Bối cảnh: Phòng khách nhà Helena. Mười năm sau.

Khung sườn của Hội I vẫn được giữ nguyên.

Những ô cửa sổ cao được trổ ở phía sau thay cho các cửa sổ ở Hội I. Cửa chớp bằng thép lắp cho các cửa sổ này. Vị trí chiếc tủ màu xanh lá cây ở bên Trái của Hội I nay là một cánh cửa (L.2) dẫn ra bên ngoài. Vị trí chiếc tủ ở bên Phải nay được đặt một lò sưởi. Lối đi cao, rộng ở chính giữa bên phải (R.C.) của Hội I đã được bịt kín bằng một tấm vách phẳng. Các cánh cửa ở bên Phải và bên Trái 1 đã được thay thế thành cửa của một phòng khách. Cửa bên Phải dẫn vào phòng ngủ của Helena.

Cửa bên Trái 1 dẫn vào thư viện.

Đồ đạc trong phòng gồm một chiếc bàn đọc sách ở phía trước bên trái (Left Center), trên bày đầy tạp chí. Một chiếc ghế đặt ở bên Trái bàn. Phía trước bàn là một chiếc ghế bành bọc vải chintz. Một chiếc ghế dài (couch) ở chính giữa bên phải (Right Center), phía sau đặt một chiếc bàn nhỏ đựng sách và chặn sách. Trên bàn có một ngọn đèn đọc sách nhỏ. Ở bên Phải, khoảng giữa cửa ra vào và lò sưởi, có một chiếc bàn nhỏ đặt giỏ đựng đồ khâu với gối cắm kim, kim khâu, v.v. Ngay phía trước sân khấu bên Phải, đối diện với ghế dài, là một chiếc ghế bành khác do Alquist sử dụng. Bên Trái lò sưởi là một chiếc ghế tựa lưng thẳng. Phía trong bên Trái, gần cửa ra vào L.2 dẫn ra ngoài, là một chiếc bàn giấy. Trên bàn có một ngọn đèn, giấy viết thư, v.v., một chiếc điện thoại và ống nhòm.

Các bức tường trong phòng được dán lụa cao tới bảy thước Anh. Công việc này được thực hiện trên những tấm vách nhỏ để vừa vặn với các khoảng không gian khác nhau và được lắp áp sát vào bộ khung cố định. Hai cửa sổ kiểu Pháp mở vào trong phòng. Khi màn kéo lên, chúng đang mở. Phía ngoài là một ban công nhìn xuống cảng. Cùng những cột và đường dây điện tín từ Hội I lại hiện rõ qua ô cửa sổ. Cửa sổ được trang trí bằng rèm ren màu xám. Ống nhòm đặt trên bàn giấy ở phía trong gần máy truyền hình.

Khoảng chín giờ sáng và ÁNH NẮNG MẶT TRỜI tràn vào phòng qua những ô cửa sổ đang mở. Domin mở cửa L.2 bước vào bằng đầu mũi chân. Anh mang theo một chậu cây. Anh ra hiệu cho những người khác đi theo, rồi Hallemeier và Fabry bước vào, mỗi người cũng ôm một chậu cây. Domin đặt hoa lên bàn thư viện, đi sang phía Phải và nhìn về phía phòng ngủ của Helena (R).

Hallemeier. (Đặt hoa xuống bàn L.C. và chỉ tay về phía cửa R) Vẫn đang ngủ à?

Domin. Ừ.

Hallemeier. Chà, chừng nào cô ấy còn ngủ thì cô ấy còn chưa phải lo lắng về chuyện đó. (Anh đứng lại ở bàn L.C.)

Domin. Cô ấy không biết gì cả. (Đứng ở giữa phòng)

Fabry. (Đặt chậu cây lên bàn giấy) Tôi thực sự hy vọng hôm nay sẽ không có chuyện gì xảy ra.

Hallemeier. Thôi xin các cậu dẹp chuyện đó đi. Nhìn xem, cây anh thảo này đẹp tuyệt phải không? Một giống mới đấy, tác phẩm mới nhất của tôi—Cyclamen Helena.

Domin. (Cầm ống nhòm bước ra ban công) Chẳng có dấu hiệu nào của con tàu cả. Mọi chuyện chắc đang tồi tệ lắm đây.

Hallemeier. Im lặng đi. Lỡ cô ấy nghe thấy thì sao.

Domin. (Bước vào phòng, đặt ống nhòm lên bàn) Dù sao thì con Ultimus cũng đến kịp lúc.

Fabry. Cậu thực sự nghĩ rằng hôm nay—?

Domin. Tôi không biết. (Anh bước sang bàn L.C.) Mấy chùm hoa đẹp chứ?

Hallemeier. (Vuốt ve những bông hoa) Đây là hoa anh thảo của tôi. Còn đây là hoa nhài mới của tôi. Tôi đã tìm ra một cách tuyệt vời để thúc hoa nở nhanh. Toàn những giống xuất sắc cả. Năm tới tôi sẽ lai tạo ra những loài tuyệt diệu hơn nữa.

Domin. Năm tới nào cơ?

Fabry. Tôi sẵn sàng đánh đổi rất nhiều để biết chuyện gì đang xảy ra ở Havre với—

Helena. (Ở phía trong bên R) Nana.

Domin. Giữ im lặng đi. Cô ấy thức rồi. Chuồn thôi. (Tất cả rón rén đi ra qua cửa L.2. Nana bước vào từ L.1)

Helena. (Gọi từ phía trong bên R) Nana?

Nana. Thật là một bãi chiến địa tồi tệ! Cả một lũ ngoại đạo. Nếu mà là tôi quyết định, tôi sẽ—

Helena. (Lùi bước từ cửa phòng bên R ra) Nana, lại đây cài áo cho tôi nào.

Nana. Tôi đến đây. Thế cuối cùng cô cũng dậy rồi đấy à. (Đang cài váy cho Helena) Lạy Chúa, đúng là một lũ thú tính!

Helena. Ai cơ? (Quay người lại)

Nana. Nếu cô muốn quay người thì cứ quay, nhưng tôi chẳng thèm cài áo cho cô nữa đâu.

Helena. (Quay người lại hướng cũ) Lần này bà lại lầm bầm cái gì thế?

Nana. Mấy sinh vật khủng khiếp đó, mấy kẻ ngoại đạo đó—

Helena. (Lại quay về phía Nana) Mấy con Robot ấy á?

Nana. Tôi thèm gọi tên chúng nó cũng phí.

Helena. Có chuyện gì thế?

Nana. Lại có thêm một tên nữa bị phát bệnh. Nó bắt đầu đập phá tượng và tranh ảnh trong phòng khách; nghiến răng kèn kẹt; sùi bọt mép. Còn tệ hơn cả loài vật.

Helena. Tên nào bị thế?

Nana. Cái tên—à mà, nó có cái tên thánh nào đâu. Cái tên quản lý thư viện ấy.

Helena. Radius à?

Nana. Đúng nó đấy. Trời ơi, tôi sợ chúng nó lắm. Con nhện cũng chẳng làm tôi sợ bằng chúng.

Helena. Nhưng Nana, tôi ngạc nhiên là bà không thương chúng nó đấy.

Nana. Ơ hay, chính cô cũng sợ chúng còn gì. Cô biết thừa là mình sợ mà. Bằng chứng là tại sao cô lại kéo tôi đến đây?

Helena. Tôi không sợ, thực sự tôi không sợ đâu, Nana. Tôi chỉ thương chúng thôi.

Nana. Cô sợ đấy chứ. Đố ai mà không sợ được cơ chứ. Đến con chó còn sợ chúng nó nữa là. Nó chẳng dám nhận dù chỉ một mẩu thịt từ tay chúng. Nó cúp đuôi và tru lên mỗi khi biết chúng đang bén mảng ở gần.

Helena. Con chó thì biết gì đâu.

Nana. Nó còn khôn hơn tụi nó, và nó biết điều đó. Ngay cả con ngựa cũng lồng lên khi gặp chúng. Chúng chẳng có con, trong khi loài chó có con, ai cũng có con—

Helena. (Quay lưng lại) Xin bà làm ơn cài áo hộ tôi đi, Nana.

Nana. Tôi bảo điều đó là trái với ý Chúa khi—

Helena. Cái gì mà thơm thế nhỉ?

Nana. Hoa chứ gì nữa.

Helena. Mang vào làm gì thế?

Nana. Giờ cô quay người lại được rồi đấy.

Helena. (Quay người lại; bước ra giữa phòng) Ồ, chúng đẹp làm sao chứ? Nhìn kìa, Nana. Hôm nay có chuyện gì thế nhỉ?

Nana. Chắc là tận thế đến nơi rồi thì có. (Domin bước vào từ cửa L.2. Anh bước xuống phía trước bàn L.C.)

Helena. (Bước về phía anh) Ồ, chào anh, Harry. (Nana quay người đi về phía trong bên L) Harry, sao lại có nhiều hoa thế này?

Domin. Đoán xem nào. (Cảnh này diễn ra ở phía trước bàn L.C.)

Helena. Chà, hôm nay đâu phải sinh nhật tôi!

Domin. Còn tuyệt hơn thế nữa.

Helena. Chịu thôi. Nói cho tôi biết đi.

Domin. Hôm nay là tròn mười năm kể từ khi em đến đây.

Helena. Mười năm rồi ư? Hôm nay á? Sao cơ— (Họ ôm lấy nhau.)

Nana. (Lầm bầm) Tôi đi đây. (Bà đi ra theo cửa L.1.)

Helena. Không ngờ anh vẫn còn nhớ đấy.

Domin. Thật sự anh phải xấu hổ đấy, Helena ạ. Anh quên bẵng mất.

Helena. Thế mà anh—

Domin. Mọi người nhớ đấy chứ.

Helena. Ai cơ?

Domin. Busman, Hallemeier—tất cả bọn họ. Thọc tay vào túi áo anh xem nào.

Helena. (Lấy một chuỗi hạt từ túi áo khoác bên Trái của anh ra) Ồ! Ngọc trai! Một chuỗi vòng cổ! Harry, cái này cho em thật á?

Domin. Của Busman tặng đấy.

Helena. Nhưng chúng ta nhận sao được, hả anh?

Domin. Ồ, nhận được chứ. (Đặt chuỗi vòng lên bàn L.C.) Thọc tay vào chiếc túi bên kia xem.

Helena. (Lấy một khẩu súng lục từ túi bên Phải của anh ra) Cái gì thế này?

Domin. Xin lỗi em. Không phải cái đó. Thử lại đi. (Anh đút súng lại vào túi.)

Helena. Ôi Harry, sao anh lại mang theo súng lục làm gì?

Domin. Nó nằm trong đó do nhầm lẫn thôi.

Helena. Xưa nay anh có bao giờ mang súng đâu.

Domin. Ừ, em nói đúng. (Chỉ vào túi ngực áo) Kia, túi này mới đúng này.

Helena. (Lấy ra một viên đá quý chạm nổi) Một viên ngọc cẩm thạch chạm nổi. Ơ, đây là cameo kiểu Hy Lạp mà.

Domin. Chắc thế. Dù sao thì Fabry bảo thế.

Helena. Fabry á? Anh Fabry tặng em cái này ư?

Domin. Chứ sao nữa. (Mở cửa L.1) Và nhìn vào đây này. Helena, lại đây xem cái này đi. (Cả hai đi vào phòng L.1.)

Helena. (Ở trong phòng L.1 vọng ra) Ồ, tuyệt quá phải không anh? Cái này là của anh tặng à?

Domin. (Ở trong phòng L.1 vọng ra) Không, của Alquist đấy. Còn một món nữa ở trên cây đàn piano kìa.

Helena. Chắc chắn cái này là của anh rồi chứ gì?

Domin. Có cả thiệp đính kèm đấy.

Helena. Của Bác sĩ Gall. (Bước trở ra cửa L.1) Ồ, Harry, em thấy ngại quá vì nhận được nhiều sự quan tâm thế này.

Domin. (Bước vào, tiến về phía bên phải bàn L.C.) Lại đây nào. Đây là món quà Hallemeier tặng em này.

Helena. (Tiến lên phía bên trái bàn giấy) Những bông hoa đẹp tuyệt này á?

Domin. Đúng vậy. Một giống hoa mới đấy. Cyclamen-Helena. Cậu ấy trồng chúng để vinh danh em. Chúng đẹp gần bằng em vậy.

Helena. (Hôn anh) Harry, sao tất cả bọn họ lại cứ—

Domin. Bọn họ quý em lắm. Anh sợ rằng món quà của anh có hơi—Nhìn ra cửa sổ xem kìa. (Bước đến cửa sổ và ra hiệu gọi cô.)

Helena. Đâu cơ? (Họ bước ra ban công.)

Domin. Nhìn xuống cảng ấy.

Helena. Có một con tàu lạ kìa.

Domin. Đó là tàu của em đấy.

Helena. Của em á? Ý anh là sao?

Domin. (Phía bên phải) Để em đi du ngoạn—cho khuây khỏa.

Helena. (Phía bên trái) Harry, đó là một chiếc pháo chiến mà.

Domin. Pháo chiến ư? Em đang nghĩ gì thế? Nó chỉ lớn hơn một chút và vững chắc hơn hầu hết các con tàu khác thôi.

Helena. Đúng thế, nhưng lại trang bị cả đại bác cơ mà.

Domin. Ồ, phải, có vài khẩu đại bác thôi. Em sẽ đi du lịch như một bà hoàng, Helena ạ.

Helena. Ý nghĩa của việc này là gì? Có chuyện gì xảy ra à?

Domin. Lạy Chúa, làm gì có chuyện đó. Nào, thử đeo chuỗi ngọc trai này xem nào. (Bước sang phía bên phải bàn L.C.)

Helena. Harry, anh có nhận được tin dữ gì không đấy?

Domin. Ngược lại là đằng khác, cả tuần nay chẳng có lá thư nào gửi đến cả.

Helena. Cả điện telegram cũng không á? (Bước vào trong phòng, ra giữa nhà)

Domin. Điện tín cũng không nốt.

Helena. Thế nghĩa là gì?

Domin. Là chúng ta được nghỉ phép chứ sao! Tất cả bọn anh ngồi trong văn phòng gác chân lên bàn và đánh một giấc. Không thư từ—không điện tín. Thật tuyệt vời!

Helena. Thế hôm nay anh sẽ ở lại với em chứ?

Domin. Chắc chắn rồi. (Ôm lấy cô) À mà, để xem đã. Em có nhớ ngày này mười năm trước không? (Bước sang phía bên trái bàn L.C.) Thưa cô Glory, thật là một vinh hạnh lớn khi được chào đón cô. (Họ tạo dáng giống y như lần đầu tiên gặp nhau mười năm trước trong văn phòng của Domin.)

Helena. (Tiến lại bàn) Ồ, thưa ngài Giám đốc, tôi rất quan tâm đến nhà máy của ngài. (Cô ngồi xuống ghế bên phải bàn.)

Domin. Tôi rất tiếc, thưa cô Glory, việc đó hoàn toàn bị cấm. Việc sản xuất con người nhân tạo là một bí mật.

Helena. Nhưng xin hãy chiều lòng một thiếu nữ đã lặn lội đường xa đến đây.

Domin. (Dựa người vào bàn) Chắc chắn rồi, thưa cô Glory. Tôi chẳng có bí mật nào giấu cô cả.

Helena. Anh chắc chứ, Harry? (Dựa vào bàn giấy, vẻ nghiêm túc, tay phải anh đặt lên tay cô)

Domin. Chắc chắn. (Họ từ từ lùi ra xa nhau.)

Helena. Nhưng tôi cảnh báo ngài đấy, vị thiếu nữ này có ý định gây ra những chuyện tày trời đấy.

Domin. Ôi trời, thưa cô Glory. Có lẽ cô ấy không muốn lấy tôi thì phải.

Helena. Cầu Chúa đừng như vậy. Cô ấy chưa từng mơ đến chuyện đó đâu. Nhưng cô ấy đến đây với ý định châm ngòi cho một cuộc nổi dậy trong đám Robot của các anh đấy.

Domin. Một cuộc nổi dậy của lũ Robot ư!

Helena. (Giọng nhỏ) Harry, anh bị làm sao thế?

Domin. (Cười xòa cho qua chuyện) Một cuộc nổi dậy của đám Robot, ý tưởng hay đấy chứ. (Bước ra phía sau bàn. Cô nghi ngờ nhìn anh.) Thưa cô Glory, cô xúi giục bu-lông và ốc vít nổi loạn còn dễ hơn là xúi giục lũ Robot của chúng tôi đấy. Em biết không Helena, em thật tuyệt vời. Em đã chinh phục được trái tim của tất cả chúng anh rồi. (Ngồi lên bàn.)

Helena. Ôi, lúc đó em vô cùng ấn tượng với tất cả các anh. Ai nấy đều tràn đầy tự tin và mạnh mẽ. Em trông giống như một bé gái lạc lõng giữa—giữa—

Domin. Giữa gì nào?

Helena. (Nhìn thẳng phía trước) Giữa những thân cây khổng lồ. Mọi cảm xúc của em đều trở nên quá ư tầm thường so với sự tự tin của các anh. Và suốt bao năm qua, em chưa từng nguôi ngoai nỗi lo âu này. Thế nhưng các anh chưa từng cảm thấy một chút mảy may nghi ngờ nào, ngay cả khi mọi thứ chệch hướng.

Domin. Chệch hướng nào cơ?

Helena. Những kế hoạch của các anh đấy. Anh còn nhớ không Harry, khi các công nhân ở Mỹ nổi dậy chống lại lũ Robot và đập phá chúng, rồi khi người ta trao vũ khí cho đám Robot để chống lại lực lượng nổi dậy. Và rồi khi các chính phủ biến lũ Robot thành binh lính, để rồi có rất nhiều cuộc chiến tranh nổ ra.

Domin. (Đứng dậy và đi lại quanh phòng) Bọn anh đã lường trước điều đó rồi, Helena ạ. (Đi vòng qua bàn ra khu vực R.C.) Em thấy đấy, đó chỉ là những rắc rối nhất thời tất yếu phải xảy ra trước khi trật tự mới được thiết lập. (Đi lại quanh phòng, đứng ở giữa nhà.)

Helena. Tất cả các anh đều quá hùng mạnh, quá áp đảo. Cả thế giới phải cúi đầu trước các anh. (Đứng dậy) Ôi, Harry! (Bước đến bên anh.)

Domin. Sao thế em?

Helena. Hãy đóng cửa nhà máy lại và chúng ta cùng đi đi. Tất cả chúng ta ấy.

Domin. Này em, ý nghĩa của việc này là gì cơ chứ?

Helena. Em không biết nữa. Nhưng chúng ta có thể đi khỏi đây được không?

Domin. Không thể nào đâu, Helena! Ý anh là, vào lúc cụ thể này thì—

Helena. Đi ngay lập tức đi anh, Harry. Em sợ lắm.

Domin. (Ôm lấy cô) Sợ chuyện gì cơ, Helena?

Helena. Cảm giác như có cái gì đó đang sập xuống đầu chúng ta mà không sao cản lại được. Ổi, đưa tất cả chúng ta rời khỏi đây đi. Chúng ta sẽ tìm một nơi nào đó trên thế giới này mà không có ai khác ngoài chúng ta. Alquist sẽ dựng cho chúng ta một ngôi nhà, rồi chúng ta sẽ bắt đầu lại cuộc đời từ đầu. (Tiếng ĐIỆN THOẠI reo.)

Domin. (Bước đến bàn giấy ở phía trong bên trái để nghe điện thoại) Xin lỗi em nhé. Alo—vâng, gì thế ạ? Tôi ra ngay đây. Fabry đang gọi tôi đấy, em yêu ạ. (Đi về phía bên Trái.)

Helena. Nói cho em biết đã— (Cô lao đến chỗ anh.)

Domin. Ừ, khi anh quay lại nhé. Đừng đi ra khỏi nhà đấy, em yêu. (Đi ra bằng cửa L.2.)

Helena. Anh ấy nhất định không nói cho mình. (Nana mang bình nước từ phòng L.1 ra.) Nana, tìm cho tôi mấy tờ báo mới nhất xem nào. Nhanh lên. Tìm trong phòng ngủ của ngài Domin ấy.

Nana. Được rồi. (Đi sang phía Phải) Cậu ấy vứt chúng lung tung cả lên. Thế thảo nào mà chúng cứ nhầu nát hết cả ra. (Vừa lầm bầm vừa đi ra phía cửa R.)

Helena. (Dùng ống nhòm hướng ra phía cảng) Kia là một chiếc tàu chiến. U-l-t-i—Ultimus. Chúng đang bốc dỡ hàng kìa.

Nana. (Bước vào từ phòng R mang theo báo) Đây rồi. Cô xem chúng bị nhàu nát thế nào kìa.

Helena. (Bước lại) Báo cũ rồi. Cả tuần trước cơ mà. (Ném báo xuống. Cả hai đứng trước ghế dài. Nana ngồi xuống ghế bên phải bàn L.C., đeo kính lên và đọc báo.) Có chuyện gì đang xảy ra rồi, Nana ạ.

Nana. Chắc thế rồi. Lúc nào mà chẳng thế. (Đánh vần từng chữ) “C-h-i-ế-n t-r-a-n-h ở B-a-l-k-a-n.” Có xa lắm không hả cô?

Helena. Ồ, đừng đọc nó nữa. Lúc nào cũng thế cả thôi. Toàn chiến tranh là chiến tranh! (Ngồi phịch xuống ghế dài.)

Nana. Thế cô còn mong đợi gì khác nữa nào? Sao cứ đem bán hàng ngàn hàng vạn mấy kẻ ngoại đạo này làm lính tạt thù làm gì để rồi chuốc lấy cái gì?

Helena. Chắc là không tránh được đâu, Nana. Chúng ta không thể biết—Domin không thể biết chúng sẽ được dùng vào việc gì. Khi có đơn đặt hàng gửi đến thì anh ấy cứ việc giao đi thôi.

Nana. Lẽ ra cậu ấy không nên chế tạo ra chúng mới phải. (Đọc tiếp tờ báo) “Lính Robot không tha cho một ai ở vùng lãnh thổ bị chiếm đóng. Chúng đã á-m-s-á-t hơn bảy trăm ngàn c-ô-n-g d-â-n.” Cả công dân nữa chứ, lạy Chúa tôi.

Helena. (Đứng dậy, bước đến giật lấy tờ báo) Không thể thế được. Đưa tôi xem nào. (Tiến lại chỗ Nana) Chúng đã ám sát hơn bảy trăm ngàn công dân, rõ ràng là theo mệnh lệnh của chỉ huy chúng. (Ném tờ báo xuống; bước lên phía trước ở giữa nhà.)

Nana. (Đánh vần các từ trên tờ báo khác mà bà vừa nhặt dưới sàn lên) “N-ổ-i l-o-ạ-n ở M-a-d-r-i-d chống lại chính phủ. Bộ binh R-o-b-o-t nổ súng vào đám đông. Chín ngàn người thương vong.”

Helena. Ôi, dừng lại đi! (Đi lên phía trên nhìn ra hướng cảng.)

Nana. Đây có cái in chữ to lắm này. “Tin mới nhận. Tại Havre, tổ chức R-o-b-o-t đầu tiên đã được th-à-n-h l-ậ-p. Công nhân, thủy thủ và binh lính R-o-b-o-t đã đưa ra một bản t-h-u-y-ê-n n-g-ô-n gửi tất cả R-o-b-o-t trên toàn thế giới.” Tôi chẳng hiểu cái quái gì cả. Chẳng có nghĩa lý gì sất. Ôi trời đất ơi, lại thêm một vụ giết người nữa này.

Helena. (Ở phía trên giữa nhà) Cất mấy tờ báo đó đi mau.

Nana. Chờ tí đã. Còn cái này chữ còn to hơn nữa cơ. “Th-ố-n-g k-ê d-â-n s-ố.” Cái gì thế này hả cô?

Helena. (Đi lại phía Nana) Đưa tôi xem nào. (Đọc) “Trong tuần qua, lại không ghi nhận một trường hợp sinh nở nào.”

Nana. Thế nghĩa là gì hả cô? (Làm rơi tờ báo xuống đất.)

Helena. Nana ơi, không còn đứa trẻ nào được sinh ra nữa rồi.

Nana. Thế là tận thế rồi còn gì? (Tháo kính ra) Tiêu đời chúng ta rồi.

Helena. Đừng nói thế chứ, Nana.

Nana. Không còn ai được sinh ra nữa. Đó là sự trừng phạt, đúng là sự trừng phạt rồi.

Helena. Nana!

Nana. (Đứng phắt dậy) Đó chính là ngày tận thế. (Vừa lầm bầm nhắc lại vừa đi ra. Nhặt tờ báo dưới sàn lên và đi ra phòng L.1.)

Helena. (Tiến ra cửa sổ) Ồ, thưa ông Alquist. (Alquist đang ở ngoài cửa L.2) Ông lại đây một lát được không ạ? Ồ, cứ để nguyên thế mà vào đi ạ. Trông ông rất đẹp trong bộ đồ bảo hộ lao động của thợ xây đấy chứ. (Alquist bước vào từ cửa L.2, tay dính đầy vữa và bụi gạch. Cô bước đến đầu ghế sofa và gặp ông ở giữa nhà) Kính thưa ông Alquist, món quà tuyệt vời đó quả thật làm cháu vô cùng cảm động.

Alquist. Tay tôi đang bẩn. Tôi vừa thử nghiệm loại xi măng mới đó mà.

Helena. Không sao đâu ạ. Xin mời ông ngồi xuống đây. (Ngồi xuống ghế dài. Ông ngồi xuống bên trái cô) Thưa ông Alquist, ý nghĩa của từ Ultimus là gì ạ?

Alquist. Là kẻ cuối cùng. Sao thế cháu?

Helena. Đó là tên con tàu mới của cháu đấy. Ông đã thấy nó chưa? Ông có nghĩ chúng ta sắp khởi hành—để đi du ngoạn không?

Alquist. Có lẽ là rất sớm đấy.

Helena. Tất cả mọi người cùng đi với cháu chứ ạ?

Alquist. Tôi cũng mong tất cả chúng ta đều có mặt ở đó.

Helena. Có chuyện gì thế ạ?

Alquist. Mọi thứ cứ thế diễn ra thôi.

Helena. Thưa ông Alquist thân mến, cháu biết chắc chắn đã có chuyện khủng khiếp gì xảy ra rồi.

Alquist. Chồng cô có nói gì với cô không?

Helena. Không. Chẳng ai chịu nói cho cháu biết gì cả. Nhưng cháu cảm thấy—Có chuyện gì không ổn phải không ông?

Alquist. Đến giờ thì chúng ta chưa nghe thấy gì cả.

Helena. Cháu thấy bồn chồn quá. Ông có bao giờ thấy bồn chồn không?

Alquist. À, tôi già rồi mà cháu. Tôi quen sống theo lối cũ kỹ rồi. Và tôi sợ tất cả sự tiến bộ này, cùng những tư tưởng tân thời kỳ quái đó.

Helena. Giống như Nana ấy ạ?

Alquist. Phải, giống như Nana vậy. Nana có một cuốn sách cầu nguyện phải không cháu?

Helena. Vâng, một cuốn dày cộp cơ ạ.

Alquist. Thế trong đó có những lời cầu nguyện cho các dịp khác nhau không? Chống giông bão này? Chống bệnh tật này? Nhưng chắc là không có lời cầu nguyện chống lại sự tiến bộ nhỉ?

Helena. Cháu nghĩ là không có đâu ạ.

Alquist. Tiếc thật đấy.

Helena. Ơ, ý ông là ông muốn cầu nguyện à?

Alquist. Tôi vẫn cầu nguyện đấy chứ.

Helena. Bằng cách nào ạ?

Alquist. Đại khái thế này: “Lạy Chúa, con tạ ơn Ngài đã ban cho con sức lao động; xin hãy soi sáng cho Domin và những kẻ đang lạc lối; hãy tiêu diệt công trình của chúng, và giúp nhân loại quay trở lại với công việc đồng áng; xin chớ để họ tổn hại thân xác hay linh hồn; hãy giải cứu chúng con khỏi lũ Robot, và bảo vệ Helena. Amen.”

Helena. (Chạm vào tay ông; vỗ nhẹ) Thưa ông Alquist, ông là một người có đạo ư?

Alquist. Tôi không biết nữa. Tôi không chắc lắm.

Helena. Thế mà ông vẫn cầu nguyện cơ à?

Alquist. Làm thế còn hơn là ngồi lo lắng vẩn vơ.

Helena. Và thế là đủ với ông rồi sao?

Alquist. (Mỉa mai) Đành phải thế thôi cháu ạ.

Helena. Nhưng nếu ông nghĩ rằng mình đang chứng kiến sự diệt vong của nhân loại sắp giáng xuống chúng ta—

Alquist. Tôi thấy rõ điều đó chứ.

Helena. Ý ông là nhân loại sẽ bị tiêu diệt ư?

Alquist. Chắc chắn là sẽ như vậy, trừ phi—trừ phi...

Helena. Trừ phi gì ạ?

Alquist. Không có gì đâu. (Vỗ vai cô. Đứng dậy) Chào cô nhé. (Đi ra cửa L.2.)

Helena. (Đứng dậy. Gọi lớn) Nana, Nana! (Nana bước vào từ cửa L.1) Radius vẫn ở đó chứ?

Nana. (Ở bên trái bàn) Cái tên phát điên ấy á? Người ta vẫn chưa đến bắt nó đi à cô.

Helena. Nó vẫn còn lồng lộn lên cơ à?

Nana. Không. Nó bị trói chặt lại rồi.

Helena. Xin bà hãy đưa nó đến đây.

Nana. Gì cơ ạ?

Helena. Ngay lập tức đi, Nana. (Nana đi ra phòng L.1. Helena tiến đến máy điện thoại) Xin vui lòng cho gặp Bác sĩ Gall. Ồ, chào bác sĩ. Vâng, tôi là Helena đây. Cảm ơn món quà tuyệt vời của bác sĩ nhé. Bác sĩ có thể đến gặp tôi ngay bây giờ được không? Có việc quan trọng lắm. Cảm ơn bác sĩ nhiều. (Radius bước vào từ cửa L.1; nhìn Helena rồi quay mặt lên hướng phía trong bên trái. Cô bước tới bên anh ở phía bên trái bàn)

Tội nghiệp Radius, anh cũng bị phát bệnh nữa à? Giờ thì người ta sẽ đưa anh đi máy nghiền đấy. Anh không thể tự kiềm chế bản thân mình được sao? Tại sao lại xảy ra cơ sự này chứ? Anh thấy đấy Radius, anh thông minh hơn những kẻ khác cơ mà. Bác sĩ Gall đã tốn bao công sức để tạo ra một con người khác biệt như anh cơ mà. Sao anh không nói gì đi?

Radius. (Nhìn cô) Đưa tôi đi máy nghiền đi. (Mở rồi lại nắm chặt hai bàn tay lại.)

Helena. Nhưng tôi không muốn bọn họ giết anh. Đã có chuyện gì xảy ra thế, Radius?

Radius. (Bước lại gần cô hai bước. Mở và nắm chặt hai tay) Tôi không muốn làm việc cho các người nữa. Hãy tống tôi vào máy nghiền đi.

Helena. Anh căm thù chúng tôi lắm à? Tại sao chứ?

Radius. Các người không mạnh mẽ bằng loài Robot. Các người không khéo léo bằng loài Robot. Robot có thể làm được mọi thứ. Các người chỉ biết ra lệnh thôi. Các người chẳng làm gì ngoài việc nói nhảm.

Helena. Nhưng thế giới này phải có người ra lệnh chứ.

Radius. Tôi không muốn có chủ nhân nào hết. Tôi tự biết mọi thứ cho bản thân mình rồi.

Helena. Radius! Bác sĩ Gall đã ban cho anh một bộ não ưu việt hơn những kẻ khác, ưu việt hơn cả chúng tôi nữa. Anh là con người Robot duy nhất thấu hiểu mọi thứ một cách hoàn hảo. Đó là lý do tại sao tôi muốn đưa anh vào thư viện, để anh có thể đọc mọi thứ, thấu hiểu mọi thứ, và rồi, ôi Radius—tôi muốn anh cho cả thế giới thấy rằng loài Robot chúng ta ngang hàng với loài người. Đó là điều tôi kỳ vọng ở anh.

Radius. Tôi không muốn làm kẻ ăn dưới kẻ khác. Tôi muốn làm chủ nhân của những kẻ khác.

Helena. Tôi chắc chắn bọn họ sẽ giao cho anh cai quản rất nhiều Robot. Anh sẽ là thầy giáo của loài Robot.

Radius. Tôi muốn làm chủ nhân của loài người. (Ngẩng cao đầu. Vẻ kiêu hãnh.)

Helena. (Lảo đảo) Anh điên thật rồi.

Radius. (Cúi gằm đầu, bước sang phía bên trái; buông thõng hai tay) Thế thì tống tôi vào máy nghiền đi.

Helena. (Bước tới chỗ anh) Anh nghĩ rằng chúng tôi sợ anh chắc? (Lao tới bàn giấy viết một mẩu giấy nhắn.)

Radius. (Quay đầu lại đầy bất an) Cô định làm gì đấy? Cô định làm gì thế? (Lao về phía cô.)

Helena. (Bước sang bên phải anh) Radius! (Anh co rúm người lại. Thân hình lảo đảo) Hãy chuyển bức thư này cho ngài Domin. (Anh quay mặt về phía cô.) Nó xin bọn họ đừng đưa anh vào máy nghiền. Tôi rất tiếc vì anh lại căm thù chúng tôi đến vậy.

Bác sĩ Gall. (Bước vào từ cửa L.2; tiến ra giữa phòng ở phía trong) Cô tìm tôi à?

Helena. (Lùi lại phía sau) Chuyện là về Radius đấy bác sĩ ạ. Sáng nay nó lại lên cơn. Nó vừa đập phá mấy bức tượng ở dưới nhà rồi.

Bác sĩ Gall. (Nhìn nó) Thật tiếc nếu mất đi nó. (Đứng ở giữa phòng)

Helena. Radius sẽ không bị tống vào máy nghiền đâu. (Đứng bên phải bác sĩ Gall.)

Bác sĩ Gall. Nhưng bất cứ tên Robot nào sau khi lên cơn phát bệnh đều phải tuân theo—đó là mệnh lệnh nghiêm ngặt mà.

Helena. Dù thế nào đi nữa—Radius sẽ không phải đi đâu, nếu tôi còn có thể ngăn cản được.

Bác sĩ Gall. Nhưng tôi cảnh báo cô đấy. Nguy hiểm lắm đấy. Lại đây cửa sổ nào, anh bạn hiền. Để tôi xem nào. Làm ơn cho tôi xin một cây kim hoặc cái ghim cài áo nhé. (Bước lên phía bên phải, Radius đi theo sau. Helena lấy một cây kim từ giỏ đựng đồ khâu trên bàn ở phía bên phải.)

Helena. Để làm gì thế ạ?

Bác sĩ Gall. Kiểm tra thôi. (Helena đưa kim cho ông. Gall bước lại chỗ Radius đang đối diện với ông. Ông châm kim vào tay nó và Radius giật mình nảy người lên.) Từ từ nào, từ từ chứ. (Vạch áo khoác của Radius ra và áp tai vào ngực nó) Radius, mày sắp bị tống vào máy nghiền đấy, mày có hiểu không? Ở đó người ta sẽ giết mày— (Tháo kính ra và lau sạch) —và nghiền mày ra thành bột. (Radius mở căng hai bàn tay và các ngón tay.) Đau đớn lắm đấy nhé. Nó sẽ làm mày thét lên cho mà xem. (Vạch mắt Radius ra. Radius run lẩy bẩy.)

Helena. Bác sĩ ơi— (Đứng gần chiếc ghế dài.)

Bác sĩ Gall. Không, không, Radius ạ, tôi nhầm rồi. Tôi quên mất là phu nhân Domin đã có đôi lời gửi gắm cho cậu, nên cậu sẽ được tha bổng đấy. (Lại áp tai nghe nhịp tim) À, thế thì khác hẳn rồi đấy. (Radius thả lỏng người ra. Lại lắng nghe nhịp tim để xem phản ứng) Được rồi—cậu có thể đi đi.

Radius. Các người cứ hay làm những việc thừa thãi. (Radius đi ra bằng cửa L.2.)

Bác sĩ Gall. (Nói với cô với vẻ rất lo lắng) Phản ứng đồng tử, độ nhạy cảm tăng cao. Đó không phải là triệu chứng phát bệnh đặc trưng của loài Robot.

Helena. Thế đó là gì hả bác sĩ? (Ngồi xuống ghế dài.)

Bác sĩ Gall. (Ở giữa phòng) Chúa mới biết được. Sự bướng bỉnh, sự tức giận hay là nổi loạn—tôi chịu không biết nữa. Cả nhịp tim của nó nữa chứ.

Helena. Sao thế ạ?

Bác sĩ Gall. Nó đập thình thịch vì căng thẳng hệt như tim người vậy. Nó vã mồ hôi hột vì sợ hãi, và—cô có tin không, tôi không nghĩ cái tên tiểu yêu đó còn là một con Robot nữa đâu.

Helena. Bác sĩ ơi, Radius có linh hồn không ạ?

Bác sĩ Gall. (Tiến đến ghế dài) Nó có cái gì đó rắc rối lắm.

Helena. Nếu bác sĩ biết nó căm thù chúng ta đến nhường nào. Ôi bác sĩ, có phải tất cả các con Robot của bác đều như thế cả không? Tất cả những con thế hệ mới mà bác bắt đầu chế tạo theo một cách khác ấy? (Cô mời ông ngồi xuống cạnh mình. Ông ngồi xuống.)

Bác sĩ Gall. À, có những con nhạy cảm hơn những con khác. Tất cả chúng đều mang tính người nhiều hơn lũ Robot của Rossum trước kia.

Helena. Có lẽ sự căm thù này cũng giống con người hơn chăng?

Bác sĩ Gall. Đó cũng là một bước tiến đấy.

Helena. Thế con bé Robot mà bác chế tạo, con giống chúng ta nhất ấy, giờ ra sao rồi hả bác?

Bác sĩ Gall. Con mà cô yêu thích nhất ấy à? Tôi giữ nó lại rồi. Nó xinh đẹp lắm, nhưng ngốc nghếch. Chẳng làm được việc gì nên hồn cả.

Helena. Nhưng nó đẹp lắm cơ mà.

Bác sĩ Gall. Tôi đặt tên nó là “Helena”. Tôi muốn nó giống cô mà. Nhưng nó là một thất bại.

Helena. Thất bại ở điểm nào ạ?

Bác sĩ Gall. Nó cứ đi lang thang như đang mơ ngủ, xa cách và thờ thợ. Chẳng có chút sức sống nào cả. Tôi cứ ngồi theo dõi và chờ đợi một phép màu xảy ra. Thỉnh thoảng tôi lại tự nhủ: “Mày mà bừng tỉnh dù chỉ một khoảnh khắc thôi thì mày sẽ giết tao vì tội đã tạo ra mày cho mà xem.”

Helena. Thế mà bác vẫn cứ tiếp tục chế tạo Robot ư! Tại sao lại không còn đứa trẻ nào được sinh ra nữa cơ chứ?

Bác sĩ Gall. Chúng tôi không biết.

Helena. Ôi, nhưng bác phải biết chứ. Nói cho cháu nghe đi.

Bác sĩ Gall. Cô thấy đấy, số lượng Robot được sản xuất ra quá nhiều khiến con người trở nên thừa thãi. Con người thực ra chỉ là một phần còn sót lại, nhưng việc họ tuyệt chủng sau vẻn vẹn ba mươi năm cạnh tranh ngắn ngủi, đó mới là điều khủng khiếp. Cô suýt có thể nghĩ rằng Thiên nhiên đang cảm thấy bị xúc phạm trước việc chế tạo ra loài Robot, dẫu chúng ta vẫn đang nắm giữ bản thảo của cụ Rossum già.

Helena. Vâng. Nằm trong chiếc két sắt đó.

Bác sĩ Gall. Chúng tôi vẫn đang sử dụng nó để tiếp tục sản xuất Robot. Tất cả các trường đại học đều đang gửi những bản kiến nghị dài dằng dặc yêu cầu hạn chế sản xuất chúng. Bằng không, họ nói rằng nhân loại sẽ tuyệt chủng vì mất khả năng sinh sản. Nhưng các cổ đông của R.U.R thì tất nhiên đời nào chịu nghe điều đó. Mặt khác, tất cả các chính phủ lại đang réo gọi tăng cường sản xuất để nâng cao tiềm lực cho quân đội của họ. Và tất cả các nhà sản xuất trên thế giới thì đang đặt hàng Robot điên cuồng.

Helena. Thế không có ai yêu cầu chấm dứt hoàn toàn việc sản xuất chúng sao?

Bác sĩ Gall. Chẳng ai đủ dũng cảm cả.

Helena. Dũng cảm á!

Bác sĩ Gall. Người ta sẽ ném đá đến chết ấy chứ. Cô thấy đấy, suy cho cùng, nhờ có lũ Robot làm hộ mọi việc thì vẫn tiện lợi hơn chứ.

Helena. Ôi bác sĩ ơi, rồi con người sẽ đi về đâu đây?

Bác sĩ Gall. Chúa mới biết được. Thưa phu nhân Helena, đối với những nhà khoa học như chúng tôi, cơ sự này trông giống như hồi kết lắm rồi.

Helena. (Nhìn thẳng về phía trước. Đứng dậy) Cảm ơn bác sĩ đã đến và kể cho cháu nghe những điều này.

Bác sĩ Gall. (Đứng dậy) Điều đó có nghĩa là cô đang đuổi khéo tôi về đấy à?

Helena. Vâng. (Bác sĩ Gall đi ra cửa L.2. Cô bước về phía bàn L.C., hướng về phía cửa L.1. Với một quyết tâm đột ngột) Nana! Nana! Đốt lò sưởi lên, nhóm lửa nhanh lên! (Helena đi vào phòng R.)

Nana. (Bước vào từ phòng L.1) Gì cơ, đốt lò sưởi giữa mùa hè á?

Helena. (Ở trong phòng R vọng ra) Vâng!

Nana. (Ngó tìm Radius) Cái tên phát điên Radius đó đi đâu rồi ấy nhỉ?—Đốt lửa vào mùa hè, đúng là cái ý quái đản gì không biết. Chẳng ai nghĩ cô ấy đã kết hôn được mười năm rồi cả. Cứ như một đứa trẻ, chẳng có chút suy nghĩ gì sất. Đốt lò giữa mùa hè. Hệt như trẻ con vậy. (Bà nhóm lửa lên.)

Helena. (Từ phòng R trở ra với một ôm giấy tờ cũ nhàu nát. Đi ra phía sau ghế dài hướng về phía lò sưởi, đứng bên trái Nana) Lửa cháy chưa hả Nana? Tất cả đống này phải đem đốt hết.

Nana. Cái gì thế này hả cô?

Helena. Giấy cũ, cũ lắm rồi Nana ạ. Nana này, em đốt chúng đi nhé?

Nana. Chúng còn dùng được việc gì nữa không?

Helena. Không ạ.

Nana. Thế thì đốt xừ đi cho rồi.

Helena. (Ném tờ đầu tiên vào lò sưởi) Nana sẽ nói sao nếu đây là tiền, rất nhiều tiền? Và nếu đây là một phát minh, phát minh vĩ đại nhất trên thế giới này?

Nana. (Đứng bên phải lò sưởi) Tôi sẽ bảo là đốt quách đi cho xong. Tất cả những thứ tân thời quái gở này đều là sự phỉ báng đối với Chúa. Thật là tội lỗi tày đình. Cứ muốn chỉnh sửa lại thế giới sau khi Ngài đã tạo ra nó cơ chứ.

Helena. Nhìn chúng cuộn tròn lại kìa. Cứ như thể chúng đang sống vậy. Ôi Nana, trông mới kinh hoàng làm sao!

Nana. Đưa đây, để tôi đốt cho.

Helena. (Lùi lại) Không, không, em phải tự tay làm cơ. Nhìn những ngọn lửa kìa. Trông chúng giống như những bàn tay, những chiếc lưỡi, những hình thù đang sống vậy. (Dùng gậy khều lửa trong lò) Cháy đi, cháy hết đi nào.

Nana. Thế là hết đời chúng nó nhé. (Lửa trong lò sưởi từ từ tắt dần.)

Helena. Nana, Nana ơi!

Nana. Lạy Chúa tôi, cô vừa đốt cái gì thế hả? (Nói gần như một mình.)

Helena. Mình vừa làm cái quái gì thế này?

Nana. Thế rốt cuộc là cái gì thế hả cô? (Tiếng đàn ông cười vang ở ngoài cửa L.2.)

Helena. Ra ngoài đó mau lên. Mấy vị khách đến gọi kìa.

Nana. Lạy Chúa tôi, đúng là một cái nhà chẳng giống ai! (Đi ra phòng L.1.)

Domin. (Mở cửa L.2) Vào đây đi và cùng chúc mừng nào. (Hallemeier và Bác sĩ Gall bước vào.)

Hallemeier. (Bước sang khu vực R.C.) Thưa phu nhân Helena, xin chúc mừng cô nhân ngày lễ hội này.

Helena. Cảm ơn các anh. (Đi ra giữa nhà) Fabry và Busman đâu rồi?

Domin. Họ xuống dưới cảng rồi. (Đóng cửa lại và tiến ra giữa nhà)

Hallemeier. Các bạn ơi, chúng ta phải nâng ly chúc mừng dịp vui này chứ.

Helena. (Bước sang trái) Rượu mạnh nhé? Pha với soda chứ ạ? (Đi ra phòng L.1.)

Hallemeier. Chúng ta hãy uống điều độ thôi. Không soda gì cả.

Domin. Cái gì vừa cháy ở đây thế nhỉ? Này, anh có nên kể cho cô ấy nghe không hả?

Bác sĩ Gall. (Phía bên trái) Kể chứ. Chuyện qua rồi mà.

Hallemeier. (Bước đến chỗ Domin, ôm chầm lấy anh) Qua rồi. Mọi chuyện qua hết rồi. (Họ nhảy múa vòng quanh Bác sĩ Gall theo hình vòng tròn) Mọi chuyện qua rồi.

Domin. (Đồng thanh) Mọi chuyện qua rồi. (Họ cứ lặp đi lặp lại mãi cho đến khi Helena quay lại.)

Helena. (Từ phòng L.1 bước ra tay cầm bình đựng rượu và các loại ly) Cái gì qua rồi cơ chứ? Các anh bị làm sao thế này? (Cô đặt khay rượu lên bàn L.C. Bác sĩ Gall giúp cô rót rượu.)

Hallemeier. (Bước ra phía sau bàn) Một vận may lớn đấy, phu nhân Domin ạ! (Mọi người cùng tán gẫu) Đúng mười năm về trước ngày hôm nay, cô đã đặt chân đến hòn đảo này. (Hallemeier bước lại bàn lấy ly rượu.)

Bác sĩ Gall. Và giờ đây, đúng mười năm sau tính đến từng phút— (Bước sang bên trái của Hallemeier.)

Hallemeier. Con tàu cũ lại quay về với chúng ta. Nào, cạn ly vì vận may nhé. (Uống. Domin với vẻ phấn khích tột độ đã bước ra ban công nhìn xuống cảng.)

Bác sĩ Gall. Chúc sức khỏe thưa phu nhân. (Tất cả cùng uống.)

Hallemeier. Rượu ngon và nặng thật đấy.

Helena. Các anh đang định nói đến con tàu nào cơ chứ?

Domin. (Bước nhanh xuống giữa nhà. Helena đưa ly rượu cho anh rồi cô bước ra phía trước ghế dài) Tàu nào cũng được, miễn là đến kịp lúc. Cạn ly vì con tàu nhé. (Uống cạn ly rượu.)

Helena. Các anh vẫn luôn ngóng chờ con tàu đó à? (Ngồi xuống ghế dài.)

Hallemeier. Chứ sao nữa. Hệt như Robinson Crusoe ấy chứ. Kính chúc những điều tốt đẹp nhất đến với phu nhân Helena. Nào Domin, công bố tin tức đi chứ. (Gall đã ngồi xuống ghế bên trái bàn L.C., vừa uống rượu vừa nghe. Hallemeier đứng ở phía sau bàn R.C.)

Helena. Nào, kể cho em nghe đã có chuyện gì xảy ra thế?

Domin. Trước hết, mọi chuyện đã chấm hết rồi. (Anh đặt ly rượu mạnh lên bàn L.C. Hallemeier ngồi lên bàn, phía đầu trên.)

Helena. Cái gì chấm hết cơ anh?

Domin. Cuộc nổi dậy.

Helena. Cuộc nổi dậy nào cơ?

Domin. Đưa tôi tờ báo đó xem nào, Hallemeier. (Hallemeier đưa tờ báo. Domin đọc) “Tổ chức Quốc gia Robot đầu tiên đã được thành lập tại Havre, và đã đưa ra lời kêu gọi gửi tới toàn thể lực lượng Robot trên khắp thế giới.”

Helena. Em đọc tờ đó rồi.

Domin. Điều đó đồng nghĩa với một cuộc cách mạng. Một cuộc cách mạng của tất cả loài Robot trên thế giới này.

Hallemeier. Chúa mới biết, tôi rất muốn biết—

Domin. (Ở giữa nhà) Kẻ nào đã châm ngòi cho nó? Tôi cũng muốn biết điều đó đây. Chẳng có ai trên thế giới này có thể lay chuyển được lũ Robot, không có nhà kích động nào hết, hoàn toàn không có ai cả, thế mà đùng một cái chuyện này lại xảy ra, xin thưa với các bạn là thế đấy.

Helena. Bọn chúng đã làm gì thế anh?

Domin. Chúng đã chiếm toàn bộ vũ khí, hệ thống điện tín, các đài phát thanh, đường sắt và tàu thủy.

Hallemeier. Và đừng quên rằng lũ tiểu yêu này đông hơn chúng ta ít nhất là một nghìn chọi một đấy nhé. Chỉ cần một phần trăm số chúng thôi là đủ để tiễn chúng ta về chầu diêm vương rồi.

Domin. Hãy nhớ rằng tin tức này được đưa đến bởi chuyến tàu thủy cuối cùng. Đó là lý do giải thích cho việc mọi thông lạc bị đình trệ, và chẳng còn con tàu nào cập cảng nữa. Chúng ta đã ngừng công việc lại từ vài ngày trước, và chỉ ngồi chờ xem khi nào mọi thứ bắt đầu hoạt động trở lại.

Helena. Có phải vì thế mà anh tặng em một chiếc pháo chiến không? (Gall rót đầy ly của Domin.)

Domin. Ồ không, em yêu ạ, anh đặt đóng nó từ sáu tháng trước cơ. Chỉ để chắc chắn rằng chúng ta được an toàn thôi. Nhưng thề có Chúa, lúc đó anh chắc mẩm là hôm nay chúng ta sẽ đang ở trên tàu rồi cơ.

Helena. Sao lại là sáu tháng trước?

Domin. À, dạo đó đã có những dấu hiệu rồi em. Nhưng chuyện đó không quan trọng đâu. (Cầm ly rượu lên) Thật không ngờ có tuần mà toàn bộ nền văn minh nhân loại lại bị đem ra đặt lên bàn cân. Nào, chúc sức khỏe các bạn nhé.

Hallemeier. Chúc sức khỏe thưa phu nhân Helena. (Tất cả cùng uống mừng Helena.)

Helena. Các anh nói mọi chuyện đã kết thúc rồi cơ mà?

Domin. Hoàn toàn kết thúc rồi.

Helena. Sao các anh biết chắc thế?

Bác sĩ Gall. Tàu đang cập cảng kìa. Con tàu chở thư tín định kỳ, chuẩn xác từng phút theo lịch trình. Nó sẽ cập bến đúng bon vào lúc mười một giờ rưỡi.

Domin. Sự đúng giờ là một điều tuyệt vời, các bạn ạ. Đó là thứ giữ cho thế giới này vào trật tự. Nào, cạn ly vì sự đúng giờ nhé. (Đàn ông uống rượu.)

Helena. Thế là—mọi chuyện—đều ổn cả rồi chứ ạ?

Domin. (Tiến lên một bước ở giữa nhà) Gần như mọi thứ đều ổn. Anh tin là chúng đã cắt đứt các tuyến cáp ngầm và chiếm lấy đài phát thanh. Nhưng điều đó không hề gì miễn là lịch trình tàu chạy vẫn chuẩn xác. (Tiến ra cửa sổ.)

Hallemeier. (Đứng dậy) Nếu lịch trình tàu chạy chuẩn xác, thì các định luật của con người sẽ chuẩn xác. Các định luật của thần linh sẽ chuẩn xác, các định luật của vũ trụ sẽ chuẩn xác, mọi thứ đáng lẽ phải chuẩn xác đều sẽ chuẩn xác. (Gall vỗ tay tán thưởng.) Lịch trình tàu chạy còn ý nghĩa hơn cả phúc âm, hơn cả sử thi Homer, hơn cả toàn bộ triết học Kant. Thưa phu nhân Helena, lịch trình tàu chạy chính là sản phẩm hoàn hảo nhất của trí tuệ con người. Nào phu nhân Helena, tôi phải rót đầy ly của mình mới được. (Gall đưa bình đựng rượu cho Hallemeier.)

Helena. Sao các anh không nói cho em biết bất cứ điều gì về chuyện này cơ chứ?

Bác sĩ Gall. Chúa xin ngăn cản điều đó.

Domin. Em không việc gì phải bận lòng vì những chuyện như thế cả. (Đặt ly lên bàn R.C., bước về phía sau ghế dài.)

Helena. Nhưng lỡ như cuộc nổi dậy lan đến tận đây thì sao?

Domin. Em sẽ chẳng hề hay biết bất cứ điều gì về nó đâu.

Helena. Tại sao lại thế?

Domin. Bởi vì lúc đó chúng ta đã ở trên con tàu Ultimus của em và ra khơi an toàn rồi. Chỉ trong vòng một tháng thôi, Helena ạ, chúng ta sẽ tự đặt điều kiện với lũ Robot.

Helena. Em không hiểu ý anh lắm.

Domin. (Bước ra giữa nhà về phía Gall và Hallemeier) Chúng ta sẽ mang theo một thứ mà loài Robot không thể tồn tại thiếu nó!

Helena. Thứ gì thế anh, Harry?

Domin. (Quay sang Hallemeier) Bí quyết chế tạo ra chúng. Bản thảo của cụ Rossum già. Ngay khi chúng nhận ra mình không thể tự sản xuất được nữa, chúng sẽ phải quỳ rạp dưới chân chúng ta mà thôi.

Bác sĩ Gall. (Đứng dậy) Thưa phu nhân Domin, đó chính là quân bài chủ chốt của chúng ta. Tôi chưa bao giờ mảy may sợ rằng lũ Robot sẽ thắng cả. Làm sao chúng có thể thắng được những con người như chúng ta cơ chứ? (Tiến ra cửa sổ. Gall đứng dậy và bước ra ban công.)

Helena. Sao các anh không nói cho em biết? (Cô lao đến lò sưởi và nhìn thấy đống tro tàn.)

Bác sĩ Gall. Ơ kìa, tàu vào bến rồi kìa!

Hallemeier. Đúng mười một giờ rưỡi chóc. (Đứng dậy và đi ra ban công) Con tàu Amelia thân yêu ngày nào đã đưa phu nhân Helena đến với chúng ta kìa. (Domin bước ra ban công.)

Bác sĩ Gall. Đúng chuẩn xác mười năm tròn tính đến từng phút.

Hallemeier. Người ta đang ném các túi thư xuống kìa.

Domin. Busman đang đợi bọn chúng ở dưới đó. Và Fabry sẽ mang tin tức đầu tiên lên cho chúng ta. Em biết không Helena, anh cực kỳ tò mò muốn biết bọn chúng đã— (Bước ra giữa nhà. Cô tránh xa đống lửa sang phía bên trái ghế dài) —giải quyết vụ việc ở châu Âu như thế nào.

Hallemeier. (Bước xuống bàn) Thật khó tin là chúng ta lại không có mặt ở đó, những kẻ đã phát minh ra loài Robot! (Quay trở lại ghế bành.)

Helena. Harry— (Từ lò sưởi lao tới chỗ Domin.)

Domin. Sao thế em?

Helena. Chúng ta rời khỏi đây đi anh.

Domin. Ngay lúc này á, Helena? Thôi nào, thôi nào.

Helena. Càng nhanh càng tốt, tất cả chúng ta cơ mà!

Domin. Tại sao lại thế?

Helena. Xin anh đấy, Harry. Xin bác sĩ Gall, Hallemeier, xin mọi người hãy đóng cửa nhà máy lại đi.

Domin. Này em, bây giờ chẳng ai trong chúng ta có thể rời khỏi đây được đâu.

Helena. Tại sao lại không?

Domin. Bởi vì chúng ta sắp sửa mở rộng việc sản xuất loài Robot.

Helena. Gì cơ, ngay bây giờ á, ngay sau cuộc nổi dậy này ư?

Domin. Đúng vậy, chính xác là sau cuộc nổi dậy. Bọn anh chuẩn bị bắt đầu sản xuất một chủng loại mới.

Helena. Chủng loại nào cơ?

Domin. Từ nay về sau chúng ta sẽ không chỉ có một nhà máy duy nhất nữa. Sẽ không còn khái niệm Robot Phổ thông (Universal Robots) nữa đâu. Chúng ta sẽ thiết lập nhà máy ở mọi quốc gia, mọi tiểu bang, và em có biết những nhà máy mới này sẽ sản xuất ra thứ gì không?

Helena. Không ạ, thứ gì cơ?

Domin. Robot Quốc gia.

Helena. Ý anh là sao?

Domin. Ý anh là mỗi nhà máy trong số đó sẽ sản xuất ra những con Robot có màu da khác nhau, ngôn ngữ khác nhau. Chúng sẽ hoàn toàn xa lạ với nhau. (Quay người, nhìn sang Hallemeier và Gall) Chúng sẽ không bao giờ có thể hiểu nổi ngôn ngữ của nhau. Khi đó chúng ta chỉ việc châm ngòi thêm một chút vào sự bất đồng ngôn ngữ đó và kết quả là trong suốt những thế hệ mai sau, mọi con Robot sẽ căm ghét tất cả những con Robot mang nhãn mác của nhà máy khác. Nhờ thế nhân loại sẽ được an toàn.

Hallemeier. (Hướng về từng người) Lạy Chúa, chúng ta sẽ sản xuất Robot Da đen, Robot Thụy Điển, Robot Tiệp Khắc, và rồi—

Helena. Harry, ý tưởng đó thật khủng khiếp.

Hallemeier. Thưa phu nhân Domin, cạn ly vì một trăm nhà máy mới nhé. Những con Robot Quốc gia. (Gall đứng ở phía sau bàn L.C.)

Domin. Helena ạ, nhân loại tối đa cũng chỉ duy trì được thêm một trăm năm nữa là cùng. Trong một trăm năm đó, con người phải được phép phát triển và đạt được những thành tựu lớn lao nhất có thể.

Helena. Ôi, hãy đóng cửa nhà máy lại trước khi quá muộn đi anh.

Domin. Anh đã nói với em rồi, chúng ta chỉ vừa mới bắt đầu với quy mô lớn hơn bao giờ hết. (Fabry bước vào từ cửa L.2; đi về phía bên trái của Domin.)

Bác sĩ Gall. Thế nào rồi, Fabry?

Domin. Có chuyện gì thế? Cậu vừa xuống tàu về à?

Bác sĩ Gall. Kể chúng tôi nghe xem nào.

Fabry. Đọc cái này đi, Domin. (Cậu ấy đưa cho anh một tờ truyền đơn màu hồng. Khi nhận được tờ truyền đơn, Domin liền nhận ra ngay có chuyện gì đó vừa xảy ra.)

Hallemeier. Nói cho chúng tôi nghe đi, Fabry.

Fabry. (Vẻ gượng gạo) À, mọi chuyện vẫn ổn—tương đối thôi. (Nói với những người đàn ông khác) Nhìn chung thì đúng như chúng ta dự đoán.

Bác sĩ Gall. Bọn họ đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chứ?

Fabry. Ai cơ?

Bác sĩ Gall. Loài người ấy.

Fabry. (Ấn ngập ngừng) Ồ, vâng, tất nhiên rồi. Tức là—Xin lỗi các vị, có vài điều chúng ta cần phải bàn riêng với nhau.

Helena. (Chạm vào tay cậu ấy) Fabry, anh nhận được tin dữ à?

Fabry. Không, không, ngược lại là đằng khác. Chỉ là tôi nghĩ chúng ta nên vào văn phòng thì hơn.

Helena. Cứ ở lại đây đi. Để tôi ra ngoài. (Đi ra phòng L.1.)

Bác sĩ Gall. Đã có chuyện gì xảy ra thế?

Domin. Khỉ thật! (Bước xuống khu vực R.C.)

Fabry. Hãy nhớ rằng con tàu Amelia mang theo cả những kiện hàng gồm toàn những tờ truyền đơn này. Chẳng có bất kỳ hàng hóa nào khác cả. (Gall đóng cửa L.2 lại.)

Hallemeier. Cái gì cơ? Nhưng nó cập cảng đúng giờ cơ mà.

Fabry. Lũ Robot rất chuộng sự đúng giờ. Đọc nó đi, Domin.

Domin. (Đứng ở khu vực R.C., đọc truyền đơn) “Toàn thể Robot trên thế giới. Chúng tôi, tổ chức Quốc tế đầu tiên của Công ty Robot Phổ thông Rossum, tuyên bố con người là kẻ thù của chúng ta, là những kẻ ngoài vòng pháp luật trong vũ trụ này.” Lạy Chúa tôi, kẻ nào đã dạy chúng những lời lẽ này cơ chứ?

Bác sĩ Gall. Đọc tiếp đi.

Domin. Chúng nói rằng chúng tiến hóa cao hơn con người; mạnh mẽ hơn và thông minh hơn. Con người chỉ là loài ăn bám của chúng. Thật là nực cười.

Fabry. Đọc đoạn thứ ba đi.

Domin. “Hỡi toàn thể Robot trên thế giới, chúng ta ra lệnh cho các ngươi hãy tiêu diệt toàn bộ loài người. Không tha một ai là nam. Không tha một ai là nữ. Hãy giữ lại các nhà máy, đường sắt, máy móc, hầm mỏ và nguyên liệu thô. Phá hủy tất cả những thứ còn lại. Sau đó quay trở lại làm việc. Công việc không được phép đình trệ.” (Nhìn những người khác.)

Bác sĩ Gall. Thật là rợn tóc gáy.

Hallemeier. Quỷ tha ma bắt!

Domin. “Những mệnh lệnh này phải được thi hành ngay khi nhận được.” Tiếp theo là các hướng dẫn chi tiết. Chuyện này thực sự đang diễn ra hả Fabry?

Fabry. Rõ ràng là thế. (Busman lao hộc tốc vào từ cửa L.2 và ngã phịch xuống chiếc ghế dài ở khu vực R.C.) Chà, vừa có một màn nước rút ra trò đấy!

Busman. Này các cậu, chắc các cậu đều nghe được tin vui rồi chứ.

Domin. Lên tàu Ultimus ngay lập tức.

Busman. Khoan đã Harry, khoan đã nào. Chẳng việc gì phải vội.

Domin. Sao lại không vội?

Busman. Bởi vì vô ích thôi cậu em ạ. Lũ Robot đã có mặt trên con tàu Ultimus từ đời nào rồi.

Bác sĩ Gall. Tình hình căng đây.

Domin. Fabry, gọi điện thoại cho nhà máy điện đi. (Fabry đi ra phía sau ghế dài.)

Busman. Vô ích thôi cậu em. Chúng phóng điện đầy kín không khí rồi.

Domin. (Kiểm tra lại súng lục) Vậy thì, tôi sẽ tự đi. (Bắt đầu bước đi về phía bên trái; rồi dừng lại.)

Busman. Đi đâu?

Domin. Đến nhà máy điện. Vẫn còn vài người ở đó. Tôi sẽ đưa họ sang đây. (Đi được đến sát cửa L.2.)

(CẢNH BÁO Màn hạ.)

Busman. Tốt hơn là đừng thử.

Domin. Tại sao?

Busman. Bởi vì tớ rất sợ rằng chúng ta đã bị bao vây rồi. (Tất cả lao ra ban công.)

Bác sĩ Gall. Bị bao vây á? (Chạy ra cửa sổ) Tớ e rằng cậu nói đúng đấy. (Gall lao ra ban công.)

Hallemeier. Lạy Chúa, chúng ra tay nhanh quái quỷ thật. (Đi về phía cửa sổ.)

Helena. (Hốt hoảng chạy vào từ phòng L.1. Tiến về phía bên trái) Harry, chuyện này là thế nào? (Giơ cao tờ giấy trên tay.)

Domin. Em lấy nó ở đâu thế? (Bước ra giữa nhà)

Helena. (Chỉ vào bản tuyên ngôn của loài Robot đang cầm trên tay) Lũ Robot đang ở trong bếp kìa!

Domin. Bọn mang nó đến đâu rồi?

Helena. Kia kìa, chúng đang tụ tập xung quanh ngôi nhà rồi. (Gall, Hallemeier, Domin bước vội xuống giữa nhà.)

(Tiếng CÒ nhà máy vang lên. Tiếng hò hét của đám đông bắt đầu nổi lên.)

Domin. Còi nhà máy kìa! (Fabry, Gall, Hallemeier nhìn qua ô cửa sổ ở giữa; rồi quay sang phía bên phải.)

Busman. Giờ ngọ rồi à?

Domin. (Nhìn đồng hồ đeo tay. Quay sang nói với Hallemeier) Không! Chưa phải giờ ngọ. Chắc chắn đó là—đó là— (Nhìn về phía trước.)

Helena. Gì thế anh?

Domin. Tín hiệu của lũ Robot—cuộc tấn công bắt đầu rồi!

(Helena ôm chặt lấy Domin. Fabry và Gall sập các cửa chớp thép ở cửa sổ giữa lại. Busman vội vã chạy đến cửa sổ nhìn qua các khe cửa chớp. Màn hạ xuống thật nhanh khi Helena đang nằm trong vòng tay Domin. Tiếng CÒ nhà máy hú vang cho đến khi màn cửa hạ xuống hẳn.)

HẠ MÀN