1980 – Roald Dahl

Viên kẹo ngọt về một tay bán sách với cách bán hàng kì lạ. Kiểu nhân vật cơ hội quen thuộc trong các tác phẩm của Dahl. Nút thắt đến quá muộn và không đủ để bù đắp những thiếu sót trong truyện. “Tay bán sách” thực sự không nên nằm trong danh sách này vì nó chẳng phải truyện đặc sắc của Dahl, cả “Cái đùi cừu” cũng vậy. Nhưng tại sao ta lại đưa vào đây? Câu trả lời là: Cha của con có điểm liên quan đến các nhân vật, nên câu chuyện có ý nghĩa với ta. Và ta càng làm lâu (bán sách ấy, đúng rồi, đương nhiên là sống nữa, nhưng nói thế thì sến súa quá), ta lại càng tin đó mới là điều quan trọng nhất. Để liên hệ, mọt sách bé nhỏ của ta à. Chỉ để liên hệ thôi.

AJF.

Đơn giản nhỉ, gã nghĩ. Maya à, ta đã nhận ra tất cả.

Nhưng não gã lại lên cơn biểu tình.

Từ nào con không thể nghĩ ra thì hãy đi mượn.

Ta đọc sách để biết mình không cô đơn. Ta đọc vì cô đơn. Ta đọc và không còn cô đơn nữa. Ta không còn cô đơn nữa.

Cuộc đời ta nằm trong những cuốn sách này, gã muốn nói với con bé thế. Đọc chúng, con có thể hiểu được trái tim ta.

Chúng ta không hẳn là tiểu thuyết.

Lời gã đang tìm chỉ ở đâu đó quanh đây thôi.

Chúng ta không hẳn là những mẩu truyện ngắn. Dường như đó lại là từ gần đúng nhất để miêu tả cuộc đời gã lúc này.

Cuối cùng thì mỗi chúng ta là một tuyển tập.

Gã đã đọc đủ nhiều để biết rằng chẳng có tuyển tập nào mà mọi truyện trong đó đều hấp dẫn. Một số tuyệt hay. Một số thì chẳng ra sao cả. Nếu may mắn, tuyển tập đó sẽ nổi như cồn. Cuối cùng, người ta cũng chỉ nhớ đến những truyện nổi nổi thôi, nhưng cũng chẳng nhớ được lâu đâu.

Phải, chẳng lâu đâu.

“Ba à,” Maya gọi.

Gã cố đoán xem con bé đang nói gì. Đôi môi và những âm thanh. Chúng có nghĩa gì nhỉ?

May mà con bé lặp lại, “Ba à.”

Phải rồi. Ba. Mình là ba. Mình đã trở thành ba. Ba của Maya. Ba. Từ này mới hay làm sao. Một từ nhỏ bé mà vô cùng ý nghĩa. Một từ làm thay đổi cả thế giới! Gã khóc. Trái tim đầy ắp cảm xúc và không tài nào diễn tả thành lời. Mình biết từ ngữ để làm gì rồi, gã nghĩ. Khiến ta cảm thấy đỡ khổ sở hơn.

“Đừng ba ơi. Đừng thế mà. Không sao đâu ba.”

Con bé ôm chặt lấy gã.

Việc đọc trở nên khó khăn hơn. Nếu cố gắng lắm thì gã cũng chỉ đọc được hết một truyện ngắn. Đọc tiểu thuyết là chuyện không tưởng. Gã có thể viết dễ dàng hơn nói nhưng cũng chẳng dễ dàng gì. Mỗi ngày gã viết được một đoạn. Một đoạn cho Maya. Không nhiều nhưng đó là di sản gã để lại cho con bé.

Gã muốn nói với nó những điều quan trọng nhất.

“Đau không ba?” Con bé hỏi.

Không, gã nghĩ. Não gã chẳng còn cảm nhận được tổn thương nữa. Mất trí não hóa ra lại biến thành quá trình giải phóng khỏi đớn đau. Thật kì lạ.

“Ba có sợ không?” Con bé lại hỏi.

Không phải sợ chết, gã nghĩ, nhưng một phần trong ta cũng sợ đây. Mỗi ngày trôi qua, ta lại thấy mình mất dần mọi thứ. Hôm nay thì ta chỉ có thể nghĩ mà chẳng nói được nên lời. Ngày mai thì chắc ta sẽ thành một cơ thể sống chẳng biết suy nghĩ nữa. Và rồi cứ thế... Nhưng Maya, con đang ở ngay đây và ta rất vui vì cũng được ở đây. Dù không có sách và lời nói. Thậm chí dù không có suy nghĩ nữa. Làm sao để nói ra đây? Làm sao để bắt đầu đây?

Maya nhìn gã và cũng bắt đầu khóc.

“Maya này,” gã nói. “Chỉ có mỗi một từ quan trọng thôi.” Gã nhìn con bé và tự hỏi liệu nó có hiểu không. Đôi mày cau lại chứng tỏ là gã nói chưa đủ rõ. Mẹ kiếp. Những ngày gần đây, phần lớn những gì gã nói đều vô nghĩa cả. Nếu gã muốn mọi người hiểu thì phải dùng một từ một thôi. Nhưng có vài điều lại chẳng thể diễn tả bằng một từ đơn giản.

Gã cố thử lại lần nữa, gã sẽ không bao giờ ngừng cố gắng, “Maya, ta là thứ ta yêu, ta là thứ ta yêu.”

Con bé lại lắc đầu, “Ba ơi, con xin lỗi nhưng con không hiểu gì cả.”

“Ta không phải thứ ta thu lượm được, giành giật được hay đọc được. Ta ở đây, chừng nào còn ở đây, chỉ vì tình yêu. Thứ chúng ta yêu quý. Người chúng ta yêu thương. Và chúng sẽ sống mãi.”

Con bé vẫn lắc đầu, “Con chẳng hiểu gì cả, ba à. Con ước mình hiểu được. Ba muốn con gọi mẹ Amy không? Hay ba thử gõ ra xem?”

Gã bắt đầu đổ mồ hôi. Cuộc nói chuyện chẳng còn thú vị chút nào. Trước đây việc ấy đã từng dễ dàng lắm lắm. Được rồi, gã nghĩ. Nếu chỉ dùng một từ thì dùng một từ vậy.

“Yêu.” Gã hy vọng mình phát âm đúng.

Con bé lại cau mày, cố gắng nhìn mặt gã và đoán, “Găng[1]? Tay ba lạnh ạ?”

Gã gật đầu nên con bé cầm lấy tay gã. Tay gã ấm dần, gã nghĩ hôm nay vậy là đủ rồi. Ngày mai, gã sẽ nói được nhiều hơn.

Trong đám tang của gã bán sách, mọi người đều có chung một băn khoăn là rồi đây, tiệm sách Hải Đảo sẽ ra sao. Mọi người gắn bó với tiệm sách hơn AJ. nghĩ rất nhiều. Ai sẽ đưa cuốn Nếp gấp thời gian[2] cho cô con gái 12 tuổi với móng tay cắn nham nhở của họ, ai sẽ bán cho họ cuốn hướng dẫn du lịch đến đảo Hawaii, rồi ai sẽ thuyết phục họ rằng, bà cô khó tính của họ chắc chắn sẽ mê mẩn cuốn Vân Đồ[3]. Hơn nữa, họ đều thích tiệm sách Hải Đảo. Dù chẳng phải lúc nào họ cũng trung thành tuyệt đối, dù họ cũng thi thoảng dùng sách điện tử hoặc mua qua mạng, họ vẫn thích thị trấn được giới thiệu là có tiệm sách Hải Đảo nằm ngay giữa trung tâm, rằng đó là nơi thứ hai hoặc thứ ba du khách nên đến thăm sau khi bước xuống phà.

Trong đám tang, mọi người bước đến bên Maya và Amelia, tất nhiên là rất lịch sự, và thì thầm hỏi, “Chẳng ai có thể thay thế anh AJ. nhưng hai người sẽ tìm ai đó để quản lý tiệm sách chứ?”

Amelia không biết phải làm sao. Cô yêu Alice. Cô yêu tiệm sách Hải Đảo. Nhưng cô không có kinh nghiệm quản lý tiệm sách. Từ trước đến nay, cô vẫn chỉ làm việc cho phía nhà xuất bản, và giờ cô lại càng cần một công việc ổn định với bảo hiểm sức khỏe tử tế hơn, bởi cô còn phải lo cho Maya nữa. Cô định tiếp tục mở và kiếm ai đó quản lý vào các ngày trong tuần, nhưng chuyện đó khó mà thực hiện được. Việc đi lại sẽ thuận lợi hơn nếu cả hai rời khỏi đảo. Sau một tuần đau khổ, thiếu ngủ và trằn trọc suy nghĩ, cô quyết định đóng cửa tiệm sách. Nó vốn vừa là cửa tiệm, vừa là nhà ở, lại có vị trí đẹp nên khá giá trị (Nic và AJ. đã mua đứt nhiều năm về trước). Amelia yêu tiệm sách Hải Đảo nhưng không thể duy trì nó. Cô thử rao bán tiệm sách. Một tháng trôi qua mà không ai tới hỏi mua, vậy nên, cô đành bán cả căn nhà. Tiệm sách Hải Đảo sẽ đóng cửa vào cuối mùa hè năm đó.

“Vậy là một thời đại đã đi qua,” Lambiase nói với Ismay tại một nhà hàng trong thị trấn. Hay tin, anh rất buồn, nhưng đằng nào thì anh cũng dự định sẽ rời đảo Alice. Tính đến mùa xuân tới, anh đã phục vụ trong ngành cảnh sát tròn hai mươi lăm năm và tiết kiệm được một khoản kha khá. Anh định sẽ mua một con tàu rồi sống trên quần đảo Florida Keys như tay cớm nghỉ hưu trong tiểu thuyết của Elmore Leonard. Anh đang thuyết phục Ismay đi cùng, và dường như chị cũng đã xuôi xuôi. Gần đây, chị ngày càng ít kiếm cớ để phản đối hơn dù chị là một trong những sinh vật kì lạ vùng New England[4] rất yêu thích mùa đông.

“Anh hy vọng họ sẽ tìm được người quản lý cửa tiệm. Nhưng thành thật mà nói thì tiệm sách Hải Đảo sẽ không còn nguyên vẹn nếu thiếu AJ., con bé Maya và cả Amelia nữa. Chẳng có ai nhiệt tình như họ.”

“Đúng vậy. Buồn thật, chắc nó sẽ bị biến thành Forever 21.”

“Forever 21 là gì?”

Ismay bật cười, “Sao anh có thể không biết được chứ? Nó chưa từng được nhắc tới trong mấy cuốn tiểu thuyết dành cho độc giả trẻ mà anh vẫn đọc hay sao?”

“Tiểu thuyết dành cho độc giả trẻ không như vậy đâu.”

“Là một chuỗi cửa hàng quần áo. Thực ra, chúng ta nên cảm thấy may mắn. Họ có thể chuyển nó thành ngân hàng.” Chị hớp một ngụm cà phê. “Hoặc tiệm thuốc.”

“Hoặc có khi là Jamba Juice[5] cũng nên? Anh thích Jamba Juice lắm.”

Ismay bắt đầu nức nở.

Người phục vụ dừng lại bên bàn, Lambiase ra hiệu để cô thu dọn chén đĩa. “Anh hiểu cảm giác của em. Anh cũng chẳng thích thú gì đâu, Izzie à. Em có biết điều gì buồn cười không? Trước khi lên đảo Alice và gặp AJ., anh chẳng đọc nhiều đâu. Hồi còn bé, giáo viên nghĩ anh bị đọc chậm, và anh cũng không buồn thử cố gắng hơn.”

“Nếu anh bảo một đứa bé rằng nó không thích đọc sách thì nó sẽ tin là thật đấy.”

“Lại còn thường xuyên được điểm C môn Tiếng Anh nữa. Lúc AJ. nhận nuôi Maya, anh muốn kiếm cớ đến thăm hai người đó nên đọc bất cứ quyển gì anh ta đưa. Từ đấy, anh bắt đầu thích đọc.”

Ismay lại càng khóc dữ hơn.

“Hóa ra, anh cũng thích tiệm sách lắm. Em biết không, công việc làm anh có cơ hội tiếp xúc với đủ loại người. Họ cứ đến rồi đi, nhất là vào mùa hè ấy. Anh đã gặp diễn viên, rồi ca sĩ, cả phóng viên nữa. Nhưng trên thế giới này, chẳng có ai giống như những người bán sách cả. Đấy là việc kinh doanh của những quý ông và quý bà.”

“Em chẳng nghĩ sâu xa thế đâu.”

“Anh không biết nữa, Izzie à. Tiệm sách hấp dẫn một số kiểu người, nhất là những người tốt như AJ. và Amelia. Anh thích nói chuyện về sách với những người đam mê nó. Anh thích những tờ giấy. Anh thích cảm xúc chúng đem lại, anh cũng thích có một quyển sách trong cặp nữa. Anh còn thích cả mùi sách mới.”

Ismay hôn anh, “Anh là tên cảnh sát kì cục nhất mà em từng biết.”

“Anh băn khoăn không biết đảo Alice sẽ ra sao nếu không còn tiệm sách,” Lambiase nói và uống cạn cốc cà phê.

“Em cũng thế.”

Anh chàng vươn người qua bàn và hôn lên má chị. “Này, anh có một ý tưởng điên rồ. Sẽ ra sao nếu thay vì đi Florida, anh và em tiếp quản lại tiệm sách nhỉ?”

“Theo tình hình kinh tế hiện nay thì đúng là điên rồ thật.” Ismay nói.

“Ừ, chắc vậy.” Bồi bàn hỏi hai người có muốn ăn tráng miệng không. Ismay đáp chị không muốn ăn gì cả nhưng Lambiase biết chị sẽ nếm một chút của anh. Anh bèn gọi một bánh anh đào và hai chiếc nĩa.

“Nhưng nếu mình làm thế thật thì sao? Anh có tiền tiết kiệm với khoản thu nhập kha khá hàng tháng, em cũng thế. Và AJ. luôn nói rằng, mùa hè người ta mua sách nhiều lắm.”

“Du khách giờ có máy đọc sách điện tử cả rồi,” Ismay phản đối.

“Cũng phải,” anh chàng quyết định từ bỏ.

Họ đang ăn được nửa chiếc bánh, Ismay lại nói, “Mình có thể mở thêm tiệm cà phê nữa. Chắc chắn thu nhập sẽ ổn hơn.”

“Đúng rồi, AJ. thỉnh thoảng cũng có đề cập đến.”

“Và mình có thể biến tầng hầm thành sân khấu để không phải tổ chức giao lưu với các nhà văn ở giữa tiệm nữa. Có thể mọi người sẽ thuê nó để biểu diễn hoặc họp hành cũng nên.”

“Khoản này thì đúng nghề của em rồi.”

“Anh chắc về chuyện này chứ? Mình chẳng còn trẻ trung gì nữa. Thế còn ý tưởng trốn chạy mùa đông của anh thì sao? Kế hoạch đi Florida ấy?”

“Lúc nào già, chúng ta sẽ đến đó sau. Anh với em đâu đã già.” Lambiase ngập ngừng rồi nói tiếp, “Anh đã dành cả đời sống trên đảo Alice. Đây là nơi duy nhất anh hiểu rõ. Một địa điểm tuyệt vời và anh định cứ sống ở đây thôi. Một nơi tử tế sao có thể thiếu tiệm sách chứ, Izzie.”

Vài năm sau khi nhượng lại cửa tiệm cho chị Ismay và anh Lambiase, Amelia quyết định rời nhà xuất bản Dực Long. Cô đã mệt mỏi vì phải đi công tác quá nhiều, Maya thì sắp tốt nghiệp trung học. Amelia trở thành nhân viên nhập sách cho một hãng bán lẻ lớn ở Maine. Cũng như vị tiền nhiệm Harvey Rhodes, trước ngày nghỉ việc, cô đã ghi lại toàn bộ thông tin về những khách hàng thân thuộc. Tiệm sách Hải Đảo được để cuối danh sách.

“Tiệm sách Hải Đảo. Chủ: Ismay Parish (giáo viên về hưu) và Nicholas Lambiase (cựu cảnh sát trưởng). Anh Lambiase bán hàng cực kì mát tay, đặc biệt là dòng tiểu thuyết trinh thám hình sự và truyện cho độc giả trẻ. Chị Parish từng điều hành câu lạc bộ kịch ở trường trung học nên khả năng tổ chức giao lưu với nhà văn thuộc loại A+. Cửa tiệm có quán cà phê, một sân khấu và kênh bán hàng trực tuyến tuyệt vời. Tất cả được phát triển từ cửa tiệm của anh AJFikry, người chủ đầu tiên với gu sách thiên về văn học. Cửa tiệm vẫn đặt hàng tấn tiểu thuyết văn học nhưng họ sẽ không lấy những đầu sách không bán được. Tôi yêu tiệm sách Hải Đảo bằng cả trái tim mình. Tôi không tin vào Chúa cũng chẳng theo tôn giáo nào, nhưng với tôi, nơi đây như một thánh đường. Tôi dám chắc rằng một cửa tiệm tuyệt vời như thế sẽ còn kinh doanh được dài dài. Amelia Loman.”

Amelia cảm thấy hơi xấu hổ vì đoạn cuối nên quyết định xóa hết phần phía sau câu “họ sẽ không lấy những đầu sách không bán được” đi.

“... họ sẽ không lấy những đầu sách không bán được.” Jacob Gardner đọc lại ghi chép của người tiền nhiệm lần nữa rồi tắt màn hình điện thoại và sải bước lên bờ với một quyết tâm cháy bỏng. Jacob, 27 tuổi, với tấm bằng Thạc sĩ về đề tài viết tiểu thuyết phi hư cấu đã sẵn sàng. Cậu không thể nào tin mình lại may mắn kiếm được công việc tuyệt hảo thế này. Đương nhiên, lương lậu đáng ra phải cao hơn nhưng cậu yêu sách và lúc nào cũng cuồng điên vì chúng. Cậu luôn tin rằng những quyển sách đã cứu rỗi cuộc đời mình, thậm chí cậu còn xăm cả một câu nói của ngài C. S. Lewis lên cánh tay. Thử tưởng tượng xem, nói về sách và được trả tiền. Cậu sẵn sàng làm miễn phí, nhưng dĩ nhiên chẳng dại gì nói với nhà xuất bản. Cậu cần tiền. Cuộc sống ở Boston rất đắt đỏ. Cậu làm việc chỉ để phục vụ cho niềm đam mê: Một cuốn dã sử về những nghệ sĩ hài kịch đồng tính. Tuy nhiên, điều này chẳng thể hiện rằng cậu chàng không phải là một kẻ cuồng đạo. Dáng đi của cậu hệt như một con chiên ngoan đạo và thi thoảng cậu còn bị nhầm với một nhà truyền giáo. Thực tế, cậu theo đạo Mormon, nhưng đó lại là một câu chuyện khác.

Jacob nhận được đơn đặt hàng đầu tiên qua điện thoại từ tiệm Hải Đảo nên rất mong ngóng được tới đây. Cậu háo hức muốn thao thao bất tuyệt về những đầu sách tuyệt vời của Dực Long trong túi xách. Cái túi phải nặng hơn hai mươi cân nhưng Jacob tập gym nên có thể mang theo dễ dàng. Dực Long có một danh sách đáng mong chờ trong năm nay và cậu chắc mẩm mình sẽ dễ dàng thuyết phục được khách hàng. Độc giả sẽ chẳng có lựa chọn nào khác ngoài việc yêu thích ngay những cuốn sách này. Người phụ nữ dễ mến tuyển dụng cậu gợi ý nên bắt đầu với tiệm Hải Đảo. Chủ tiệm thích sách trinh thám nhỉ? Ồ, cuốn ưa thích của Jacob trong danh sách kể về một thiếu nữ Amish mất tích trong giai đoạn thử thách Rumspringa[6]; và theo ý kiến của Jacob thì bất cứ ai cuồng truyện trinh thám đều không thể bỏ qua cuốn đó.

Jacob bước qua ngưỡng cửa ngôi nhà kiểu Victoria. Những chiếc chuông gió kêu lanh canh và một giọng nói cộc lốc nhưng không hề kém phần thân thiện vọng ra, “Mời vào.”

Jacob đi dọc theo gian sách lịch sử và chìa tay với người đàn ông trung niên đang đứng trên cầu thang, “Chào anh Lambiase, tôi có một cuốn sách muốn giới thiệu cho anh!”

❀ ❀ ❀

[1] Trong tiếng Anh, “yêu” là “love”, “găng” là “glove”.

[2] Tên gốc: A Wrinkle in Time của Madeleine L’Engle.

[3] Tên gốc: Cloud Atlas của David Mitchell.

[4] New England nằm ở phía Đông Bắc nước Mỹ, giáp Đại Tây Dương và Canada, bao gồm các tiểu bang Maine, New Hampshire, Vermont, Massachusetts, Rhode Island và Connecticut.

[5] Chuỗi nhà hàng nổi tiếng có trụ sở tại California.

[6] Rumspringa: Giai đoạn sống tự giác để khám phá ra chân lý của cuộc đời theo tín điều Amish.