Thời gian: Mùa xuân năm 1948, khoảng tám giờ sáng.
Địa điểm: Nhà Tần Bác Nhân.
Nhân vật:
Cố Sư Mạnh
Đại Hưng
Nhị Tuấn
Phượng Hiền
Đường tuần trưởng, Cảnh sát
Khâu Lập Bản
Tần Đại Chương
Tần Nhị Lợi
Tần Trọng Nghĩa, Tăng Mặc Hiệp, Quan Tụng Vân
Tần Bác Nhân, học sinh Giáp, Ất, Bính
Điền Thiết Căn, Đặc vụ
〔Màn mở: Dưới sự thống trị bạo ngược của Tưởng Giới Thạch, không những đại chúng lao khổ ngày càng khốn đốn, đến cả một gia đình tiểu khang như Tần Bác Nhân cũng chẳng kiếm nổi cơm ăn. Thậm chí Tần Trọng Nghĩa cũng đã phá sản.〕
〔Bác Nhân đã già, nhưng tinh thần rất tốt. Vì sinh kế, ông vẫn đang dạy học vài tiếng ở một trường đại học tư thục.〕
〔Hán Viện đã kết hôn từ lâu, sinh được con cái. Chồng cô là một họa sĩ rất mực chân chất. Họ sống chung một nhà với Bác Nhân để bề ngoài tiện bề chăm sóc lẫn nhau. Hán Viện làm nhân viên ở một cơ quan, Sư Mạnh lo việc nhà cửa.〕
〔Sư Mạnh đang dọn dẹp nhà cửa, ngoại tôn Đại Hưng xách cặp sách vội vã bước vào.〕
Cố Sư Mạnh: Ôi! Sao lại về thế? Đại Hưng!
Đại Hưng: Bà quên mất rồi à, hôm nay chẳng phải có đại biểu tình sao? Các thầy giáo không sống nổi nữa rồi, học sinh cũng chịu hết nổi rồi! Không thể không đứng lên biểu tình kháng nghị!
Cố Sư Mạnh: Ai mà sống nổi nữa chứ! Vật giá một ngày ba bận thay đổi, càng đổi càng cao, cao hơn cả trời, sống thế nào được cơ chứ?
Đại Hưng: Lão Mẫu! Ông đâu ạ?
Cố Sư Mạnh: Đi từ sáng tinh mơ rồi.
Đại Hưng: Ông cũng đi biểu tình á?
Cố Sư Mạnh: Tao chịu đấy! Mày nhìn tao xem, chuyện biểu tình mà quên sạch sành sanh! Ổng già đầu thế rồi cơ mà! Có lời gì thì nói đi, thằng nhóc này!
Đại Hưng: Hồi trước bà từng cùng ông tham gia cách mạng mà?
Cố Sư Mạnh: Đó là chuyện của thời xưa rồi! Từ năm Mậu Tuất, 1898, ông mày đã tham gia phong trào Duy Tân, tính đến nay là năm 1948, tròn năm mươi năm rồi đấy!
Đại Hưng: Cậu con cũng tham gia cách mạng cơ mà?
Cố Sư Mạnh: Hồi Bắc phạt, đã bị Tưởng Giới Thạch sai người sát hại, mẹ con phải trốn về được! Giá mà cậu con còn sống... hầy!
Đại Hưng: Lão Mẫu! Con không tài nào đọc sách nổi nữa rồi, qua đợt đại biểu tình này, con sẽ đi, rời khỏi nơi đây!
Cố Sư Mạnh: Con đi đâu? Định làm gì?
Đại Hưng: Con đến nơi nào có tự do! Ở đây, ngay cả thở mạnh một hơi cũng không dám, trong ngôi trường bốn trăm học sinh lại mai phục đến bốn, năm mươi tên đặc vụ! Nhà mình hai đời đều làm cách mạng, con không muốn sống một cách nhục nhã thế này đâu!
Cố Sư Mạnh: Hưng, đứa bé ngoan! Bà lớn tuổi rồi, đi chẳng nổi mà trèo cũng không xong! Giá như tao còn trẻ, tao cũng chẳng thèm chịu đựng cái tội này ở đây đâu!
Đại Hưng: Bà muốn con đi chứ?
Cố Sư Mạnh: Nhưng chỉ mình tao muốn thì có ích gì, rốt cuộc vẫn phải bàn bạc với bố mẹ con chứ!
Đại Hưng: Bố con là người chân chất, chỉ sợ...
Cố Sư Mạnh: Nói tao nghe trước xem nào, con định đi đâu hả?
Đại Hưng: Bà còn không đoán ra được chắc?
Cố Sư Mạnh: Ừ, tao đoán ra rồi! Hồi kháng chiến chống Nhật thì họ là những người yêu nước nhất, có chủ trương nhất, được lòng dân nhất, tao biết chứ! Thế nhưng, Đại Hưng, họ đối đầu với Tưởng Giới Thạch, liệu có đấu lại nổi lão ta không? nước Mỹ đang chống lưng cho lão Tưởng cơ mà!
Đại Hưng: Họ đã có thể đánh bại sự xâm lược của quân phiệt Nhật Bản, thì cũng có thể lật đổ Tưởng Giới Thạch, con tin điều đó!
Cố Sư Mạnh: Con tin á?
Đại Hưng: Tưởng Giới Thạch chẳng phải kẻ thù của chúng ta sao? Chẳng phải kẻ thù của tất cả mọi người sao? Mọi người mỗi người một bãi nước bọt cũng đủ dìm chết lão ta rồi!
Cố Sư Mạnh: Chỉ sợ không đấu lại súng máy đại bác thôi con ạ!
Đại Hưng: Lão Mẫu, bà đúng là có tuổi rồi, mất đi chí khí xung phong, mở miệng ra là toàn nói lời nhụt chí!
Cố Sư Mạnh: Tao không chịu già đâu, tao là đang cẩn trọng đấy chứ!
〔Nhị Tuấn chạy vào.〕
Nhị Tuấn: Anh hai, anh mau đi đi chứ!
Đại Hưng: Tôi đi đây! (Lấy từ trong cặp sách ra một số truyền đơn) Cho em đấy! Tìm một cái cặp sách mà đựng vào, đừng có cầm trên tay! Bà ơi, bà cất giúp chúng con gói này nhé!
Cố Sư Mạnh: (Nhận lấy) Sao cơ, lại còn phát truyền đơn á? Đại Hưng, Nhị Tuấn dẫu sao cũng chỉ là một cô con gái đấy!
Nhị Tuấn: Lão thái thái, bà giảng đạo lý nam nữ bình quyền cả đời, sao đến giờ vẫn còn xem thường con gái thế ạ?
Cố Sư Mạnh: Lão Mẫu lại nói hớ rồi phải không nào? Đại Hưng, Nhị Tuấn, hai đứa đều phải cẩn thận đấy, đừng có bất cẩn! Nhìn thấy ông mày thì nhắc nhở ổng một tiếng nhé!
Đại Hưng: Bà cứ yên tâm đi, tụi con biểu tình là vì phản đói kém phản bức bách, là ý nguyện chân chính của nhân dân, hoàn toàn không muốn xung đột với cảnh sát hiến binh đâu!
Cố Sư Mạnh: Hừ, tao biết nhiều hơn tụi mày đấy! Tụi mày không muốn xung đột, nhưng cảnh sát hiến binh chưa chắc đã không làm càn đâu đấy!
Nhị Tuấn: Dù sao mọi người cũng đã sống không nổi nữa rồi, còn sợ gì nữa chứ?
Cố Sư Mạnh: Phải đấy! Ngay cả con bé mà cũng thật sự nôn nóng rồi, có lẽ chẳng ai dám dây vào tụi mày đâu! Câu này nghe lọt tai chưa hả?
Đại Hưng: Em út, chúng ta không sợ, nhưng cũng phải cố gắng hết sức tránh xung đột!
Nhị Tuấn: Vâng! Đi thôi!
Cố Sư Mạnh: Biểu tình xong thì mau về nhà ngay, đừng để tao phải lo lắng đấy!
Nhị Tuấn: Cái bà lão này, rốt cuộc vẫn cứ không yên tâm mà! (Cùng Hưng đi xuống)
〔Tuấn đứng ở trong sân gọi: "Lão Mẫu, Tam Hồ lão đến rồi!"〕
〔Phượng Hiền vừa khóc vừa bước vào.〕
Cố Sư Mạnh: Có chuyện gì thế? Tam muội!
Phượng Hiền: (Quỳ xuống dập đầu một cái) Đại tẩu...
Cố Sư Mạnh: Chẳng lẽ lão Tam...
Phượng Hiền: Chết rồi! Chết thảm lắm! Bị xe Jeep của lính Mỹ chẹt chết rồi! Chị nhìn đi, đây là bộ áo đẫm máu này! (Mở một chiếc áo tiểu quái rách rưới vo tròn trong tay ra, toàn là máu)
Cố Sư Mạnh: (Không nỡ nhìn) Đừng bắt tao nhìn nữa! Cất đi! Hung thủ đâu? Hung thủ đâu rồi?
Phượng Hiền: Chạy mất từ đời nào rồi! Cảnh sát nhà mình nào dám dây dưa với lính Mỹ cơ chứ!
Cố Sư Mạnh: Thế này mà còn gọi là quốc gia gì nữa hả? Người Trung Quốc chẳng lẽ sinh ra là để cho lính Mỹ chẹt chơi đấy phỏng? Thi thể đâu rồi?
Phượng Hiền: Đưa về nhà rồi! Đại tẩu ơi, cứu mạng với, bảo em phải làm sao bây giờ!
Cố Sư Mạnh: Lão Tam ơi! Lão Tam! Cả đời... hầy, chúng ta chẳng cần phải oán trách người chết nữa làm gì!
Phượng Hiền: Đại tẩu, anh ấy đối xử với em thật lòng tốt biết bao. Anh ấy đáng lẽ phải thành một cái tên tuổi lớn đình đám nhất, thế nhưng, chẳng hiểu làm sao mà anh ấy lại không thành công! Mấy hôm trước, khó khăn lắm mới tìm được chút việc vặt, đến nhà một kẻ giàu có để dạy hát, thế mà ai ngờ...
Cố Sư Mạnh: Tam muội, em về trước đi, để tao đến chỗ Khâu Lập Bản lo cho nó một cỗ quan tài cái đã!
Phượng Hiền: Chẳng lẽ chị ngay đến một đồng tiền cũng không lấy ra nổi sao?
Cố Sư Mạnh: Tháng trước anh con mang về tiền lương của một tháng, một chồng tiền giấy dày thế này, đổi ra tiền mặt tệ xê-lông, còn chưa được bảy hào tiền! Em nói xem, tao có tiền hay không đây? Đại tẩu không phải là kẻ có tiền mà không chịu buông tay đâu em! Em tưởng tao vui vẻ lắm khi phải đi cầu cạnh Khâu Lập Bản chắc? Tao ghét cái vẻ mặt cứu nhân độ thế của hắn ta lắm!
Phượng Hiền: Chẳng lẽ không sắm nổi hai bộ áo quan, cứ để anh ấy mặc nguyên bộ quần áo đẫm máu này mà "đi" chắc?
Cố Sư Mạnh: Tam muội à, có oan ức còn chẳng biết kêu vào đâu nữa là, còn bàn chuyện áo quan gì chứ! Đến lượt chính chúng ta đây này, chưa chừng còn phải dùng mảnh chiếu rách mà cuộn lại vứt đi ấy chứ!
Phượng Hiền: Đại tẩu, em có thể đi tìm nhị gia được không ạ?
Cố Sư Mạnh: Tùy em thôi! Nhị nãi nãi mà còn sống, dẫu cho bà ta có keo kiệt đi chăng nữa, thì rốt cuộc vẫn còn chút tình người; còn nói đến nhị gia ấy à, thì tao hoàn toàn không dám bảo đảm đâu!
〔Cảnh sát trong sân hỏi: "Tần lão thái thái có nhà không?"〕
Cố Sư Mạnh: Có nhà, vào đi! (Hai cảnh sát bước vào) Ôi, Đường tuần trưởng đấy à! Có chuyện gì thế?
Đường tuần trưởng: Tam lão thái thái cũng ở đây à? Đúng lúc lắm! Vừa rồi đồn cảnh sát nhận được điện thoại từ cấp trên, giao phó tôi đến báo cho các người hay: Chuyện của tam gia tốt nhất là đừng nhắc đến nhiều nữa, hỏa táng chôn cất đi là xong chuyện!
Cố Sư Mạnh: Đường tuần trưởng, chính cậu nghe xem lời đó có giống lời con người ta nói không hả?
Đường tuần trưởng: Cấp trên giao phó thế nào, tôi truyền đạt lại thế ấy. Lão tiên sinh nhà các người cứ thích xen vào chuyện bao đồng, thích nói nhảm, gây ra chuyện rắc rối thì không hay đâu!
Phượng Hiền: Chồng tôi chết rồi, lẽ nào tôi phải đi tạ lỗi với lính Mỹ chắc?
Đường tuần trưởng: Tất cả đừng có mà nóng vội! Chuyện nên giải quyết thế nào thì giải quyết thế ấy! Hồi lính Nhật ở đây, lính Nhật là hoàng thượng, bây giờ đến lượt lính Mỹ làm hoàng thượng rồi!
Phượng Hiền: Anh dẫu sao cũng là người Trung Quốc cơ mà?
Cảnh sát: Không được phép ăn nói với tuần trưởng như thế!
Phượng Hiền: Tuần trưởng à? Chồng tôi chết rồi, đến một chiếc quan tài cũng không có, tôi dám liều mạng với bất cứ kẻ nào! (Định lao về phía cảnh sát, bị Cố chặn lại)
Cố Sư Mạnh: Phượng Hiền! Phượng Hiền, em về trước đi! Tao lập tức đến ngay!
Phượng Hiền: Đường tuần trưởng, nói cho anh biết, đừng có suốt ngày bênh vực người ngoại quốc, đi bắt nạt người mình!
Đường tuần trưởng: Mau đi đi, đừng nói lời vô ích nữa!
Phượng Hiền: Cũng đừng có suốt ngày bênh vực kẻ làm quan, đi bắt nạt người dân thường! (Đi xuống)
Đường tuần trưởng: Mấy bà lão này thật là lải nhải lôi thôi, đúng là hết cách nổi mà!
Cố Sư Mạnh: Cậu còn muốn nói gì nữa không? Nói nhanh lên! Tôi còn có việc đấy!
Đường tuần trưởng: Còn một việc nữa: Ngày mai bầu cử nghị viên thành phố Bắc Bình, các người đều phải đến bỏ phiếu! Bỏ phiếu cho Lưu Hiểu Phong!
Cố Sư Mạnh: Lưu Hiểu Phong là ai?
Đường tuần trưởng: (Nói với cảnh sát) Sao thế? Hôm qua mày không mang khăn mặt đến à?
Cảnh sát: Cái đó... tôi quên mất!
Đường tuần trưởng: Cậu đúng là cái đồ vô tích sự!
Cảnh sát: Không sao đâu, bù lại là được chứ gì! (Lấy từ trong cặp công văn ra một chiếc khăn mặt) Biếu ngài này, lão thái thái!
Cố Sư Mạnh: Cái này để làm gì?
Đường tuần trưởng: Biếu tặng ngài đấy ạ!
Cố Sư Mạnh: Biếu tôi một chiếc khăn mặt, là tôi phải bỏ phiếu cho cái tên Lưu Hiểu Phong gì gì đó chắc?
Đường tuần trưởng: Để bồi dưỡng thắt chặt tình cảm thôi mà!
Cố Sư Mạnh: (Nói với cảnh sát) Cậu vốn dĩ không vui vẻ gì khi cho tôi, cậu cứ cầm lấy đi! (Đưa trả lại khăn mặt) Đường tuần trưởng, thế này thì quá nực cười rồi đấy!
Đường tuần trưởng: Lão thái thái, đừng có làm thế chứ! Ngài mà chọc tôi nổi giận lên rồi, thì tôi cũng không khách sáo nữa đâu đấy!
Cố Sư Mạnh: Cậu có thủ đoạn gì thì cứ giở ra đi! Tôi với lão tiên sinh nhà tôi chủ trương dân chủ suốt một đời, tôi tuyệt đối không thể tham gia vào cuộc bầu cử kiểu này đâu!
〔Khâu Lập Bản lên.〕
Khâu Lập Bản: Đại tẩu!
Cố Sư Mạnh: Tôi đang định tìm anh đây!
Khâu Lập Bản: (Nói với Đường) Đường tuần trưởng cũng ở đây à? (Nói với cảnh sát) Cậu giúp một tay, vác một bao bột mì vào đây xem nào! (Cảnh sát đi xuống)
Cố Sư Mạnh: Bột mì ở đâu ra thế?
Khâu Lập Bản: Bột mì Mỹ chính hiệu đấy ạ!
Cố Sư Mạnh: Biếu tôi á? Ai biếu thế?
Khâu Lập Bản: Ngày mai chẳng phải là bầu cử đó sao? Ứng cử viên Lưu Hiểu Phong nhờ tôi mang chút bột mì đến biếu những người có mặt mũi một chút ấy mà. (Cảnh sát khiêng bột mì vào, đặt xuống) Ngài xem, có phải bột mì Mỹ chính hiệu không nào?
Cố Sư Mạnh: Lập Bản, anh chẳng phải chuyên làm việc thiện, không màng chính trị cơ mà? Sao lại đi vận động bầu cử thay cho cái tên Lưu Hiểu Phong gì chứ? Như thế này là đúng à?
Khâu Lập Bản: Tôi vốn không màng chính trị, nhưng có người nhờ tôi mang bột mì cho mọi người ăn, tôi không thể chối từ được. Hơn nữa, Lưu Hiểu Phong có quan hệ rất tốt với người Mỹ, ông ta làm nghị viên, sẽ đem lại rất nhiều lợi ích cho người dân Bắc Bình.
Cố Sư Mạnh: Anh coi nước Mỹ là đại từ đại bi chắc?
Khâu Lập Bản: Dĩ nhiên! Dĩ nhiên rồi!
Cố Sư Mạnh: Lính Mỹ vừa mới chẹt chết lão Tam đấy!
Đường tuần trưởng: Lại thế nữa rồi phải không? Tôi vừa mới dặn dò ngài rồi cơ mà, không cần nhắc lại nữa!
Khâu Lập Bản: Thế nên ngài mới phải tìm tôi. Để lo cho lão Tam một cỗ quan tài, có phải vậy không nào? Ngài xem, đại tẩu, không có tôi thì có được không cơ chứ?
Cố Sư Mạnh: Bây giờ tôi lại càng hiểu rõ anh là cái loại người gì rồi đấy. Bao bột mì này, cầm lấy mà mang đi; tôi không ăn bột mì do kẻ chẹt chết lão Tam ban phát, cũng không thể đi bỏ phiếu cho cái tên Lưu Hiểu Phong gì đó đâu!
Khâu Lập Bản: Vậy còn quan tài của lão Tam thì sao?
Cố Sư Mạnh: Mặc thây nó thối rữa trên giường! Anh không cần phải bận tâm!
Khâu Lập Bản: Thế thì tùy ngài vậy! Tôi mang một lòng tốt bụng cơ mà!
Cố Sư Mạnh: Anh mang một bụng dạ hiểm độc! Anh quên mất mình là người Trung Quốc rồi à!
〔Ngoài phố vang lên tiếng âm nhạc đơn điệu khó nghe – một chiếc trống lớn, hai chiếc kèn sona, tấu lên thứ âm nhạc biểu diễn xiếc khỉ. Có tiếng người hô hoán: "Xin hãy bỏ một phiếu cho Lưu Hiểu Phong! Xin hãy bỏ một phiếu cho Lưu Hiểu Phong!"〕
Đường tuần trưởng: Lão thái thái, ngài có tuổi rồi, gan hỏa vượng thế! Ở nhà có người nào trẻ tuổi hơn không?
Cố Sư Mạnh: Các người mời ra ngoài cho! Đại tẩu, chẳng lẽ nhẫn tâm để lão Tam thối rữa trong nhà thật sao?
Khâu Lập Bản: Đó là chuyện của người nhà họ Tần chúng tôi, không phiền anh bận lòng đâu!
Cố Sư Mạnh: Được lắm! Đường tuần trưởng, chúng ta đi thôi! Không thể nói chuyện thông suốt với bà lão này được đâu! (Nói với cảnh sát) Làm phiền cậu, lại khiêng bột mì ra ngoài đi!
〔Khâu, Đường, cảnh sát cùng đi xuống.〕
〔Cố Sư Mạnh: (Chán nản ngồi thụp xuống, nhìn bức ảnh của người con trai treo trên tường) Cách mạng ơi, cách mạng ơi, làm cách mạng bao nhiêu năm nay, chết biết bao nhiêu đứa trẻ có chí khí, máu chảy thành sông, rốt cuộc thì đến cuối cùng vẫn thế này đây!〕
〔Đại Chương dùng băng gạc đỡ cánh tay, bước vào.〕
Tần Đại Chương: Ha-lô, đại mụ, ngài ở nhà đấy à?
Cố Sư Mạnh: Mày đấy à? Tay bị làm sao thế kia?
Tần Đại Chương: Khỏi phải nhắc nữa, chúng ta thất bại rồi!
Cố Sư Mạnh: Thất bại cái gì mà thất bại? Mở miệng ra là toàn nói chuyện chẳng đâu vào đâu!
Tần Đại Chương: Ngài nhìn đi, con ra tranh cử nghị viên, bị một cái tên Lưu Hiểu Phong quái quỷ nào đó đánh cho tơi bời hoa lá phải quay về đây này. Ngài xem, con bị đánh thành cái dạng này đây!
Cố Sư Mạnh: Đáng đời! Đáng đời lắm!
Tần Đại Chương: Sao cơ? Đại mụ! Bây giờ chính phủ chẳng phải đang thân Mỹ đó sao? Con từng du học Mỹ, nói tiếng Anh sõi thế cơ mà, sao lại không đáng đi tranh cử chứ? Con mà đắc cử, có địa vị trong chính trị, thì đối với việc làm ăn của bố cũng có lợi lắm chứ bộ!
Cố Sư Mạnh: Mày ấy, Đại Chương à, đích thị là một tên lưu manh vô lại! Mày không thèm ngó xem lũ người trong chính phủ kia là cái loại thứ gì à?
Tần Đại Chương: Đại mụ, dù nói thế nào đi nữa, Quốc Dân Đảng rốt cuộc vẫn tốt hơn Cộng sản chứ bộ!
Cố Sư Mạnh: Gì cơ?
Tần Đại Chương: Cộng sản mà đắc thế, nhà mình tiêu đời hết! Xưởng sợi của bố, vốn tiếng Anh của con, tiêu đời tất sạch!
Cố Sư Mạnh: Tao thấy mày tiêu đời luôn thì tốt nhất! Rốt cuộc mày đến đây làm gì hả?
Tần Đại Chương: Con đến để bàn bạc với ngài và bá phụ mà. Ngài xem, từ hồi con ở Mỹ về nước, trước sau vẫn không có quan hệ tốt đẹp gì với bố, ông ấy không hiểu con, còn con thì coi thường ông ấy. Bao nhiêu năm nay, con đông bôn tây tẩu, chẳng hiểu sao mà chẳng làm nên tích sự gì cả. Bây giờ ấy mà, xưởng sợi của bố sắp sập tiệm đến nơi rồi.
Cố Sư Mạnh: Sắp sập tiệm á? Tại sao lại sắp sập tiệm?
Tần Đại Chương: Bố bây giờ đã chẳng còn quản lý mấy chuyện nữa, lão Nhị nắm quyền lực tối cao. Lão Nhị chẳng được học hành gì cho cam, chỉ biết khư khư giữ chặt, thủ đoạn độc ác tiền bạc túng thiếu. Cứ đà này, thế nào cũng đắc tội với người ta. Mấy hôm trước có một vị đại quan ở Nam Kinh đến Thiên Tân, đòi hùn vốn vào nhà máy. Dĩ nhiên rồi, hùn vốn chỉ là cái cớ nói suông, người ta dứt khoát muốn thâu tóm luôn nhà máy đi kìa. Bố thì lo lắng đến phát điên, lão Nhị thì bó tay hết cách. Con muốn đứng ra gánh vác, thì họ lại không tin tưởng con.
Cố Sư Mạnh: Người Nam Kinh muốn bá chiếm nhà máy của nhà các người, thế mà mày còn bênh vực Nam Kinh, còn muốn làm nghị viên nữa cơ đấy!
Tần Đại Chương: Mỹ đã giúp Nam Kinh, thì con buộc lòng phải ủng hộ Nam Kinh chứ!
Cố Sư Mạnh: Sao mày không đi nhập tịch Mỹ luôn đi? Mày còn tính là người Trung Quốc nữa không hả? Lính Mỹ vừa mới chẹt chết tam thúc của mày đấy!
Tần Đại Chương: Thật á? Hầy, hành động của người Trung Quốc chậm chạp quá, trách sao được chứ...
Cố Sư Mạnh: Đại Chương! Dù ông ấy có thế nào đi chăng nữa, thì rốt cuộc vẫn là thân thúc phụ của mày, bây giờ người còn chưa có quan tài để chôn, mày sao có thể ăn nói kiểu đó hả? Cút ngay cho tao!
Tần Đại Chương: Lão thái thái, lão thái thái! Ngài đừng nóng vội! Con còn phải đợi bá phụ về, để xin ông ấy một chủ kiến hay ho chứ ạ!
〔Ngoài phố vang lên tiếng ca hùng hồn.〕
Cố Sư Mạnh: Mày nghe kìa, đoàn biểu tình đi qua kìa! Họ đòi tự do, phản bức bách; đòi được ăn no, phản đói kém! Có kẻ muốn bá chiếm nhà máy của nhà mày, sao mày không ưỡn ngực lên, mà xông ra làm một trận đi chứ?
Tần Đại Chương: Đi biểu tình á? Con tiếc đôi giày da "Bata" này lắm!〔Ngoài phố xe cứu hỏa réo ầm ĩ chạy vút qua.〕
Cố Sư Mạnh: Nghe kìa! Không phải lại dùng nước phun vào đoàn biểu tình thì cũng lại bắt người rồi! Mày ra phố xem thử đi, nhìn thấy bá phụ mày thì đỡ ổng về đây!
Tần Đại Chương: Cánh tay của chính con còn đang nhức nhối đây này, lão thái thái ơi!
〔Nhị Lợi đỡ Trọng Nghĩa bước vào.〕
Tần Đại Chương: Ha! Bố! Nhị đệ!
Tần Nhị Lợi: Đại mụ! Cho bố xin ngụm nước! Bố suýt ngất đi rồi đây này!
Cố Sư Mạnh: (Rót nước) Làm sao thế này? (Đưa nước)
Tần Trọng Nghĩa: (Uống một ngụm nước) Đại tẩu! Đại tẩu ơi! Nhà mình tiêu đời rồi!
Cố Sư Mạnh: Tiêu đời cái gì cơ?
Tần Trọng Nghĩa: Nhị Lợi, mày nói đi!
Tần Nhị Lợi: Bố đã ký tên rồi, thừa nhận cho vị đại quan ở Nam Kinh kia hùn vốn! Xưởng của nhà mình cứ thế mà dâng không cho người ta rồi ạ!
Tần Trọng Nghĩa: Đại tẩu ơi! Tâm huyết cả đời của tôi đấy, tâm huyết cả đời của tôi đấy, cứ thế mà tiêu đời một cách không minh bạch thế đấy! Hồi người Nhật ở Thiên Tân, tôi vắt óc suy tính hết mực, ngày đêm nơm nớp lo sợ, mới giữ được cái nhà máy; cứ ngỡ sau ngày chiến thắng, có thể yên bình làm ăn buôn bán rồi chứ! Nào ngờ, chính phủ của mình lại còn bá đạo hơn cả giặc Nhật, cướp đoạt ngang ngược! Đại tẩu ơi, tôi sống chẳng còn mấy ngày nữa đâu, tôi đến thăm chị, thăm đại ca! Tôi có lỗi với mọi người! Bao nhiêu năm nay, tôi không chia cho các người lấy một đồng; biết rõ các người sống không nổi, thế mà tôi lại cứ làm như giả vờ không thấy! Lòng dạ tôi đen tối, tôi phải báo ứng rồi!
Cố Sư Mạnh: Nhị Lợi, mày cũng có chút bản lãnh cơ mà, sao mày không đấu tranh lại một trận xem nào?
Tần Nhị Lợi: Đại mụ! Con không phải là kẻ sẵn sàng dâng không cho người khác một đồng tiền, sao lại không muốn đấu tranh chứ? Thế nhưng người ta có thế lực, có súng ống, có đặc vụ, con mà dám thốt ra một chữ "không" thôi là mất mạng ngay tức khắc!
Tần Trọng Nghĩa: Đại tẩu, đại ca đâu rồi?
Cố Sư Mạnh: Chắc là đi biểu tình rồi!
Tần Trọng Nghĩa: Đại ca náo loạn cách mạng cả một đời, thế nhưng náo loạn hồi lâu, đất nước rốt cuộc vẫn là một mớ hỗn độn! Còn tôi, vì chuyện điều hành nhà máy mà tươm tất cả tâm can, lúc nào cũng chỉ mong để lại chút cơ nghiệp cho con cháu, thế mà, thế mà...
Tần Đại Chương: Bố! Trong ngân hàng bố rốt cuộc vẫn còn gửi chút ít tiền chứ nhỉ? Hay là bảo lão Nhị làm ăn buôn bán cái khác đi!
Tần Trọng Nghĩa: Cái đồ phá gia chi tử này! Tao cho mày sang Mỹ du học, tốn biết bao nhiêu là tiền! Nào ngờ đâu, du học về rồi, mày lại biến thành một cỗ phế thải! Tiền giấy không có giá trị, ai mà thèm gửi tiền vào ngân hàng chứ? Lẽ nào ngay cả điều này mà mày cũng không biết nữa sao?
Tần Nhị Lợi: Bố, không phải vội! Chỉ cần con còn cái mạng này, là con còn cách! Dù nói thế nào đi nữa, cũng không đến nỗi để bố phải chịu đói đâu!
Tần Trọng Nghĩa: Mặc kệ tôi đi, tôi đã chẳng còn muốn sống nữa rồi! Vài viên thuốc ngủ là có thể lặng lẽ kết thúc giấc mộng lớn này rồi! Đại tẩu, tôi không đợi đại ca nữa đâu! Đại ca về, chị nói thay tôi nhé, nói tôi có lỗi với anh ấy! Nhị Lợi, đi thôi! (Chầm chậm bước ra ngoài)
Tần Đại Chương: Thế này thì biết làm sao bây giờ hả? Đại mụ, con phải làm sao đây?
〔Tăng Mặc Hiệp ăn mặc tươm tất, bước vào.〕
Tăng Mặc Hiệp: Ồ! Nhị gia cũng ở đây à?
Tần Trọng Nghĩa: Mày vẫn chưa chết cơ à?
Tăng Mặc Hiệp: Nói năng kiểu gì thế này? Tôi còn phải sống thêm hai mươi năm nữa cơ mà! Con người tôi xưa nay luôn tùy cơ ứng biến, thiên hạ càng loạn, tôi càng có cách. Ngài xem, bây giờ, đại tôn tử của tôi làm bảo trưởng, nhị tôn tử lên Nam Kinh rồi. Tôi là bao thầu tất thảy, đi vận động nghị viên cho Lưu Hiểu Phong đây này!
Tần Đại Chương: Chẳng lẽ kẻ đánh con là do ông sai khiến đấy phrog?
Tăng Mặc Hiệp: Người của tôi vốn không cố ý đánh mày đâu, bọn họ thấy kẻ nào đứng ra tranh cử là đập tơi bời kẻ đó!
Tần Trọng Nghĩa: Mặc Hiệp, anh nói đúng lắm! Anh nhất định sẽ sống thêm hai mươi năm nữa đấy! (Cùng Chương, Lợi đi xuống)
Tăng Mặc Hiệp: Đại tẩu, chúng ta là bạn bè bao nhiêu năm nay rồi, tôi không thể không nhớ đến các người được. Bác Nhân đại ca lớn tuổi thế rồi, sao cứ mãi không biết hưởng chút phúc thế cơ chứ?
Cố Sư Mạnh: Ý anh là thế nào?
Tăng Mặc Hiệp: Nói thẳng ra đi, tôi đến mời đại ca đi phát thanh mười phút.
Cố Sư Mạnh: Phát thanh gì cơ?
Tăng Mặc Hiệp: Đại ca là người Bắc Bình gốc, lại là người có tên tuổi, ông ấy mà chịu phát thanh dăm câu cho Lưu Hiểu Phong, thì sẽ càng thêm phần oai phong lẫm liệt. Đây không phải nói là không có đại ca giúp sức thì Lưu Hiểu Phong không thể đắc cử đâu. Tôi là vì nghĩ cho đại ca thôi. Ông ấy chịu đi phát thanh, thì coi như đứng về phía Quốc Dân Đảng, có lợi cho đại ca. Ngày tháng của mọi người đều không dễ chịu gì, đại ca lớn tuổi thế rồi, sao không hòa nhã một chút, ăn thêm dăm miếng bột mì trắng hả?
Cố Sư Mạnh: Mặc Hiệp, anh đục nước béo cò, đục nước béo cò cả một đời. Đại ca nhà anh trong sạch liêm khiết cả một đời, thà chịu đói chết chứ tuyệt đối không đi phát thanh cho cái tên Lưu Hiểu Phong gì đó đâu!
Tăng Mặc Hiệp: Đại tẩu, chị phải nhìn cho rõ tình hình đấy nhé! Đại ca mà không nghe lời tôi, tôi sẽ khiến ông ấy ngay cả sách cũng chẳng dạy nổi, trơ mắt ra mà chịu đói cho mà xem!
Cố Sư Mạnh: Anh chắc vẫn còn nhớ câu: Chết đói là chuyện nhỏ, thất tiết mới là chuyện lớn chứ nhỉ?
〔Ngoài cửa lại vang lên tiếng trống kèn thổi rạp, có người hô: "Xin hãy bỏ một phiếu cho Lưu Hiểu Phong!" Lại có tiếng reo hò ồn ào của đám trẻ con.〕
Tăng Mặc Hiệp: Thôi được! Tôi ra xem bọn họ thế nào đã, lát nữa tôi lại quay lại, trực tiếp nói chuyện với đại ca nhé!
Cố Sư Mạnh: Không cần! Ổng không cùng đường với anh đâu!
Tăng Mặc Hiệp: Con đường tôi đi là đúng, con đường ổng đi không đúng, tôi phải khuyên nhủ ổng mới được! (Đi xuống)
〔Cố nhìn chiếc nhẫn, định đi ra ngoài. Bỗng từ xa có tiếng súng nổ.〕
Cố Sư Mạnh: Nổ súng rồi! (Gọi) Tụng Vân! Tụng Vân! Em có nghe thấy không hả?
〔Quan Tụng Vân ở trong sân vọng vào: "Nghe thấy rồi! Em ra phố xem thế nào đây!" Hán Viện chạy vào trong sân, nói với Tụng Vân rằng: "Anh cẩn thận đấy, đừng có hoảng hốt chạy lung tung!" rồi bước vào.〕
Tần Hán Viện: Mẹ! Bọn trẻ đi hết cả rồi à?
Cố Sư Mạnh: Đi hết rồi! Bố con chắc cũng đi rồi ấy chứ! Ngoài phố thế nào rồi con?
Tần Hán Viện: Bọn lính đã chỉa súng lên trời bắn, đội ngũ vẫn rất chỉnh tề, không hề hỗn loạn! Học sinh rất giữ được bình tĩnh, hình như đều đã có sự chuẩn bị về mặt tinh thần rồi!
Cố Sư Mạnh: Tao ra ngoài xem thử, tao không yên tâm về lũ trẻ chút nào cả!
Tần Hán Viện: Mẹ không cần đi đâu ạ! Mẹ có biết ai ở chỗ nào đâu cơ chứ! Con đi cho!
Cố Sư Mạnh: Chắc không đến mức đánh nhau đấy chứ?
Tần Hán Viện: Trật tự cuộc biểu tình rất tốt, rất được người dân đón nhận, con thấy chắc không đến mức xảy ra xung đột đâu.
〔Lại có tiếng xe cứu hỏa vang lên.〕
Cố Sư Mạnh: Con mau đi đi!
〔Ngoài cửa tiếng người hỗn tạp, Tụng Vân chạy vào.〕
Tần Hán Viện: Thế nào rồi anh?
Quan Tụng Vân: Cảnh sát dùng nước phun tán loạn đội ngũ rồi, mọi người đều đang rút lui vào các ngõ hẻm cả đấy!
Tần Hán Viện: Theo em đi!
Quan Tụng Vân: Ra khỏi ngõ hẻm không được đâu em ơi!
Tần Hán Viện: Anh vốn dĩ không muốn ra đấy thôi, đã quyết định ra thì nhất định sẽ ra được! Đi! 〔Ngoài cửa có tiếng hô "Đánh! Đánh!".〕
Cố Sư Mạnh: Đánh người kìa! Tụi con mau đi đi!
Tần Hán Viện: Đại đội mà tản ra, đặc vụ nhất định sẽ ra tay đánh những đứa trẻ đi lạc đoàn! Tụng Vân mau tới đây! (Cùng Quan chạy xuống)
Cố Sư Mạnh: Tưởng Giới Thạch! Mày đã giết con tao, con của biết bao nhiêu người rồi, chẳng lẽ còn muốn giết cả con cháu chúng tao nữa hay sao?
〔Đại Hưng ở trong sân gọi lớn: "Lão Mẫu! Lão Mẫu! Đỡ ông vào với ạ!"〕
Cố Sư Mạnh: (Chạy bổ ra ngoài) Làm sao thế này hả con?
Đại Hưng: (Đỡ Bác Nhân lên, trán Bác Nhân bị rách một miếng, băng bó bằng khăn vải trắng) Đặc vụ đánh người, ông bị thương rồi! Mau lấy nước rửa vết thương cho ông đi ạ!
Tần Bác Nhân: Đại Hưng, quay về tìm em con đi!
Đại Hưng: Con không kịp tìm nó nữa đâu, con là tổ trưởng, con phải trông nom tổ của con chứ! (Chạy xuống)
Cố Sư Mạnh: Vết thương có nặng lắm không? Ngồi xuống đi, để tao đi lấy nước!
Tần Bác Nhân: Đừng có làm lớn chuyện lên thế! Tao đã đi biểu tình, thì không sợ nguy hiểm đâu!
Cố Sư Mạnh: Tao đi lấy nước đây, mình tháo khăn tay xuống đi. (Đi xuống)
Tần Bác Nhân: (Tay run rẩy tháo chiếc khăn tay quấn trên đầu xuống) Hơn bảy mươi rồi, hơn bảy mươi rồi, vậy mà vẫn cứ bị đặc vụ đánh đập tùy tiện như trâu như ngựa vậy đấy. Từ năm Mậu Tuất làm cách mạng cho đến tận hôm nay, tao vẫn cứ phải ăn đòn! Đây là cái quốc gia quái quỷ gì thế này?
Cố Sư Mạnh: (Bưng nước lên) Tạm thời đừng tức giận nữa, để tao rửa vết thương cho ông!
Tần Bác Nhân: Nhanh lên! Băng bó xong tao còn phải đi nữa!
Cố Sư Mạnh: Ông phải nghỉ ngơi chốc lát đã chứ! Đã chảy biết bao nhiêu là máu rồi cơ mà! (Rửa vết thương)
Tần Bác Nhân: Bọn trẻ vẫn còn ở ngoài phố hết kìa, tao không thể lui bước được! Mau rửa đi! Mau băng bó đi! Tao còn sống được mấy năm nữa cơ chứ? Chết ngoài phố còn vinh quang hơn là chết xó trong nhà!
Cố Sư Mạnh: Lão Tam chết rồi, Nhị gia thì đòi uống thuốc ngủ. Ông đừng có lại...
Tần Bác Nhân: Bài học năm mươi năm cách mạng cho tao thấy rõ một điều: Không đổ máu hy sinh, Trung Quốc vĩnh viễn không thể đổi thay tốt đẹp hơn được! Không liều mạng, cách mạng vĩnh viễn không thể thành công!
Cố Sư Mạnh: Được! Chúng ta cùng đi ra ngoài! Chết thì chết chung một chỗ! 〔Ba bốn học sinh nam nữ bước vào.〕
Học sinh Giáp: Thầy thế nào rồi ạ?
Tần Bác Nhân: Không sao cả! Đoàn biểu tình thế nào rồi các em?
Học sinh Ất: Đều tản ra khắp nơi tuyên truyền rồi ạ!
Cố Sư Mạnh: Ở đây vẫn còn một bói truyền đơn này! Các em có cần nữa không?
Học sinh Bính: Cần ạ! Cho em đi!
〔Điền Thiết Căn chạy vào.〕
Điền Thiết Căn: Lão tiên sinh, còn nhận ra cháu không ạ? Thiết Căn đây mà!
Tần Bác Nhân, Cố Sư Mạnh: Tiểu Điền ca!
Điền Thiết Căn: Đặc vụ bám theo đuôi cháu rồi, mau giấu cháu đi!
Tần Bác Nhân: Sư Mạnh, dẫn nó ra căn phòng nhỏ phía sau đi! Phía trước có người xộc vào, em cứ từ cửa sau mà đi ra nhé!
Cố Sư Mạnh: Theo tôi mau!
Điền Thiết Căn: Đặc vụ không đến, hôm nay cháu sẽ tá túc ở lại đây luôn; ngày mai tùy tình hình rồi tính tiếp!
Tần Bác Nhân: Được! Mau ra phía sau đi!
Cố Sư Mạnh: Mau tới đây! (Cùng Thiết đi xuống)
Tần Bác Nhân: Các em học sinh, chúng ta đi thôi!
〔Đường tuần trưởng cùng một tên đặc vụ bước vào.〕
Đường tuần trưởng: Tất cả đứng yên hết!
Tần Bác Nhân: (Đứng ở cửa phòng) Sư Mạnh ơi, có trà lá gì không? Đường tuần trưởng đến kìa! (Hỏi Đường) Có chuyện gì thế? Đường tuần trưởng!
Đường tuần trưởng: Có một tên Điền Thiết Căn, có đến đây không?
Tần Bác Nhân: Có đến chứ!
Đường tuần trưởng: Nó ở đâu?
Tần Bác Nhân: Nó đến đây từ hai mươi năm trước cơ! Sau đó thì đi Thượng Hải rồi!
Đặc vụ: Thế này thì đúng là trò cười mà! Lục soát cho tao!
Tần Bác Nhân: Tôi không phạm pháp, các người không có quyền lục soát tôi!
Đặc vụ: Mày vừa mới đi biểu tình về đấy, còn dám bảo là không phạm pháp à? Nhìn vết thương trên đầu mày kìa!
Tần Bác Nhân: Biểu tình không phạm pháp! Các người mới là kẻ phạm pháp! Các người đánh người tùy tiện, lại còn đánh cả một vị giáo sư già hơn bảy mươi tuổi!
Đường tuần trưởng: Đừng nói nhảm nữa! Nghe cho rõ đây, họ Điền đó chính là đảng viên Cộng sản chính hiệu đấy, cuộc biểu tình lần này chính là do bọn chúng xúi giục kích động! Mày dám bao che cho nó, chắc chắn sẽ rớt cái đầu đấy!
Đặc vụ: Đánh chết mày thì khác gì bóp chết một con rệp thối đâu!
〔Cố bước lên.〕
Cố Sư Mạnh: Đường tuần trưởng lại tới đấy à?
Đường tuần trưởng: Trong nhà còn những ai nữa?
Cố Sư Mạnh: Đi ra ngoài hết cả rồi! Tao vừa mới ra cửa sau ngó thử, cửa đóng kín mít rồi đấy chứ!
Tần Bác Nhân: Các người cứ việc lục soát đi!
Đặc vụ: Mày canh chừng bọn chúng ở đây, tao đi lục soát! (Đi xuống)
Tần Bác Nhân: Đường tuần trưởng, tránh ra, cuộc biểu tình của chúng tôi vẫn chưa xong đâu, chúng tôi phải ra ngoài!
Đường tuần trưởng: Không ai được phép nhúc nhích!
——HẾT TOÀN KỊCH——