Đảo Tahiti, xứ đàn ông thì lịch sự, đàn bà thì dịu dàng, uyển chuyển, xứ đẹp nhất, niềm nở nhất, đáng yêu nhất thế giới, thật là một phúc đạt.
Claude Farrère và Paul Chack.
Bateman Hunter trằn trọc, không ngủ được. Nửa tháng ở trên tàu từ Tahiti tới San Francisco, chàng suy nghĩ về câu chuyện chàng sẽ phải kể lại; và ba ngày nay ở trên xe lửa, chàng nhẩm trong đầu những tiếng chàng định dùng để kể. Bây giờ đây, chỉ còn vài giờ nữa tới Chicago, chàng đâm hoang mang. Lương tâm chàng vốn rất hay thắc mắc, lúc này không được yên. Chàng ngại đã không làm hết sức mình, mà vì danh dự chàng đáng lẽ phải làm ngoài sức mình kia. Chàng bị ý này ám ảnh: trong cái việc liên quan mật thiết tới chàng như vậy, có lẽ chàng đã để cho lòng tư lợi lấn át lòng hào hiệp. Ý muốn hi sinh đã gợi lên mạnh mẽ trong óc tưởng tượng của chàng tới nỗi bây giờ không thực hiện được ý ấy, chàng thấy chua chát như một ảo tưởng. Chàng giống một nhà từ thiện xây cất những nhà kiểu mẫu cho người nghèo, cốt để giúp họ mà lại hóa ra có lợi cho mình chứ. Cái lợi bất ngờ đó làm cho chàng thích thú thật đấy, nhưng chàng vẫn có cảm giác khó chịu rằng cái đức vị tha của chàng đã bị thương tổn ít nhiều. Bateman Hunter biết lương tâm của mình trong sạch nhưng không dám chắc rằng, khi kể chuyện lại cho Isabelle Longstaffe, chàng có thể không ngượng trước cặp mắt lạnh lùng soi mói của nàng. Cặp mắt đó nhìn xa mà thấy rõ. Nàng đo trình độ đạo đức của người khác theo tính cực kì ngay thẳng của nàng; và không có sự khiển trách nào nặng nề bằng thái độ nàng lạnh lùng im lặng trước một hành động không hợp với qui tắc nghiêm khắc của nàng. Nàng đã chê ai thì không bao giờ đổi ý nữa. Bateman quí nàng ở điểm ấy. Chàng yêu thân hình thon thon, cao cao, cái đầu ngửng lên có vẻ tự đắc kia nhưng yêu nhất là tâm hồn đẹp đẽ này. Tính tình ngay thẳng, rất trọng danh dự mà hiên ngang, nàng như tập hợp được theo ý chàng, tất cả những đức quí nhất của người đàn bà Mĩ. Có phần còn hơn vậy nữa: chàng cảm thấy cái tận thiện mĩ của nàng rất thích hợp với nơi nàng sinh sống; và chàng tin chắc rằng không một thị trấn nào khác trên thế giới có thể đào tạo được một thiếu nữ như vậy. Chàng thấy đau nhói trong lòng khi nghĩ rằng chàng chắc phải làm cho lòng tự ái của nàng bị tổn thương một cách chua xót; rồi nhớ tới Edouard Barnard, nỗi giận của chàng bừng bừng lên.
Chuyến xe lửa đã về Chicago, chàng mừng rỡ khi thấy những đường phố dài, hai bên là những ngôi nhà xám. Nghĩ tới khu State và Wabash ồn ào, trên lề chen chúc người qua lại, dưới đường xe cộ như mắc cửi, chàng không nén được nóng nảy nữa. Tới nhà rồi đây. Chàng mừng thầm đã được sinh trong thành phố quan trọng nhất của Mĩ. San Francisco có vẻ quê mùa, còn New York thì cổ hủ, tương lai của cả châu Mĩ, tùy sự phát triển kinh tế, mà Chicago, nhờ vị trí của thành phố và sinh lực của thị dân, sau này mới thực là kinh đô của nước Mĩ.
Vừa bước xuống sân ga, Bateman vừa nghĩ bụng “Mình hi vọng sống được tới lúc thấy nó thành thị trấn lớn nhất thế giới”.
Thân phụ chàng ra đón chàng. Thân ái bắt tay nhau xong, hai cha con ra khỏi ga; cả hai đều cao, mảnh dẻ, cân đối, nét mặt khắc khổ mà đẹp, môi mỏng. Chiếc xe hơi của ông Hunter đợi họ, Họ leo lên. Ông Hunter liếc thấy cặp mắt tự đắc, sung sướng của con khi chàng nhìn đường phố. Ông hỏi:
- Đi xa về, con mừng không?
- Dạ, mừng.
Chàng chăm chú nhìn cảnh náo nhiệt chung quanh. Ông Hunter cười cười bảo:
- Ở đây chắc có nhiều xe pháo hơn các đảo Nam Hải của con phải không? Ở đó con có thích không?
Bateman lặng thinh một lát, nét mặt đẹp đẽ, dễ cảm của chàng sa sầm lại. Sau cùng chàng đáp:
- Con không muốn nhắc tới anh ấy, ba.
- Tùy con. Hôm nay chắc má con sung sướng lắm.
Họ rời những đường phố đông nghẹt mà vô khu Loop. Rồi chiếc xe chạy theo bờ hồ, tới một ngôi nhà đồ sộ cất đúng theo kiểu lâu đài miền sông Loire mà ông Hunter đã cho xây mấy năm trước. Khi chỉ còn một mình trong phòng riêng, Bateman gọi một số điện thoại, chàng hồi hộp khi nhận ra tiếng người đáp. Chàng vui vẻ chào hỏi:
- Chị Isabelle đó hả, xin chào chị.
- Anh mới về, anh Bateman.
- Làm sao chị nhận ra được giọng nói của tôi?
- Mới vắng tiếng anh có bao lâu đâu. Với lại tôi mong anh mà.
- Bao giờ tôi lại thăm chị được?
- Nếu tối nay anh không bận gì thì mời anh lại dùng bữa với chúng tôi.
- Như vậy thì còn gì vui cho tôi hơn nữa.
- Chắc anh đem về nhiều tin tức lắm.
Chàng thấy trong giọng nói của nàng hình như có chút lo ngại. Chàng đáp:
- Vâng.
- Vậy tối nay kể cho tôi nghe. Chào anh.
Nàng đặt máy điện thoại xuống. Một người khác tất không đợi tới tối mà đòi biết ngay một tin quan hệ mật thiết với nàng như vậy. Bateman phục đức tự chủ đó: nghị lực, tư cách của nàng cao thật.
***
Suốt bữa tối, ngoài Isabelle và chàng ra chỉ có song thân nàng. Bateman nhận thấy nàng chỉ nói những chuyện xã giao, khiến chàng nghĩ tới thái độ của những hầu tước phu nhân ngồi dưới bóng máy chém mà vẫn đùa cợt hỏi những tin tức trong ngày trong khi biết rằng họ không được sống tới ngày hôm sau. Mà coi nét mặt thanh nhã kia, làn môi trên nhỏ nhắn quí phái với mớ tóc rậm hung hung kia, chàng nhớ tới các phu nhân thời xưa, dù không hiển nhiên thì cũng chắc là nàng thuộc huyết thống cao quí nhất của Chicago.
Khung cảnh phòng ăn thích hợp với vẻ đẹp mảnh mai của Isabelle vì ngôi nhà đó kiến trúc y hệt một dinh thự trên Kinh lớn ở Venise đã được nàng nhờ một người Anh chuyên về kiểu Louis XV trang trí giùm cho. Nàng hiểu biết rộng, lời lẽ văn hoa bóng bẩy mà không bao giờ nông nổi. Trong bữa ăn, nàng nói về buổi hòa nhạc nàng dự với thân mẫu ban chiều, về các cuộc diễn thuyết của một thi sĩ Anh, về tình hình chính trị và về một bức họa rất cổ mà thân phụ nàng mới mua được ở New York với giá 50.000 Mĩ kim. Nghe nàng nói chuyện, Bateman thấy phấn khởi. Chàng cảm thấy mình lại được trở về một thế giới văn minh, lịch sự, thanh nhã, và vài âm thanh đục đục trước kia chàng cố nén mà không bật, bây giờ bặt hẳn rồi, không còn làm rối lòng chàng nữa. Chàng thì thầm:
- Trở về Chicago, thích thật!
Ăn xong, Isabelle vừa bước ra khỏi phòng vừa nói với thân mẫu:
- Con dắt anh Bateman vô phòng của con, chúng con có nhiều chuyện với nhau.
Bà Longstaffe đáp:
- Ừ, xong rồi thì kiếm ba má ở trong phòng bà Du Barry[1].
Isabelle và Bateman lên lầu vô phòng riêng của nàng. Chàng có nhiều kỷ niệm đẹp về căn phòng ấy, nó quen thuộc với chàng lắm, vậy mà lần nào bước vô chàng cũng thốt lên một lời thích thú.
Isabelle mỉm cười ngó chung quanh bảo:
- Thành công đấy chứ? Điều quan trọng là vật gì cũng đúng kiểu thời đó, dù chỉ là một cái gạt tàn thuốc.
- Chính vì vậy nó mới đẹp lạ lùng. Cái gì chị làm thì cũng tuyệt hảo.
Họ ngồi trước một lò sưởi đốt bằng củi và Isabelle ngó chàng bằng cặp mắt bình tĩnh nghiêm nghị:
- Bây giờ xin anh kể cho tôi nghe nào.
- Tôi không biết phải mở đầu ra sao đây.
- Anh Edouard Barnard có trở về không?
- Không.
Bateman làm thinh một lúc lâu, suy nghĩ lâu lắm rồi mới nói tiếp. Câu chuyện thật khó kể; có những chi tiết trước mặt nàng, không thể thuật lại được; nhưng sự trung thực với nàng và với cả chính chàng nữa, buộc chàng phải nói hết ra.
***
Từ đó lâu rồi, Edouard Barnard và chàng còn ở Đại học, gặp Isabelle Longstaffe trong một tiệc trà gia đình nàng tổ chức để kỷ niệm lần đầu tiên nàng bước chân vào đời[2]. Họ đã biết nàng từ khi nàng còn là một em gái còn họ là những con trai cao lêu nghêu; nhưng sau đó nàng qua châu Âu học thêm hai năm và bây giờ gặp lại thiếu nữ kiều diễm, họ ngạc nhiên và thích thú. Cả hai đều mê mẩn vì nàng nhưng chẳng bao lâu Bateman thấy rằng chỉ có Edouard là lọt mắt xanh của nàng, và vì trung thành với bạn, chàng đành nhận đóng cái vai bạn tâm phúc. Chàng phải chịu nhiều lúc chua chát nhưng phải nhận rằng Edouard đáng được cái diễm phúc ấy hơn chàng, và để cho tình bằng hữu quí báu khỏi bị sứt mẻ, chàng ráng giữ kín nỗi lòng, không để lộ một chút nào cả. Sáu tháng sau họ hứa hôn với nhau. Vì họ còn nhỏ tuổi, nên thân phụ Isabelle bảo đợi Edouard thi xong đã rồi mới làm lễ cưới. Họ phải đợi một năm nữa tới cuối mùa đông năm sau. Bateman không sao quên được mùa đông thân mật vui vẻ ấy, nào là khiêu vũ, nào là đóng kịch, lần nào chàng cũng dự, nhưng luôn luôn phải làm một chứng nhân. Chàng vẫn yêu nàng không kém trước, mặc dầu chẳng bao lâu nữa nàng sẽ thành vợ của bạn; một nụ cười, một lời vui vẻ nàng thốt ra với chàng, cả tấm lòng quí mến và tin cậy ở chàng vẫn làm cho chàng vui sướng, và chàng tự hào rằng mình không ghen với hạnh phúc của bạn. Rồi một biến cố xảy ra. Một ngân hàng lớn phá sản, thị trường chứng khoán xáo trộn kinh khủng và thân phụ Edouard Barnard sạt nghiệp. Một buổi tối, ông ta về nhà bảo bà vợ rằng gia sản khánh kiệt, rồi ăn tối xong, ông vô phòng viết, tự bắn một phát vào đầu.
Một tuần lễ sau, Edouard Barnard mặt mày hốc hác nhợt nhạt, lại xin với Isabelle cho mình rút lại lời hứa hôn. Thiếu nữ không đáp chỉ bá lấy cổ chàng khóc nức nở.
- Đừng làm cho anh nát lòng thêm nữa em.
- Làm sao em có thể bỏ anh được? Em yêu anh.
- Làm sao anh có thể xin em sống chung với anh được? Hoàn toàn vô vọng. Ba em không khi nào chịu đâu. Anh không có lấy một đồng trong túi.
- Mặc! Em yêu anh.
Chàng kể cho nàng nghe dự định của mình. Phải lo kiếm tiền tức thì. Một ông bạn già của gia đình, Georges Braunschmidt cho chàng một chỗ làm trong hãng của ông. Ông ta là một thương gia ở miền Nam Hải, hãng ông có chi nhánh ở nhiều đảo trên Thái Bình Dương. Ông ta đề nghị với Edouard ở lại Tahiti một hay hai năm với một người quản lí giỏi nhất của ông để tập sự cho quen tất cả các công việc trong ngành, sau đó trở về Chicago, sẽ được lãnh một địa vị kha khá. Cơ hội ấy rất tốt và khi Edouard trình bày xong thì Isabelle lại vui vẻ như cũ:
- Con người độc ác, vậy mà lúc nãy làm cho em đau khổ.
Mặt chàng tươi sáng lên, cặp mắt long lanh.
- Isabelle, vậy là em chịu đợi anh ư?
Nàng mỉm cười:
- Bộ anh không đáng cho em đợi sao?
- Đừng đùa, em. Anh xin em nên nghiêm trang. Có thể tới hai năm lận.
- Anh đừng ngại. Em yêu anh, anh Edouard. Khi nào anh trở về thì em sẽ là vợ anh.
Ông Braunschmidt là người ghét sự trì hoãn. Edouard phải xuống tàu ở San Francisco tám ngày sau. Buổi tối cuối cùng chàng lại thăm Isabelle. Sau bữa ăn, ông Longstaffe kéo chàng vô phòng hút thuốc của ông vì có chuyện riêng muốn nói. Ông đã vui lòng chiều ý con gái nên Edouard không hiểu được, còn có chuyện gì bí mật phải nói với chàng nữa. Chàng rất ngạc nhiên thấy ông lúng túng, ấp úng nói những chuyện vớ vẩn đâu đâu, sau cùng mới cau mày ngó thẳng vào mặt chàng nói toạc ra:
- Chắc cậu đã nghe nói về Arnold Jackson rồi chứ.
Edouard ngập ngừng. Chàng muốn chối, nhưng vốn ngay thẳng, nên phải nhận:
- Dạ, thưa có, nhưng đã từ lâu rồi. Với lại cháu không để ý lắm tới những chuyện ấy.
Ông Longstaffe chua chát nói:
- Ở Chicago này, ít ai không biết chuyện Arnold Jackson và nếu có ai muốn biết thì không thiếu gì người vui vẻ kể cho nghe. Cậu biết hắn là em nhà tôi chứ.
- Dạ, cháu biết.
- Dĩ nhiên đã lâu rồi, vợ chồng tôi không còn liên lạc với hắn nữa. Gặp cơ hội đầu tiên là hắn đã bỏ xứ mà đi rồi, và tôi chắc ở đây cũng chẳng ai muốn gặp lại hắn nữa. Có tin đồn hắn đương ở Tahiti. Tôi khuyên cậu tránh xa hắn ra, nhưng nếu được biết tin tức gì về hắn, thì cậu làm ơn cho vợ chồng tôi hay nhé.
- Dạ.
- Đó, tôi chỉ muốn nói với cậu bấy nhiêu thôi. Bây giờ chắc cậu thích trở ra ngoài đó nói chuyện với họ chứ.
Hầu hết gia đình nào cũng có một người mà ai cũng muốn từ bỏ nếu không sợ xóm giềng dị nghị; và một hai thế hệ sau khi thời gian đã phủ lên những hành động bê bối của kẻ đó một tấm màn lãng mạn, quyến rũ thì con cháu, thân thuộc đều lấy làm may mắn nhẹ mình. Nhưng khi kẻ đó còn sống mà những hành vi kì quặc của hắn không thuộc loại có thể tha thứ được, chẳng hạn như chỉ say sưa, điếm đàng, chứ không làm gì đốn mạt hơn nữa, thì người ta chỉ có một thái độ đối với hắn là làm thinh. Ông bà Longstaffe đã có thái độ ấy đối với Arnold Jackson. Không bao giờ nói tới hắn cả. Tránh đi qua cả con đường trước kia hắn ở nữa. Nhưng không nỡ để vợ con hắn phải chịu khổ vì hắn, nên bao lâu nay vẫn chu cấp cho, miễn là họ phải ở bên Âu châu. Hai ông bà đã làm đủ cách để xóa bỏ hết những gì liên quan tới Arnold Jackson, vậy mà vẫn cảm thấy rằng mọi người ở Chicago còn nhớ rành rành vụ tai tiếng đó như khi mới bùng nổ trước cặp mắt ngạc nhiên của thiên hạ. Arnold Jackson là thứ chiên ghẻ làm đau khổ cho gia đình đến vậy là cùng, Làm chủ một ngân hàng, giàu có, có quyền thế trong giáo khu, hay làm việc từ thiện, được mọi người kính trọng chẳng những vì sinh trong một vọng tộc ở Chicago, mà còn vì tính tình thẳng thắn, liêm khiết, vậy mà một hôm hắn bị bắt giam vì gian lận. Tòa án điều tra thấy sự gian lận đó không phải vì sa ngã nhất thời, mà quả là có tính chất cố ý sắp đặt từ lâu. Hắn là một tên bịp bợm. Khi hắn bị nhốt khám 7 năm thì ai cũng cho rằng như vậy còn nhẹ đấy.
***
Cuối buổi tối ấy, khi chia tay nhau, cả hai đều bịn rịn. Isabelle khóc mướt, nhưng được an ủi một chút rằng Edouard yêu mình say đắm. Lòng nàng lúc đó thật kì dị. Nửa đau khổ mà nửa sung sướng.
Việc đó xảy ra đã trên hai năm rồi.
Cứ mỗi kì tàu, chàng gởi cho nàng một bức thư; vì mỗi tháng mới có một kì tàu, thành thử hết thảy được hai mươi bốn bức, mà bức nào cũng có một giọng của gã si tình, thân mật, dễ thương và âu yếm, đôi khi hơi trào phúng, nhất là những bức gần đây. Trong những bức đầu, chàng tỏ ý nhớ nhà, chỉ muốn về Chicago ở gần Isabelle, khiến nàng hơi lo ngại, khuyên chàng chịu khó kiên nhẫn, đừng nóng về mà bỏ lỡ cơ hội. Nàng không muốn người yêu của nàng thiếu đức bền gan, và nàng chép cho chàng hai câu thơ này:
Nếu em không quí danh dự của em hơn thế nữa
Thì em đã không thể yêu anh nhiều như vậy.
Nhưng ít lâu sau, Edouard có vẻ quen với đời sống ở Tahiti và Isabelle rất mừng thấy chàng mỗi ngày mỗi hăng hái áp dụng những phương pháp Mĩ vào nơi hẻo lánh trên thế giới đó. Nhưng nàng biết tính chàng, rồi đây hết thời hạn tối thiểu là một năm ở Tahiti, nàng sẽ phải ráng thuyết phục chàng đừng về vội. Nên ở lại tập cho thật rành tất cả công việc trong ngành đi, đã đợi nhau được một năm, thì không có lí gì lại không đợi thêm được một năm nữa. Nàng kể tâm sự ấy với Bateman Hunter, người bạn luôn luôn hào hiệp nhất của họ (hồi mới xa cách Edouard nếu không có Bateman thì không biết nàng đã ra sao rồi) và hai người đều quyết định rằng chỉ có tương lai của Edouard là quan trọng hơn cả. Vì vậy nàng thấy nhẹ lòng khi một năm trôi qua rồi mà vị hôn phu của nàng không nhắc gì tới chuyện hồi hương cả. Nàng bảo Bateman:
- Anh ấy giỏi thật, phải không anh.
- Vâng, anh ấy là người biết trọng danh dự.
- Anh ấy không nói ra, nhưng đọc thư, tôi đoán rằng anh ấy không ưa gì xứ đó, mà cũng ráng ở lại vì…
Nàng hơi đỏ mặt, và Bateman nở một nụ cười nghiêm trang mà rất có duyên, nối lời nàng:
- Vì anh ấy yêu chị.
- Tôi tự thấy tầm thường, không xứng với tấm lòng ấy.
- Chị thật là đáng phục, đáng phục.
Năm thứ nhì trôi qua, mỗi tháng Isabelle vẫn tiếp tục nhận được một bức thư của Edouard, nhưng bây giờ nàng hơi ngạc nhiên, sao chàng không nói gì tới việc trở về cả. Lời thư có vẻ như chàng nhất định ở lại Tahiti, có phần vui thích nơi đó nữa chứ. Nàng đọc lại kỹ nhiều lần hết thảy các bức thư của chàng, cố đoán ý ngoài những hàng chữ, và băn khoăn nhận thấy một sự thay đổi mà trước kia nàng không để ý tới. Những bức thư cuối cùng cũng vẫn âu yếm, dịu dàng như những bức thư đầu, nhưng giọng đã khác. Nàng lờ mờ lo ngại về giọng trào phúng trong đó. Nàng có bản năng của phái nữ, nghi ngờ cái óc trào phúng khó hiểu ấy và bây giờ nàng thấy giọng thư có chút phù phiếm khiến nàng không dám hoàn toàn tin chắc rằng Edouard ngày nay vẫn là Edouard ngày trước. Một buổi chiều, sau ngày nhận được thư từ Tahiti, trong khi ngồi xe hơi với Bateman, nàng hỏi chàng:
- Anh Edouard có cho anh hay bao giờ anh ấy xuống tàu không?
- Không, ảnh không nói gì tới cả. Tôi cứ nghĩ ảnh đã cho chị hay rồi chứ.
- Có cho hay gì đâu, (rồi nàng cười, nói tiếp) anh biết tính anh Edouard mà, con người đó không có ý thức gì về thời gian, lần sau có dịp viết thư, nhân tiện anh hỏi ảnh tính bao giờ.
Nàng nói mà có vẻ không quan tâm tới điều ấy, và chỉ nhờ bản tính cực kì nhạy cảm nên Bateman mới đoán được rằng nàng nóng nảy muốn mình giúp cho việc đó lắm. Chàng khẽ mỉm cười:
- Vâng, tôi sẽ hỏi ảnh. Không hiểu ảnh nghĩ gì…
Vài ngày sau Isabelle lại gặp Bateman, nhận thấy chàng như lo ngại điều gì. Từ khi Edouard qua Tahiti, họ thường gặp nhau. Cả hai đều quý Edouard và khi một người nào nói về Edouard thì người kia cũng thích nghe; do đó mà nàng biết rõ từng ý nghĩ từng nét mặt của Bateman, và chàng không giấu được nàng gì cả, nàng vốn tinh ý lắm. Có cái gì đó khiến nàng đoán rằng cái vẻ nhìn lo lắng kia, nguyên do là tại Edouard. Nàng hỏi vặn ngay. Sau cùng chàng đáp:
- Sự thực như vầy: tôi tình cờ hay tin rằng anh Edouard không còn làm cho hãng Braunschmidt và Công ti nữa, và hôm qua nhân gặp ông Braunschmidt tôi hỏi thẳng ông ấy.
- Thế rồi sao.
- An Edouard đã thôi làm chỗ đó gần một năm rồi.
- Lạ lùng thật, thế mà anh ấy không cho hay gì cả.
Bateman do dự một chút, nhưng đã lỡ nói ra rồi thì phải nói cho hết. Chàng rất lúng túng, nói tiếp:
- Anh ấy bị đuổi.
- Trời đất ơi, vì sao vậy?
- Hình như người ta có cảnh cáo ảnh một hai lần rồi sau cùng cho anh nghỉ việc. Họ cho rằng ảnh làm biếng, bất tài.
- Anh Edouard mà như vậy ư?
Họ làm thinh một lát rồi Bateman thấy Isabelle khóc, chàng bất giác nắm lấy tay nàng:
- Thôi, chị, đừng, đừng… thấy chị khóc, tôi không chịu nổi đâu.
Nàng bủn rủn, nên không rút tay ra. Chàng cố an ủi nàng:
- Thật không sao hiểu nổi, anh Edouard mà sao lại như vậy. Tôi ngờ rằng đã lầm chăng.
Nàng làm thinh một lát, sau mới nhìn ra xa, cặp mắt long lanh những lệ và ngập ngừng nói:
- Anh thấy có cái gì khác thường trong những bức thư gần đây của anh ấy không?
Chàng không biết trả lời ra sao, nhận rằng:
- Tôi để ý thấy có sự thay đổi. Anh ấy có vẻ như mất cái tính rất nghiêm trang mà tôi vẫn thường phục. Cơ hồ như những cái gì quan trọng thì bây giờ anh ấy coi thường cả.
Isabelle không đáp. Nàng thấy hơi khó chịu.
- Có lẽ khi trả lời thư anh, anh ấy sẽ cho biết ngày nào về. Đành đợi vậy thôi.
Sau đó cả hai đều nhận được mỗi người một bức thư của Edouard, nhưng không biết gì về ngày về cả, có thể rằng Edouard viết thư trước khi nhận được câu hỏi của Bateman. Đợi đến chuyến tàu sau vậy. Chuyến tàu sau, Bateman nhận được thư mở ra đọc rồi đem lại cho Isabelle coi liền. Mới thoáng nhìn nét mặt, nàng biết ngay là chàng thất vọng. Nàng đọc kỹ hết bức thư, rồi hơi bặm môi, đọc lại lần nữa. Nàng nói:
- Thật là một bức thư lạ lùng, tôi không hiểu rõ ý nói gì.
Bateman đỏ mắt lên, bảo:
- Có vẻ như anh ấy nhạo tôi.
- Có cái vẻ ấy thật, nhưng chắc là vô tình đấy thôi. Anh Edouard đâu có cái thói đó.
- Không nói gì về chuyện về cả.
- Nếu tôi không tin chắc mối tình của ảnh thì tất tôi sẽ nghĩ rằng… Tôi không biết tôi sẽ nghĩ gì nữa.
Bây giờ Bateman mới trình bày kế hoạch mà chàng đã nghĩ suốt cả buổi chiều hôm đó. Hãng do thân phụ chàng sáng lập, chế tạo đủ các loại xe chạy bằng máy nổ, đương tính mở nhiều chi điểm ở Honolulu, Sidney và Wellington; Bateman bây giờ đã thành người hùn vốn trong hãng, tự đề nghị đi thay viên quản lí do hãng đề cử đi. Khi từ Wellington trở về thì thế nào cũng phải ghé Tahiti và như vậy chàng có dịp gặp Edouard.
- Có cái gì bí mật trong vụ này, tôi sẽ khám phá cho ra. Chỉ có cách đó thôi.
Nàng la lên:
- Anh Bateman, làm sao anh có thể tốt bụng, dễ thương như vậy được.
- Trên cõi đời này tôi có mong gì khác là hạnh phúc của chị đâu, chị Isabelle.
Nàng nhìn chàng và đưa tay cho chàng nắm:
- Anh thật là phi thường. Trên đời không có được một người thứ hai như anh. Tôi biết cảm ơn cách nào đây.
- Chị đừng cảm ơn tôi, chỉ xin chị cho phép tôi được giúp chị thôi.
Nàng nhìn xuống, hơi đỏ mặt lên. Nàng gặp chàng thường quá, nên quên rằng chàng rất đẹp trai. Cũng cao lớn như Edouard cũng cân đối, lịch sự, chỉ khác là nước da hơi tối, xanh xao, còn nước da của Edouard thì tươi sáng. Dĩ nhiên nàng biết rằng chàng yêu mình. Mối tình ấy làm cho nàng cảm động, mà nàng cũng rất quí mến chàng.
***
Bateman Hunter làm xong cuộc kinh lý ấy rồi, hôm nay trở về. Trong chuyến đi này, công việc của hãng đã kéo dài hơn chàng tưởng, thành thử chàng càng có nhiều thì giờ nghĩ tới hai bạn thân. Theo chàng thì không có gì nghiêm trọng tới nỗi Edouard không thể về được. Có lẽ Eduoard quá tự ái, muốn đợi lúc thành công mới chịu về cưới vị hôn thê mà mình rất mực yêu quí; nhưng nghĩ như vậy có lẩn thẩn không? “Isabelle đương đau khổ thì Edouard phải gấp trở về Chicago cưới nàng ngay đi chứ. Có thể kiếm cho ảnh một chỗ làm trong công ty xe hơi và máy kéo Hunter được.” Trái tim nát ngấu, mà Bateman vẫn mừng rỡ khi nghĩ rằng mình có thể hi sinh cho hai người bạn thân nhất của mình được sung sướng. Còn chàng thì sẽ ở độc thân suốt đời. Chàng sẽ làm cha đỡ đầu cho con cái của Edouard và Isabelle, và sau này, về già khi cả hai bạn đều từ trần rồi chàng sẽ kể chuyện cho con gái của bạn nghe rằng thời xưa chàng đã có lần yêu má nó. Tưởng tượng cảnh đó, chàng rưng rưng nước mắt.
Muốn làm cho Edouard ngạc nhiên, chàng không đánh điện tín báo trước, và khi lên bờ ở Tahiti, chàng bảo một thanh niên đưa tới Hotel de la fleur (Khách sạn Bông hoa) mà nó tự xưng là con chủ nhân. Chàng cười thầm khi tưởng tượng vẻ kinh ngạc của bạn khi thấy chàng lù lù bước vào phòng giấy, có ai mà ngờ được.
Vừa đi chàng vừa hỏi thanh niên đó:
- À này, em có biết ông Edouard Barnard ở đâu không?
- Barnard? Tên đó có vẻ quen quen.
- Ông ấy là người Mĩ, cao lớn, tóc màu nâu lợt, mắt xanh lam. Ông ấy ở đây đã trên hai năm rồi.
- À, cháu biết ông muốn nói ai rồi. Cháu ông Jackson đấy mà.
- Cháu ai?
- Cháu ông Arnold Jackson.
Bateman lạnh lùng đáp:
- Có lẽ em hiểu lầm là người nào khác rồi.
Chàng sửng sốt. Lạ thật, Arnold Jackson mà chắc ai cũng biết, sao dám mang cái tên nhục nhã của một phạm nhân đó mà sống ở đây. Chàng tự hỏi ai là kẻ hắn gọi là cháu đó. Vì hắn không có anh hay em trai, chỉ có mỗi một người chị là bà Longstaffe. Thanh niên đi bên cạnh chàng tiếp tục nói liến thoắng bằng tiếng Anh pha giọng ngoại quốc, và liếc nhìn nó chàng mới nhận thấy rằng nó lai dân bản xứ bồn bộn. Bất giác chàng có thái độ làm cao, coi thường nó. Họ tới khách sạn, sắp đặt phòng xong rồi, chàng hỏi đường tới trụ sở hãng Braunschmidt và Công ti. Hãng trông ra vũng nước ở giữa đảo san hô, và sau tám ngày ở dưới tàu, bây giờ sung sướng được đi trên đất liền, chàng đủng đỉnh dạo gót trên con đường chói nắng, tới tận bờ vũng. Kiếm được hãng rồi, chàng nhờ trao danh thiếp cho viên giám đốc và người ta dắt chàng đi ngang qua một phòng trần cao, tựa như cái lẫm, nửa làm kho chứa hàng, nửa làm cửa tiệm, rồi vô một phòng giấy trong đó đương có một người to lớn đương ngồi, hói, đeo kính:
- Xin ông chỉ giùm tôi ông Edouard Barard hiện ở đâu. Hình như ông ấy có làm việc ở đây trong một thời gian.
- Đúng vậy, nhưng bây giờ tôi không biết rõ ông ấy ở đâu nữa.
- Hình như ông ấy được ông Braunschmidt đặc biệt giới thiệu lại đây làm. Tôi rất quen ông Braunschmidt.
Con người mập mạp kia, chăm chú ngó Bateman bằng cặp mắt tinh ranh, nghi ngờ. Ông ta hỏi một thầy kí:
- Này, Henri, thầy có biết Barnard lúc này ở đâu không?
Thầy này không buồn nhúc nhích, đáp:
- Hình như làm ở tiệm Cameron.
Ông mập gật đầu:
- Ra khỏi đây, ông quẹo qua tay trái, đi độ ba phút thì tới Cameron.
Bateman do dự:
- Tôi nghĩ nên thưa với ông rằng Edouard Barnard là bạn thân nhất của tôi. Tôi rất đỗi ngạc nhiên khi hay tin ông ấy đã rời hãng Braunschmidt và Công ti.
Ông mập nheo mắt lại, con ngươi chỉ bằng đầu cây kim gút, và vẻ nhìn soi mói đó làm cho Bateman khó chịu, đỏ mặt lên:
- Tôi đoán rằng hãng Braunschmidt và Công ti với ông Edouard Barnard không cùng một quan điểm về vài vấn đề nào đó.
Bateman không ưa thái độ đó của lão ta, nên đường hoàng đứng dậy cáo biệt sau khi xin lỗi đã làm phiền lão. Chàng bước ra, có cảm tưởng rõ rệt rằng lão biết nhiều điều mà không muốn nói. Đi theo hướng đã chỉ và tìm ngay được tiệm Cameron, tiệm này cũng như sáu, bảy tiệm khác gặp trên đường đi, vừa bước chân vào tiệm, người thứ nhất chàng trông thấy là Edouard bận áo sơ mi cộc tay, đương đo một khúc vải. Chàng sửng sốt, sao mà bạn mình lại phải làm công việc đê tiện ấy. Nhưng Edouard ngẩng đầu lên cũng thấy chàng liền và ngạc nhiên mừng rỡ la lên:
- Ủa, anh Bateman, thật bất ngờ.
Rồi chìa tay qua mặt quầy, siết chặt tay bạn, không ngượng nghịu chút nào cả. Trái lại kẻ lúng túng chính là Bateman.
- Anh đợi tôi gói xong cái này đã.
Rất thành thạo, gã đưa lưỡi kéo xoẹt qua tấm vải, gấp lại, gói xong rồi chìa cho người khách hàng da sạm:
- Xin lại trả tiền ở két.
Rồi vui vẻ, tươi cười, gã quay lại phía Bateman:
- Ngọn gió nào thổi anh tới đây. Chu choa, mừng quá. Ngồi xuống, bồ. Cứ tự nhiên như ở nhà.
- Ở đây nói chuyện không tiện. Lại khách sạn tôi đi (giọng hơi ngài ngại, Bateman nói thêm). Vắng mặt ở đây một chút, được chứ?
- Dĩ nhiên. Ở Tahiti này làm ăn đâu có quy củ gì chặt chẽ.
Gã vẫy một người Trung Hoa đứng sau một cái quầy đối diện:
- À Linh, khi ông chủ tới thì nói với ổng rằng một ông bạn của tôi mới từ Mĩ tới, và tụi tôi dắt nhau lại quán rượu nghen.
- “Tược”
Edouard xỏ tay vào chiếc áo vét tông, chụp mũ lên rồi cùng với Bateman ra khỏi tiệm. Bateman cười cười ráng bông đùa:
- Tôi không ngờ được thấy anh đương bán ba thước rưỡi thứ vải tồi đó cho tên mọi nhớp nhúa ấy.
- Braunschmidt đã tống cổ tôi, anh nghĩ coi. Tôi cho rằng làm ở đó hay làm chỗ khác thì cũng vậy.
Bateman ngạc nhiên về tính thật thà của bạn, nhưng tế nhị, không nói gì thêm nữa, chỉ hơi lạt lẽo nói:
- Dù sao thì làm ở tiệm đó, anh khó mà giàu có được.
- Tôi cũng nghĩ vậy, nhưng lương đủ ăn, tôi có cần gì hơn nữa đâu.
- Hai năm trước, anh đâu có mãn nguyện về một tình cảnh như vậy.
Edouard mỉm cười đáp:
- Già hơn thì phải khôn hơn chứ.
Bateman ngó bạn. Edouard bận một chiếc quần trắng bằng vải mỏng đã sờn, không được sạch lắm, đội một chiếc nón rơm rộng, thổ dân làm. Mảnh mai hơn hồi trước, da sạm nắng, coi bảnh trai hơn bao giờ nữa. Nhưng điệu bộ có cái gì làm cho Bateman ngạc nhiên. Dáng đi thì nhởn nhơ thong dong khác trước, thái độ phóng túng, vô cớ mà cũng cười. Bateman không chê trách nhưng rất lấy làm lạ. Chàng nghĩ bụng:
- Không biết có cái gì làm cho ảnh vui như vậy. Có quỉ mới đoán được.
Họ tới khách sạn, ngồi ở sân trước. Một tên bồi Trung Hoa đem “cốc tay” lại. Edouard nóng biết tin tức Chicago hỏi bạn tới tấp; gã tự nhiên và thành thực hỏi thăm mọi người, mọi việc, nhưng có điều này bất ngờ là không đặc biệt chú ý tới một người, một việc nào cả, nóng lòng muốn biết về sức khỏe của thân phụ Bateman cũng ngang với cuộc đời của Isabelle, coi vị hôn thê của mình cũng như một cô em gái thôi, và trước khi Bateman hiểu rõ được ý nghĩa các nhận xét của gã thì gã đã chuyển qua hỏi thăm về công việc của chàng cùng những ngôi nhà thân phụ chàng mới cất. Chàng đương rình cơ hội để kéo câu chuyện trở về Isabelle thì thấy Edouard thân mật vẫy một người nào đó. Một người từ ngoài đường tiến vào, nhưng Bateman quay lưng ra nên không thấy được:
Edouard vui vẻ mời:
- Vô đây ngồi, cậu.
Người mới tới đó bước lại gần. Rất cao lớn, mảnh mai, bận quần trắng, mớ tóc bạc uốn rất đẹp. Mặt cũng nhỏ, dài, mũi lớn, quắm, miệng tươi, có duyên.
Nụ cười bất tuyệt trên môi, Edouard giới thiệu:
- Đây là anh bạn cố tri của cháu, anh Bateman Hunter mà cháu đã kể chuyện cho cậu nghe.
- Hân hạnh được biết cậu. Tôi quen với ông nhà.
Người lạ đó chìa tay ra thân mật siết tay Bateman trong khi Edouard tiếp tục giới thiệu:
- Ông Arnold Jackson.
Bateman tái mặt, thấy bàn tay mình lạnh đi. Vậy là tên mắc tội giả mạo bị nhốt khám, cậu ruột của Isabelle đây. Chàng không biết nói gì, ráng giấu nỗi ngượng ngùng của mình, trong khi Arnold Jackson nhìn chàng bằng cặp mắt long lanh tinh quái:
- Tôi dám chắc tên của tôi không lạ gì với cậu?
Bateman không biết đáp sao, cái vẻ như đùa giỡn của cả Jackson lẫn Edouard càng làm cho chàng lúng túng.
Phải làm quen với con người duy nhất chàng muốn tránh mặt trên đảo này, đã là khổ rồi, nếu lại bị kẻ đó nhạo mình nữa thì quá lắm. Vậy mà nỗi lo ngại đó có phần đúng vì Jackson nói tiếp ngay:
- Tôi biết cậu thân với gia đình Longstaffe lắm. Bà Mary Longstaffe là chị tôi.
Bateman tự hỏi bộ lão Arnold Jackson này tưởng rằng mình không biết cái vụ động trời nhất ở Chicago đó sao.
Nhưng Jackson đặt tay lên vai Edouard nói tiếp:
- Tôi có việc gấp, không thể ngồi lại được, Teddy, nhưng tối nay hai cháu phải lại dùng bữa với tôi đấy nhé.
Edouard đáp:
- Thế thì còn gì bằng.
Còn Bateman thì lạnh lùng từ chối:
- Ông Jackson, ông thật tử tế, nhưng tôi chỉ ở đây một thời gian rất ngắn, ngày mai đây, tàu đã nhổ neo rồi, vậy ông cho tôi thất lễ.
- Ồ, bậy nào. Tôi sẽ đãi cậu mấy món bản xứ. Nhà tôi là một đầu bếp giỏi. Teddy sẽ chỉ đường cho cậu. Lại sơm sớm nhé để ngắm cảnh mặt trời lặn. Muốn nghỉ đêm lại thì tôi có thể dọn một cái giường tạm cho hai người.
Edouard đáp:
- Dĩ nhiên tụi cháu sẽ tới. Đêm tàu tới thì khách sạn ồn lắm, ở nhà thú hơn tha hồ trò chuyện.
Jackson cực kì thân mật, nói tiếp:
- Cậu Hunter, dễ gì tôi chịu buông câu. Tôi cần hỏi tin tức về Chicago và chị Mary chứ.
Bateman chưa kịp nói thêm một tiếng nào thì lão đã gật đầu chào rồi đi.
Edouard cười cười bảo:
- Ở Tahiti này không có phép từ chối, với lại anh sẽ được nếm những món ngon nhất trên đảo.
- Ông ta bảo bà vợ làm bếp giỏi là nghĩa gì vậy. Tôi nghe nói bà ấy ở Genève mà.
- Vợ mà ở Genève thì xa quá. Đã lâu lắm rồi, ổng bả có gặp nhau nữa đâu. Ổng muốn nói bà vợ khác đấy, chắc vậy.
Bateman làm thinh một lát, vẻ mặt nghiêm nghị, rồi khi ngửng đầu lên, gặp cặp mắt đùa cợt của bạn, chàng đỏ mặt tía tai, bảo:
- Arnold Jackson là một tên bịp bợm bỉ ổi.
Edouard mỉm cười:
- Tôi cũng ngại như vậy lắm.
- Tôi không hiểu sao một người đàng hoàng lại giao du với hắn được.
- Có lẽ tôi không phải là người đàng hoàng chăng?
- Anh gặp hắn thường không?
- Rất thường. Ông ấy coi tôi như cháu ổng.
Bateman nhổm người ra phía trước, chăm chú nhìn Edouard bằng cặp mắt soi mói:
- Anh thích hắn ư?
- Lắm.
- Nhưng anh không biết mà ở đây cũng không ai biết hắn là một tên tội phạm giả mạo và đã bị nhốt khám ư? Hạng đó phải trục xuất ra khỏi xã hội văn minh chứ.
Edouard ngắm một cuộn khói từ điếu xì gà của gã tỏa lên không khí yên lặng và thoang thoảng mùi hương. Rồi nói tiếp:
- Tôi cho ông ta là một tên vô lại hết chỗ nói, ông ta không ân hận một chút về những hành động xấu xa của mình, để người khác có cớ mà tha thứ cho ông ta nữa. Nhưng tôi chưa hề gặp một người bạn nào dễ chịu như ông ta. Ông ta đã chỉ bảo cho tôi từng chút đấy.
Bateman ngạc nhiên hỏi:
- Chỉ bảo cái gì?
- Chỉ cách sống.
Bateman bật cười, giọng mỉa mai:
- Một vị tôn sư quý hóa. Nhờ những bài học của hắn mà anh bỏ lỡ cơ hội làm giàu, bây giờ phải bán hàng trong cái tiệm tồi tàn đó để kiếm miếng ăn phải không.
Edouard hồn nhiên mỉm cười:
- Cá tính ông ta kì dị lắm. Có lẽ tối nay anh sẽ hiểu được.
- Anh muốn nói tối nay tôi sẽ lại dùng cơm với hắn hả, anh lầm. Không có gì làm cho tôi đặt chân vào nhà thằng cha đó được cả.
- Anh Bateman, anh chiều lòng tôi một chút đi. Chúng mình là bạn thân với nhau từ hồi nhỏ mà, đừng từ chối tôi điều ấy.
Bateman nhận thấy trong giọng nói của Edouard có một cái gì mới dịu dàng, thật quyến rũ, nên mỉm cười đáp:
- Anh nói vậy thì tôi phải đành chiều ý anh.
Với lại Bateman nghĩ cũng nên nhân dịp biết thêm về lão Arnold Jackson đó. Hiển nhiên là lão ảnh hưởng mạnh mẽ tới Edouard, muốn đánh bạt ảnh hưởng đó đi thì phải hiểu nó ra sao. Càng nói chuyện với Edouard chàng càng thấy bạn mình đã thay đổi. Do bản năng chàng cảm thấy phải thận trọng hành động và chàng quyết định phải dò xét cho rõ hơn rồi hãy bày tỏ mục đích thực sự của chuyến thăm bạn này. Vì vậy chàng nói chuyện phiếm về cuộc kinh lí của mình, về kết quả thu hoạch được, về tình hình chính trị ở Chicago, về các bạn chung của nhau, những hồi ức ở Đại học.
Sau cùng Edouard bảo phải trở về tiệm và đề nghị với Bateman, năm giờ chiều sẽ đánh xe lại đưa chàng tới nhà Arnold Jackson.
Bateman thơ thẩn bước ra khỏi vườn với Edouard vừa đi vừa bảo:
- Này anh, tôi cứ tưởng anh ở khách sạn này chứ. Coi mòi thì ở đây chỉ có mỗi khách sạn này là ở được.
Edouard mỉm cười đáp:
- Đối với tôi thì không. Nó lộng lẫy quá. Tôi muốn một phòng ngoại ô. Có tiện nghi mà sạch.
- Nếu tôi không nhớ lầm thì hồi ở Chicago anh cho hai cái lợi đó không phải là quan trọng nhất.
- Ồ… Chicago!...
- Anh muốn nói gì vậy, anh Edouard? Chicago là thành phố lớn nhất thế giới mà.
- Tôi biết.
Bateman liếc nhìn bạn: nét mặt của Edouard vẫn bí hiểm.
- Anh tính bao giờ về đấy?
Edouard lại mỉm cười:
- Tôi vẫn tự hỏi tôi như vậy.
Lời đáp và cả hai cách đáp làm cho Bateman sững sờ, nhưng chàng chưa kịp hỏi thêm thì Edouard đã vẫy một người đương lái một chiếc tắc xi đi ngang qua.
- Đưa tôi về dưới đó.
Gã gật đầu chào Bateman rồi chạy tới chiếc xe đậu cách đó vài thước, trước đó. Bateman ở lại, hoang mang, ấn tượng rối bời.
***
Chiều hôm đó Edouard đánh một chiếc xe tối tân, do một con ngựa cái già kéo tới đón Bateman. Họ đi theo một đường men bờ biển. Hai bên đường có những vườn dừa và va ni; đây đó hiện lên một cây xoài lớn trái vàng, đỏ tía đong đưa trong đám lá xanh rậm. Thỉnh thoảng mặt vũng phẳng lặng và xanh, lấp ló sau tàn lá với một cù lao xinh xắn trong những cây kè cao. Nhà lão Arnold Jackson ở trên một ngọn đồi nhỏ, vì chỉ có mỗi một đường mòn đưa lên nên họ phải gỡ cương, cột ngựa vào một thân cây, còn chiếc xe thì để ở một bên đường. Bateman cho lối làm việc như vậy là cẩu thả. Lên tới nhà, họ thấy một người đàn bà bản xứ cao lớn, đẹp nhưng không còn trẻ nữa; Edouard thân mật đưa tay ra bắt rồi giới thiệu Bateman.
- Bạn thân của cháu, anh Bateman. Tụi cháu lại dùng bữa ở đây, mợ Lavina.
Mụ mỉm cười niềm nở:
- Được. Anh Arnold chưa về.
- Tụi cháu xuống tắm, xin mợ hai cái xà rông.
Người đàn bà đó gật đầu, bước vô nhà.
Bateman hỏi:
- Ai vậy?
- Lavina, vợ của Arnold.
Bateman bặm môi, làm thinh. Một lát sau mụ Lavina trở ra, đưa cho Edouard một cái gói, và hai anh em xuống cái dốc cheo leo, tiến lại một bụi dừa trên bờ vũng; họ cởi quần áo ra. Edouard chỉ cho Bateman cách quấn tấm vải đỏ gọi là chiếc xà rông đó thành một chiếc quần tắm rất đẹp. Rồi họ vùng vẫy trong làn nước ấm. Edouard thích lắm, cười, hét, ca hát như một thiếu niên mười lăm tuổi. Bateman chưa bao giờ thấy gã vui như vậy; và khi cả hai nằm dài trên bờ vũng, hút thuốc lá trong không khí trong trẻo thì Bateman kinh ngạc sao mà bạn mình có thể vô tư đến mức bất trị như vậy được. Chàng cất tiếng hỏi:
- Hình như anh thấy đời thú tuyệt hả?
- Phải.
Nghe có tiếng động nhẹ, họ quay lại ngó, thấy Arnold Jackson đương tiến về phía họ. Lão bảo:
- Tôi xuống gọi hai cháu lên đây. Cậu Hunter tắm có thích không?
- Thích.
Arnold Jackson không diện chiếc quần trắng bảnh bao nữa mà chỉ quấn một chiếc xà rông ngang lưng và đi chân không. Thân thể sạm nắng. Mớ tóc dài quăn và trắng, nét mặt khắc khổ, mà lại quấn cái xà rông ấy, coi thật kì cục, nhưng lão không thấy ngượng chút nào cả. Lão bảo:
- Nếu xong rồi thì đi lên thôi.
Bateman đáp:
- Tôi mặc lại quần áo ngay bây giờ.
- Ủa, Teddie, cháu không đem một chiếc xà rông cho cậu ấy sao?
Edouard mỉm cười:
- Tôi đoán rằng anh ấy thích mặc bộ đó của ảnh.
Thấy Edouard quấn chiếc xà rông sắp sửa bước đi, trong khi mình chưa mặc xong chiếc sơ mi, Bateman quạu quọ đáp:
- Tất nhiên… Còn anh đi chân không như vậy không thấy đau ư? Tôi thấy đường lởm chởm lắm mà.
- Ồ, tôi quen rồi.
Jackson bảo:
- Ở phố về mà quấn chiếc xà rông thì thấy dễ chịu quá. Nếu cậu phải ở lại đây lâu lâu thì tôi khuyên cậu bận xà rông. Tôi chưa thấy lối y phục nào tiện lợi bằng: mát mẻ, thích hợp và lại rẻ tiền.
Họ lên tới nhà, Jackson đưa họ về một phòng rộng lộ thiên, tường quét vôi trắng, trong đó kê một cái bàn cho năm người ăn.
Jackson lớn tiếng gọi:
- Eva, ra đây ba giới thiệu cậu bạn của Teddy, rồi con đi pha “cốc tai” uống chơi.
Lão dắt Bateman tới một cửa sổ thấp, dài, khoát tay như trên sân khấu, bảo:
- Nhìn kìa, ngắm kỹ đi.
Ở dưới chân họ, một đám dừa nghiêng mình trên sườn đồi dựng đứng, chạy xuống tới bờ vũng, và tỏa óng ánh chiều tà, một vũng thay đổi màu sắc rất dịu như màu ức một con chim cu. Trong một vũng nhỏ cách đó không xa, một đám xóm chòi của thổ dân; một chiếc thuyền câu với hai ngư phủ in hình rõ rệt trên mỏm đá. Ngoài ra là mặt Thái Bình Dương mênh mông phẳng lặng, và cách bờ hai chục hải lí, đảo Myrea hiện lên, đẹp lạ lùng, huyền ảo y như một cảnh thần tiên do thi sĩ tưởng tượng. Bateman ngây người ra ngắm một lát rồi mới thốt lên:
- Tôi chưa bao giờ được thấy một cảnh đẹp như vậy.
Arnold Jackson đăm đăm nhìn ra phía trước, cặp mắt dịu dàng thơ mộng, nét mặt suy tư hóa ra nghiêm nghị. Bateman liếc nhìn lão, lại nhận ra một lần nữa rằng lão có phần tâm linh mạnh mẽ. Lão lẩm bẩm:
- Đẹp lạ lùng. Ít khi cậu được đối diện với cái đẹp. Cậu nên ngắm thỏa mắt đi, cậu Hunter, không bao giờ cậu còn được thấy lại cảnh này đâu vì nó thoảng qua rồi mất, nhưng nó sẽ ghi lại trong tâm hồn cậu một hình ảnh không bao giờ phai mờ. Cậu cảm thông với cái bất tuyệt.
Giọng lão trầm mà vang. Từ tâm hồn lão phát ra một lý tưởng cực thuần khiết, và Bateman phải gắng sức mới nhớ được rằng con người đương nói với mình đó, xưa đã là một phạm nhân, một tên bịp bợm vô liêm sỉ. Edouard thình lình quay lại như thể nghe thấy tiếng động.
Jackson bảo:
- Con gái tôi đấy, cậu Hunter.
Bateman bắt tay nàng. Nàng có cặp mắt đen và đẹp, cặp môi đỏ, mấp máy cười, nước da bánh mật, mớ tóc quăn, đen lánh xõa xuống hai vai. Nàng chỉ mặc mỗi một chiếc áo dài bằng vải hồng, đi chân không, và đeo một vòng hoa trắng, thơm. Coi nàng đẹp như một chúa Xuân trên quần đảo Polynésie vậy.
Nàng hơi e lệ, mà Bateman cũng ngượng nghịu: tình cảnh đó làm cho chàng lúng túng, nhất là khi thấy nàng tiên đó cầm một cái đồ khuấy để pha ba li cốc tai một cách rất thành thạo.
Jackson bảo:
- Đừng pha nước con nhé.
Nàng mỉm cười thật tươi, bưng mỗi li đưa cho mỗi người. Bateman tự hào về nghệ thuật pha cốc tai, nên khi nếm thử thấy ngon, chàng rất ngạc nhiên.
Jackson thấy Bateman bất giác tỏ vẻ khen con mình, hãnh diện lắm, cười:
- Cũng được đấy chứ, chính tôi đã dạy nó pha đấy. Hồi xưa ở Chicago tôi cho rằng khắp thành phố không có một tên bồi rượu nào có thể hơn tôi được, Ở trong khám, những lúc buồn tôi tưởng không gì bằng một li Martini không pha nước.
Bateman có cảm tưởng như ai đập mạnh vào gần ở khuỷu tay, mặt chàng đỏ lên rồi xám lại. Nhưng chàng chưa kịp nói gì thì một tên bồi bưng vô một liễn xúp lớn và cả mấy người cùng ngồi xuống ăn. Nhân nhắc đến thời ở Chicago bao nhiêu hồi ức nối tiếp nhau hiện lên trong óc Jackson và lão bắt đầu kể chuyện hồi nằm khám. Lão kể một cách rất tự nhiên, không có ẩn ý gì cả, như thể kể đời sống trong một viện Đại học ngoại quốc vậy. Lão kể với Bateman và Bateman càng thêm mắc cỡ, ngượng ngùng. Chàng thấy cặp mắt Edouard nhìn mình chăm chăm như có vẻ bỡn cợt mình. Chàng đỏ mặt tía tai, ngờ Jackson muốn chế nhạo mình, không hiểu vì lẽ gì, cho nên chàng bắt đầu bực mình. Arnold Jackson thật vô sỉ, trâng tráo, mà cái bộ lì lợm của lão, dù thực hay giả dối, thật khả ố quá mức. Bữa ăn tiếp tục, tên bồi mời Bateman những món kì dị, như món cá sống và gì gì nữa mà vì nhã nhặn chàng phải cố nuốt nhưng lạ thay nuốt vào lại thấy rất ngon chứ. Rồi một việc xảy ra, nhục nhã nhất cho chàng buổi tối đó. Một vòng nhỏ bằng hoa đặt trước mặt chàng; để gợi chuyện, chàng hỏi ý nghĩa.
Jackson bảo:
- Em Eva kết cho cậu đấy, nhưng nó e lệ không dám tặng cậu.
Bateman cầm vòng hoa lên, ngỏ mấy lời nhã nhặn cảm ơn thiếu nữ.
Nàng mỉm cười, mặt đỏ ửng lên, bảo:
- Cậu phải đội lên đầu chứ.
- Tôi mà đội nó ư. Cô nói chơi đấy chứ.
Arnold Jackson bảo:
- Đó là một tục rất nhã của xứ này.
Lão cầm một vòng hoa ở trước mặt, tự đội lên đầu. Edouard cũng làm theo.
Bateman ngượng quá, ấp úng:
- Ăn mặc như tôi đội như vậy e không hợp.
Eva vội vàng đề nghị:
- Cậu muốn bận xà rông không. Em đi lấy liền.
- Thôi, cảm ơn cô, tôi mặc như vậy thoải mái lắm rồi.
Edouard bảo:
- Cô chỉ anh ấy cách đội.
Lúc đó sao mà Bateman oán ghét bạn thân nhất của mình đến thế. Eva đứng dậy cười, và đặt vòng hoa lên mớ tóc đen của Bateman.
Mụ Jackson nói:
- Cậu ấy đội coi được lắm, phải không anh Arnold.
- Nhất định rồi.
Bateman toát mồ hôi. Eva bảo:
- Uổng quá, trời tối mất rồi. Nếu không thì chụp một tấm hình cho cả ba người.
Bateman cảm ơn ngôi sao hộ mạng của mình. Nếu không thì lố bịch đến chết được: mặc bộ đồ nỉ xanh dương này, đeo cái cổ cồn cao này trắng tinh và rất đàng hoàng – mà đội cái vòng hoa kì cục ấy trên đầu. Nỗi bất bình của chàng sùng sục lên và chưa bao giờ chàng phải nén lòng như lúc này để cố giữ vẻ nhã nhặn. Chàng giận không để đâu cho hết lão già ngồi ở đầu bàn, ở trần, mặt như mặt một sứ đồ, với vòng hoa trên đầu mớ tóc bạc rất đẹp kia. Cảnh đó thật quái dị.
Xong bữa rồi. Hai mẹ con Eva ở lại dọn dẹp, còn ba người đàn ông ra ngồi ngoài hiên. Trời rất nóng, không khí ban đêm thoang thoảng hương các hoa trắng. Mặt trăng, tròn vành vạnh lơ lửng trên nền trời không mây, chiếu xuống biển thành một con đường lấp lánh đưa tới những xứ thần tiên bất tuyệt. Arnold Jackson bắt đầu nói. Giọng lão trong trẻo, du dương. Lão nói về thổ dân kể những chuyện cổ tích trong xứ, những chuyện lạ lùng thời xưa, những cuộc phiêu lưu mạo hiểm, những truyện tình, những chuyện chết, oán ghét và trả thù. Lão nói về những nhà mạo hiểm đã tìm ra những đảo xa xôi này, những thủy thủ lập nghiệp ở đây, cưới con cái của đại tù trưởng, và bọn hải tặc đã sống trôi nổi trên những bờ biển lấp lánh như bạc này. Bateman vẫn còn lộn tiết lên vì tự cho là bị nhục khi mới đầu nghe những câu đó, nhưng rồi lời nói của Jackson có ma lực gì đó làm cho chàng hóa mê. Ảo ảnh của những truyện mơ mộng đó che lấp sự thực tầm thường của đời sống. Chàng quên rằng Arnold Jackson có tài ăn nói nên mới gạ gẫm được bao nhiêu kẻ ngây thơ, rút tỉa được bao nhiêu tiền bạc của họ, mà lại gần như thoát được tội đày. Không ai hoạt bát, khéo léo tế nhị như lão, thình lình lão đứng dậy:
- Hai cháu lâu lắm mới được gặp nhau, thôi để hai cháu tâm sự với nhau. Teddy sẽ nói chỗ cho cháu khi nào cháu muốn nghỉ lưng.
Bateman nói:
- Tôi không có ý nghỉ đêm nay tại đây, ông Jackson.
- Nghỉ lại đây khỏe hơn chứ. Tụi tôi sẽ đánh thức cháu dậy đúng lúc.
Lão nhã nhặn bắt tay rồi cáo biệt, uy nghi như một vị giám mục bận lễ phục vậy.
Edouard bảo:
- Dĩ nhiên, tôi sẽ đánh xe đưa anh về Papeete nếu anh muốn, nhưng tôi khuyên anh nên ở lại. Không gì thú bằng ngồi xe dạo mát buổi sáng sớm.
Họ làm thinh một lát. Những việc xảy ra trong ngày làm cho Bateman thấy phải nói gấp về chuyện đó, nhưng chàng không biết mở đầu ra sao. Thình lình chàng hỏi:
- Bao giờ anh về Chicago?
Edouard ngồi yên không đáp. Rồi vài phút sau mới uể oải quay mặt về phía bạn, mỉm cười:
- Tôi cũng không biết nữa. Có lẽ không bao giờ về nữa.
Bateman kêu lên:
- Trời đất ơi, anh muốn nói gì vậy?
- Ở đây tôi thấy sung sướng lắm. Như vậy thì thay đổi cuộc đời chẳng phải là điên ư?
- Nhưng anh làm sao ở đây suốt đời được. Sống như vậy không phải là sống. Sống mà như chết rồi. Thôi anh đi ngay đi nếu không thì quá trễ. Tôi cảm thấy có cái gì hỏng rồi. Anh bị bùa mê rồi, bị những ảnh hưởng xấu xa của xứ này rồi, nhưng chỉ cần một chút nghị lực là thoát khỏi được, và lúc đó anh sẽ cảm ơn Thượng đế. Lúc đó anh sẽ như một người nghiện bỏ được thuốc phiện. Và nhớ lại anh mới thấy rằng hai năm nay anh hít một không khí nhiễm độc. Anh không tưởng tượng được không khí mát mẻ trong sạch của quê hương sẽ làm cho anh nhẹ mình ra sao.
Chàng nói rất nhanh, trong lúc hăng lên, tiếng nọ xô đẩy tiếng kia, giọng xúc động thành thật. Edouard cảm động:
- Anh thật tốt bụng, chăm sóc cho tôi quá.
- Ngày mai cùng đi với tôi đi, anh Edouard. Anh ở lại xứ này, quả là một sự lầm lẫn rồi, đời sống ở đây không hợp với anh.
- Anh nói lối sống này lối sống nọ. Vậy theo anh, sống ra sao là được hưởng đời nhiều hơn cả?
- Theo ý tôi ư, thì chỉ có một cách trả lời. Làm tròn bổn phận của mình, làm tận lực, không bỏ một trách nhiệm nào trong địa vị, hoàn cảnh của mình.
- Rồi lãnh được phần thưởng nào?
- Vui vẻ thay mình làm trọn nhiệm vụ, đó phần thưởng ở đó.
Edouard đáp:
- Nếu vậy, thì bi thảm quá anh (dưới ánh trăng mơ hồ Bateman thấy bạn mỉm cười). Chắc anh đã cho tôi là trụy lạc quá rồi, có những điều tôi nghĩ bây giờ thì ba năm trước tôi cho là bỉ ổi, vô sỉ.
Bateman khinh khỉnh hỏi:
- Tiêm nhiễm lão Arnold Jackson hả?
- Anh không ưa ông ta ư? Có lẽ điều đó cũng dễ hiểu. Mới đầu tôi cũng vậy, cũng có thành kiến như anh. Nhưng con người ấy thật lạ lùng. Anh thấy đấy, ông ta không giấu giếm thời ông bị nhốt khám. Tôi chỉ nghe thấy ông phàn nàn mỗi một điều là ở khám ra sức ông suy đi. Hình như ổng không biết hối hận là cái gì. Ông hoàn toàn phi luân. Ông chấp nhận tha thứ mọi sự kể cả chính ông nữa. Nhưng ổng tốt bụng và nhân từ.
Bateman ngắt lời:
- Phải, thì vẫn vậy, bằng tiền của kẻ khác mà.
- Tôi thấy ông ta là một người bạn rất tận tâm. Ông ấy như vậy đấy, tại sao tôi lại muốn ổng phải thế khác kia?
- Ừ, hậu quả là anh mất cái ý niệm về thiện và ác rồi.
- Không, tôi vẫn phân biệt rõ người thiện và người ác là có cái gì hơi mơ hồ. Arnold Jackson là một người xấu làm những việc tốt hay một người tốt làm những việc xấu? Câu hỏi đó thật khó trả lời. Có lẽ chúng ta quá phân biệt người này với người khác. Lại có lẽ những kẻ tốt nhất trong bọn chúng ta là những kẻ tội lỗi mà kẻ xấu nhất lại là những bậc thánh. Ai biết được.
- Không khi nào anh thuyết phục được tôi rằng trắng là đen mà đen là trắng.
- Tôi biết vậy, làm sao thuyết phục anh nổi.
Bateman không hiểu tại sao khi nói câu đó, Edouard lại hơi mỉm cười. Edouard làm thinh một phút rồi nói tiếp:
- Anh Bateman này, sáng nay trông thấy anh, tôi tưởng như thấy lại chính tôi cách đây hai năm. Cũng cái cổ cồn đó, cũng đôi giày đó, bộ quần áo xanh dương đó, cũng nghị lực đó, sự cương quyết đó. Trời. Hồi đó tôi nhiệt tâm làm sao. Thấy những thói làm việc lừ đừ của xứ này, máu tôi muốn sôi lên. Tôi đi khắp nơi, đâu đâu cũng có cách phát triển, kinh doanh, làm giàu lớn ở đây được lắm. Dừa khô mà phải bỏ vào bao chở về Mĩ để nấu ra dầu thì có vô lí không chứ. Sao không nấu ngay ở đây nhân công đã rẻ lại đỡ phí tổn chuyên chở, và tôi tưởng tượng những nhà máy lớn mọc lên trên đảo. Rồi cách nấu dầu nữa cũng tồi quá, và tôi chế tạo được một cái máy bửa sỏ dừa, nạo cơm ra, mỗi giờ được hai trăm bốn chục trái. Hải cảng này nhỏ quá. Tôi lập kế hoạch mở rộng nó ra, rồi thành lập một nghiệp đoàn mua đất, cất hai, ba đại khách sạn. Và nhiều công quán[3] cho khách các nơi ghé nghỉ. Tôi muốn cải thiện phương tiện chuyên chở bằng tàu để thu hút du khách từ California lại. Tôi tưởng tượng chỉ trong hai chục năm, các thị trấn Papeete nhỏ bé, uể oải nửa Pháp nửa Mĩ này sẽ thành một thị trấn lớn hoàn toàn Mĩ. Có những cao ốc mười tầng, đường xe điện, một rạp hát, một nhạc kịch trường, một thị trường chứng khoán và một viên thị trưởng.
Bateman thích quá, đương ngồi trên ghế dựa, đứng phắt dậy, la:
- Hay quá, anh có sáng kiến và khả năng đấy. Anh sẽ thành con người giàu nhất châu Úc và Hoa Kì.
Edouard cười thầm:
- Nhưng tôi không muốn.
- Anh muốn nói rằng tiền bạc, rất nhiều tiền bạc, cả triệu cả triệu, không làm cho anh ham ư. Anh biết có tiền bạc thì anh làm được những gì không. Anh biết quyền năng của nó không. Và nếu anh không ham tiền thì anh cũng nên nghĩ tới những việc anh có thể thực hiện được, nhờ nó: mở những khu vực hoạt động cho loài người, tạo công ăn việc làm cho hàng ngàn người, chỉ tưởng tượng những cảnh anh mới gợi lên mà đầu óc tôi đã muốn lảo đảo rồi.
Edouard cười:
- Bình tĩnh lại một chút anh Bateman. Máy nạo sọ dừa của tôi tới nay vẫn không dùng tới mà tôi cũng không muốn cho xe điện chạy trên những con đường uể oải của Papeete này.
Bateman ngồi phịch xuống ghế:
- Tôi không còn hiểu nổi anh nữa.
- Quan niệm tôi thay đổi lần lần. Tôi đâm ra thích đời sống ở đây, nó dễ dàng, nhàn tản, thích thổ dân tính tình đôn hậu, vẻ mặt sung sướng, tươi cười. Rồi tôi bắt đầu suy nghĩ. Trước kia tôi chưa hề suy nghĩ. Tôi lại bắt đầu đọc sách.
- Thì trước kia anh vẫn đọc sách.
- Trước kia tôi đọc sách để thi, để biết mà nói chuyện, để mở mang trí thức. Ở đây tôi đọc sách để tìm cái vui. Tôi học cách nói chuyện. Anh biết rằng đàm đạo là một trong những cái thú nhất trong đời không. Nhưng muốn đàm đạo, cần phải được thong thả, nhàn nhã. Trước kia tôi luôn luôn bận rộn. Và lần lần tất cả những cái gì trước kia tôi cho là rất quan trọng thì tôi thấy là tầm thường. Xô đẩy chen lấn nhau, chiến đấu suốt đời để làm gì kia. Bây giờ nghĩ tới Chicago, tôi thấy nó là một thành phố ảm đạm, u ám, toàn bằng đá xám – y như một khám đường – mà ồn ào suốt ngày thâu đêm. Lăng xăng như vậy để làm gì kìa. Đó có phải là cách hưởng đời hay nhất không? Chúng ta sinh ra để chạy đôn chạy đáo tới sở, làm việc một hơi, tối tối vội vội vàng vàng trở về nhà ăn xong rồi đi coi hát ư. Tôi phải tiêu phí tuổi xanh tôi như vậy ư. Tuổi xuân qua mau lắm, anh Bateman. Rồi về già, tôi sẽ mong mỏi điều gì. Buổi sáng chạy đôn chạy đáo tới sở làm việc một hơi, tối rồi vội vàng trở về nhà, ăn xong rồi đi coi hát ư. Sống như vậy để làm giàu thì cũng đáng công đi. Mà cũng chưa chắc nữa. Tùy tính tình mỗi người, nếu thất bại, không làm giàu được thì có phải là uổng công không? Tôi muốn hưởng đời hơn vậy, anh.
- Vậy chứ trong đời anh coi trọng cái gì?
- Nói ra chắc anh sẽ cười tôi. Tôi coi trọng cái đẹp, sự thực và lòng tốt.
- Bộ ở Chicago không có những cái đó sao?
- Có thể có một số người có được, tôi thì không (Edouard đứng phắt dậy nói lớn). Tôi nói anh nghe này, khi nghĩ tới đời sống trước kia của tôi, tôi thấy tởm quá. Tôi run lên, khi nghĩ tới cái tai họa mà tôi đã thoát được. Lại đây tôi mới thấy rằng tôi có một linh hồn, mà nếu tôi không hóa nghèo thì không chắc tôi đã tìm thấy được linh hồn của tôi.
Bateman khinh khỉnh đáp:
- Tôi không hiểu sao bây giờ anh có thể nói như vậy được. Hồi xưa chúng mình vẫn thường bàn về vấn đề ấy mà.
- Phải, những cuộc bàn bạc của chúng mình thời đó đại khái cũng như cuộc tranh luận của bọn diễn vĩ cầm về sự hòa âm. Anh Bateman ạ, tôi không bao giờ trở về Chicago đâu.
- Thế còn chị Isabelle anh tính cho chị ra sao?
Edouard tiến ra tới bờ biển, cúi mình xuống chăm chú nhìn màu xanh huyền ảo của ban đêm, khi quay lại nhìn bạn, chàng mỉm cười nhè nhẹ:
- Isabelle hơn tôi xa quá. Tôi không phục người đàn bà nào bằng nàng. Bộ óc của nàng thật kì dị. Nàng vừa đẹp vừa tốt bụng. Tôi trọng nghị lực và cao vọng của nàng. Trời sinh ra nàng để cho nàng thành công rực rỡ. Tôi hoàn toàn không xứng với nàng.
- Chị ấy lại không nghĩ vậy.
- Thế thì anh nói giùm với nàng như vậy.
Bateman lớn tiếng:
- Tôi ư. Làm sao tôi có thể nói như vậy được.
Edouard quay lưng lại với ánh trăng nên không thấy mặt gã. Gã còn mỉm cười không. Có thể lắm.
- Anh Bateman, anh kể hết cho nàng nghe. Thông minh như nàng thì chỉ năm phút là thấu được lòng anh. Anh cứ nói hết ra đi, đừng úp mở gì cả.
- Tôi không hiểu anh muốn nói gì. Dĩ nhiên tôi sẽ nói rằng có gặp anh (giọng chàng không được bình tĩnh), nhưng thực tình, tôi không biết phải nói với chị ấy ra sao.
- Anh cứ nói rằng tôi đã không thành công, rằng chẳng những tôi nghèo, mà còn vui với cảnh nghèo, rằng tôi bị người ta tống cổ đi vì biếng nhác, lơ đễnh. Kể lại cho nàng nghe tất cả những điều anh thấy tối nay, và những lời tôi vừa nói với anh.
Một ý hiện ra, nhanh như chớp trong đầu óc Bateman, khiến chàng đứng phắt dậy, lòng cực kì xao xuyến, chàng nhìn thẳng vào mặt Edouard:
- Trời đất, bộ anh không muốn cưới chị ấy nữa sao?
Edouard nghiêm nghị nhìn bạn:
- Dĩ nhiên tôi không xin nàng cho tôi rút lại lời hứa. Nếu nàng muốn tôi giữ lời thì tôi sẽ tận lực để thành một người chồng âu yếm và tốt.
- Anh muốn tôi đem tin ấy về cho chị đấy ư? Không được, đau xót quá mà. Không bao giờ chị thoáng có ý nghĩ rằng anh không muốn cưới chị ấy nữa. Chị ấy yêu anh. Làm sao tôi có thể nào làm cho chị ấy tủi thân như vậy được.
Edouard lại mỉm cười:
- Sao anh không cưới nàng đi anh Bateman? Anh mê nàng đã từ lâu rồi. Hai người thật xứng đôi với nhau. Anh sẽ làm cho nàng sung sướng.
- Đừng nói vậy, tôi không muốn nghe nữa đâu.
- Tôi nhường lại anh đấy. Anh là người xứng nhất.
Trong giọng nói của Edouard có cái gì khiến Bateman vội vàng ngẩng lên nhìn nhưng Edouard vẫn nghiêm, không mỉm cười. Bateman không biết nói sao. Chàng bối rối tự hỏi không biết Edouard có ngờ mình tới Tahiti vì một ý riêng gì không. Mặc dầu thấy tởm quá mà chàng vẫn không thể nén nỗi vui trong lòng được.
Chàng chậm rãi hỏi:
- Nếu chị Isabelle viết thư để đoạn tuyệt với anh thì anh sẽ làm gì?
- Thì tôi vẫn tiếp tục sống.
Vì trong lòng dao động quá, Bateman không nghe thấy lời đáp ấy. Chàng có vẻ quạu quọ, bảo:
- Tôi muốn anh ăn mặc đàng hoàng để quyết định một việc quan trọng như vậy. Cái xà rông kì quái đó làm cho quyết định của anh có vẻ cẩu thả.
- Anh tin tôi đi, quấn cái xà rông, đội cái vòng hoa hồng này tôi cũng có thể nghiêm trang như bận lễ phục và đội mũ cao vậy.
Bateman nảy ra một ý khác:
- Anh hành động như vậy không phải vì tôi chứ? Tôi không biết trước được, nhưng trong tương lai có lẽ thay đổi hoàn toàn vì vậy. Anh không hi sinh cho tôi chứ? Anh biết tôi không thể nhận sự hi sinh đó đâu.
- Không đâu, anh ơi. Ở đây tôi không có học được cái thói đa cảm ngu ngốc ấy. Tôi muốn cho anh và Isabelle sung sướng nhưng tuyệt nhiên không muốn tự làm khổ mình.
Câu trả lời như một luồng gió tạt vào mặt Bateman: nó hơi có vẻ trắng trợn. Chàng cũng thích đóng vai quân tử chứ.
- Nghĩa là anh thích hủy hoại cuộc đời của anh ở đây sao? Ở đây thì không khác gì như tự tử… Nghĩ lại tương lai rực rỡ của anh hồi ở Đại học ra, mà bây giờ anh lại thỏa mãn với chân bán hàng trong một tiệm tồi tàn như vậy, thì thật vô lí quá.
- Tôi chỉ làm tạm ở trong đó lúc này thôi, và tôi học được ở đó nhiều kinh nghiệm quí báu. Tôi đã có một dự tính khác rồi. Ông Arnold Jackson có một đảo nhỏ ở Paumates, cách đây khoảng ngàn hải lí, một vành đất bao một vùng tròn trên đó ổng đã trồng dừa. Ổng đề nghị cho tôi.
Bateman hỏi:
- Sao lại cho?
- Vì nếu Isabelle cho tôi rút lời hứa hôn lại thì tôi đã cưới con gái ổng.
Bateman sững sờ:
- Anh mà cưới một cô ả lai. Không được, ai mà điên như vậy.
- Nàng nhu mì, dễ thương. Tôi nghĩ nàng có thể tạo hạnh phúc cho tôi.
- Anh mê ả sao?
Edouard suy nghĩ rồi mới đáp:
- Không biết được. Tôi không yêu Eva như trước kia tôi yêu Isabelle. Trước kia tôi tôn sùng Isabelle, cho nàng là phi thường, trần gian không ai hơn, tôi không xứng với nàng chút nào. Đối với Eva tôi không có cái cảm giác ấy. Eva như một bông hoa đẹp xứ lạ, cần được che chở khỏi bị gió dập, và tôi muốn che chở nàng. Còn Isebelle có ai mà nghĩ tới việc che chở đó. Tôi nghĩ rằng Eva yêu tôi vì tôi chứ không phải vì cái tương lai của tôi. Dù có gì xảy ra nữa thì nàng cũng không bao giờ chán nản, thất vọng về tôi. Nàng hợp với tôi.
Bateman làm thinh. Sau cùng Edouard bảo:
- Sáng mai phải đi sớm. Chúng mình đi ngủ thôi.
Bây giờ Bateman mới nói, giọng có vẻ thành thực đau khổ:
- Tôi rất hoang mang, không biết nói sao. Tôi lại đây, cảm thấy có cái gì bất thường, tôi cứ tưởng các dự định của anh thất bại, nên anh xấu hổ không dám về. Có ngờ đâu sự thực là vậy. Tôi rất buồn rầu, chán nản, thất vọng anh ạ. Tôi hi vọng anh làm được những việc lớn lao. Thế mà bây giờ tuổi xuân, tài năng, vận hội của anh bị bỏ phí một cách thảm hại, nghĩ vậy tôi gần như không chịu nổi.
Edouard đáp:
- Đừng rầu rĩ, anh. Tôi đâu có thất bại, tôi thành công mà. Anh không tưởng tượng được tôi hăng hái nhìn đời tôi sao, tôi thấy nó rất có ý nghĩa, và đầy đủ. Sau này, cưới Isabelle rồi, đôi khi anh sẽ nghĩ tới tôi. Tôi sẽ dựng một căn nhà trên đảo san hô của tôi, tôi sống ở đó, săn sóc cây cối, nạo dừa bằng phương pháp cổ truyền từ thời nào tới giờ. Tôi sẽ trồng đủ thứ trong vườn và tôi sẽ câu cá. Có đủ công việc cho tôi làm, mà không có quá nhiều để đến nỗi tôi hóa ra đần độn, u mê đi. Tôi tiêu khiển với sách, vui thú với vợ con, nhất là với cảnh thay đổi vô cùng của trời biển, cảnh mát mẻ của hừng đông, cảnh rực rỡ của hoàng hôn và cảnh hùng vĩ huyền ảo của ban đêm. Khu đất hoang đó, tôi sẽ biến thành một cái vườn. Thế là tôi đã sáng tạo được một cái gì. Năm tháng từ từ trôi qua và lúc về già tôi hi vọng có nhiều hồi kí đẹp về một cuộc đời bình dị, sung sướng, yên ổn. Như vậy là tôi cũng đã sống đẹp đấy chứ, theo cách khiêm tốn của tôi. Được sống thỏa mãn, anh cho như vậy là không đáng kể sao. Chinh phục được cả vũ trụ mà đánh mất linh hồn mình thì có ích lợi gì đâu. Tôi cho rằng tôi đã tìm được linh hồn tôi rồi.
Edouard dắt bạn vào một căn phòng có kê hai chiếc giường, và nằm lăn trên một chiếc. Chỉ mười phút sau, nghe tiếng thở đều đều, êm đềm như tiếng thở một em bé, Bateman biết rằng bạn đã ngủ. Còn chàng thì trằn trọc hoài, đầu óc rối loạn, và mãi tới khi ánh bình minh len lỏi vào trong phòng, lặng lẽ như một bóng ma, chàng mới ngủ thiếp đi.
***
Bateman kể cho Isabelle nghe xong câu chuyện dài đó rồi. Kể hết đầu đuôi, chỉ trừ vài điểm có thể làm thương tổn lòng tự ái của nàng hoặc làm cho chính chàng hóa ra lố bịch, chẳng hạn khi chàng phải ngồi vô bàn ăn với một vòng hoa trên đầu, và khi Edouard bảo chàng cưới Isabelle. Isabelle có trực giác tinh hơn là chàng tưởng vì càng nghe kể chuyện cặp mắt nàng càng hóa ra lạnh lùng, cặp môi nàng càng mím chặt lại. Thỉnh thoảng nàng đăm đăm ngó chàng và nếu không quá mải kể chuyện thì chắc chàng đã ngạc nhiên về nét mặt của nàng rồi.
Đợi chàng kể xong, nàng hỏi:
- Thiếu nữ đó ra sao? Con gái của cậu Arnold, vậy có nét nào giống tôi không?
Bateman ngạc nhiên về câu hỏi ấy:
- Tôi không để ý tới. Ngoài chị ra tôi không để ý tới ai hết, và tôi không bao giờ nghĩ rằng có một người nào khác có thể so sánh với chị được. Ai đâu mà giống chị cho được.
Isbelle khẽ mỉm cười. Nhưng rồi nàng hỏi gặng:
- Cô ta có đẹp không?
- Có phần đẹp. Một số đàn ông có thể cho cô ta là rất đẹp nữa.
- Cái đó không quan trọng. Tôi nghĩ chẳng cần phải để ý tới cô ấy nữa.
Bateman hỏi:
- Vậy chị tính sao bây giờ?
Isabelle cúi xuống nhìn bàn tay còn đeo chiếc nhẫn.
- Edouard rút lời hứa hôn là có ý để kích thích ảnh. Tôi muốn làm một nguồn cảm hứng cho ảnh. Tôi nghĩ nếu có cái gì giúp anh ấy thành công được thì cái đó tất phải là lòng tin rằng tôi yêu ảnh. Tôi đã làm hết sức tôi rồi, bây giờ thì hi vọng. Không chấp nhận sự hiển nhiên, thì chẳng hóa ra tôi nhu nhược sao. Tội nghiệp anh Edouard, chính ảnh là nạn nhân của ảnh. Con người ấy hiền hòa, khả ái, nhưng thiếu một đức tính gì đó, tôi đoán là thiếu nghị lực. Tôi chúc ảnh được sung sướng.
Nàng rút chiếc nhẫn ở ngón tay ra rồi đặt trên bàn. Bateman ngó nàng, mà tim đập thình thình, muốn nghẹt thở:
- Chị thật phi thường, phi thường.
Nàng mỉm cười, đứng dậy, chìa tay cho chàng bắt và bảo:
- Anh đã giúp tôi việc ấy, tôi biết cảm ơn anh cách nào đây.
Chàng nắm chặt tay nàng, không rời ra, chưa bao giờ nàng đẹp như lúc đó:
- Tôi còn muốn giúp nhiều hơn vậy nữa kia. Chị lạ gì, tôi chỉ ước ao, chị cho phép tôi yêu chị và hầu hạ chị.
Nàng thở dài:
- Anh thật kiên cường, tôi tin cậy anh và thấy vui sướng lắm.
- Isabelle, tôi yêu chị quá chừng.
Không hiểu sao thình lình chàng nảy ra ý ôm chặt lấy nàng, và nàng không chống cự, mỉm cười, hai cặp mắt giao nhau.
Chàng đắm đuối thốt lên:
- Isabelle em biết không, anh muốn cưới em từ ngày đầu tiên gặp em kìa.
- Trời đất. Vậy mà sao anh không nói ra.
Nàng yêu chàng. Chàng có ngờ đâu. Nàng chìa cặp môi đẹp ra cho chàng hôn. Và trong khi ôm chặt nàng vào lòng, chàng tưởng tượng công ti máy kéo và xe hơi Hunter mỗi ngày một bành trướng tới nỗi xưởng chiếm một khu bốn chục héc ta, sản xuất hàng triệu động cơ, mà tập tranh chàng sưu tập quý tới nỗi cả New York phải thua chàng. Chàng sẽ đeo kính gọng đồi mồi. Còn nàng thì đê mê trong vòng tay chàng vì nàng nghĩ tới ngôi nhà lộng lẫy đầy những đồ đạc cổ sẽ thuộc về nàng, rồi nàng sẽ tổ chức những buổi hòa nhạc, những tiệc trà có khiêu vũ, và những bữa tiệc lớn mà chỉ giới tri thức danh tiếng nhất mới được mời.
Nàng thở dài:
- Tội nghiệp anh Edouard.
(Độc giả nên so sánh truyện này với truyện Cái đầm để thấy cùng một đề tài mà hai truyện khác nhau ra sao. Nên đọc thêm Sống đẹp của Lâm Ngữ Đường để so sánh nhân sinh quan của Lâm và của Maugham)
Nhan đề bản tiếng Anh: The fall of Edward Barnard
❀ ❀ ❀
[1] Phòng trang trí như phòng bà Du Barry - một bà quí phái, đẹp; tình nhân của vua Pháp Louis XV – thế kỷ 18.
[2] Ở Âu Mĩ, con gái sắp tới tuổi kén chồng thì cha mẹ làm tiệc trà – đôi khi có khiêu vũ – để giới thiệu nó với bạn bè họ hàng và một số thanh niên.
[3] Tiếng Anh: Bungalow hồi trước thế chiến các tỉnh lị Nam Việt đều có, ta theo người Pháp, gọi là Boong ga lê.
