Một Giáo sư Ngữ âm học.
Như sẽ thấy ở phần sau, Pygmalion không cần một lời tựa, mà cần một phần tiếp theo, thứ mà tôi đã bổ sung vào đúng vị trí của nó. Người Anh chẳng có chút tôn trọng nào đối với ngôn ngữ của chính mình, và sẽ không chịu dạy con cái họ cách nói cho đúng. Họ đánh vần thứ tiếng ấy tệ hại đến mức chẳng ai có thể tự học được cách phát âm của nó. Một người Anh không tài nào mở miệng ra mà không khiến một người Anh khác căm ghét hoặc khinh bỉ mình. Tiếng Đức và tiếng Tây Ban Nha rất dễ tiếp cận đối với người nước ngoài: còn tiếng Anh thì ngay cả với người Anh cũng chẳng dễ gì tiếp cận. Nhà cải cách mà nước Anh cần lúc này là một người nhiệt huyết với môn ngữ âm học: đó là lý do tại sao tôi đã biến một nhân vật như vậy thành anh hùng trong một vở kịch ăn khách. Đã có những người anh hùng kiểu đó cất tiếng kêu nơi hoang dã suốt nhiều năm qua. Khi tôi bắt đầu quan tâm đến đề tài này vào khoảng cuối những năm bảy mươi của thế kỷ XIX, Melville Bell đã qua đời; nhưng Alexander J. Ellis vẫn là một bậc trưởng lão tại thế, với một mái đầu ấn tượng luôn đội chiếc mũ nhung nhỏ, thứ mà ông thường cúi đầu xin lỗi các buổi họp công chúng một cách vô cùng lịch sự. Ông và Tito Pagliardini, một cựu chiến binh khác trong lĩnh vực ngữ âm, là những con người khiến ta không tài nào ghét nổi.
Henry Sweet, khi ấy còn là một thanh niên, lại thiếu đi sự ngọt ngào trong tính cách ấy: ông chẳng mặn mà gì trong việc hòa giải với những người phàm tục theo lối sống truyền thống, chẳng khác nào Ibsen hay Samuel Butler. Tài năng xuất sắc của ông với tư cách là một nhà ngữ âm học (tôi nghĩ ông là người giỏi nhất trong số đó) lẽ ra đã xứng đáng mang lại cho ông sự công nhận chính thức ở cấp độ cao, và có lẽ đã giúp ông phổ biến chuyên môn của mình, ngặt nỗi ông lại mang một sự khinh miệt tột cùng đối với tất cả các vị chức sắc hàn lâm và nói chung là những ai coi trọng tiếng Hy Lạp hơn là ngữ âm học. Có lần, vào những ngày mà Viện Hoàng gia vươn lên ở Nam Kensington, và Joseph Chamberlain đang phất lên nhờ Đế quốc, tôi đã thuyết phục chủ biên của một nguyệt san hàng đầu đặt bài viết từ Sweet về tầm quan trọng mang tính đế quốc của bộ môn ông nghiên cứu. Khi bài viết được gửi đến, nó chẳng chứa gì ngoài một cuộc tấn công mỉa mai cay độc nhắm vào một giáo sư ngôn ngữ và văn học, kẻ mà Sweet cho rằng chiếc ghế giáo sư đó chỉ thích hợp cho một chuyên gia ngữ âm mà thôi. Bài viết mang tính vu khống ấy đành phải bị trả về vì không thể đăng được; và tôi buộc phải từ bỏ giấc mơ đưa tác giả của nó ra ánh sáng công luận. Khi tôi gặp lại ông sau đó, lần đầu tiên sau nhiều năm, tôi kinh ngạc nhận ra rằng con người vốn từng là một thanh niên trông rất đỗi bảnh bao ấy, nay lại thực sự xoay sở bằng thái độ khinh miệt tuyệt đối để thay đổi diện mạo của mình cho đến khi trở thành một thứ hiện thân sống cho việc chối bỏ Oxford cùng tất cả truyền thống nơi đây. Chắc hẳn phải rất bất đắc dĩ thì người ta mới nhồi nhét được ông vào cái gọi là chức danh Giảng viên Ngữ âm học ở đó. Tương lai của ngành ngữ âm học có lẽ sẽ đặt lên vai các học trò của ông, những kẻ tôn sùng ông hết mực; nhưng chẳng thế lực nào có thể khiến bản thân con người ấy chịu nhượng bộ dù chỉ một chút trước trường đại học, nơi mà dẫu vậy ông vẫn bám trụ lấy bằng quyền uy thiên định theo một cách thức rất đỗi đậm chất Oxford. Tôi dám cá là những bản thảo của ông, nếu ông còn để lại chút nào, sẽ bao gồm vài tác phẩm châm biếm có thể được xuất bản sau nửa thế kỷ nữa mà chẳng gây ra hậu quả tàn khốc nào quá lớn. Tôi tin rằng ông không phải là một kẻ có tâm địa xấu xa; ngược lại là đằng khác, theo như tôi đánh giá; chỉ có điều ông không tài nào chịu đựng nổi lũ ngu ngốc một cách vui vẻ.
Những ai từng quen biết ông sẽ nhận ra trong hồi thứ ba của tôi ẩn ý về bộ Tốc ký sáng chế mà ông từng dùng để viết bưu thiếp, và ta có thể học được nó qua cuốn cẩm nang trị giá bốn shilling sáu xu do Nhà xuất bản Clarendon ấn hành. Những tấm bưu thiếp mà bà Higgins mô tả chính là loại tôi từng nhận được từ Sweet. Tôi thường phải giải mã một âm thanh mà một kẻ sinh ra ở Luân Đôn sẽ thể hiện là zerr, còn một người Pháp là seu, rồi sau đó viết thư hỏi lại với chút bực dọc rằng rốt cuộc nó có nghĩa là gì. Sweet, với sự khinh miệt vô bờ bến trước sự ngu ngốc của tôi, sẽ đáp lại rằng nó không chỉ có nghĩa là, mà rõ ràng chính là từ Kết quả (Result), vì chẳng có từ nào khác chứa âm thanh đó, và có thể tạo nên ý nghĩa phù hợp với ngữ cảnh, tồn tại trong bất kỳ ngôn ngữ nào được nói trên trái đất này. Việc những phàm nhân kém chuyên môn hơn đòi hỏi phải có thêm nhiều chỉ dẫn cụ thể là điều vượt quá sự kiên nhẫn của Sweet. Do đó, dẫu cho toàn bộ điểm mấu chốt trong "Tốc ký Hiện hành" của ông là nó có thể diễn tả hoàn hảo mọi âm thanh trong ngôn ngữ, cả nguyên âm lẫn phụ âm, và rằng tay bạn chẳng phải thực hiện bất kỳ nét bút nào ngoài những nét dễ dàng, thông dụng mà bạn dùng để viết các chữ m, n, u, l, p, và q, cứ nguệch ngoạc chúng ở bất kỳ góc độ nào bạn thấy dễ nhất, thì quyết định bất hạnh của ông nhằm biến bản thảo đáng chú ý và dễ đọc này thành một thứ tốc ký đã thu hẹp nó trong chính thực tiễn của ông thành một dạng mật mã khó dò nhất. Mục tiêu thực sự của ông là cung cấp một hệ thống chữ viết đầy đủ, chính xác, dễ đọc cho ngôn ngữ cao quý nhưng ăn mặc tồi tàn của chúng ta; nhưng ông lại bị lôi kéo đi xa hơn thế bởi sự khinh miệt dành cho hệ thống Tốc ký Pitman phổ biến, thứ mà ông gọi là hệ thống Cạm bẫy (Pitfall). Sự khải hoàn của Pitman là chiến thắng của nghệ thuật tổ chức kinh doanh: có một tờ báo hàng tuần thuyết phục bạn học Pitman: có những cuốn sách giáo khoa giá rẻ, sách bài tập và các bản chép lại bài phát biểu để bạn chép theo, cùng những ngôi trường nơi các giáo viên giàu kinh nghiệm kèm cặp bạn đạt đến mức độ thành thạo cần thiết. Sweet không thể tổ chức thị trường của mình theo cách đó. Ông chẳng khác nào Nữ tiên tri Cumaean, kẻ đã xé nát những trang tiên tri mà chẳng ai buồn đếm xỉa tới. Cuốn cẩm nang trị giá bốn shilling sáu xu, hầu hết là bằng chữ viết tay in thạch bản của ông, thứ chưa từng được quảng cáo một cách dung tục ấy, biết đâu một ngày nào đó sẽ được một tập đoàn tiếp quản và nhồi nhét vào công luận giống như cách tờ The Times từng thúc đẩy bộ Bách khoa toàn thư Britannica; nhưng cho đến lúc đó, nó chắc chắn sẽ chẳng thể thắng thế trước Pitman. Tôi đã mua ba bản cuốn sách ấy trong đời; và các nhà xuất bản cho tôi biết rằng sự tồn tại ẩn dật của nó vẫn đang diễn ra một cách đều đặn và lành mạnh. Tôi thực vậy đã học hệ thống ấy tận hai lần; thế nhưng thứ tốc ký mà tôi đang dùng để viết những dòng này lại là của Pitman. Và lý do là vì thư ký của tôi không thể dịch nổi chữ của Sweet, bởi cậu ta bắt buộc phải được dạy trong các trường phái của Pitman. Thế nên, Sweet đành chửi rủa Pitman cũng vô ích như Thersites chửi rủa Ajax vậy: những lời cay đắng của ông, dù có thể làm nhẹ lòng ông đi phần nào, chẳng hề đem lại chút thịnh hành đại chúng nào cho bộ Tốc ký Hiện hành cả. Pygmalion Higgins không phải là bức chân dung phác họa Sweet, kẻ mà cuộc phiêu lưu của Eliza Doolittle là một điều bất khả thi; dẫu vậy, như sẽ thấy, vẫn có những nét phảng phất của Sweet trong vở kịch. Với thể chất và khí chất của Higgins, Sweet hoàn toàn có thể làm nên những chuyện động trời. Thực tế là, ông đã để lại dấu ấn chuyên môn của mình khắp châu Âu ở một mức độ khiến cho sự lu mờ tương đối về mặt cá nhân của ông, cùng sự thất bại của Oxford trong việc đối xử công bằng với tầm vóc xuất chúng của ông, trở thành một điều khó hiểu đối với các chuyên gia nước ngoài trong lĩnh vực của ông. Tôi không đổ lỗi cho Oxford, bởi tôi nghĩ Oxford hoàn toàn đúng đắn khi đòi hỏi một mức độ xã giao nhất định từ những đứa con nôi dưỡng của mình (chúa biết là họ chẳng hề đòi hỏi quá đáng đâu!); vì dẫu tôi thừa hiểu việc một thiên tài mang một đề tài bị đánh giá thấp nghiêm trọng khó khăn thế nào trong việc duy trì các mối quan hệ bình thản, tử tế với những kẻ đánh giá thấp nó, những kẻ chiếm giữ mọi vị trí tốt đẹp nhất cho những đề tài kém quan trọng hơn mà họ giảng dạy không có tính nguyên bản và đôi khi chẳng có mấy năng lực cho chúng, thế nhưng, nếu anh ta vùi dập họ bằng cơn thịnh nộ và sự khinh miệt, anh ta không thể mong đợi họ chất đống vinh quang lên đầu mình.
Về các thế hệ nhà ngữ âm học sau này, tôi biết rất ít. Nổi bật giữa số đó là vị Thi sĩ Laureate, người mà có lẽ Higgins mang ơn về những sự đồng điệu mang âm hưởng Milton, dẫu rằng ở đây một lần nữa tôi phải phủ nhận mọi sự phác họa chân dung. Nhưng nếu vở kịch khiến công chúng nhận thức được rằng có những con người như các nhà ngữ âm học, và rằng họ nằm trong số những nhân vật quan trọng nhất ở nước Anh hiện nay, thì nó xem như đã hoàn thành sứ mệnh.
Tôi muốn khoe rằng Pygmalion là một vở kịch cực kỳ thành công ở khắp châu Âu và Bắc Mỹ cũng như trên sân khấu nước nhà. Nó mang tính giáo huấn vô cùng sâu sắc và đầy dụng ý, và đề tài của nó lại bị coi là khô khan đến mức tôi lấy làm thích thú khi đem ném nó vào đầu những kẻ uyên bác cứ lặp lại cái điệp khúc con vẹt rằng nghệ thuật không bao giờ nên mang tính giáo huấn. Nó chứng minh cho lập luận của tôi rằng nghệ thuật chẳng bao giờ nên là cái gì khác ngoài điều đó.
Cuối cùng, và để khích lệ những ai đang phiền muộn vì những giọng điệu địa phương khiến họ bị cô lập khỏi mọi công việc cao sang, tôi xin bổ sung rằng sự biến đổi do Giáo sư Higgins tạo ra ở cô bán hoa không phải là điều bất khả thi hay hiếm gặp. Con gái của người gác cổng thời hiện đại, kẻ thực hiện tham vọng của mình bằng cách đóng vai Nữ hoàng Tây Ban Nha trong vở Ruy Blas tại Nhà hát Théâtre Français, chỉ là một trong số hàng ngàn nam nữ thanh niên đã rũ bỏ thứ phương ngữ bản địa của mình để tiếp thu một ngôn ngữ mới. Nhưng mọi chuyện phải được thực hiện một cách khoa học, bằng không tình trạng hậu vận của kẻ đầy hoài bão có thể còn tồi tệ hơn thuở ban đầu. Một phương ngữ khu ổ chuột chân chất, tự nhiên còn dễ chấp nhận hơn là nỗ lực của một kẻ chưa từng được học ngữ âm nhằm bắt chước thứ tiếng lóng dung tục của câu lạc bộ đánh golf; và tôi lấy làm tiếc phải nói rằng bất chấp những nỗ lực từ Học viện Nghệ thuật Sân khấu của chúng tôi, vẫn còn quá nhiều thứ tiếng Anh đánh golf giả tạo trên sân khấu của chúng ta, và quá ít thứ tiếng Anh cao quý của Forbes Robertson.
