Một chiếc Cherokee màu trắng hú còi phóng vào trong cổng lớn. Những người đang vây quanh xem danh sách sa thải đều quay đầu lại, nhìn chiếc xe jeep dính đầy bùn đất trông như vừa ở tận phương xa trở về. Tiếng ồn ào vụt tắt, biểu cảm của mọi người đều có chút ngẩn ngơ. Chiếc Cherokee cũng có vẻ khựng lại, tiếng còi ngừng hẳn, động cơ thở hồng hộc, ống xả phía đuôi phun ra từng luồng khói, giống như một con thú dự cảm được nguy hiểm, trợu trừng đôi mắt xám đục, kinh hãi quan sát xung quanh, rồi nó lùi về phía cổng lớn. Lũ công nhân dường như cùng lúc phát ra tiếng gầm, cùng lúc nhấc chân bước, chớp mắt đã vây kín chiếc Cherokee lại. Nó chồm lên húc tới húc lui mấy nhịp, liền không thể động đậy nổi nữa.
Một thanh niên mặt tím vóc người cao lớn cúi người giật mở cửa xe—Đinh Thập Khẩu nhận ra đó là đồ đệ của mình Lữ Tiểu Hồ—vừa vươn tay đã tóm cổ phó giám đốc phụ trách cung tiêu lôi xềnh xệch ra ngoài. Tiếng mắng chửi bùng lên như sấm dậy, những bọt nước bọt lấp lánh rơi như mưa xuống mặt vị phó giám đốc. Giao diện vị phó giám đốc tái mét, một lùm tóc bết dầu rủ xuống sóng mũi, anh ta chắp hai tay trước ngực, khom lưng, hết vái Lữ Tiểu Hồ lại vái những người xung quanh. Miệng anh ta mấp máy liên hồi, nhưng lời nói đã bị nhấn chìm trong tiếng la ó của công nhân.
Lão Đinh nghe không rõ anh ta nói những gì, chỉ thấy trên mặt anh ta vương một vẻ mặt đáng thương hềnh hệch, giống như một tên trộm bị tóm quả tang. Tiếp đó, Lão Đinh thấy đồ đệ Lữ Tiểu Hồ của mình vươn tay túm lấy chiếc cà vạt sặc sỡ như chăn cưới trên cổ phó giám đốc, giật thốc một cái thật mạnh, phó giám đốc liền biến mất như rơi xuống hố đất.
Hai chiếc xe jeep hú còi xông tới với vẻ ngơ ngác, Đinh Thập Khẩu sợ tim đập thình thịch như trống trận, muốn chuồn lẹ nhưng đôi chân lại chẳng thể nhấc lên. Xe cảnh sát không vào được cổng lớn, đỗ lại bên vệ đường ngoài nhà máy. Từng tên cảnh sát chui từ trong xe ra, bốn mập ba gầy, tổng cộng là bảy người. Bảy tên cảnh sát cùng còng tay, súng lục, còng số tám, bộ đàm, loa phóng thanh của họ, lững thững bước tới vài bước, rồi đồng loạt dừng lại. Ngoài cổng lớn nhà máy, họ xếp thành một đội hình tương đối tề chỉnh, trông có vẻ như đã phong tỏa cổng nhà máy, nhưng nhìn kỹ lại không giống cho lắm.
Tên cảnh sát có tuổi xách chiếc loa phóng thanh giơ lên hô vài câu, bảo công nhân giải tán, công nhân liền ngoan ngoãn giải tán. Giống như lúa cao lương bị chặt ngã để lộ ra con sói, công nhân tản ra, vị phó giám đốc phụ trách cung tiêu liền lộ diện. Anh ta nằm sấp dưới đất, hai tay ôm đầu, cái mông đẫy đà chổng ngược lên tận trời, hệt như loài đà điểu trong truyền thuyết gặp nguy hiểm chỉ biết rúc đầu mà không cần giữ thể diện.
Tên cảnh sát vừa gọi loa giao chiếc loa trong tay cho đồng bọn bên cạnh, bước tới, dùng ba ngón tay nhéo cổ áo vest của phó giám đốc, định kéo anh ta dậy. Nhưng cơ thể phó giám đốc cứ ghì chặt xuống đất, khiến giữa chiếc áo vest và thân hình anh ta phồng lên một khoảng trống hình chiếc lều. Lão Đinh nghe thấy phó giám đốc kêu lên:
"Các bác các chú ơi, không phải tại tôi, tôi mới ở Hải Nam về, cái gì cũng không biết, chuyện này không thể trách tôi đâu!"
Tay cảnh sát xách cổ áo anh ta không hề buông lỏng, giơ chân khẽ đá vào cẳng chân anh ta một cái, nói:
"Đứng dậy mau lên cho tôi!"
Phó giám đốc bèn đứng dậy. Khi anh ta nhìn rõ kẻ đang xách cổ áo mình là một tên cảnh sát, cái mặt dính đầy nước bọt bỗng chốc tái ngoét như đất vàng ven đường. Hai chân anh ta mềm nhũn ra không sao kiềm chế nổi, may nhờ cảnh sát túm lấy cổ áo mới không khiến anh ta lại lần nữa khuỵu xuống đất.
Sau đó, giám đốc ngồi chiếc Santana màu đỏ đến, phó thị trưởng Mã phụ trách công nghiệp của thành phố cũng ngồi chiếc Audi màu đen tới. Giám đốc mặt đầm đìa mồ hôi, khóe mắt rưng rưng lệ, cúi đầu thật sâu ba cái trước mặt công nhân, ngẩng đầu lên rồi ông ta bắt đầu phát biểu, trước là trách thị trường vô tình, tiếp đó nói bản thân bất tài, khiến một nhà máy có lịch sử huy hoàng thua lỗ liên tiếp, nếu không ngừng hoạt động thì lỗ còn to hơn, đành phải đóng cửa dập tiệm. Cuối cùng ông ta còn đầy cảm xúc nhắc đến Lão Đinh, ông kể lể chi tiết sự huy hoàng của Lão Đinh, đặc biệt nhắc tới việc Lão Đinh chỉ còn một tháng nữa là đến tuổi nghỉ hưu, nhưng cũng đành phải cho ông nghỉ việc.
Lão Đinh lúc này mới như tỉnh mộng quay đầu nhìn bảng thông báo đỏ rực, lập tức nhìn thấy, trong danh sách nghỉ việc sắp xếp theo nét bút họ tên, tên của mình đứng ở vị trí đầu tiên. Ông ngơ ngác quay vòng vòng nhìn quanh, tựa như đứa trẻ đi tìm mẹ, nhưng đập vào mắt ông đều là những gương mặt xám ngắt mờ mịt giống hệt nhau. Ông cảm thấy chóng mặt, liền ngồi xổm xuống đất; ngồi xổm rất mỏi, bèn ngồi bệt xuống đất; ngồi mất mấy phút, liền há hốc miệng khóc nức nở. Tiếng khóc của ông có sức lây lan hơn cả tiếng khóc của các nữ công nhân, sắc mặt ai nấy đều nặng trịch, những người mềm yếu cũng khèn khẹt khóc theo.
Trong làn nước mắt nhòa nhợt, ông nhìn thấy phó thị trưởng Mã dễ gần đang được giám đốc tháp tùng bước về phía mình, vội vàng nín khóc, hai tay chống xuống đất, lật đật đứng phắt dậy. Phó thị trưởng đưa một tay ra nắm lấy bàn tay dính đầy bùn đất của ông, ông cảm thấy tay phó thị trưởng mềm nhũn như nhồi bột, tựa như không hề có chút xương nào. Ông vội vàng chìa nốt bàn tay kia ra nắm lấy tay phó thị trưởng, phó thị trưởng liền đó cũng đưa bàn tay đang rảnh rỗi ra nắm chặt lấy tay ông, thế là bốn bàn tay của họ nắm chặt lấy nhau. Ông nghe thấy phó thị trưởng ân cần nói:
"Đồng chí Lão Đinh, tôi đại diện cho Thành ủy và Ủy ban nhân dân thành phố cảm ơn đồng chí!"
Sống mũi ông cay xè, nước mắt lại một lần nữa tuôn rơi. Phó thị trưởng Mã nói:
"Có chuyện gì cứ lên thành phố tìm tôi."
Tiền thân của Nhà máy chế tạo máy nông nghiệp thành phố là Nhà máy sắt Long Xương của tư bản, sản phẩm chính lúc bấy giờ là dao thái và liềm, sau khi hợp tác công tư chuyển tên thành Nhà máy sắt Hồng Xinh, thập niên năm mươi từng sản xuất cày hai bánh hai lưỡi nhãn hiệu Hồng Xinh nức tiếng một thời, thập niên sáu mươi sản xuất máy gieo hạt bông nhãn hiệu Hồng Xinh, thập niên bảy mươi đổi tên thành Nhà máy chế tạo máy nông nghiệp, sản xuất máy tuốt lúa mì và máy tuốt ngô, thập niên tám mươi sản xuất máy tưới phun mưa và máy gặt đập thu nhỏ, thập niên chín mươi nhập khẩu một bộ thiết bị tiên tiến từ Tây Đức, sản xuất vỏ lon nước ngọt bằng sắt tây, tên nhà máy cũng đổi thành Tập đoàn cơ khí nông nghiệp Silas, nhưng người ta vẫn quen gọi nó là Nhà máy chế tạo máy nông nghiệp.
Ngày hôm đó sau khi bắt tay nhiệt tình với phó thị trưởng Mã, Lão Đinh chìm đắm trong cảm giác vừa hạnh phúc vừa trống vắng, giống như hồi trẻ vừa mây mưa với vợ xong. Đối mặt với cảnh sát, thị trưởng và giám đốc, đám công nhân đang bực bội bất an dần dần bình tâm trở lại. Ông vô tình dựng lên một tấm gương sáng chói cho công nhân noi theo. Ông nghe thấy giám đốc nói với công nhân: Xét về thâm niên, ai trong các anh có thể già dặn bằng Lão Đinh? Xét về cống hiến, ai trong các anh có thể lớn lao bằng Lão Đinh? Người ta Lão Đinh không cãi không quậy mà tuân theo sự sắp xếp, các anh còn có gì mà phải cãi với chả quậy? Phó thị trưởng Mã cũng nói với công nhân: Các đồng chí, hy vọng các anh hãy học tập thợ cả Đinh, đại cục làm trọng, đừng gây thêm phiền phức cho chính phủ. Chính phủ sẽ tích cực tạo ra cơ hội việc làm, để mọi người tái gia nghiệp, nhưng trước khi cơ hội chưa được tạo ra, mọi người phải tự nghĩ cách, đừng trông chờ ỷ lại. Phó thị trưởng dõng dạc nói: Các đồng chí, đôi bàn tay của giai cấp công nhân chúng ta có thể xoay chuyển càn khôn, lẽ nào lại không kiếm nổi hai chiếc bánh màn thầu hay sao?
Phó thị trưởng ngồi chiếc Audi màu đen đi mất, giám đốc ngồi chiếc Santana màu đỏ đi mất, ngay cả vị phó giám đốc ăn mặc lôi thôi cũng lái chiếc Cherokee trắng của hắn chuồn thẳng. Công nhân cãi cọ một lúc, rồi ai đi đường nấy tìm tương lai của mình. Lữ Tiểu Hồ tè một bãi vào tấm bảng thông báo, sau đó nói với Lão Đinh đang chống người vào một gốc cây:
"Sư phụ, đi thôi, ở lại đây chẳng có ai nuôi cơm đâu, cha chết mẹ gả chồng, ai lo phận nấy thôi!"
Lão Đinh gật đầu với Lão Tần gác cổng, dắt chiếc xe Đại Quốc Phòng của mình, bước ra khỏi cổng nhà máy. Ông nghe thấy Lão Tần ở phía sau lớn tiếng gọi:
"Thợ cả Đinh, anh đợi chút!"
Ông đứng bên ngoài cổng lớn nhìn Lão Tần từ giã từ trường về hưu rồi đến đây gác cổng đang chạy lúp xúp tới. Ai cũng biết Lão Tần có quan hệ rất cứng, thế nên sau khi về hưu mới kiếm được công việc nhẹ nhàng như gác cổng phát báo chí để kiếm thêm khoản tiền. Ông ta đứng trước mặt Lão Đinh, trịnh trọng rút từ trong túi ra một tấm danh thiếp, nói:
Lão Đinh do dự một lát, nhưng vẫn vươn tay nhận lấy tấm danh thiếp. Ông cảm ơn Lão Tần, nhấc chân lên xe Đại Quốc Phòng. Mới đạp được nửa vòng ông đã thấy chân mỏi nhừ không thể chịu nổi, người chao đi rồi ngã quỵ xuống. Chiếc xe Đại Quốc Phòng nặng nề đè lên người ông, khiến ông không thể nhúc nhích nổi. Lão Tần chạy tới, nhấc xe ra hộ, kéo ông đứng dậy.
"Không sao chứ, thợ cả Đinh?" Lão Tần ân cần hỏi.
Ông lại một lần nữa cảm ơn Lão Tần, dắt xe đạp, chậm rãi đi về nhà. Gió nhỏ ấm áp tháng tư từng sợi thổi vào mặt ông, khiến trong lòng ông trống rỗng, ngọt ngào, có cảm giác hơi bồng bềnh nhẹ đầu, cứ như uống phải bốn lạng rượu ngon, hoa dương bay lấp lánh như tuyết, kết thành từng chùm, lăn lóc bên vệ đường. Một đàn bồ câu lượn vòng bay lượn trên bầu trời, tiếng còi u ám mà lảnh lót, vang vọng vào tai. Ông không cảm thấy đau đớn sâu sắc nhường nào, nước mắt lại cứ như dòng suối, ào ào chảy xuống.
Đi ngang qua công viên khu phố gần nhà, một cậu bé đang mải đuổi theo quả bóng đâm sầm vào đùi ông. Ông cảm thấy chân tê rần như bị điện giật, không kiềm chế được mà ngồi phịch xuống lề đường. Cậu bé ngẩng đầu lên, nhìn khuôn mặt ông, hỏi:
"Ông ơi, sao ông lại khóc?"
Ông giơ tay áo lau mặt, nói:
"Ngoan nào, ông không khóc, ông bị cát bụi bay vào mắt thôi."
Về đến nhà ông cảm thấy chân đau nhức khôn nguôi, bảo vợ đi mua hai miếng cao dán vào, cơn đau không những không giảm mà còn dữ dội hơn, hết cách, đành phải đến bệnh viện. Họ không có con cái, vợ ông đành gọi Lữ Tiểu Hồ tới. Lữ Tiểu Hồ dùng xe ba gác lôi sư phụ đến bệnh viện, chụp một tấm X-quang, không ngờ lại bảo là gãy xương.