xưa cũ, những sinh linh lấp lánh của trí tưởng tượng nồng nhiệt, hãy đến với chốn nương náu dưới bóng cây ô-rê! Chúng ta hiểu rõ các ngươi, và vẫn chưa sống lâu hơn tuổi thọ của các ngươi đâu. Chào mừng những dự án thuở trước và những tình yêu cũ, dẫu có mong manh đến đâu, hãy tìm về những góc nhỏ giữa những ánh lửa bền bỉ hơn đang bùng cháy quanh ta. Chào mừng tất cả những gì từng chân thật trong trái tim chúng ta; và vì sự nhiệt thành đã biến các ngươi thành hiện thực, xin tạ ơn Trời Cao! Giờ đây, chúng ta có còn xây dựng những lâu đài Giáng Sinh trên không trung nữa chăng? Xin hãy để những suy nghĩ của chúng ta, đang dập dờn như bầy bướm giữa muôn đóa hoa thơ trẻ này, làm chứng nhân! Trước mắt cậu bé kia, một Tương Lai đang mở ra, rực rỡ hơn bất cứ điều gì chúng ta từng chứng kiến trong thời kỳ lãng mạn thuở hồng hoang, nhưng rực rỡ bởi danh dự và chân lý. Xung quanh chiếc đầu nhỏ bé với những lọn tóc vàng óng ả đang cuộn xoắn ấy, những nàng tiên đang nô đùa, xinh xắn và nhẹ nhàng biết bao, tựa như khi tay Thần Thời Gian chưa với tới chiếc lưỡi hái để xén đi những lọn tóc của mối tình đầu. Trên khuôn mặt của một bé gái khác ở gần đó — điềm tĩnh hơn nhưng mỉm cười rạng rỡ — một khuôn mặt nhỏ bé bình yên và mãn nguyện, chúng ta thấy rõ hai chữ Gia Đình được khắc họa nên. Tỏa sáng từ từ khóa ấy, tựa như những tia sáng phát ra từ một vì sao, chúng ta thấy được rằng, khi những ngôi mộ của chúng ta đã rêu phong cũ kỹ, những niềm hy vọng khác ngoài chúng ta vẫn đang xanh tươi, những trái tim khác ngoài chúng ta vẫn đang rung động; cách thức khác được san bằng; biết bao hạnh phúc khác đang nở rộ, chín muồi và tàn phai — à không, nào phải tàn phai, bởi vì những mái ấm khác và những đoàn trẻ thơ khác, hiện chưa hình thành cũng chẳng biết bao đời nữa mới tới, vẫn đang vươn lên, nở hoa và chín muồi cho đến tận cùng muôn thuở!
Chào mừng vạn vật! Chào mừng tất cả, từ những gì đã qua, cho đến những gì chưa từng có, và những gì chúng ta hy vọng sẽ thành hiện thực, hãy đến với chốn nương náu dưới bóng cây ô-rê, đến với những vị trí quanh đống lửa Giáng Sinh, nơi những gì tồn tại đều rộng mở tâm hồn! Nơi bóng tối kia, liệu chúng ta có thấy bóng dáng gương mặt của một kẻ thù đang lén lút chen vào ánh lửa chăng? Vào ngày Giáng Sinh, chúng ta thực sự tha thứ cho hắn! Nếu tổn hại hắn từng gây ra có thể dung thứ cho sự hiện diện ấy, hãy để hắn bước đến đây và nhận lấy chỗ ngồi của mình. Còn nếu không thể, dẫu thật đáng tiếc, xin hãy để hắn rời đi, với sự đảm bảo rằng chúng ta sẽ chẳng bao giờ hãm hại hay buộc tội hắn.
Vào ngày này, chúng ta không khép cửa trước Bất Cứ Ai!
“Khoan đã,” một giọng nói khẽ vang lên. “Không ai cả ư? Hãy suy nghĩ lại đi!”
“Vào ngày Giáng Sinh, chúng ta sẽ không khép cửa trước lò sưởi của mình, dẫu chỉ là một ai.”
“Không phải cái bóng của một Thành Phố bao la nơi những chiếc lá khô đang rụng đầy sâu thẳm đó sao?” giọng nói đáp lại. “Không phải cái bóng đang bao trùm cả quả địa cầu đó sao? Không phải cái bóng của Thành Phố Người Chết đó sao?”
Ngay cả điều đó cũng không. Trong số tất cả các ngày trong năm, vào ngày Giáng Sinh, chúng ta sẽ hướng gương mặt mình về phía Thành Phố ấy và từ những đoàn quân tĩnh lặng nơi đó, đưa những người ta yêu thương trở về giữa chúng ta. Hỡi Thành Phố của Người Chết, nhân danh đấng thánh mà chúng ta tụ họp lại vào lúc này, và trước Sự Hiện Diện đang ngự trị giữa chúng ta theo lời hứa, chúng ta sẽ đón nhận, chứ không xua đuổi, những người thân yêu thuộc về ngươi!
Phải. Chúng ta có thể ngắm nhìn những đứa trẻ thiên thần ấy đang sà xuống, thật trang nghiêm, thật đẹp đẽ giữa những đứa trẻ phàm trần bên đống lửa, và có thể chịu đựng được ý nghĩ về cách chúng rời xa chúng ta. Vô tình tiếp đón các thiên thần mà không hề hay biết, như các Tổ Phù từng làm, những đứa trẻ hồn nhiên không hề ý thức được các vị khách của mình; thế nhưng chúng ta có thể nhìn thấy họ — có thể nhìn thấy một cánh tay rạng ngời ôm lấy chiếc cổ thân thương nào đó, tựa như đang có sự cám dỗ lôi kéo đứa trẻ ấy rời đi. Giữa những hình hài thiên giới ấy có một người, một cậu bé bất hạnh tật nguyền trên trần gian, giờ đây mang một vẻ đẹp huy hoàng, người mà người mẹ sắp khuất từng thổ lộ rằng bà vô cùng đau lòng khi phải để cậu ở lại đây một mình, trong suốt ngộ nhỡ bao nhiêu năm tháng trôi qua trước khi cậu có thể đến với bà — bởi cậu hãy còn quá bé nhỏ. Thế nhưng cậu đã ra đi thật nhanh, được ôm ấp trên bộ ngực mẹ, và giờ đây được chính tay mẹ dắt đi.
Có một thiếu niên dũng cảm, đã ngã xuống nơi xứ xa, trên bãi cát bỏng cháy dưới vầng thái dương thiêu đốt, và trăn trối rằng: “Hãy nhắn với những người ở nhà, bằng tất cả tình yêu thương cuối cùng của con, rằng con ao ước biết bao được ôm hôn họ dù chỉ một lần, nhưng con đã ra đi trong thanh thản và đã làm tròn bổn phận của mình!” Hoặc có một người khác, mà người ta đã đọc bên tai anh những lời rằng: “Do đó, chúng ta phó thác thể xác anh cho lòng đại dương sâu thẳm,” rồi cứ thế giao phó anh cho vùng biển cô độc và tiếp tục giương buồm lên đường. Hay có một người khác, đã nằm xuống giấc ngàn thu trong bóng tối mịt mùng của những cánh rừng đại ngàn, để rồi trên mặt đất này, chẳng bao giờ tỉnh giấc nữa. Ồ, há họ chẳng thể từ cát bụi, từ biển khơi và từ chốn rừng sâu được đưa trở về nhà vào một thời khắc như thế hay sao!
Có một thiếu nữ thân thương — suýt chút nữa đã trưởng thành — nhưng mãi mãi chẳng bao giờ thành thiếu nữ — người đã mang đến một mùa Giáng Sinh tang tóc trong một ngôi nhà ngập tràn niềm vui, rồi bước đi trên con đường mịt mờ không lối về chốn Thành Phố tĩnh lặng. Chúng ta có còn nhớ đến nàng, khi đã kiệt sức, thầm thì những lời chẳng thể nghe rõ, rồi chìm vào giấc ngủ ngàn thu vì quá đỗi mỏi mệt hay không? Ồ, hãy ngắm nhìn nàng giờ đây! Ồ, hãy nhìn vào vẻ đẹp, sự bình yên, tuổi trẻ vĩnh cửu và hạnh phúc của nàng! Con gái của ông Gia-rô từng được gọi hồi sinh để rồi lại chết đi; nhưng nàng, may mắn hơn thế, đã lắng nghe chính tiếng gọi ấy cất lời với mình rằng: “Hãy trỗi dậy đến muôn đời!”
Chúng ta từng có một người bạn, người đã đồng hành cùng ta từ thuở thiếu thời, người mà ta từng thường xuyên hình dung về những đổi thay sắp đến trong cuộc đời, và vui vẻ tưởng tượng xem chúng ta sẽ cất lời, sẽ bước đi, sẽ suy nghĩ và sẽ trò chuyện ra sao khi chúng ta về già. Nơi ở được định sẵn cho anh trong Thành Phố của Người Chết đã tiếp nhận anh khi tuổi đời đang độ xuân xanh. Lẽ nào anh lại bị gạt bỏ khỏi ký ức Giáng Sinh của chúng ta? Lẽ nào tình cảm của anh lại từng loại trừ chúng ta như thế? Hỡi người bạn đã mất, đứa trẻ đã mất, đấng sinh thành đã mất, chị em, anh em, chồng, vợ đã mất, chúng ta sẽ không ruồng bỏ các bạn như thế! Các bạn sẽ vẫn giữ những vị trí trân quý trong trái tim Giáng Sinh và bên lò sưởi Giáng Sinh của chúng ta; và trong mùa lễ hội của niềm hy vọng bất diệt, vào ngày sinh thần của lòng thương xót vĩnh hằng, chúng ta sẽ không khép cửa trước Bất Cứ Ai!
Mặt trời mùa đông đang lặn dần trên phố thị và làng quê; trên mặt biển, nó vẽ nên một con đường ửng hồng, tựa như dấu chân Thần Thánh vẫn còn hằn mới trên làn nước. Thêm vài khoảnh khắc nữa, vầng thái dương chìm hẳn, màn đêm buông xuống, và những ánh đèn bắt đầu lấp lánh ở đằng xa. Sườn đồi bên kia thị trấn lan rộng vô định, và trong vòng tay yên bình của những hàng cây bao quanh ngọn tháp nhà thờ làng, những ký ức được khắc lên đá, được vun trồng bằng những loài hoa dại, lớn lên giữa thảm cỏ, đan cài với những nhành tầm xuân khiêm nhường quanh biết bao gò đất. Nơi phố thị và làng quê, những cánh cửa và khung cửa sổ đang đóng kín tránh gió sương, những khúc gỗ đang bốc cháy rực rỡ chất cao ngút ngàn, những gương mặt rạng rỡ niềm vui, tiếng vang âm nhạc trong trẻo từ những giọng ca. Nguyện cho mọi điều thô lỗ và tổn hại bị trục xuất khỏi những đền thờ của Thần Gia Đình, nhưng xin hãy để những ký ức ấy được chào đón với sự khích lệ đầy êm đềm! Chúng thuộc về thời gian cùng mọi sự xoa dịu và bình yên dung chứa của nó; thuộc về lịch sử đã tái hợp ngay cả trên cõi đời này giữa người sống và kẻ đã khuất; và thuộc về lòng nhân ái cùng sự lương thiện rộng lượng mà biết bao kẻ đã cố xé vụn thành muôn mảnh nhỏ nhoi.