Phòng khách nhà bà Higgins. Bà đang ngồi bàn viết như trước. Cô người làm bước vào.

NGƯỜI LÀM [ở ngoài cửa] Thưa bà, có cậu Henry và đại tá Pickering đang ở dưới nhà ạ.

BÀ HIGGINS. Được rồi, mời họ lên đây.

NGƯỜI LÀM. Họ đang dùng điện thoại, thưa bà. Cháu nghĩ là họ đang gọi cảnh sát.

BÀ HIGGINS. Sao cơ!

NGƯỜI LÀM [bước vào sâu hơn và hạ giọng] Cậu Henry đang có chuyện rất hoảng hốt, thưa bà. Cháu nghĩ nên báo để bà biết.

BÀ HIGGINS. Nếu cháu bảo tao rằng cậu Henry không hoảng hốt thì mới là chuyện lạ. Cứ bảo họ lên đây khi gọi điện xong với cảnh sát. Chắc nó lại làm mất cái gì rồi.

NGƯỜI LÀM. Dạ vâng, thưa bà [quay đi].

BÀ HIGGINS. Lên lầu bảo cô Doolittle rằng cậu Henry và đại tá đã ở đây. Nhắn cô ấy đừng xuống cho tới khi tao gọi.

NGƯỜI LÀM. Dạ vâng, thưa bà.

Higgins xồng xộc bước vào. Đúng như lời người hầu đã tả, anh ta đang vô cùng kích động.

HIGGINS. Mẹ xem này: đúng là một chuyện oái oăm hết chỗ nói!

BÀ HIGGINS. Ừ, con yêu. Chào buổi sáng. [Anh ta nén cơn bã xó và hôn mẹ, trong lúc người hầu lui ra]. Có chuyện gì thế con?

HIGGINS. Con Eliza bỏ trốn rồi.

BÀ HIGGINS [vềm điềm đạm tiếp tục viết] Chắc con đã làm nó hoảng sợ.

HIGGINS. Làm nó hoảng sợ! nhảm nhí! Tối qua người ta vẫn để nó ở lại tắt đèn và dọn dẹp như mọi khi; thế mà thay vì đi ngủ, nó lại thay quần áo rồi chuồn thẳng: giường của nó không hề có dấu vết đã ngủ. Sáng nay trước bảy giờ nó còn bắt xe đến lấy đồ đạc; thế mà cái con mụ ngu ngốc Mrs. Pearce lại để nó lấy đi mà chẳng hé răng nửa lời với ta. Giờ con phải làm sao đây?

BÀ HIGGINS. Mẹ e là con phải tự xoay xở thôi, Henry. Con bé hoàn toàn có quyền bỏ đi nếu nó muốn.

HIGGINS [đi lại bồn chồn khắp phòng] Nhưng con chẳng tìm thấy cái gì cả. Con chẳng biết mình có những lịch hẹn nào. Con— [Pickering bước vào. Bà Higgins đặt bút xuống và quay người khỏi bàn viết].

PICKERING [bắt tay] Chào buổi sáng, bà Higgins. Henry đã kể cho bà nghe chưa? [Ông ngồi xuống chiếc ghế dài sát tường].

HIGGINS. Cái tên thanh tra ngu ngốc ấy nói sao? Anh đã treo giải thưởng chưa?

BÀ HIGGINS [đứng phắt dậy vẻ kinh ngạc đầy phẫn nộ] Ý anh không phải là đã nhờ cảnh sát truy tìm Eliza đấy chứ?

HIGGINS. Đương nhiên rồi. Cảnh sát sinh ra để làm gì? Còn cách nào khác nữa chứ? [Anh ta ngồi xuống chiếc ghế kiểu Elizabeth].

PICKERING. Viên thanh tra gây ra đủ thứ phiền phức. Thú thật tôi nghĩ ông ta còn nghi ngờ chúng ta có mưu đồ bất chính nào đó.

BÀ HIGGINS. Chà, đương nhiên là ông ta nghi rồi. Các anh có quyền gì mà lôi nhau ra đồn cảnh sát rồi khai tên con bé cứ như thể nó là một kẻ trộm, hay một chiếc ô bị bỏ quên, hay thứ gì đại loại thế? Thật là hết chỗ nói! [Bà ngồi xuống lại, vô cùng tức giận].

HIGGINS. Nhưng chúng ta muốn tìm ra nó cơ mà.

PICKERING. Chúng ta đâu thể cứ để mặc nó đi như thế được, thưa bà Higgins. Bọn tôi phải làm sao đây?

BÀ HIGGINS. Cả hai anh chẳng có nổi một chút khôn ngoan bằng hai đứa trẻ. Tại vì—

Cô người làm bước vào cắt ngang câu chuyện.

NGƯỜI LÀM. Thưa cậu Henry: có một vị khách muốn gặp cậu có việc rất khẩn. Cậu ấy vừa được cử đến từ phố Wimpole.

HIGGINS. Ồ, phiền phức thật! Lúc này tao không tiếp ai hết. Ai thế?

NGƯỜI LÀM. Thưa cậu, là một ông Doolittle ạ.

PICKERING. Doolittle! Ý cô là lão phu hót rác đấy à?

NGƯỜI LÀM. Phu hót rác! Ồ không, thưa ngài: một quý ông cơ ạ.

HIGGINS [hồ hởi chồm dậy] Trời đất quỷ thần ơi, Pick, chắc chắn là họ hàng của con bé nên nó mới tìm về đó. Một kẻ nào đó mà chúng ta chẳng biết gì sất. [Nói với người làm] Cho ổng lên đây, nhanh lên.

NGƯỜI LÀM. Dạ vâng, thưa cậu. [Cô đi ra].

HIGGINS [háo hức, tiến về phía mẹ] Họ hàng quyền quý đây! Giờ thì chúng ta sắp được nghe ngóng đôi điều rồi. [Anh ta ngồi xuống chiếc ghế kiểu Chippendale].

BÀ HIGGINS. Con có biết người nhà nào của con bé không?

PICKERING. Chỉ biết bố nó thôi: cái lão mà chúng ta đã kể với bà ấy.

NGƯỜI LÀM [xướng tên] Ông Doolittle. [Cô lùi ra].

Doolittle bước vào. Ông ta ăn vận cực kỳ lịch sự với một chiếc áo khoác đuôi tôm thời thượng mới tinh, áo lê-gét trắng và quần dài màu xám. Một bông hoa cài khuyết áo, chiếc mũ lụa chói lóa và đôi giày da bóng lộn làm tăng thêm vẻ sang trọng. Ông ta quá bận tâm đến mục đích chuyến đi của mình nên chẳng màng chú ý đến bà Higgins. Ông ta đi thẳng tới chỗ Higgins và xông vào trách móc một cách đầy phẫn uất.

DOOLITTLE [chỉ vào bộ dạng của mình] Nhìn đây này! Anh thấy thế này chưa? Tất cả là do anh gây ra đấy.

HIGGINS. Gây ra cái gì hả giời?

DOOLITTLE. Cái này này, tôi nói cho anh hay. Nhìn kỹ đi. Nhìn cái mũ này xem. Nhìn cái áo khoác này xem.

PICKERING. Eliza đã mua quần áo cho ông đấy à?

DOOLITTLE. Eliza! Còn lâu nhé. Mơ đi cưng. Dại gì mà nó mua quần áo cho tôi?

BÀ HIGGINS. Chào buổi sáng, ông Doolittle. Mời ông ngồi xuống.

DOOLITTLE [giật mình bối rối khi nhận ra mình đã quên chào nữ chủ nhân] Xin phép bà cho tôi cáo lỗi. [Ông đến gần và bắt tay bàn tay bà đưa ra]. Cảm ơn bà. [Ông ngồi xuống chiếc ghế dài, bên tay phải ông Pickering]. Tôi đang bận tâm đến những chuyện đã giáng xuống đầu mình nên chẳng thể nghĩ được điều gì khác nữa.

HIGGINS. Quỷ tha ma bắt thế cái quái gì đã giáng xuống đầu ông vậy?

DOOLITTLE. Tôi sẽ chẳng buồn nếu mọi chuyện chỉ giáng xuống riêng mình tôi: chuyện gì thì cũng có thể xảy ra với bất kỳ ai và chẳng ai đáng trách ngoài Chúa trời, như người ta hay nói. Nhưng đây lại là thứ mà chính anh đã gây ra cho tôi: vâng, chính anh đấy, Henry Higgins.

HIGGINS. Ông đã tìm thấy Eliza chưa? Đó mới là vấn đề.

DOOLITTLE. Thế anh đã làm mất con bé à?

HIGGINS. Đúng vậy.

HIGGINS. Anh thì lúc nào cũng may mắn thế đấy. Tôi thì chưa tìm thấy nó; nhưng sau những gì anh gây ra cho tôi thì chẳng mấy chốc nó sẽ tự tìm đến tôi cho mà xem.

BÀ HIGGINS. Thế con trai tôi đã gây ra chuyện gì cho ông cơ chứ, ông Doolittle?

DOOLITTLE. Gây ra cho tôi á! Hủy hoại đời tôi rồi. Tàn phá hạnh phúc của tôi. Trói buộc tôi lại và giao nộp tôi vào tay cái thứ đạo đức tư sản chết tiệt.

HIGGINS [bực bội đứng phắt dậy, lấn lướt trước mặt Doolittle] Lão điên rồi. Lão say rượu rồi. Lão mất trí rồi. Tôi đã cho lão năm bảng Anh. Sau đó tôi còn nói chuyện với lão hai lần, tính phí nửa vương-chít một giờ. Từ dạo đó tôi chưa hề gặp lại lão.

DOOLITTLE. Ồ! Say rượu á! Tôi á? Mất trí á! Tôi á? Trả lời tôi câu này xem nào. Anh có viết thư cho một lão già chết dẫm ở bên Mỹ—lão đang định bỏ ra năm triệu để lập các Hội Cải cách Đạo đức khắp thế giới và muốn anh phát minh một thứ ngôn ngữ phổ thông cho lão ấy—hay không?

HIGGINS. Gì chứ! Ezra D. Wannafeller! Lão ta chết rồi mà. [Anh ta thản nhiên ngồi xuống lại].

DOOLITTLE. Vâng: lão ta chết rồi; và đời tôi cũng chấm hết. Thế anh có viết thư cho lão để bảo rằng nhà luân lý học độc đáo nhất hiện nay ở nước Anh, theo sự hiểu biết tốt nhất của anh, chính là Alfred Doolittle, một gã phu hót rác tầm thường hay không.

HIGGINS. À, sau chuyến viếng thăm hôm trước của lão, tôi nhớ là mình có nói vài câu đùa ngốc nghếch kiểu đó.

DOOLITTLE. Hừm! Anh gọi đó là một trò đùa ngốc nghếch thì quá chuẩn rồi. Nó tống luôn đời tôi xuống mồ đấy. Anh đã trao cho lão cơ hội mà lão hằng mong muốn để chứng minh rằng người Mỹ không giống chúng ta: rằng họ công nhận và tôn trọng nhân tài ở mọi tầng lớp xã hội, dù có hèn m kém đến đâu. Mấy lời đó được ghi rành rành trong di chúc của lão, trong đó, hỡi Henry Higgins, nhờ ơn cái trò đùa ngốc nghếch của anh, lão để lại cho tôi một cổ phần trong Quỹ Tín thác Pho-mát Tiêu hóa Sẵn trị giá ba ngàn bảng một năm, với điều kiện là tôi phải đi diễn thuyết cho Liên đoàn Thế giới Cải cách Đạo đức Wannafeller của lão chừng nào họ còn yêu cầu, tối đa là sáu lần một năm.

HIGGINS. Quỷ tha ma bắt! Ồh! [Bỗng nhiên hồ hởi] Đúng là một trò vui tuyệt cú mèo!

PICKERING. Một món hời chắc ăn cho ông đấy, Doolittle. Họ sẽ chẳng đời nào bắt ông diễn thuyết đến lần thứ hai đâu.

DOOLITTLE. Chuyện diễn thuyết thì tôi chẳng ngán. Tôi sẽ diễn thuyết cho bọn họ cứng cả họng, nói nước bọt khô rang mà sắc mặt vẫn tỉnh bơ luôn ấy chứ. Cái làm tôi thấy khó chịu là việc biến tôi thành một quý ông cơ. Ai thèm nhờ lão biến tôi thành quý ông chứ? Tôi đang sống yên lành cơ mà. Tôi được tự do. Thích tiền lúc nào là tôi ngửa tay xin được mấy bác xôm trò lúc ấy, y như lúc tôi xin anh vậy, Henry Higgins. Giờ thì tôi bị hành hạ đủ điều; bị trói tay trói chân; và ai nấy cũng quay sang ngửa tay xin tiền tôi. Mấy ông luật sư bảo rằng đó là một vận hôi lớn cho tôi. Thế à? Tôi đáp. Ý anh là vận hôi cho anh chứ gì, tôi bảo thế. Hồi tôi còn là một gã khốn khó và từng phải thuê luật sư một lần khi họ tìm thấy một chiếc xe nôi trẻ em trong xe hót rác, ổng đã giúp tôi thoát tội, phủi sạch nợ nần với tôi và tống khứ tôi đi nhanh hết mức có thể. Mấy ông bác sĩ cũng thế: chuyên đẩy tôi ra khỏi bệnh viện trước cả khi tôi kịp đứng vững trên đôi chân của mình, và chẳng tốn xu cắc nào. Giờ thì họ phát hiện ra tôi là một gã bệnh hoạn và sẽ chết nếu họ không chăm sóc tôi ngày hai bận. Ở nhà, tôi chẳng được tự tay làm bất cứ việc gì: thể nào cũng có kẻ khác xông vào làm thay rồi ngửa tay đòi tiền tip. Cách đây một năm, tôi chẳng có lấy một họ hàng nào trên đời ngoại trừ hai ba kẻ thèm ngó ngàng đến tôi. Giờ thì tôi có đến năm mươi người, và chẳng mống nào kiếm nổi lấy một tuần lương đàng hoàng. Tôi phải sống vì kẻ khác chứ không phải cho chính mình: đó chính là cái thói đạo đức tư sản đấy. Các anh cứ mở miệng ra là lo mất Eliza. Đừng có mà lo bò trắng răng: tôi cá là nó đang đứng sẵn trước bậc thửa nhà tôi rồi ấy chứ; một đứa con gái thừa sức tự nuôi sống bản thân bằng nghề bán hoa nếu như tôi không ăn vận tử tế. Và người tiếp theo ngửa tay xin tiền tôi chắc chắn sẽ là anh đấy, Henry Higgins. Tôi sẽ phải học cái thứ ngôn ngữ tư sản từ anh, thay vì được nói tiếng Anh chuẩn mực. Đấy mới là lúc anh ra tay cứu vớt cuộc đời tôi; và tôi dám cá đó cũng là lý do anh làm chuyện này.

BÀ HIGGINS. Nhưng thưa ông Doolittle thân mến, ông đâu phải chịu đựng ngần ấy thứ nếu ông thực sự nghiêm túc. Chẳng ai có quyền ép ông nhận khoản thừa kế này cả. Ông có thể từ chối nó cơ mà. Phải thế không, đại tá Pickering?

PICKERING. Tôi tin là vậy.

DOOLITTLE [dịu giọng lại để tỏ lòng kính trọng phái nữ] Bi kịch nằm ở chỗ đó đấy, thưa bà. Nói câu từ chối thì dễ lắm; nhưng ngặt nỗi tôi lại chẳng đủ gan. Nào có ai trong chúng ta dám đâu chứ? Tất cả chúng ta đều bị khuất phục rồi. Bị khuất phục, thưa bà: chúng ta là thế đấy. Nếu tôi từ chối nó thì quãng đời xế bóng của tôi chẳng phải sẽ tống cổ vào nhà tế thần hay sao? Giờ đây tôi đã phải nhuộm tóc để giữ lấy cái công việc phót hót rác của mình rồi đấy. Nếu tôi là một kẻ nghèo khó đáng được tôn vinh, và đã dành dụm được chút đỉnh, thì tôi có thể vứt xó nó đi; nhưng đằng nào thì những kẻ nghèo khó đáng được tôn vinh cũng chẳng khác nào triệu phú nếu xét về mức độ hạnh phúc mà họ từng có trong đời. Họ nào có biết hạnh phúc là gì đâu. Còn tôi, với tư cách là một kẻ nghèo khó chẳng lấy gì làm đáng tôn vinh, chẳng có gì đứng giữa tôi và bộ đồng phục kẻ cắp nhà tế thần ngoài cái số ba ngàn bảng chết tiệt này—thứ đang đẩy tôi thốc vào tầng lớp tư sản. (Xin lỗi vì câu nói bậy nhé, thưa bà: bà cũng sẽ thốt lên y vậy nếu ở vào hoàn cảnh của tôi). Dù xoay trở hướng nào thì chúng cũng tóm được anh: chỉ là lựa chọn giữa cháo loãng của nhà tế thần và mụ Charybdis của tầng lớp tư sản thôi; và tôi thì chẳng đủ gan để vào nhà tế thần đâu. Bị khuất phục: tôi chính là như thế đấy. Cháy túi. Bị mua chuộc. Sẽ có những gã hạnh phúc hơn tôi đến hót đống rác của tôi, rồi ngửa tay xin tiền tip; còn tôi thì chỉ biết đứng nhìn bất lực và thèm thuồng bọn họ. Đó là những gì con trai bà đã giáng xuống đầu tôi đấy. [Ông nghẹn ngào xúc động].

BÀ HIGGINS. Chà, tôi rất mừng vì ông không định làm điều gì dại dột, ông Doolittle. Vì chuyện này đã giải quyết ổn thỏa tương lai của Eliza rồi đấy. Giờ thì ông có thể lo cho con bé được rồi.

DOOLITTLE [với vẻ buồn rầu buông xuôi] Vâng, thưa bà; giờ thì ai cũng trông đợi tôi phải lo toan cho tất cả thiên hạ từ cái khoản ba ngàn bảng một năm này đây.

HIGGINS [nhảy dựng lên] Vớ vẩn! Lão không thể lo cho nó được. Lão không được phép lo cho nó. Nó không phải là con cháu gì của lão cả. Tôi đã trả lão năm bảng để mua nó rồi cơ mà. Doolittle: ông hãy cho tôi biết rốt cuộc ông là một người tử tế hay một tên lừa đảo.

DOOLITTLE [điềm tĩnh] Mỗi thứ một chút đi Henry, y như tất cả chúng ta vậy: mỗi thứ một chút.

HIGGINS. Thì đấy, ông đã nhận tiền để bán con bé; và ông không có quyền nhận lại nó nữa.

BÀ HIGGINS. Henry: đừng có ngớ ngẩn nữa. Nếu anh thực sự muốn biết Eliza đang ở đâu, thì con bé đang ở trên lầu kia kìa.

HIGGINS [kinh ngạc] Trên lầu á!!! Thế thì tôi phải lên lầu lôi cổ nó xuống ngay mới được. [Anh ta kiên quyết lao về phía cửa].

BÀ HIGGINS [đứng dậy và đuổi theo] Bình tĩnh nào, Henry. Ngồi xuống đi.

HIGGINS. Tôi—

BÀ HIGGINS. Ngồi xuống đi con; và nghe mẹ nói đây.

HIGGINS. Ồ được rồi, được rồi, được rồi. [Anh ta ngả người đầy bất mãn xuống chiếc ghế dài, mặt hướng ra cửa sổ]. Nhưng mẹ thừa sức nói cho con biết chuyện này từ nửa tiếng trước rồi chứ.

BÀ HIGGINS. Eliza đã đến tìm mẹ sáng nay. Con bé trải qua đêm qua người thì đi lang thang trong cơn thịnh nộ, kẻ thì toan nhảy sông tự tử nhưng lại sợ hãi, người thì ở khách sạn Carlton. Nó đã kể cho mẹ nghe cái cách đối xử thô bạo của hai anh với nó.

HIGGINS [lại chồm bật dậy] Sao cơ!

PICKERING [cũng đứng dậy] Thưa bà Higgins thân mến, con bé đang bịa chuyện để kể với bà đấy. Chúng tôi có đối xử thô bạo với nó đâu. Chúng tôi hầu như chẳng nói với nó câu nào; và lúc chia tay chúng tôi vẫn rất hòa nhã với nhau mà. [Quay sang Higgins]. Higgins: bộ anh bắt nạt con bé sau khi tôi đi ngủ à?

HIGGINS. Toàn là ngược lại ấy chứ. Nó ném thẳng đôi dép vào mặt tôi. Nó hành xử một cách không thể dung thứ nổi. Tôi chẳng hề có một chút hành vi khiêu khích nào với nó cả. Đôi dép bay thẳng vào mặt tôi ngay lúc tôi vừa bước vào phòng—trước cả khi tôi kịp thốt ra lời nào. Lại còn dùng những từ ngữ vô cùng tục tĩu nữa chứ.

PICKERING [ngạc nhiên] Nhưng tại sao chứ? Chúng ta đã làm gì nó nào?

BÀ HIGGINS. Mẹ nghĩ mình hiểu khá rõ những gì các anh đã làm đấy. Con bé bản tính vốn dĩ rất giàu tình cảm, mẹ nghĩ thế. Phải không, ông Doolittle?

DOOLITTLE. Cực kỳ mềm lòng luôn ạ, thưa bà. Giống hệt tính tôi.

BÀ HIGGINS. Đúng vậy đấy. Con bé đã quý mến cả hai anh. Nó đã làm việc rất vất vả vì các anh, Henry ạ! Mẹ không nghĩ là anh hoàn toàn thấu hiểu công việc lao động trí óc đối với một đứa con gái như thế có ý nghĩa gì đâu. Chà, hình như khi ngày thử thách trọng đại đến, và nó hoàn thành xuất sắc công việc cho các anh mà không sai một lỗi nhỏ nào, thì hai anh lại ngồi ì ra đó và chẳng thèm nói với nó lấy một lời, chỉ cắm cổ bàn tán với nhau xem anh mừng rỡ thế nào vì mọi chuyện đã kết thúc ra sao và anh cảm thấy chán ngấy thế nào với toàn bộ cái sự kiện đó. Thế rồi các anh lại tỏ ra ngạc nhiên khi nó ném dép vào mặt các anh á! Phải tôi thì tôi đã ném cả vỉ sắt lò sưởi vào đầu các anh rồi ấy chứ.

HIGGINS. Chúng tôi chẳng nói gì ngoài việc bảo rằng chúng tôi đã mệt mỏi và muốn đi ngủ. Phải không Pick?

PICKERING [nhún vai] Chỉ có thế thôi.

BÀ HIGGINS [mỉa mai] Chắc chắn thế chứ?

PICKERING. Hoàn toàn chắc chắn. Thật đấy, chỉ có thế thôi.

BÀ HIGGINS. Các anh chẳng hề cảm ơn nó, hay vuốt ve nó, hay tán dương nó, hay bảo với nó rằng nó đã tuyệt vời nhường nào.

HIGGINS [bực bội] Nhưng nó thừa biết mấy chuyện đó rồi còn gì. Chúng ta có diễn văn diễn đóm gì với nó đâu, nếu ý anh là thế.

PICKERING [cắn rứt lương tâm] Có lẽ chúng ta đã hơi thiếu chu đáo thật.

BÀ HIGGINS [trở về chỗ ngồi bên bàn viết] Chà, mẹ e là con bé sẽ không quay lại phố Wimpole đâu, nhất là bây giờ khi ông Doolittle đã có khả năng duy trì cái địa vị mà các anh đã tròng lên người nó; nhưng nó bảo rằng nó hoàn toàn sẵn sàng gặp lại các anh trong hòa khí và xí xóa mọi chuyện cũ.

HIGGINS [nổi giận lôi đình] Thật thế không giạ trời? Hừ!

BÀ HIGGINS. Nếu anh hứa cư xử cho đàng hoàng, Henry, mẹ sẽ bảo nó xuống đây. Bằng không, hãy xéo về nhà đi; vì anh đã ngốn đủ thời gian của mẹ lắm rồi.

HIGGINS. Ồ, được rồi. Tốt thôi. Pick: anh hãy cư xử cho tử tế vào. Nào chúng ta hãy trưng ra cái bộ mặt lễ chủ nhật bảnh bao nhất để đối phó với cái sinh vật mà chúng ta đã vớt từ dưới đống bùn lên này nào. [Anh ta hầm hầm ngả người vào chiếc ghế kiểu Elizabeth].

DOOLITTLE [can ngăn] Nào, nào, Henry Higgins! Hãy nể nang cảm xúc của một kẻ thuộc tầng lớp tư sản như tôi một tiếng chứ.

BÀ HIGGINS. Nhớ lời hứa của anh đấy, Henry. [Bà bấm chuông trên bàn viết]. Ông Doolittle: phiền ông ra ngoài ban công đứng một lát được không. Tôi không muốn Eliza phải chịu cú sốc trước tin tức của ông cho tới khi con bé làm hòa với hai vị quý ông này. Ông có phiền không?

DOOLITTLE. Tùy ý bà thôi, thưa quý cô. Miễn sao giúp được Henry tống khứ nó đi khỏi cuộc đời tôi là được. [Ông biến khuất qua khung cửa sổ].

Cô hầu gái đáp tiếng chuông. Pickering ngồi vào chỗ của Doolittle.

BÀ HIGGINS. Bảo cô Doolittle xuống đây nhé.

NGƯỜI LÀM. Dạ vâng, thưa bà. [Cô đi ra].

BÀ HIGGINS. Nào, Henry: hãy ngoan ngoãn vào đấy.

HIGGINS. Tôi đang cư xử vô cùng hoàn hảo đây thôi.

PICKERING. Cậu ấy đang cố hết sức rồi đấy, bà Higgins.

Một khoảng lặng. Higgins ngả đầu ra sau; duỗi thẳng chân; và bắt đầu huýt sáo.

BÀ HIGGINS. Henry yêu quý, tư thế đó của con trông chẳng đẹp mắt chút nào cả.

HIGGINS [chấn chỉnh lại] Con có định làm dáng cho đẹp đâu mẹ.

BÀ HIGGINS. Không sao đâu con yêu. Mẹ chỉ muốn làm con mở miệng ra nói thôi.

HIGGINS. Tại sao chứ?

BÀ HIGGINS. Bởi vì con không thể vừa nói vừa huýt sáo cùng một lúc được.

Higgins rên rỉ. Lại một khoảng lặng đầy khó chịu nữa trôi qua.

HIGGINS [hết kiên nhẫn, chồm bật dậy] Quỷ tha ma bắt con bé đó đâu rồi? Chẳng lẽ chúng ta cứ phải ngồi đây đợi suốt cả ngày thế này à?

Eliza bước vào, rạng rỡ, tự tin, và trưng ra một bộ dáng điềm tĩnh đến mức khó tin. Cô mang theo một giỏ đựng đồ khâu vá nhỏ, trông vô cùng tự nhiên như ở nhà mình. Pickering ngạc nhiên đến mức không đứng nổi lên.

LIZA. Chào giáo sư Higgins nhé? Thầy khỏe cả chứ?

HIGGINS [nghẹn họng] Tôi— [Anh ta không thốt lên lời nào nữa].

LIZA. Chứ sao nữa, thầy lúc nào chẳng khỏe: thầy có bao giờ ốm đau đâu. Rất vui được gặp lại ngài, đại tá Pickering. [Ông vội vã đứng dậy; và họ bắt tay nhau]. Sáng nay trời lạnh phết nhỉ? [Cô ngồi xuống bên trái ông. Ông ngồi cạnh cô].

HIGGINS. Đừng có mà giở cái trò này với tôi. Chính tôi là người dạy nó cho cô; và nó chẳng lừa nổi tôi đâu. Đứng dậy và về nhà ngay, đừng có mà giở trò ngốc nghếch nữa.

Eliza rút một mảnh vải khâu vá từ trong giỏ ra, và bắt đầu thêu thùa, hoàn toàn phớt lờ cơn thịnh nộ này.

BÀ HIGGINS. Quả là một lời mời chào tuyệt vời đấy, Henry. Chẳng người phụ nữ nào có thể cưỡng lại được một lời mời như thế đâu.

HIGGINS. Mẹ mặc kệ nó đi. Cứ để nó tự nói đi. Mẹ sẽ sớm thấy rõ liệu nó có lấy được ý tưởng nào mà tôi chưa từng nhét vào đầu nó hay một từ ngữ nào mà tôi chưa từng nhét vào miệng nó không. Tôi nói cho mẹ hay chính tôi đã nhào nặn ra sinh vật này từ những bẹ cải bắp dập nát ở Covent Garden đấy; thế mà giờ đây nó lại bày đặt đóng vai quý bà cao sang với tôi cơ đấy.

BÀ HIGGINS [điềm đạm] Ừ con yêu; nhưng con ngồi xuống đã chứ, chịu không nào?

Higgins hằn học ngồi xuống lại.

LIZA [nói với Pickering, hoàn toàn phớt lờ Higgins, tay vẫn thoăn thoắt thêu] Ngài sẽ phủi sạch trơn với tôi bây giờ khi thí nghiệm đã kết thúc rồi chứ, đại tá Pickering?

PICKERING. Ồ đừng thế chứ. Cô đừng nghĩ nó là một cuộc thí nghiệm nữa. Nghe thế nào ấy, làm tôi chạnh lòng quá.

LIZA. Ôi, tôi chỉ là một bẹ cải bắp dập nát thôi mà.

PICKERING [bộc phát] Không.

LIZA [bình tĩnh tiếp lời]—nhưng tôi mang ơn ngài nhiều lắm nên tôi sẽ buồn lắm nếu ngài quên mất tôi.

PICKERING. Cô nói thế thật là quá khách khí rồi, cô Doolittle.

LIZA. Không phải vì ngài đã trả tiền mua váy áo cho tôi đâu. Tôi biết ngài hào phóng với tất cả mọi người bằng tiền bạc mà. Nhưng chính từ ngài tôi mới học được những phép tắc thực sự tao nhã; và đó mới là thứ làm nên một quý bà, phải không ngài? Thấy đấy, với tôi thì khó khăn biết nhường nào khi lúc nào trước mắt cũng phải noi gương giáo sư Higgins. Tôi được nuôi dạy để trở nên y hệt như thầy ấy, chẳng thể kiềm chế nổi bản thân, và mở miệng ra là dùng những từ ngữ tục tĩu dù chỉ vì một chuyện cỏn con. Và tôi sẽ chẳng bao giờ biết được rằng các quý ông quý bà không hành xử như thế nếu ngài không có mặt ở đó.

HIGGINS. Chà!!

PICKERING. Ồ, đó chỉ là tính cách của cậu ấy thôi mà. Cậu ấy có ý gì đâu.

LIZA. Ồ, hồi còn là một cô hàng hoa thì tôi cũng có ý gì đâu. Đó chỉ là thói quen của tôi thôi mà. Nhưng ngài thấy đấy tôi đã làm được; và đó mới là điều tạo nên sự khác biệt sau tất cả những chuyện ấy.

PICKERING. Chắc chắn là vậy rồi. Dù sao thì cậu ấy cũng dạy cô cách nói năng; và điều đó thì tôi chịu, không làm được đâu cô biết đấy.

LIZA [hờ hững] Dĩ nhiên rồi: đó là nghề nghiệp của thầy ấy mà.

HIGGINS. Mẹ kiếp!

LIZA [nói tiếp] Nó cũng giống như việc học khiêu vũ theo kiểu thời thượng thôi: chẳng có gì to tát hơn thế cả. Nhưng ngài có biết điều gì đã khơi nguồn cho nền giáo dục thực sự của tôi không?

PICKERING. Gì thế?

LIZA [dừng tay thêu một lát] Việc ngài gọi tôi là cô Doolittle vào cái ngày tôi mới đến phố Wimpole ấy. Đó là khởi đầu cho lòng tự trọng của tôi. [Cô tiếp tục thêu]. Và còn hàng trăm điều nhỏ nhặt khác mà ngài chưa từng để ý, bởi vì chúng đến với ngài một cách rất tự nhiên. Những chuyện như đứng lên, cất mũ và mở cửa—

PICKERING. Ồ, có gì đâu nào.

LIZA. Có chứ: những điều đó cho thấy ngài đã suy nghĩ và cảm nhận về tôi như thể tôi là một người đáng trân trọng hơn là một đứa ở rửa bát; dĩ nhiên là tôi biết ngài cũng sẽ đối xử y hệt như thế với một đứa ở rửa bát nếu nó được bước vào phòng khách. Ngài chưa từng cởi giày ở phòng ăn khi tôi có mặt ở đó.

PICKERING. Cô đừng để bụng chuyện đó. Higgins cởi giày khắp mọi nơi cơ mà.

LIZA. Tôi biết chứ. Tôi đâu có trách thầy ấy. Đó là tính cách của thầy ấy mà, phải không? Nhưng việc ngài không làm thế lại tạo ra một sự khác biệt quá lớn đối với tôi. Thưa ngài, thực sự mà nói, ngoại trừ những thứ mà bất kỳ ai cũng có thể nhặt nhạnh được (như cách ăn mặc, cách nói năng chuẩn mực, vân vân và vân vân), thì sự khác biệt giữa một quý bà và một cô bán hoa không nằm ở cách cô ấy hành xử ra sao, mà nằm ở cách cô ấy được đối xử như thế nào. Tôi sẽ mãi mãi là một cô bán hoa đối với giáo sư Higgins, bởi vì thầy ấy luôn đối xử với tôi như một cô bán hoa, và sẽ mãi mãi là như vậy; nhưng tôi biết mình có thể là một quý bà đối với ngài, bởi vì ngài luôn đối xử với tôi như một quý bà, và sẽ mãi mãi là như vậy.

BÀ HIGGINS. Xin con đừng nghiến răng nữa, Henry.

PICKERING. Chà, nghe cô nói thế tôi thực sự rất cảm kích, cô Doolittle.

LIZA. Nếu được, từ giờ ngài gọi tôi là Eliza nhé.

PICKERING. Cảm ơn cô. Dĩ nhiên là Eliza rồi.

LIZA. Và tôi muốn giáo sư Higgins gọi tôi là cô Doolittle.

HIGGINS. Tao thà chết quách đi còn hơn.

BÀ HIGGINS. Henry! Henry!

PICKERING [cười lớn] Sao cậu không mắng lại nó đi? Đừng có chịu lép vế thế chứ. Làm thế sẽ tốt cho cậu ta chán.

LIZA. Tôi không thể. Hồi trước thì tôi làm được; nhưng giờ thì tôi không thể quay lại lối sống đó được nữa. Đêm qua, khi tôi đi lang thang ngoài đường, có một con nhỏ đã bắt chuyện với tôi; và tôi đã cố tập lại thói quen cũ với nó; nhưng chẳng ăn thua gì. Ngài từng bảo với tôi rồi đấy, khi một đứa trẻ được đưa đến một đất nước xa lạ, nó sẽ học được ngôn ngữ ở đó chỉ trong vài tuần, và quên đi tiếng mẹ đẻ của mình. Vâng, tôi cũng chỉ là một đứa trẻ ở thế giới của các thầy. Tôi đã quên mất ngôn ngữ của chính mình, và chẳng thể nói được thứ tiếng nào khác ngoài tiếng của các thầy. Đó thực sự là sự cắt đứt hoàn toàn với cái góc phố Tottenham Court Road. Và việc rời khỏi phố Wimpole đã đặt dấu chấm hết cho tất cả.

PICKERING [vô cùng hoảng hốt] Ồ! Nhưng cô sẽ quay lại phố Wimpole chứ, phải không? Cô sẽ tha thứ cho Higgins chứ?

HIGGINS [đứng bật dậy] Tha thứ! Nó á, trời đất quỷ thần ơi! Cứ để nó đi đi. Để xem nó sống không có chúng ta thì xoay sở thế nào. Nó sẽ lại trượt dài về cái vũng bùn ấy chỉ trong ba tuần nếu không có tôi kè kè bên cạnh cho mà xem.

Doolittle xuất hiện ở khung cửa sổ giữa phòng. Với vẻ mặt đầy trách móc uy nghiêm nhìn Higgins, ông chậm rãi và lặng lẽ tiến về phía con gái—cô đang quay lưng về phía cửa sổ nên không hề hay biết ông đang đến gần.

PICKERING. Cậu ta cứ cứng đầu thế đấy, Eliza. Cô sẽ không trượt dài trở lại chứ?

LIZA. Không: Giờ thì không bao giờ nữa. Tôi đã học được bài học cho mình rồi. Tôi không nghĩ mình có thể thốt ra lấy một âm điệu cũ dù có cố gắng thế nào đi chăng nữa. [Doolittle chạm vào vai trái cô. Cô đánh rơi đồ khâu vá, hoàn toàn mất đi vẻ điềm tĩnh trước bộ dạng rực rỡ của bố mình]

A—a—a—a—a—ah—ow—ooh!

HIGGINS [cười đắc thắng] A-ha! Chuẩn xác. A—a—a—a—ahowooh! A—a—a—a—ahowooh ! A—a—a—a—ahowooh! Thắng rồi! Thắng rồi! [Anh ta ngả người phịch xuống đi-văng, khoanh tay, dang rộng chân một cách ngạo mạn].

DOOLITTLE. Sao con lại trách con bé chứ? Đừng nhìn bố kiểu đó chứ, Eliza. Đâu phải lỗi tại bố. Bố vừa trúng quả đậm đấy.

LIZA. Chắc bố vừa moi được tiền của một tên triệu phú nào rồi chứ gì, bố.

DOOLITTLE. Đúng thế. Nhưng hôm nay bố ăn vận đặc biệt lắm đấy. Bố chuẩn bị tới nhà thờ St. George ở Quảng trường Hanover đây. Mẹ kế của con sắp cưới bố rồi.

LIZA [giận dữ] Bố lại định hạ thấp bản thân để cưới cái con mụ thô tục thấp kém đó á!

PICKERING [điềm tĩnh] Ổng nên làm thế, Eliza. [Nói với Doolittle] Sao bỗng nhiên bà ấy lại đổi ý thế?

DOOLITTLE [buồn rầu] Bị khuất phục rồi ngài đại tá ạ. Bị khuất phục. Chủ nghĩa đạo đức tư sản cuối cùng cũng tóm được nạn nhân của nó rồi. Bộ con không định đội mũ lên và đến chứng kiến cảnh bố bị trói chân vào cuộc đời sao, Eliza?

LIZA. Nếu đại tá bảo tôi phải đi thì tôi—tôi sẽ [gần như nức nở] tôi sẽ tự hạ thấp mình vậy. Rồi thể nào cũng rước họa vào thân, bị sỉ nhục cho mà xem.

DOOLITTLE. Đừng sợ: bây giờ bà ấy chẳng bao giờ cãi cọ với ai nữa đâu, tội nghiệp chưa kìa! Thói đời đáng kính đã đánh gục mọi ý chí quật cường của bà ấy rồi.

PICKERING [nhẹ nhàng bóp khuỷu tay Eliza] Hãy đối xử tử tế với họ đi, Eliza. Cố gắng vui vẻ chấp nhận đi mà.

LIZA [cố nặn ra một nụ cười vượt qua nỗi bực dọc] Ồ thôi được, coi như để chứng tỏ chẳng có ác ý gì. Tôi sẽ quay lại ngay đây thôi. [Cô đi ra].

DOOLITTLE [ngồi xuống bên cạnh Pickering] Tôi thấy bồn chồn lo lắng lạ thường về cái nghi lễ này đấy, đại tá ạ. Ước gì ngài đến để giúp tôi vượt qua cho trót.

PICKERING. Nhớ lại đi chứ, ông từng trải qua chuyện này một lần rồi còn gì. Ông từng cưới mẹ của Eliza mà.

DOOLITTLE. Ai kể cho ngài chuyện đó thế, đại tá?

PICKERING. Chà, chẳng ai kể cả. Nhưng tôi tự suy luận ra thôi—

DOOLITTLE. Không: cách đó không phải là cách tự nhiên đâu ngài đại tá ạ: đó chỉ là kiểu cách của tầng lớp tư sản thôi. Cách của tôi từ trước tới nay luôn là kiểu của những kẻ nghèo hèn chẳng có gì đáng tôn vinh. Nhưng đừng hé răng với Eliza nhé. Nó không biết đâu: từ trước tới nay tôi vẫn luôn giữ ý không dám kể cho nó nghe.

PICKERING. Rất phải. Chúng ta cứ giữ bí mật thế nếu ông muốn.

DOOLITTLE. Thế ngài sẽ đến nhà thờ chứ đại tá, và giúp tôi qua cửa ải này một cách êm xuôi nhé?

PICKERING. Rất sẵn lòng. Trong khả năng của một gã độc thân.

BÀ HIGGINS. Tôi có thể đến dự không, ông Doolittle? Tôi sẽ tiếc lắm nếu lỡ mất đám cưới của ông đấy.

DOOLITTLE. Vận may lớn cho tôi nếu được sự chiếu cố của bà, thưa quý cô; và mụ vợ già tội nghiệp của tôi chắc sẽ coi đó là một vinh hạnh lớn lao đấy. Dạo này bà ấy cứ thẫn thờ suốt, khi nghĩ về những ngày hạnh phúc nay đã không còn.

BÀ HIGGINS [đứng dậy] Tôi đi gọi xe ngựa và chuẩn bị đây. [Mọi người đứng dậy, ngoại trừ Higgins]. Tôi sẽ chỉ mất tầm mười lăm phút thôi. [Khi bà đi về phía cửa, Eliza bước vào, đội mũ và đang cài găng tay]. Mẹ sẽ tới nhà thờ để chứng kiến lễ cưới của bố con đây, Eliza. Tốt nhất con nên đi chung xe ngựa với mẹ đi. Đại tá Pickering có thể đi trước cùng chú rể.

Bà Higgins đi ra. Eliza bước ra giữa phòng, khoảng giữa khung cửa sổ trung tâm và chiếc ghế dài. Pickering đến bên cô.

DOOLITTLE. Chú rể! Nghe cái từ đó mới lạ làm sao! Nó khiến một người bỗng nhận ra vị thế của mình cơ đấy. [Ông nhặt mũ lên và đi về phía cửa].

PICKERING. Trước khi tôi đi, Eliza, hãy tha thứ cho cậu ấy và quay về với chúng tôi nhé.

LIZA. Tôi không nghĩ bố tôi sẽ đồng ý đâu. Phải không bố?

DOOLITTLE [buồn bã nhưng đầy hào hiệp] Hai tay chơi đó đã chơi khăm con một vố rất khôn ngoan đấy, Eliza. Nếu chỉ có một mống trong số họ, con đã có thể tóm gọn rồi. Nhưng ngặt nỗi lại có hai người; và một người đóng vai trò hộ tống kẻ kia, người ta có thể gọi là thế. [Nói với Pickering] Kế sách của ngài thâm hiểm thật đấy, đại tá; nhưng tôi chẳng giữ bụng dạ ác ý nào đâu; nếu là tôi thì tôi cũng sẽ làm y vậy. Cả đời tôi đã là nạn nhân của người đàn bà này đến người đàn bà khác rồi; và tôi chẳng ganh tị gì việc hai người chơi khăm được Eliza đâu. Tôi sẽ không nhúng tay vào đâu. Đã đến lúc chúng ta phải đi rồi, đại tá ạ. Chào nhé Henry. Gặp lại cô ở nhà thờ St. George nhé, Eliza. [Ông đi ra].

PICKERING [năn nỉ] Ở lại với chúng tôi nhé, Eliza. [Ông đi theo Doolittle].

Eliza bước ra ban công để tránh ở một mình với Higgins. Anh ta đứng dậy và đi ra đó cùng cô. Cô liền quay trở lại phòng và nhắm hướng cửa ra vào; nhưng anh ta bước nhanh ra ban công và chặn ngay cửa trước khi cô kịp tới nơi.

HIGGINS. Nào, Eliza, em đã trả đũa được một vố ra trò rồi đấy, như em vẫn gọi thế. Đã bõ giận chưa hả em? Hay em định tỏ ra hợp lý đây? Hay em vẫn còn muốn làm tới nữa?

LIZA. Anh muốn tôi quay lại chỉ để nhặt dép cho anh, rồi chịu đựng những cơn thịnh nộ của anh, và sai vặt chạy đi chạy lại hầu hạ anh thôi chứ gì.

HIGGINS. Tôi đã bảo là tôi muốn em quay lại bao giờ đâu cơ chứ.

LIZA. Ồ thế á. Thế nãy giờ chúng ta đang bàn cái gì thế hả.

HIGGINS. Bàn về em, chứ có phải bàn về tôi đâu. Nếu em quay lại tôi sẽ đối xử với em y như trước giờ tôi vẫn đối. Tôi không thể thay đổi bản chất của mình; và tôi cũng chẳng định thay đổi lề thói của mình làm gì. Lề thói của tôi y hệt như của đại tá Pickering vậy.

LIZA. Không đúng thế đâu. Ổng đối xử với một cô hàng hoa cứ như thể cô ấy là một nữ công tước vậy.

HIGGINS. Còn tôi đối xử với một nữ công tước cứ như thể cô ấy là một cô hàng hoa vậy.

LIZA. Tôi hiểu rồi. [Cô điềm tĩnh quay đi, ngồi xuống chiếc ghế dài, mặt hướng ra cửa sổ]. Đối xử với ai cũng như nhau cả.

HIGGINS. Chính xác là thế.

LIZA. Giống y như bố tôi.

HIGGINS [cười toe toét, hơi sượng sùng] Dù không hoàn toàn đồng ý với cái sự so sánh đó cho lắm, Eliza, nhưng quả thực là bố em không phải là một kẻ hợm hĩnh, và ông ấy sẽ cảm thấy vô cùng thoải mái ở bất kỳ tầng lớp xã hội nào mà số phận kỳ quặc của ông đưa đẩy tới. [Nói nghiêm túc] Bí quyết lớn nhất, Eliza, không nằm ở việc cư xử tồi hay cư xử tốt hay bất kỳ một phép tắc cụ thể nào khác, mà nằm ở việc đối xử với mọi tâm hồn con người bằng một cách thức duy nhất: tóm lại là hãy hành xử như thể em đang ở trên Thiên đàng, nơi chẳng có toa tàu hạng ba nào cả, và tâm hồn nào cũng cao quý ngang nhau.

LIZA. Amen. Thầy đúng là một kẻ sinh ra để làm nhà thuyết giáo.

HIGGINS [bực bội] Vấn đề không phải là tôi đối xử thô lỗ với em thế nào, mà là em đã bao giờ nghe thấy tôi đối xử tốt hơn với ai khác chưa.

LIZA [bỗng nhiên thành thật] Tôi chẳng màng việc anh đối xử với tôi ra sao. Tôi không quan tâm việc anh mắng chửi tôi. Tôi cũng chẳng sợ một vết bầm tím trên mắt: tôi từng bị mấy lần rồi còn gì. Nhưng [đứng bật dậy đối mặt với anh] tôi không chấp nhận bị phớt lờ.

HIGGINS. Thế thì tránh ra cho tôi đi; vì tôi sẽ không nhường đường cho em đâu. Em cứ nói về tôi cứ như thể tôi là một chiếc xe buýt vậy.

LIZA. Thì anh chính là một chiếc xe buýt còn gì: lúc nào cũng chồm chồm xóc nảy lên, và chẳng thèm đếm xỉa gì đến ai. Nhưng không có anh thì tôi vẫn sống tốt: đừng có tưởng bở là tôi không sống được.

HIGGINS. Tôi biết em sống được mà. Tôi đã bảo em thế rồi còn gì.

LIZA [bị tổn thương, bước ra phía bên kia chiếc ghế dài, mặt hướng về phía lò sưởi] Tôi biết anh đã nói thế, đồ tồi. Anh muốn tống khứ tôi đi chứ gì.

HIGGINS. Đồ dối trá.

LIZA. Cảm ơn anh. [Cô đường hoàng ngồi xuống].

HIGGINS. Chắc em chưa bao giờ tự hỏi bản thân xem không có EM thì tôi sống sao nổi nhỉ.

LIZA [thành khẩn] Đừng có màòng quanh hòng phỉnh phờ tôi. Anh SẼ phải sống không có tôi cho mà xem.

HIGGINS [kiêu ngạo] Tôi sống không cần ai hết. Tôi có tâm hồn của riêng mình: có tia lửa thần thánh của riêng mình. Nhưng [bỗng nhiên mềm giọng] tôi sẽ nhớ em lắm đấy, Eliza. [Anh ta ngồi xuống gần cô trên chiếc ghế dài]. Tôi đã học được vài điều từ những suy nghĩ ngớ ngẩn của em: tôi thú nhận điều đó một cách khiêm nhường và biết ơn. Và tôi đã quen với giọng nói lẫn ngoại hình của em rồi. Tôi khá thích chúng đấy chứ.

LIZA. Chà, anh có cả hai thứ đó trong chiếc máy hát và trong cuốn album ảnh của anh còn gì. Lúc nào buồn vì vắng tôi, anh cứ bật máy lên mà nghe. Nó làm gì có cảm xúc nào mà sợ tổn thương.

HIGGINS. Tôi đâu thể bật hồn em lên được. Hãy để lại cho tôi những cảm xúc đó đi; còn giọng nói với khuôn mặt thì em cứ việc mang đi. Chúng không phải là em.

LIZA. Ồ, anh ĐÍCH THỰC là một con quỷ. Anh có thể bóp nghẹt trái tim của một đứa con gái dễ dàng như cách người ta vặn tay người khác cho đau đớn vậy. Bà Pearce đã cảnh báo tôi rồi. Hết lần này đến lần khác bà ấy muốn bỏ đi; thế mà lúc nào anh cũng dùng dăm ba lời phỉnh phờ bà ấy vào phút chót. Và anh chẳng màng gì đến bà ấy cả. Anh cũng chẳng màng gì đến tôi nốt.

HIGGINS. Tôi quan tâm đến sự sống, đến nhân loại; và em chính là một phần trong đó đã đến với cuộc đời tôi và được xây đắp vào ngôi nhà của tôi. Em hay bất kỳ ai còn có thể đòi hỏi gì hơn thế nữa chứ?

LIZA. Tôi sẽ chẳng màng đến kẻ nào không màng đến tôi.

HIGGINS. Nguyên tắc kinh doanh đấy, Eliza. Giống như [bắt chước đúng từng giọng điệu chuyên nghiệp khi phát âm từ Covent Garden của cô] s’yollin voylets [bán hoa violet], phải không nào?

LIZA. Đừng có chế nhạo tôi. Thật hèn hạ khi đi chế nhạo tôi.

HIGGINS. Chưa bao giờ trong đời tôi chế nhạo ai cả. Việc chế nhạo chẳng hợp với gương mặt con người hay tâm hồn con người chút nào. Tôi chỉ đang bày tỏ sự khinh miệt chính đáng của mình đối với Chủ nghĩa Thương mại thôi. Tôi không và sẽ không bao giờ mua bán thứ tình cảm cả. Em gọi tôi là đồ tồi chỉ vì em không thể mua chuộc sự chú ý của tôi bằng cách chạy đi lấy dép hay tìm mắt kính cho tôi. Em thật ngớ ngẩn: tôi nghĩ cảnh một người phụ nữ chạy đi lấy dép cho đàn ông là một hình ảnh ghê tởm: tôi đã bao giờ đi lấy dép CHO EM chưa? Tôi đánh giá cao việc em ném thẳng đôi dép vào mặt tôi nhiều hơn đấy. Đừng có mà cắm cổ làm lụng cho tôi rồi lại mở miệng ra bảo rằng muốn được quan tâm: ai thèm quan tâm đến một đứa nô lệ chứ? Nếu em quay lại, hãy quay lại vì tình bằng hữu; vì em sẽ chẳng nhận được thứ gì khác đâu. Em đã vơ vét từ tôi gấp ngàn lần những gì tôi nhận được từ em; và nếu em dám mang mấy cái trò vặt vãnh như chạy đi sai vặt hay lấy dép ra so sánh với công sức tôi nhào nặn nên Nữ công tước Eliza, tôi sẽ sập cửa vào cái mặt ngốc nghếch của em ngay lập tức.

LIZA. Thế tại sao anh lại tạo ra tôi nếu anh chẳng màng gì đến tôi?

HIGGINS [hào sảng] Tại vì đó là công việc của tôi chứ sao.

LIZA. Anh chưa từng nghĩ đến những rắc rối mà nó gây ra cho tôi à.

HIGGINS. Thế liệu thế giới này có được tạo ra nếu Đấng Sáng Thế sợ phải đối mặt với rắc rối không? Tạo ra sự sống đồng nghĩa với việc tạo ra rắc rối. Chỉ có một cách duy nhất để trốn chạy rắc rối; đó là tiêu diệt mọi thứ. Em thấy đấy, những kẻ hèn nhát lúc nào chẳng réo gọi tiêu diệt những kẻ gây rắc rối.

LIZA. Tôi chẳng phải nhà thuyết giáo: tôi không để ý mấy chuyện đó. Tôi chỉ thấy là anh chẳng thèm để ý đến tôi.

HIGGINS [nhảy dựng lên bực bội đi lại khắp phòng] Eliza: em đúng là một đứa ngớ ngẩn. Tôi đang lãng phí những kho tàng trong tâm trí vĩ đại như Milton của mình khi bày ra trước mặt em đây. Một lần cho em hiểu rõ, tôi đi con đường của mình và làm công việc của mình mà chẳng thèm đếm xỉa gì xem chuyện gì xảy ra với cả hai chúng ta. Tôi không bị khuất phục, không như bố và mẹ kế của em đâu. Thế nên em thích thì quay lại còn không thì quỷ tha ma bắt đi; tùy em chọn đấy.

LIZA. Tôi quay lại để làm cái quái gì chứ?

HIGGINS [chồm hẳn người lên đầu gối trên chiếc ghế dài, rướn người tới gần cô] Để cho vui chứ sao. Đó là lý do tôi nhận nuôi em mà.

LIZA [quay mặt đi] Và ngày mai anh có thể tống cổ tôi đi nếu tôi không làm theo mọi điều anh muốn chắc?

HIGGINS. Đúng vậy; và ngày mai em cũng có quyền quăng quần áo bỏ đi nếu tôi không làm theo mọi điều EM muốn.

LIZA. Và về sống với mẹ kế tôi à?

HIGGINS. Đúng thế, hoặc ra đường bán hoa.

LIZA. Ồ! Ước gì tôi CÓ THỂ quay lại cái giỏ hoa của mình! Khi đó tôi sẽ chẳng phụ thuộc vào anh hay bố hay bất kỳ ai trên đời này nữa! Tại sao anh lại tước đoạt sự độc lập của tôi chứ? Tại sao tôi lại dại dột từ bỏ nó cơ chứ? Giờ thì tôi chẳng khác gì một con nô lệ, dẫu cho trên người có mặc những bộ cánh lộng lẫy đi chăng nữa.

HIGGINS. Làm gì có chuyện đó. Tôi sẽ nhận em làm con nuôi và để lại tiền cho em nếu em thích. Hay em muốn cưới đại tá Pickering hơn?

LIZA [trừng mắt quay phắt lại nhìn anh] Tôi có điên mới cưới ANH nếu anh ngỏ lời; trong khi tuổi của anh còn gần tuổi tôi hơn lão ấy ấy chứ.

HIGGINS [nhẹ nhàng] Phải là “than he is” chứ không phải “than what he is.”

LIZA [nổi đóa đứng dậy] Tôi thích nói thế nào thì nói. Anh không còn là thầy giáo của tôi nữa đâu nhé.

HIGGINS [suy ngẫm] Dù tôi không nghĩ Pickering sẽ cưới em đâu. Ổng cũng là một gã trai tân già đời cứng đầu y như tôi vậy.

LIZA. Không phải thứ đó là cái tôi muốn; đừng có mà tưởng bở. Lúc nào tôi chẳng có khối gã trai vây quanh tán tỉnh theo cái kiểu đó. Freddy Hill viết thư cho tôi ngày hai ba bận, hết trang này đến trang khác.

HIGGINS [bực bội ngạc nhiên] Mẹ kiếp cái thói xấc láo của hắn! [Anh ta ngả người ra sau và nhận ra mình đang ngồi thụp trên gót chân].

LIZA. Cậu ấy có quyền làm thế nếu thích, tội nghiệp thằng bé. Và cậu ấy thực lòng yêu tôi.

HIGGINS [đứng phắt dậy khỏi chiếc ghế dài] Em không có quyền khuyến khích hắn.

LIZA. Đứa con gái nào chẳng có quyền được yêu.

HIGGINS. Cái gì! Bị mấy tên ngốc nghếch như thế yêu á?

LIZA. Freddy không phải là kẻ ngốc. Và nếu cậu ấy yếu đuối, nghèo khó và cần tôi, có lẽ cậu ấy sẽ mang lại cho tôi nhiều hạnh phúc hơn những kẻ bề trên vừa hay bắt nạt vừa chẳng thèm cần đến tôi.

HIGGINS. Liệu hắn CÓ LÀM ĐƯỢC trò trống gì cho em không? Đó mới là vấn đề.

LIZA. Biết đâu tôi có thể làm được trò trống gì cho cậu ấy. Nhưng tôi chưa từng nghĩ đến chuyện chúng ta sẽ làm được gì cho nhau; còn anh thì lúc nào cũng chỉ nghĩ đến mấy chuyện đó. Tôi chỉ muốn được sống tự nhiên thôi.

HIGGINS. Tóm lại là em muốn tôi phải say mê em như điếu đổ giống như thằng nhóc Freddy kia chứ gì? Ý em là thế phải không?

LIZA. Không, tôi không muốn thế. Đó không phải là thứ cảm xúc tôi muốn nhận từ anh. Và đừng có mà tự mãn về bản thân hay về tôi quá đấy. Tôi hoàn toàn có thể trở thành một đứa con gái hư hỏng nếu tôi thích. Dù anh có học thức nhưng tôi còn rành nhiều thứ đời hơn anh chán. Mấy đứa con gái như tôi thừa sức kéo tụt bọn đàn ông xuống để họ phải bám riết lấy mình mà nài nỉ tán tỉnh. Rồi chỉ phút trước phút sau là họ lại chỉ muốn đâm đầu chết cho xong.

HIGGINS. Dĩ nhiên là thế rồi. Thế thì quỷ tha ma bắt chúng ta đang cãi nhau vì cái vẹo gì cơ chứ?

LIZA [đầy trăn trở] Tôi chỉ muốn một chút tử tế. Tôi biết mình là một đứa con gái quê mùa dốt nát, còn anh là một trang nam nhi học rộng tài cao; nhưng tôi không phải là đống bùn dưới chân anh đâu. Những gì tôi đã làm [tự sửa lại lời] những gì tôi làm không phải vì váy áo hay xe tắc-xi: tôi làm thế bởi vì chúng ta đã ở bên nhau rất vui vẻ và tôi đã—đã—bắt đầu quý mến anh; không phải muốn anh phải ngã gối tán tỉnh tôi, và cũng không quên đi khoảng cách giữa chúng ta, mà chỉ là gần gũi thân mật hơn chút thôi.

HIGGINS. Chà, dĩ nhiên rồi. Tôi cũng cảm thấy y như thế. Và Pickering cũng thế. Eliza: em đúng là một đứa ngốc.

LIZA. Đó không phải là câu trả lời đàng hoàng dành cho tôi [cô sụp xuống chiếc ghế bên bàn viết trong nước mắt].

HIGGINS. Em sẽ chỉ nhận được câu trả lời đó cho đến khi nào chịu thôi cái thói ngốc nghếch tầm thường đi. Nếu đã muốn làm một quý bà, em sẽ phải từ bỏ cái thói quen tủi thân hờn dỗi khi những gã đàn ông em quen biết không dành một nửa thời gian để khóc lóc sụt sùi vì em và nửa thời gian còn lại để nện cho em những trận tơi bời hoa lá. Nếu không chịu nổi sự lạnh lùng và áp lực từ cuộc sống kiểu của tôi, thì cứ xéo về cái vũng bùn ấy mà sống. Cứ làm việc đến mức biến thành một con thú hoang hơn là con người; rồi cứ tha hồ ôm ấp cãi cọ và nốc rượu cho đến khi lăn quay ra ngủ. Ôi, một cuộc sống tuyệt vời làm sao, cuộc sống dưới đáy bùn. Nó rất thực tế: nó ấm áp: nó bạo lực: em có thể cảm nhận nó qua cả lớp da dày cộp; em có thể nếm và ngửi thấy nó mà chẳng cần qua trường lớp hay tập tành gì sạt. Nào có giống Khoa học, Văn học, Âm nhạc Cổ điển và Triết học với Nghệ thuật đâu. Em thấy tôi lạnh lùng, vô tình, ích kỷ phải không? Rất hay: thế thì xéo ngay đến cái lũ người mà em thích đi. Cứ cưới một tên cục súc sướt mướt nào đó có lắm tiền, với một cặp môi dày để hôn em và một cặp giày đinh dày cộp để đá đít em ấy. Nếu không biết trân trọng những gì mình đang có, tốt nhất là em nên đi tìm thứ mà em có thể trân trọng đi.

LIZA [tuyệt vọng] Ồ, anh đúng là một bạo chúa tàn nhẫn. Tôi chẳng thể nói chuyện nổi với anh: lúc nào anh cũng bẻ lái mọi thứ chống lại tôi: lúc nào tôi cũng là kẻ sai trái. Nhưng thâm tâm anh thừa biết rằng anh chẳng qua cũng chỉ là một tên bạo chúa bắt nạt. Anh biết tôi không thể quay lại cái vũng bùn như anh gọi, và tôi chẳng có bạn bè thực sự nào trên đời ngoài anh và ngài đại tá cả. Anh thừa biết tôi không tài nào chịu nổi cảnh sống chung với một gã thô tục sau khi đã ở bên hai người; và việc anh giả vờ rằng tôi có thể làm thế là một hành động độc ác và tồi tệ để sỉ nhục tôi. Anh nghĩ tôi phải quay lại phố Wimpole vì chẳng còn nơi nào để đi ngoài nhà bố tôi sao. Nhưng đừng có mà tưởng bở là anh có thể giẫm đạp lên đầu tôi rồi muốn nói gì thì nói nhé. Tôi sẽ cưới Freddy, tôi sẽ cưới cậu ấy ngay khi cậu ấy đủ khả năng lo cho tôi.

HIGGINS [ngồi xuống bên cạnh cô] Vớ vẩn! Em phải cưới một vị đại sứ chứ. Em phải cưới Toàn quyền Ấn Độ hay Lãnh chúa Ireland, hoặc một kẻ nào đó đang cần một bà hoàng thay thế. Tôi không đời nào để kiệt tác của mình rơi vào tay thằng nhóc Freddy đâu.

LIZA. Anh nghĩ tôi thích nghe anh nói thế chắc. Nhưng tôi chưa quên những gì anh vừa thốt lên cách đây một phút đâu; và tôi sẽ không để bị phỉnh phờ như một đứa trẻ con hay một con cún con đâu. Nếu không có được sự tử tế, tôi sẽ chọn sự độc lập.

HIGGINS. Độc lập á? Đó là cái thứ lộng ngôn kiểu tư sản. Tất cả chúng ta đều phụ thuộc lẫn nhau, từng mống trên cõi đời này.

LIZA [kiên quyết đứng dậy] Tôi sẽ cho anh thấy tôi có phụ thuộc vào anh hay không. Nếu anh biết thuyết giáo, thì tôi cũng biết dạy học. Tôi sẽ đi làm cô giáo.

HIGGINS. Chúa thánh thần thiên địa ơi, em sẽ dạy cái gì cơ chứ?

LIZA. Dạy những gì anh đã dạy tôi. Tôi sẽ dạy ngữ âm học.

HIGGINS. Ha! Ha! Ha!

LIZA. Tôi sẽ xin làm trợ lý cho giáo sư Nepean.

HIGGINS [nổi giận đùng đùng đứng phẩy dậy] Cái gì! Tên bịp bợm đó á! Tên lang băm đó á! Tên ngu dốt nịnh hót đó á! Dạy hắn phương pháp của tôi á! Những phát minh của tôi á! Em mà bước chân theo hướng đó xem tôi vặn cổ em ngay lập tức. [Anh ta đưa tay túm lấy cô]. Em có nghe thấy không?

LIZA [bất chấp không chống cự] Cứ vặn cổ đi. Tôi thèm vào à? Tôi biết thể nào có ngày anh cũng đánh tôi mà. [Anh ta thả cô ra, dậm chân thình thịch vì tức giận do lỡ quên mình, rồi hoảng hốt lùi lại đến mức vấp ngã phịch xuống chiếc ghế dài]. A-ha! Giờ thì tôi biết cách trị anh rồi nhé. Đúng là tôi quá ngơ ngẩn khi không nghĩ ra điều này sớm hơn! Anh không thể cất đi kiến thức mà anh đã truyền cho tôi đâu. Anh từng bảo tai tôi thính hơn anh cơ mà. Và tôi lại biết cách cư xử lịch thiệp và tử tế với mọi người, thế là hơn đứt cái thói của anh rồi đấy. A-ha! Chết đòn chưa, Henry Higgins, chết chưa hả con. Giờ thì tôi chẳng thèm chấp [búng tay một cái] cái thói hống hách và những lời lớn lối của anh nữa đâu. Tôi sẽ lên báo đăng quảng cáo rằng nữ công tước của anh thực ra chỉ là một cô hàng hoa do chính tay anh dạy dỗ, và rằng cô ấy sẽ dạy bất cứ ai trở thành nữ công tước y hệt như thế trong vòng sáu tháng với giá một ngàn gô-ni. Ôi, nghĩ lại cảnh mình từng bò trườn dưới chân anh để bị giẫm đạp rồi bị mắng nhiếc, trong khi ngần ấy thời gian tôi chỉ cần nhấc một ngón tay lên là đã đủ sức đứng ngang hàng với anh, tôi chỉ muốn tự đá vào mông mình cho hả giận.

HIGGINS [kinh ngạc nhìn cô] Đồ con ranh xấc láo chết tiệt này! Nhưng thế này vẫn còn khá hơn chán so với việc ngồi sụt sùi khóc lóc; khá hơn việc đi lấy dép hay tìm mắt kính cho người ta, đúng không nào? [Đứng dậy] Trời đất quỷ thần ơi, Eliza, tôi đã nói là tôi sẽ nhào nặn em thành một người phụ nữ; và tôi đã làm được. Tôi thích em ở cái bộ dạng này đấy.

LIZA. Vâng: giờ thì anh quay xe sang nịnh nọt tôi ngay khi tôi không còn sợ anh nữa và có thể sống không cần anh chứ gì.

HIGGINS. Dĩ nhiên rồi, con ngốc ạ. Năm phút trước em cứ như một cối đá đeo nặng cổ tôi. Giờ thì em lại chẳng khác gì một pháo đài vững chãi: một chiến hạm bọc thép thực thụ. Cả em, tôi và Pickering sẽ trở thành ba ông già tân độc thân với nhau thay vì chỉ có hai gã đàn ông và một con nhỏ ngốc nghếch.

Bà Higgins trở lại, đã thay trang phục sẵn sàng dự đám cưới. Eliza lập tức trở về dáng vẻ điềm tĩnh và tao nhã.

BÀ HIGGINS. Xe ngựa đang đợi rồi đấy, Eliza. Con sẵn sàng chưa?

LIZA. Dạ rồi ạ. Giáo sư có đi cùng không thưa bà?

BÀ HIGGINS. Chắc chắn là không rồi. Nó mà vào nhà thờ thì chỉ có nước phá đám. Nó sẽ cứ ngồi lải nhải bàn tán oang oang suốt về cách phát âm của linh mục cho mà xem.

LIZA. Thế thì tôi xin phép không gặp lại giáo sư nữa nhé. Chào thầy. [Cô đi ra cửa].

BÀ HIGGINS [tiến lại chỗ Higgins] Tạm biệt con yêu.

HIGGINS. Tạm biệt mẹ. [Anh ta định hôn mẹ, thì bỗng nhớ ra điều gì đó]. Ồ nhân tiện đây, Eliza, sẵn đường ghé mua cho tôi một cái giăm-bông và một miếng phô-mai Stilton nhé, được không em? Và mua hộ tôi một đôi găng tay da tuần lộc, cỡ số tám, cùng một chiếc cà-vạt hợp màu với bộ comple mới của tôi ở tiệm Eale & Binman nhé. Màu gì thì tùy em chọn. [Giọng điệu hồ hởi, vô tư và đầy năng lượng của anh ta cho thấy chứng nào tật nấy, chẳng bao giờ sửa được].

LIZA [khinh bỉ] Tự đi mà mua lấy. [Cô kiêu kỳ bước đi bách bộ ra ngoài].

BÀ HIGGINS. Mẹ e là con đã chiều hư con bé đó mất rồi, Henry ạ. Nhưng không sao đâu con yêu: mẹ sẽ mua hộ con cà-vạt và găng tay vậy.

HIGGINS [rạng rỡ] Ồ, mẹ đừng bận tâm. Sớm muộn gì nó chẳng mua cho con. Tạm biệt mẹ nhé.

Họ hôn tạm biệt nhau. Bà Higgins vội vã chạy ra. Higgins ở lại một mình, khua khoắng mớ tiền xu trong túi quần; cười khúc khích; và tự đắc tận hưởng cảm giác thỏa mãn tột cùng.

Phần còn lại của câu chuyện không cần thiết phải diễn tả bằng hành động, và thực ra cũng chẳng cần phải kể lại nếu trí tưởng tượng của chúng ta không quá èo uột vì thói quen lười biếng phụ thuộc vào những món đồ may sẵn và mặc sẵn ở cái tiệm giẻ rách nơi sự Lãng mạn cất giữ kho tàng những "cái kết có hậu" vừa vặn cho mọi câu chuyện dù chẳng ăn nhập vào đâu. Ngày nay, câu chuyện về cuộc đời Eliza Doolittle, dẫu được gọi là một bản tình ca lãng mạn chỉ vì sự biến hóa kỳ diệu mà nó ghi lại thoạt nghe có vẻ vô cùng hoang đường, nhưng thực ra lại vô cùng phổ biến. Những cuộc biến hóa như thế đã được thực hiện bởi hàng trăm người phụ nữ trẻ đầy hoài bão kể từ khi Nell Gwynne lập nên tiền lệ bằng cách đóng vai nữ hoàng và làm say đắm các vị vua ngay trên cái sân khấu mà cô bắt đầu bằng nghề bán cam. Mặc dù vậy, thiên hạ ở mọi nơi vẫn cứ đinh ninh một điều, chẳng vì lý do gì khác ngoài việc cô trở thành nữ chính trong một câu chuyện lãng mạn, rằng thế nào cô cũng phải kết hôn với nam chính của câu chuyện đó. Điều này thật không thể tài nào chấp nhận nổi, không chỉ bởi vì vở kịch nhỏ của cô, nếu diễn theo một giả định thiếu suy nghĩ như thế, chắc chắn sẽ bị phá hỏng, mà còn bởi vì cái kết thực sự của câu chuyện thì rành rành ra đấy đối với bất kỳ ai có một chút am hiểu về bản chất con người nói chung, và bản năng phái nữ nói riêng.

Eliza, khi tuyên bố với Higgins rằng cô sẽ không đời nào lấy anh dù anh có ngỏ lời đi chăng nữa, không hề làm hàng: cô đang công bố một quyết định đã được cân nhắc vô cùng kỹ lưỡng. Khi một gã đàn ông độc thân gây ấn tượng mạnh, thống trị, dạy dỗ, và trở nên quan trọng đối với một người phụ nữ chưa chồng, y như cách Higgins đối với Eliza, thì nếu cô ấy có đủ cá tính để làm chuyện đó, cô ấy sẽ luôn suy nghĩ một cách cực kỳ nghiêm túc về việc liệu mình có nên đánh cược để trở thành vợ của gã đàn ông đó hay không, nhất là khi hắn ta chẳng mỏ màng gì đến chuyện vợ con đến mức một người phụ nữ quyết đoán và tận tụy hoàn toàn có thể chinh phục được hắn nếu cô thực sự hạ quyết tâm làm điều đó. Quyết định của cô ấy phần lớn sẽ phụ thuộc vào việc liệu cô ấy có thực sự tự do lựa chọn hay không; và điều đó lại phụ thuộc vào độ tuổi và thu nhập của cô ấy. Nếu cô ấy đã ở vào độ tuổi xế chiều của thanh xuân, và chẳng có chút đảm bảo nào cho kế sinh nhai của mình, cô ấy sẽ kết hôn với hắn bởi vì cô ấy buộc phải lấy bất kỳ kẻ nào có thể chu cấp cho mình. Nhưng ở độ tuổi của Eliza, một cô gái xinh đẹp không hề cảm thấy thứ áp lực đó; cô ấy cảm thấy hoàn toàn tự do để ngắm nghía và chọn lựa. Do đó, cô ấy được dẫn dắt bởi chính bản năng của mình trong vấn đề này. Bản năng của Eliza mách bảo cô không nên kết hôn với Higgins. Nó không bảo cô phải từ bỏ anh ta. Nó cũng chẳng mảy may nghi ngờ về việc anh ta sẽ vẫn là một trong những nhân vật thu hút mạnh mẽ nhất trong cuộc đời cô. Nó sẽ bị thử thách vô cùng khắc nghiệt nếu có một người phụ nữ khác có khả năng soán ngôi cô trong lòng anh ta. Nhưng vì cô cảm thấy chắc chắn về điểm cuối cùng đó, cô hoàn toàn không mảy may hoài nghi gì về con đường mình phải đi, và sẽ chẳng mảy may hoài nghi ngay cả khi khoảng cách chênh lệch hai mươi tuổi—thứ có vẻ quá lớn lao đối với tuổi trẻ—không hề tồn tại giữa họ.

Vì bản năng của chính chúng ta không bị thu hút bởi cái kết của cô ấy, hãy cùng xem liệu chúng ta có thể khám phá ra chút lý do nào trong đó hay không. Khi Higgins biện minh cho sự dửng dưng của mình trước những người phụ nữ trẻ bằng lý do rằng họ có một đối thủ không thể lay chuyển chính là mẹ anh ta, anh ta đã hé lộ chìa khóa dẫn đến chứng độc thân kinh niên của mình. Trường hợp này chỉ hiếm có ở mức độ mà những người mẹ vĩ đại hiếm có mà thôi. Nếu một đứa trẻ giàu trí tưởng tượng có một người mẹ vô cùng giàu có, thông minh, duyên dáng, có phẩm giá thanh cao mà không khắc nghiệt, cùng một khiếu thẩm mỹ được vun trồng về nghệ thuật tuyệt vời nhất thời đại để giúp bà làm cho ngôi nhà của mình trở nên xinh đẹp, bà sẽ thiết lập cho nó một tiêu chuẩn mà rất ít người phụ nữ nào có thể vượt qua được, bên cạnh việc giúp nó tách bạch tình cảm, khiếu thẩm mỹ và chủ nghĩa lý tưởng của mình khỏi những xung năng thuần túy mang tính bản năng giới tính. Điều này biến anh ta thành một câu đố gai góc đối với vô số những con người kém cỏi được nuôi dưỡng trong những ngôi nhà vô vị bởi những bậc phụ huynh tầm thường hoặc khó tính, và do đó, đối với họ, văn học, hội họa, điêu khắc, âm nhạc và những mối quan hệ cá nhân đầy tình cảm đều mang sắc thái của dục vọng nếu chúng thực sự tồn tại. Từ "dam mê" chẳng có ý nghĩa nào khác đối với họ; và việc Higgins có thể dành niềm đam mê cho ngữ âm học và lý tưởng hóa người mẹ thay vì Eliza, sẽ có vẻ vô cùng ngớ ngẩn và phi tự nhiên đối với họ. Mặc dù vậy, khi nhìn xung quanh và thấy rằng hầu như chẳng có ai quá xấu xí hoặc khó ưa đến mức không tìm được vợ hoặc chồng nếu họ muốn, trong khi rất nhiều bà cô già độc thân và các quý ông độc thân lại vượt trội hơn mức trung bình về phẩm chất và văn hóa, chúng ta không khỏi hoài nghi rằng việc tách bạch dục vọng khỏi những sự liên tưởng vốn thường bị đánh đồng với nó—một sự tách bạch mà những thiên tài đạt được nhờ phân tích trí tuệ thuần túy—đôi khi lại được tạo ra hoặc hỗ trợ bởi sự mê hoặc từ phía cha mẹ.

Giờ đây, dẫu Eliza không đủ khả năng để tự giải thích cho bản thân về sức chống cự đáng sợ của Higgins trước thứ bùa mê từng đánh gục Freddy ngay từ cái nhìn đầu tiên, cô vẫn vô thức nhận thức được rằng mình không bao giờ có thể nắm thóp được hoàn toàn con người anh ta, hay chen chân vào giữa anh ta và người mẹ của mình (nhu cầu thiết yếu đầu tiên của một người phụ nữ có chồng). Nói ngắn gọn là cô biết rằng vì một lý do huyền bí nào đó, Higgins hoàn toàn không có chất liệu của một người đàn ông gia đình, theo quan niệm của cô về một người chồng—người mà cô sẽ là mối bận tâm gần gũi nhất, ngọt ngào nhất và nồng nàn nhất của hắn. Ngay cả khi không có sự tồn tại của đối thủ là người mẹ, cô vẫn sẽ từ chối việc chấp nhận một vị trí thứ yếu sau những mối bận tâm triết học trong lòng anh ta. Giả sử bà Higgins có qua đời, thì vẫn còn đó tác phẩm của Milton và bảng Chữ cái Phổ quát. Nhận xét của Landor rằng đối với những ai có khả năng yêu thương lớn lao nhất, tình yêu chỉ là chuyện phụ, chắc chắn sẽ chẳng thể khiến Landor ghi điểm trong mắt Eliza. Hãy đặt điều đó bên cạnh sự phẫn nộ của cô trước sự kiêu ngạo hống hách của Higgins, cùng sự hoài nghi của cô đối với sự khôn ngoan phỉnh phờ của anh ta trong việc xoa dịu và né tránh cơn giận của cô mỗi khi anh ta đi quá đà với thói bắt nạt bốc đồng, và bạn sẽ thấy rằng bản năng của Eliza hoàn toàn có cơ sở vững chắc khi cảnh báo cô không nên kết hôn với vị Pygmalion của mình.

Và giờ đây, Eliza đã kết hôn với ai? Bởi vì nếu Higgins đích thị là một gã độc thân kiếp muôn đời, thì cô chắc chắn không phải là một bà cô già độc thân kiếp muôn đời. Chà, điều đó có thể được kể lại rất nhanh chóng cho những ai chưa đoán ra từ những manh mối chính cô đã hé lộ cho họ.

Hầu như ngay lập tức sau khi Eliza bị chọc tức đến mức tuyên bố quyết định chắc như đinh đóng cột là sẽ không kết hôn với Higgins, cô đã nhắc đến việc cậu thanh niên Frederick Eynsford Hill đang trút những lời yêu thương dành cho cô hàng ngày qua đường bưu điện. Giờ đây, Freddy còn trẻ, trẻ hơn Higgins gần hai mươi tuổi: cậu ta là một quý ông (hoặc theo cách gọi của Eliza là một tay sang chảnh), và nói năng chuẩn mực như một quý ông; cậu ta ăn vận bảnh bao, được đại tá đối xử như một người ngang hàng, yêu cô một cách chân thành không vụ lợi, và không phải là kẻ bề trên, cũng chẳng đời nào lấn lướt cô bất chấp lợi thế về địa vị xã hội của cậu ta. Eliza chẳng mùng mẩy gì với cái truyền thuyết lãng mạn ngớ ngẩn rằng tất cả phụ nữ đều thích bị trị vì, nếu không muốn nói là thực sự bị bắt nạt và đánh đập. "Khi bạn đến chỗ phụ nữ," Nietzsche nói, "đừng quên mang theo chiếc roi da." Những vị bạo chúa khôn ngoan chưa bao giờ giới hạn sự cẩn trọng đó chỉ với phụ nữ: họ mang theo cả roi da khi đối phó với đàn ông, và bị tôn sùng một cách nô lệ bởi những người đàn ông—những kẻ từng bị họ vung roi dọa dẫm—còn nhiều hơn cả phụ nữ. Chắc chắn là có những người phụ nữ có tâm lý nô lệ cũng như những người đàn ông có tâm lý nô lệ; và phụ nữ, cũng giống như đàn ông, luôn ngưỡng mộ những kẻ mạnh mẽ hơn mình. Nhưng việc ngưỡng mộ một kẻ mạnh và việc phải sống dưới quyền kiểm soát của kẻ mạnh đó là hai chuyện hoàn toàn khác nhau. Những kẻ yếu đuối có thể không được ngưỡng mộ hay tôn sùng như anh hùng; nhưng họ hoàn toàn không bị ghét bỏ hay xa lánh; và họ dường như chẳng gặp chút khó khăn nào trong việc kết hôn với những kẻ quá ưu tú so với họ. Họ có thể thất bại trong những tình huống khẩn cấp; nhưng cuộc đời không phải là một chuỗi những tình huống khẩn cấp kéo dài: nó phần lớn là một chuỗi những hoàn cảnh mà chẳng cần đến một sức mạnh phi thường nào, và ngay cả những kẻ khá yếu đuối cũng có thể xoay sở được nếu họ có một người bạn đồng hành mạnh mẽ hơn giúp đỡ vượt qua. Theo đó, một sự thật hiển nhiên ở khắp mọi nơi là những kẻ mạnh mẽ, dù là nam hay nữ, không những không kết hôn với những kẻ mạnh hơn, mà còn chẳng hề tỏ ra ưu ái họ khi chọn bạn bè.

Điều ngược lại cũng hoàn toàn đúng. Những kẻ yếu đuối muốn kết hôn với những kẻ mạnh mẽ nhưng không khiến họ quá sợ hãi; và điều này thường dẫn đến việc họ mắc phải sai lầm mà chúng ta thường ví von là "tham lam cắn miếng quá lớn so với sức nhai." Họ muốn quá nhiều thứ trong khi bỏ ra quá ít; và khi món hời đó trở nên vô lý đến mức không thể dung nổi, sự kết hợp trở thành bất khả thi: nó kết thúc bằng việc bên yếu thế hơn hoặc bị vứt bỏ, hoặc bị gánh chịu như một gánh nặng thập tự giá, điều này còn tồi tệ hơn. Những kẻ không chỉ yếu đuối, mà còn ngốc nghếch hoặc đần độn nữa, thường rơi vào những hoàn cảnh khốn đốn như vậy.

Tình cảnh con người là thế đấy, vậy Eliza chắc chắn sẽ làm gì khi đứng giữa lựa chọn Freddy và Higgins? Liệu cô ấy có trông mong vào một đời gắn liền với việc đi lấy dép cho Higgins hay một đời được Freddy đi lấy dép cho mình? Chắc chắn không có chút hoài nghi nào về câu trả lời cả. Trừ khi Freddy có vẻ ngoài khiến cô thấy gớm ghiếc về mặt sinh học, và Higgins lại có sức hấp dẫn sinh học đến mức đè bẹp mọi bản năng khác của cô, thì nếu phải kết hôn với một trong hai người, cô ấy nhất định sẽ chọn Freddy.

Và đó cũng chính xác là những gì Eliza đã làm.

Những rắc rối nối tiếp theo sau; nhưng chúng mang tính kinh tế nhiều hơn là lãng mạn. Freddy chẳng có tiền tài cũng chẳng có nghề nghiệp. Tiền trợ cấp của mẹ cậu, tàn tích cuối cùng của sự giàu có ở Largelady Park, chỉ đủ giúp bà chật vật sinh tồn ở Earlscourt với vẻ ngoài sang trọng đài gác, chứ chẳng tài nào chi trả cho bất kỳ nền giáo dục trung cấp nghiêm túc nào cho các con, huống chi là cho cậu con trai một cái nghề ra hồn. Một chân nhân viên văn phòng kiếm ba mươi xu một tuần thì quá hạ thấp phẩm giá của Freddy, và hơn thế nữa cậu ta cực kỳ ghé tởm công việc đó. Viễn cảnh tương lai của cậu ta chỉ trông chờ vào niềm hy vọng hão huyền rằng nếu mình cứ giữ gìn vẻ bề ngoài thì thể nào cũng có ai đó ban cho một công việc ngon nghẻ. Công việc đó trong tưởng tượng mơ hồ của cậu ta chính là làm thư ký riêng hoặc một chức vị nhàn tản nào đó tương tự. Còn trong mắt mẹ cậu, có lẽ đó là một cuộc hôn nhân với một quý bà giàu có nào đó không thể cưỡng lại được vẻ bảnh bao của con trai bà. Hãy thử tưởng tượng cảm giác của bà khi cậu ta kết hôn với một cô hàng hoa đã bị phế truất khỏi tầng lớp thượng lưu trong những hoàn cảnh kỳ lạ đến mức giờ đây ai ai cũng bàn tán râm ran!

Đúng là hoàn cảnh của Eliza trông có vẻ không hẳn là không có hy vọng. Bố cô, dẫu trước kia chỉ là một gã phu hót rác, và giờ đây đã bị đẩy ra ngoài lề xã hội một cách kỳ quặc, lại trở nên vô cùng nổi tiếng trong giới thượng lưu nhờ một tài năng xã hội vượt qua mọi định kiến và mọi sự bất lợi. Bị khước từ bởi tầng lớp tư sản—những kẻ mà ông căm ghét tột độ, ông đã vươn lên thẳng tắp vào những tầng lớp cao nhất nhờ sự hóm hỉnh, nghề hót rác của mình (thứ được ông giương cao như một lá cờ), và sự vượt trên thiện ác theo triết học Nietzsche. Tại những bữa tối thân mật của giới công tước, ông được ngồi bên tay phải của Nữ công tước; còn ở những dinh thự đồng quê, ông thường ngồi hút thuốc trong phòng chứa thức ăn và được quản gia cưng chiều hết mực những lúc không ngồi ăn ở phòng ăn chính và được các bộ trưởng nội gia thỉnh giáo. Nhưng ông nhận ra rằng việc xoay sở tất cả những điều đó với mức thu nhập bốn ngàn bảng một năm khó khăn chẳng kém gì việc bà Eynsford Hill sinh sống ở Earlscourt với một khoản thu nhập nhỏ đến mức đáng thương khiến tôi chẳng nỡ lòng nào tiết lộ con số chính xác của nó. Ông tuyệt đối từ chối việc chồng thêm dù chỉ một cọng rơm lên gánh nặng của mình bằng cách đóng góp vào khoản tiền sinh hoạt của Eliza.

Do đó, Freddy và Eliza, giờ đây là ông và bà Eynsford Hill, đã có thể trải qua một tuần trăng mật nghèo xác xơ nếu không có món quà cưới trị giá 500 bảng Anh từ đại tá gửi cho Eliza. Khoảng tiền đó kéo dài được khá lâu bởi vì Freddy chẳng biết cách tiêu tiền, chưa từng có tiền trong tay để mà tiêu, còn Eliza, người được đào tạo xã hội bởi một cặp đôi gồm hai gã độc thân già, vẫn mặc những bộ quần áo của mình cho đến khi chúng rách bươm và trông vẫn xinh xắn, chẳng buồn bận tâm đến việc chúng đã lỗi mốt từ mấy tháng trước. Dẫu vậy, 500 bảng Anh thì chẳng thể nuôi sống hai người trẻ tuổi suốt đời được; và cả hai bọn họ đều thừa hiểu, và Eliza cũng cảm thấy rõ ràng rằng cuối cùng thì họ vẫn phải tự xoay xở lấy thân. Cô có thể bấu víu vào phố Wimpole bởi vì nơi đó đã trở thành nhà của cô; nhưng cô thừa biết rằng mình không nên bấu víu Freddy vào đó, và việc đó sẽ chẳng mang lại điều gì tốt đẹp cho nhân cách của cậu ta nếu cô làm thế.

Không phải là mấy gã độc thân ở phố Wimpole phản đối điều đó đâu nhé. Khi cô tham khảo ý kiến của họ, Higgins từ chối việc bận tâm đến vấn đề nhà cửa của cô khi giải pháp đã quá ư đơn giản như thế. Mong muốn của Eliza về việc đưa Freddy về ở chung cùng nhà dường như chẳng quan trọng hơn việc cô muốn mua thêm một món đồ nội thất phòng ngủ phụ vậy. Những lời biện hộ về nhân cách của Freddy, cùng nghĩa vụ đạo đức buộc cậu ta phải tự kiếm sống lấy thân, đều trôi tuột trước mặt Higgins. Hắn phủ nhận việc Freddy có bất kỳ nhân cách nào, và tuyên bố rằng nếu cậu ta có cố gắng làm bất kỳ công việc hữu ích nào đi chăng nữa thì thế nào cũng sẽ có một kẻ năng lực nào đó phải nhọc công đi dọn dẹp hậu quả: một quy trình dẫn đến sự sụt giảm ròng đối với cộng đồng, và mang lại sự bất hạnh lớn lao cho chính Freddy—người mà rõ ràng đã được Thiên nhiên định đoạt cho những công việc nhẹ nhàng như làm hề pha trò mua vui cho Eliza, thứ mà Higgins tuyên bố là một nghề nghiệp cao quý và hữu ích hơn nhiều so với việc làm việc cật lực nơi phố thị. Khi Eliza nhắc lại dự án dạy ngữ âm học của mình, Higgins chẳng thèm nhượng bộ dù chỉ một mẩu nhỏ trong sự phản đối dữ dội của hắn đối với chuyện đó. Hắn bảo cô còn cách thâm niên tối thiểu mười năm nữa mới đủ điều kiện táy máy vào môn học cưng của hắn; và vì rõ ràng đại tá cũng đồng tình với hắn, cô cảm thấy mình không thể chống lại họ trong vấn đề nghiêm trọng này, và rằng cô không có quyền, nếu không được sự đồng ý của Higgins, khai thác những kiến thức mà hắn đã truyền cho cô; bởi vì kiến thức của hắn đối với cô cũng giống như tài sản riêng tư ngang ngửa chiếc đồng hồ của hắn vậy: Eliza đâu phải là người theo chủ nghĩa cộng sản. Bên cạnh đó, cô còn tôn sùng cả hai người họ một cách đầy mê muội, thậm chí còn trọn vẹn và thẳng thắn hơn sau khi kết hôn so với trước đó.

Chính vị đại tá là người cuối cùng đã giải quyết ổn thỏa vấn đề này—thứ từng ngốn của ông biết bao trăn trở suy tư. Một ngày nọ, ông hỏi Eliza với vẻ khá ngượng ngùng rằng liệu cô đã từ bỏ hẳn ý định mở một tiệm bán hoa chưa. Cô đáp rằng cô từng nghĩ đến chuyện đó, nhưng đã dẹp bỏ nó đi, bởi vì đại tá từng bảo rằng trong cái ngày ở nhà bà Higgins hôm ấy rằng chuyện đó chẳng đi đến đâu cả. Đại tá thú nhận rằng vào thời điểm nói câu nói đó, ông vẫn chưa hoàn toàn bình tâm sau ấn tượng choáng ngợp của ngày hôm trước. Họ đã ngỏ ý với Higgins vào tối hôm đó. Lời bình luận duy nhất được hắn rủ lòng ban ơn suýt chút nữa đã dẫn đến một cuộc cãi vã nghiêm trọng với Eliza. Hắn bảo rằng với Freddy thì cô sẽ có một cậu nhân viên chạy vặt giao hàng lý tưởng nhất trên đời.

Bản thân Freddy sau đó cũng được dò hỏi về vấn đề này. Cậu ta nói rằng bản thân cũng từng nghĩ đến chuyện mở một cửa hàng; dẫu trong hoàn cảnh túng thiếu của cậu ta thì nó chỉ hiển hiện trong đầu như một góc nhỏ nơi Eliza bán thuốc lá ở một quầy trong khi cậu ta bán báo ở quầy đối diện. Nhưng cậu ta đồng ý rằng sẽ vô cùng tuyệt vời làm sao khi sáng sớm nào cũng cùng Eliza đến Covent Garden mua hoa ngay tại khung cảnh của lần đầu tiên họ gặp gỡ: một tình cảm đã mang lại cho cậu rất nhiều nụ hôn từ người vợ thân yêu. Cậu nói thêm rằng bản thân từ trước tới nay vẫn luôn sợ hãi không dám ngỏ ý bất kỳ chuyện gì tương tự, bởi vì Clara sẽ làm ầm ĩ lên vì một bước đi có thể làm tổn hại đến cơ hội kết hôn của cô ta, và mẹ cậu thì chắc chắn không đời nào thích thú gì sau khi đã bám trụ bao nhiêu năm trời vào cái bậc thang xã hội nơi việc buôn bán lẻ tẻ là điều bất khả thi.

Khó khăn này đã được tháo gỡ bởi một sự kiện hoàn toàn nằm ngoài dự liệu của mẹ Freddy. Clara, trong chuỗi những chuyến dấn thân vào các vòng tròn nghệ thuật—những đỉnh cao nhất nằm trong tầm với của cô ta, đã phát hiện ra rằng những kỹ năng trò chuyện của cô ta được kỳ vọng phải bao gồm một nền tảng cơ bản về những tiểu thuyết của ông H.G. Wells. Cô ta mượn chúng từ khắp mọi ngóc ngách một cách đầy quyết liệt đến mức đã nuốt chửng toàn bộ chúng chỉ trong vòng hai tháng. Kết quả là một cuộc cải đạo theo một kiểu thức vô cùng phổ biến ngày nay. Một cuốn Công vụ Tông đồ hiện đại sẽ dày đến năm mươi cuốn Kinh thánh trọn vẹn nếu có ai đó đủ khả năng viết ra nó.

Tội nghiệp Clara—người từng hiện lên trong mắt Higgins và mẹ hắn như một kẻ khó ưa và lố bịch, và trong mắt mẹ ruột cô ta như một kẻ thất bại xã hội theo một cách khó hiểu nào đó—chưa bao giờ nhìn nhận bản thân mình dưới bất kỳ ánh sáng nào như thế; bởi vì, dẫu ít nhiều bị chế nhạo và nhại lại ở Tây Kensington giống như bất kỳ ai ở đó, cô ta vẫn được chấp nhận như một con người lý trí và bình thường—hay chúng ta nên nói là không thể tránh khỏi? Tệ nhất thì người ta gọi cô ta là Kẻ Thích Chen Lấn; nhưng đối với họ cũng như đối với chính bản thân cô ta, chưa từng có một mảy may ý niệm nào ló dạng trong đầu rằng cô ta đang chen lấn vào không khí, và lại chen lấn sai cả hướng nữa chứ. Mặc dù vậy, cô ta vẫn chẳng hề hạnh phúc. Cô ta đang dần trở nên tuyệt vọng. Điểm tựa duy nhất của cô ta, sự thật rằng mẹ cô ta là một quý bà đi xe ngựa theo cách gọi của tay hàng xà lách ở Epsom, hoàn toàn không có giá trị quy đổi nào cả, rõ ràng là thế. Nó từng ngăn cản cô ta được học hành đến nơi đến chốn, bởi vì nền giáo dục duy nhất mà cô ta có thể chi trả nổi là học chung với con gái của tay hàng xà lách ở Earlscourt. Nó từng dẫn dắt cô ta tìm kiếm tầng lớp xã hội của mẹ mình; và tầng lớp đó đơn giản là không thèm đếm xỉa đến cô ta, bởi vì cô ta còn nghèo hơn cả tay hàng xà lách, và xa rời khả năng thuê nổi một người hầu gái, chứ đừng nói đến chuyện thuê người hầu phòng, và đành phải chật vật xoay sở ở nhà với một đứa ở chung bèo bọt bị đối xử keo kiệt. Trong hoàn cảnh như thế, chẳng có thứ gì có thể mang lại cho cô ta vẻ ngoài của một sản phẩm chính hiệu từ Largelady Park cả. Thế nhưng truyền thống nơi đó lại khiến cô ta coi việc kết hôn với bất kỳ kẻ nào nằm trong tầm với là một sự sỉ nhục không thể tài nào dung thứ nổi. Những kẻ buôn bán và làm nghề chuyên môn quy mô nhỏ đều là những kẻ đáng ghét trong mắt cô ta. Cô ta bám riết lấy các họa sĩ và tiểu thuyết gia; nhưng cô ta chẳng thể quyến rũ nổi họ; và những nỗ lực táo tợn của cô ta nhằm bắt chước và thực hành cách nói chuyện mang phong cách nghệ thuật văn chương lại chỉ chuốc lấy sự bực dọc cho họ mà thôi. Tóm lại, cô ta là một kẻ thất bại thảm hại, một đứa hợm hĩnh dốt nát, bất tài, phô trương, chẳng ai thèm chào đón, nghèo xác nghèo xơ và vô tích sự; và dẫu cô ta không thừa nhận những sự kém cỏi đó (bởi vì chẳng ai thèm đối mặt với những sự thật khó chịu kiểu này cho đến khi cánh cửa lối thoát ló dạng trước mắt) cô ta vẫn cảm nhận rõ rệt những hệ lụy của chúng đến mức chẳng thể nào thấy thỏa mãn với vị trí hiện tại của mình.

Clara đã chịu một cú giáng tỉnh ngộ đầy choáng váng khi, vào khoảnh khắc bị đánh thức bỗng nhiên bởi niềm nhiệt huyết từ một cô gái cùng trang lứa—người đã làm cô lóa mắt và khơi dậy trong cô một khát khao mãnh liệt muốn nhận cô ấy làm hình mẫu và kết thân, cô phát hiện ra rằng bóng hồng tuyệt mỹ đó đã tốt nghiệp từ cái vũng bùn lầy lội chỉ trong vỏn vẹn vài tháng ngắn ngủi. Cú sốc đó mạnh đến mức khi ông H.G. Wells nhấc bổng cô ta lên trên đầu ngọn bút đầy uy lực của mình, và đặt cô ta vào góc nhìn mà từ đó lối sống cô ta đang theo đuổi cùng xã hội cô ta đang bám víu hiện lên trong mối tương quan chân thực với những nhu cầu đích thực của con người cũng như cấu trúc xã hội xứng tầm, ông đã thực hiện một cuộc cải đạo và sự thức tỉnh tội lỗi có thể sánh ngang với những kỳ tích giật gân nhất của Tướng quân Booth hay Gypsy Smith. Thói hợm hĩnh của Clara vỡ tan tành. Cuộc đời bỗng chốc bắt đầu guồng quay đối với cô ta. Chẳng hiểu bằng cách nào và vì sao, cô ta bắt đầu kết giao được với cả bạn bè lẫn kẻ thù. Một số người quen từng coi cô ta là một nỗi phiền toái tẻ nhạt, dửng dưng hoặc lố bịch đã quay lưng với cô ta: số khác thì trở nên niềm nở hơn. Đến ngỡ ngàng thay, cô ta phát hiện ra rằng một vài người “khá tử tế” lại ngập tràn tư tưởng của Wells, và chính sự cởi mở với những ý tưởng đó mới là bí quyết làm nên sự tử tế của họ. Những kẻ mà cô từng nghĩ là vô cùng sùng đạo, và từng tìm cách lấy lòng theo hướng đó nhưng chuốc lấy kết quả thảm hại, bỗng nhiên lại quay sang quan tâm đến cô, và bộc lộ sự thù địch đối với tôn giáo truyền thống—điều mà cô chưa từng tưởng tượng nổi là có thể tồn tại ngoại trừ trong những thành phần tuyệt vọng nhất. Họ bắt cô ta đọc Galsworthy; và Galsworthy đã vạch trần sự phù phiếm của Largelady Park để giáng cho cô ta một đòn chí mạng. Càng nghĩ càng thấy bực bội khi nhận ra rằng cái ngục tối nơi cô ta đã mòn mỏi suốt bao nhiêu năm khổ sở hóa ra vẫn luôn mở cửa suốt thời gian qua, và rằng những xung năng mà cô ta từng cẩn trọng chống chọi và kìm nén vì mục tiêu duy trì mối quan hệ tốt đẹp với xã hội lại chính là những thứ duy nhất có thể đưa cô ta đến với bất kỳ sự gắn kết chân thành nào với con người. Dưới ánh hào quang của những phát hiện đó, cùng với luồng phản ứng hỗn độn cuồn cuộn, cô ta đã cư xử ngốc nghếch một cách hoàn toàn tự do và nổi bật y hệt như lúc cô ta từng cả gan áp dụng từ ngữ tục tĩu của Eliza trong phòng khách nhà bà Higgins; bởi vì một tín đồ Wellsian mới chào đời buộc phải tự tìm phương hướng cho mình ngớ ngẩn chẳng kém gì một đứa trẻ sơ sinh; nhưng chẳng đời nào người ta lại đi căm ghét một đứa trẻ vì những sự ngô nghê của nó hay đánh giá thấp nó chỉ vì nó cố ăn cả bao diêm; và Clara đã chẳng mất đi bất kỳ người bạn nào vì những trò ngốc nghếch của mình. Lần này họ cười vào thẳng mặt cô ta; và cô ta buộc phải tự bảo vệ mình rồi chiến đấu đến cùng bằng mọi khả năng có thể.

Khi Freddy ghé thăm Earlscourt (việc mà cậu ta chẳng bao giờ làm nếu không thực sự bất đắc dĩ) để mang đến thông báo tàn khốc rằng cậu và Eliza đang nghĩ đến chuyện làm nhơ nhuốc tấm khiên gia tộc Largelady bằng cách mở một cửa hàng, cậu ta phát hiện ra rằng hộ gia đình nhỏ bé này đã chìm trong cơn chấn động từ một thông báo trước đó của Clara rằng cô ta cũng chuẩn bị đi làm tại một tiệm đồ cổ ở phố Dover—nơi vừa được khởi xướng bởi một đồng môn theo chủ nghĩa Wellsian. Clara có được vị trí này suy cho cùng chính nhờ kỹ năng chen lấn rèn luyện từ xưa của cô ta. Cô ta đã tự nhủ rằng dù có phải trả giá đắt thế nào đi chăng nữa, cô ta cũng phải diện kiến ông Wells bằng xương bằng thịt; và cô ta đã đạt được mục đích tại một buổi tiệc trà ngoài vườn. Cô ta đã gặp may mắn hơn mức mà một sự liều lĩnh táo tợn như vậy đáng được nhận. Ông Wells hoàn toàn đáp ứng kỳ vọng của cô ta. Thời gian chẳng thể tàn phá nổi ông, cũng chẳng thói quen nào có thể làm phai mờ sự phong phú vô tận của ông chỉ trong vòng nửa tiếng đồng hồ. Sự gọn gàng dễ chịu cùng dáng người săn chắc, đôi bàn tay và đôi bàn chân nhỏ nhắn, bộ óc sắc sảo tuôn trào ý tưởng, sự cởi mở chân thành không kiểu cách, cùng một thứ sự nhạy bén tinh tế khiến ông toát lên vẻ dễ dao động từ đỉnh đầu cho đến gót chân, tất cả đã chứng minh là sức hút không thể cưỡng lại được. Clara đã rả rích nói về không ai khác ngoài ông trong suốt ngẫu tuần lễ sau đó. Và tình cờ là khi cô ta trò chuyện với người phụ nữ chủ tiệm đồ cổ, và vị phu nhân đó cũng khao khát hơn bất cứ thứ gì trên đời là được diện kiến ông Wells và bán những món đồ xinh xắn cho ông, bà ta đã đề nghị Clara một chân làm việc với cơ hội may mắn đạt được mục đích đó thông qua cô ta.

Và thế là vận may của Eliza vẫn tiếp tục duy trì, còn sự phản đối vốn được dự báo trước đối với tiệm bán hoa đã tan thành mây khói. Cửa hàng nằm ở khu hành lang của một nhà ga xe lửa cách không xa Bảo tàng Victoria và Albert; và nếu bạn sinh sống ở khu vực lân cận đó, bạn có thể ghé qua bất kỳ ngày nào để mua một bông hoa cài khuyết áo từ Eliza.

Giờ thì đây là cơ hội cuối cùng cho sự lãng mạn. Bạn có muốn được đảm bảo rằng cửa hàng đó đã đạt được thành công vang dội nhờ vào sức hút của Eliza cùng kinh nghiệm kinh doanh non trẻ của cô ở Covent Garden hay không? Hỡi ôi, sự thật vẫn mãi là sự thật: cửa hàng đã chẳng thể sinh lời trong một khoảng thời gian dài, đơn giản bởi vì Eliza và Freddy của cô chẳng biết cách nào để duy trì nó cả. Đúng là Eliza không phải bắt đầu từ con số không tròn trĩnh: cô biết tên gọi và giá cả của những loài hoa rẻ tiền; và niềm hân hoan của cô trào dâng vô bờ bến khi phát hiện ra rằng Freddy, giống như tất cả những thanh niên được giáo dục từ những ngôi trường giá rẻ, mang mác phô trương và hoàn toàn kém cỏi, lại biết chút ít tiếng Latinh. Nó rất ít, nhưng đủ để khiến cậu ta hiện lên trong mắt cô như một Porson hay Bentley thực thụ, và giúp cậu ta tự tin với hệ thống danh pháp thực vật. Đáng tiếc là cậu ta chẳng biết gì sất ngoài điều đó; còn Eliza, dẫu có thể đếm tiền đến tầm mười tám xu hoặc xấp xỉ thế, và đã có được sự quen thuộc nhất định với ngôn ngữ của Milton từ những nỗ lực vắt kiệt bản thân để giành chiến thắng trong canh bạc của Higgins, lại chẳng thể viết nổi một tờ hóa đơn mà không làm bôi bác hoàn toàn cái cơ sở kinh doanh đó. Khả năng của Freddy trong việc tuyên bố bằng tiếng Latinh rằng Balbus đã xây một bức tường và xứ Gaule được chia làm ba phần lại không đi kèm với dù chỉ một chút kiến thức nhỏ nhoi nào về sổ sách hay kinh doanh: đại tá Pickering đã phải trực tiếp giải thích cho cậu ta hiểu thế nào là một cuốn séc và một tài khoản ngân hàng. Và cặp đôi này không hề dễ dàng tiếp thu chút nào. Freddy hùa theo sự từ chối cứng đầu của Eliza trong việc tin rằng họ có thể tiết kiệm tiền bằng cách thuê một nhân viên ghi sổ có đôi chút kiến thức kinh doanh. Theo lý luận của họ, làm sao bạn có thể tiết kiệm tiền bằng cách gánh thêm chi phí trong khi bản thân đã chẳng thể xoay xở đủ chi tiêu qua ngày? Thế nhưng vị đại tá, sau khi giúp họ xoay xở cán cân thu chi hết lần này đến lần khác, cuối cùng cũng nhẹ nhàng kiên quyết đòi thực hiện; và Eliza, bị dồn ép đến mức muối mặt khi phải ngửa tay xin ông hết lần này đến lần khác, lại bị chọc tức bởi những tràng cười giễu cợt ầm ĩ của Higgins—đối với kẻ mà ý tưởng Freddy có thể thành công ở bất kỳ lĩnh vực nào chính là một trò hề chẳng bao giờ biết nhàm chán, cuối cùng cũng ngộ ra một sự thật rằng kinh doanh, cũng giống như ngữ âm học, là một thứ cần phải được học hành bài bản.

Tôi sẽ không đi sâu miêu tả cái cảnh tượng đáng thương khi cặp đôi trẻ này phải dành dụm thời gian buổi tối ở những ngôi trường dạy tốc ký và các lớp học bách khoa, học cách ghi sổ và đánh máy cùng những nhân viên tập sự non tay đủ cả nam lẫn nữ xuất thân từ các trường tiểu học. Thậm chí còn có cả những lớp học tại Trường Kinh tế London, cùng một lời thỉnh cầu cá nhân vô cùng khiêm nhường gửi tới giám đốc của học viện đó nhằm nhờ ông giới thiệu một khóa học liên quan đến lĩnh vực kinh doanh hoa. Vốn bản tính hài hước, ông đã giải thích cho họ phương pháp của bài tiểu luận trứ danh theo phong cách Dickens về Triết học Trung Hoa do một quý ông thực hiện bằng cách đọc một bài báo về Trung Quốc và một bài báo về Triết học rồi tổng hợp thông tin lại với nhau. Ông gợi ý rằng họ nên kết hợp giữa Trường Kinh tế London và Vườn thực vật Kew. Eliza—đối với người mà quy trình của quý ông theo phong cách Dickens có vẻ hoàn toàn chính xác (và thực tế là đúng như vậy) chứ chẳng hề buồn cười tí nào (đó chỉ là do sự thiếu hiểu biết của cô)—đã tiếp thu lời khuyên đó với một sự nghiêm túc tuyệt đối. Nhưng nỗ lực khiến cô cảm thấy nhục nhã ê chề nhất chính là lời thỉnh cầu gửi tới Higgins—người mà sở thích nghệ thuật cưng chiều nhất của hắn, bên cạnh thơ ca của Milton, chính là nghệ thuật thư pháp, và bản thân hắn cũng sở hữu nét chữ Ý đẹp tuyệt mỹ—rằng hắn hãy dạy cô viết chữ. Hắn tuyên bố rằng cô hoàn toàn bất tài về mặt bẩm sinh trong việc viết nên nổi một chữ cái đáng giá dù chỉ bằng một từ nhỏ nhất của Milton; nhưng cô vẫn kiên trì bám trụ; và rồi một lần nữa, hắn lại bất ngờ lao vào nhiệm vụ dạy dỗ cô với một sự kết hợp giữa cường độ dữ dội, sự kiên nhẫn tập trung, và những tràng diễn giải thỉnh thoảng đầy hứng khởi về vẻ đẹp cùng sự cao quý, sứ mệnh và định mệnh thiêng liêng của chữ viết tay con người. Kết quả là Eliza đã sở hữu được một nét chữ vô cùng phi thương mại—thứ đóng vai trò như một sự tôn vinh kéo dài cho vẻ đẹp cá nhân của cô, đồng thời khiến cô chi tiêu cho văn phòng phẩm gấp ba lần bất kỳ ai khác bởi vì những phẩm chất và hình dáng độc đáo của loại giấy viết đã trở thành thứ không thể thiếu đối với cô. Cô thậm chí còn chẳng thể viết nổi một phong bì theo cách thông thường bởi vì nó làm cho các lề giấy lệch đi hết cả.

Thời kỳ đi học kinh doanh của họ là một chuỗi ngày tháng ô nhục và tuyệt vọng đối với cặp vợ chồng trẻ. Họ có cảm giác như mình chẳng học được chút gì về các tiệm bán hoa cả. Cuối cùng thì họ cũng đành buông xuôi trong tuyệt vọng, rũ sạch bụi bặm của những ngôi trường tốc ký, các lớp bách khoa và Trường Kinh tế London khỏi đôi chân mình vĩnh viễn. Hơn thế nữa, công việc kinh doanh theo một cách huyền bí nào đó đã bắt đầu tự vận hành trơn tru. Họ bỗng chốc quên mất những sự phản đối trước kia của mình đối với việc thuê mướn người khác làm việc. Họ đi đến kết luận rằng cách làm của chính họ là tốt nhất, và rằng bản thân thực sự có một tài năng thiên bẩm vô cùng đáng nể đối với việc kinh doanh. Vị đại tá—người từng bị buộc phải duy trì một khoản tiền vừa đủ trong tài khoản vãng lai tại ngân hàng của mình trong suốt mấy năm trời để bù đắp vào những khoản lỗ thâm hụt của họ—nay đã nhận ra rằng khoản dự phòng đó đã trở nên thừa thãi: cặp đôi trẻ tuổi đang phất lên trông thấy. Đúng là không có sự công bằng sòng phẳng hoàn toàn giữa họ và những đối thủ cạnh tranh trong thương trường. Những kỳ nghỉ cuối tuần của họ ở vùng nông thôn chẳng tốn một xu cắc nào, lại còn giúp họ tiết kiệm được tiền bữa tối ngày Chủ nhật; bởi vì chiếc xe hơi là của đại tá; còn ông và Higgins thì gánh trọn các hóa đơn khách sạn. Cậu F. Hill, chủ tiệm hoa kiêm bán rau củ (chẳng mấy chốc họ đã phát hiện ra rằng măng tây kiếm ra rất nhiều tiền; và măng tây lại dẫn đến những loại rau củ khác), khoác lên mình một phong thái đóng mác đẳng cấp cho việc kinh doanh; còn trong đời sống riêng tư, cậu ta vẫn là Frederick Eynsford Hill, Esquire. Không phải là cậu ta có thói hợm hĩnh gì đâu: chẳng có ai ngoài Eliza biết rằng cậu ta từng được rửa tội với cái tên Frederick Challoner cả. Bản thân Eliza mới chính là kẻ hợm hĩnh khoa trương chẳng thua kém bất kỳ ai.

Thế là hết. Mọi chuyện đã ngã ngũ như thế đấy. Thật đáng kinh ngạc làm sao khi Eliza vẫn xoay xở chen chân vào chuyện bếp núc gia đình ở phố Wimpole bất chấp cửa hàng bận rộn và gia đình riêng của chính mình. Và điều đáng chú ý là dù cô chưa từng cằn nhằn chồng mình, và dành tình yêu thương chân thành cho đại tá cứ như thể cô là đứa con gái rượu yêu quý của ông, cô chưa bao giờ từ bỏ được thói quen cằn nhằn Higgins—thói quen đã được thiết lập từ cái đêm định mệnh khi cô giành chiến thắng trong canh bạc của hắn. Cô cứ hễ mở miệng là cãi chém chát lại hắn ngay lập tức dù chỉ vì một chuyện cỏn con nhất, hoặc thậm chí chẳng vì lý do gì. Hắn không còn dám trêu chọc cô bằng cách giả vờ rằng trí tuệ của Freddy thua kém xa lắc xa lơ so với hắn nữa. Hắn gầm gào, bắt nạt và chế nhạo; nhưng cô đáp trả lại hắn một cách vô cùng tàn nhẫn đến mức thỉnh thoảng đại tá phải cất lời xin cô hãy đối xử tử tế hơn với Higgins; và đó cũng là yêu cầu duy nhất từ ông có thể khơi gợi lên cái vẻ mặt cứng đầu bướng bỉnh trên gương mặt cô. Sẽ chẳng có thứ gì có thể thay đổi được thực tế này ngoại trừ một tình huống khẩn cấp hay một tai họa đủ lớn để đập tan mọi sự ghét thương, và đẩy cả hai trở lại với bản chất con người chung của họ—và mong sao họ được dung thứ khỏi những thử thách ngặt nghèo như thế! Cô hiểu rõ Higgins không cần đến cô, y như cách bố cô từng không cần cô vậy. Chính sự cẩn trọng đầy tận tụy mà hắn từng dùng để nói với cô vào cái ngày hôm ấy rằng hắn đã quen với sự hiện diện của cô ở đó, và phụ thuộc vào cô trong mọi thứ dịch vụ nhỏ nhặt, và rằng hắn sẽ nhớ cô nhường nào nếu cô bỏ đi (điều chưa từng xuất hiện trong tâm trí Freddy hay đại tá khi thốt ra bất kỳ câu nói tương tự nào) lại càng làm sâu sắc thêm niềm tin chắc chắn nội tâm của cô rằng cô "chẳng là gì đối với hắn ngoài đôi dép kia", thế nhưng cô đồng thời cũng mang một cảm giác rằng sự dửng dưng của hắn còn sâu sắc hơn cả sự say mê của những linh hồn tầm thường khác. Cô vô cùng quan tâm đến cái con người đó. Thậm chí cô còn có những khoảnh khắc tinh nghịch ngầm khi ước gì mình có thể tóm được hắn một mình, trên một hoang đảo, tách biệt khỏi mọi ràng buộc và chẳng có ai khác trên đời để mà bận tâm, rồi kéo phăng hắn xuống khỏi cái bệ thờ cao ngạo để nhìn hắn tán tỉnh như bao gã đàn ông phàm tục khác. Tất cả chúng ta đều có những sự tưởng tượng riêng tư kiểu đó. Nhưng khi bước vào thực tế, vào cuộc đời mà cô thực sự dẫn dắt, khác biệt hoàn toàn với thế giới của những giấc mơ và hoang tưởng, cô yêu mến Freddy và yêu mến đại tá; còn Higgins và ông Doolittle thì không. Nàng Galatea chưa bao giờ thực sự yêu mến Pygmalion: mối quan hệ của hắn đối với cô mang màu sắc thần thánh quá mức để có thể hoàn toàn dễ chịu.