Khi tôi, nhờ bàn tay nhân ái của Chúa, đã tự do rao giảng phúc âm thánh thiện của Chúa Giê-su Christ, Chúa chúng ta, suốt năm hoặc sáu năm liên tiếp không một lần gián đoạn; và cũng đã nhận được, qua ân sủng diễm phúc của Ngài, sự khích lệ phần nào từ phước lành của Ngài trên công việc đó; ma quỷ, kẻ thù muôn thuở của sự cứu rỗi loài người, bèn thừa cơ châm ngòi lòng căm ghét của đám tay sai chống lại tôi, đến nỗi cuối cùng, có trát bắt giữ tôi được phát ra bởi một vị thẩm phán, và tôi bị bắt rồi đày vào ngục tối. Sự việc diễn ra như sau:—

Vào ngày thứ 12 của tháng này, tháng 11 năm 1660, tôi được một số anh em trong vùng mời đến giảng đạo tại Samsell, gần Harlington, thuộc hạt Bedfordshire. Tôi đã hứa với họ, nếu Chúa cho phép, sẽ có mặt đúng thời gian nói trên. Khi vị thẩm phán nghe tin này (tên ông ta là ông Francis Wingate), liền tức tốc ban hành trát bắt tôi, giải về trước mặt ông ta, đồng thời cắt cử một lực lượng canh gác vô cùng cẩn mật quanh ngôi nhà nơi buổi nhóm họp diễn ra, cứ như thể những người tụ họp chúng tôi ở chốn ấy đang mưu tính chuyện tày đình gì nhằm tàn phá cả xứ; thế mà, ôi chao! khi viên cảnh sát bước vào, ông ta chỉ thấy chúng tôi cầm những cuốn Kinh Thánh trên tay, sẵn sàng cất tiếng và lắng nghe lời Chúa; bởi vì chúng tôi vừa chuẩn bị bắt đầu buổi sinh hoạt. Thậm chí, chúng tôi đã khởi sự bằng lời cầu xin phước lành của Chúa giáng xuống buổi họp mặt của mình, với ý định sẽ rao giảng lời của Chúa cho những người hiện diện ở đó: nhưng việc viên cảnh sát xộc vào đã ngăn chúng tôi lại. Thế là tôi bị bắt và buộc phải rời khỏi căn phòng. Nhưng giả sử tôi có tâm địa hèn nhát, tôi đã có thể trốn thoát và lánh khỏi tay hắn. Bởi vì khi tôi vừa đến nhà người bạn của mình, đã có tiếng xì xào rằng hôm nay tôi thế nào cũng bị bắt, vì có lệnh truy nã đã được phát ra; nghe vậy, người bạn tôi vốn có phần nhút nhát liền băn khoăn không biết chúng tôi có nên tổ chức buổi nhóm hay không; và liệu tôi có nên rời đi thì hơn, kẻo họ bắt tôi giải lên quan thẩm phán rồi tống giam (vì ông ta am tường tính khí của bọn họ hơn tôi, do sinh sống ngay cạnh họ): tôi bèn bảo ông ấy rằng, Không, dứt khoát không, tôi sẽ không nhúc nhích, cũng không hủy bỏ buổi nhóm họp vì chuyện này. Nào, hãy vững lòng lên; chúng ta chẳng có gì phải sợ hãi; chính nghĩa của chúng ta là cao cả, chúng ta chẳng việc gì phải hổ thẹn; rao giảng Lời Chúa là một việc lành lúa đến mức chúng ta sẽ được thưởng lớn nếu phải chịu khổ vì điều đó; hoặc đại khái là như vậy—(Nhưng về phần người bạn tôi, tôi nghĩ ông ấy sợ thay cho tôi thì đúng hơn là sợ cho chính mình.) Sau đó, tôi bước ra khu vườn kín, nơi tôi trầm ngâm suy tính sự tình một cách nghiêm turơng, và điều này chợt hiện lên trong tâm trí tôi: Rằng tôi đã tỏ ra kiên định và dũng cảm trong việc giảng đạo, và nhờ ơn Chúa, tôi luôn xem việc khích lệ người khác là sứ mệnh của mình; vì vậy, tôi tự nhủ, nếu lúc này tôi bỏ chạy và tẩu thoát, thì tiếng tăm của tôi sẽ trở nên nhơ nhớp khôn cùng trong xứ. Bởi vì những anh em yếu đuối và mới tin Chúa của tôi sẽ nghĩ thế nào, nếu không phải là tôi chỉ mạnh miệng trên lời nói chứ chẳng vững vàng trong hành động? Tôi cũng sợ rằng nếu tôi bỏ chạy ngay khi có trát bắt bớ, hành động ấy sẽ khiến họ chùng bước trước những lời đe dọa lớn lao hướng vào họ. Hơn nữa, tôi nghĩ rằng, vì Chúa đã rủ lòng thương chọn tôi đi tiên phong vào chốn hiểm nguy trong vùng này; nghĩa là trở thành người đầu tiên đứng mũi chịu sào vì phúc âm; nếu tôi tháo chạy, điều đó có thể trở thành sự ngã lòng cho toàn thể đạo binh sẽ bước theo sau. Thêm vào đó, tôi nghĩ người đời qua đó sẽ nhân cơ hội sự hèn nhát của tôi để lộng ngôn phỉ báng phúc âm, và có cớ để hoài nghi về tôi lẫn đức tin của tôi tệ hơn mức tôi đáng chịu. Cân nhắc những điều này cùng nhiều nỗi niềm khác, tôi quay trở lại ngôi nhà với quyết tâm sắt đá là sẽ duy trì buổi nhóm, tuyệt đối không bỏ đi, dẫu cho tôi hoàn toàn có thể rời khỏi đó khoảng một giờ trước khi viên quan chức đến bắt giữ; nhưng tôi không làm thế; bởi vì tôi quyết tâm muốn tận mắt chứng kiến xem chúng có thể nói gì hoặc làm gì với tôi đến cùng. Vì ngợi khen Chúa thay, tôi chẳng hay biết về bất kỳ điều ác nào mình đã nói hay đã làm. Và thế là, như đã nói, tôi bắt đầu buổi nhóm họp. Nhưng vì bị cản trở bởi sự xuất hiện của viên cảnh sát mang theo trát bắt tôi, tôi không thể tiếp tục. Tuy nhiên, trước khi rời đi, tôi đã ngỏ dăm lời khuyên nhủ và khích lệ cùng bà con, tuyên bố với họ rằng quý vị đã thấy chúng ta bị ngăn trở khỏi cơ hội được nói và nghe Lời Chúa, và có lẽ phải chịu khổ vì điều đó, đồng thời mong họ chớ ngã lòng, bởi vì chịu khổ vì một chính nghĩa tốt lành là một ân phuơng. Vì lẽ ra chúng ta đã có thể bị bắt vì tội trộm cắp, giết người, hay những thói gian ác khác, nhưng ngợi khen Chúa thay, sự việc không phải vậy, mà chúng ta chịu khổ như những Cơ Đốc nhân vì làm việc thiện; và thà làm kẻ bị bách hại còn hơn là kẻ đi bách hại, v.v.

Nhưng viên cảnh sát và tên tay sai của quan thẩm phán cứ đứng kè kè, không chịu buông tha cho đến khi tôi bị áp giải đi và chúng tôi rời khỏi ngôi nhà. Song vì vị thẩm phán không có nhà ngày hôm đó, nên có một người bạn của tôi đã đứng ra bảo lãnh để đưa tôi đến gặp viên cảnh sát vào sáng hôm sau. Bằng không, viên cảnh sát đã bắt buộc phải cắt cử người canh gác tôi hoặc giam giữ tôi bằng cách nào khác, bởi tội danh của tôi quá ư trọng đại. Thế là sáng hôm sau, chúng tôi đến gặp viên cảnh sát, rồi từ đó đến nhà quan thẩm phán. Ông ta hỏi viên cảnh sát rằng chúng tôi đã làm gì, tụ họp ở đâu, và mang theo những gì? Tôi đoán ý ông ta là muốn hỏi chúng tôi có mang vũ khí hay không; nhưng khi viên cảnh sát thưa rằng chỉ có một nhúm chúng tôi tụ tập lại để giảng và nghe Lời Chúa, hoàn toàn không có dấu hiệu gì khác, ông ta đâm ra lúng túng chẳng biết phải nói sao: tuy nhiên, vì đã cho gọi tôi đến, ông ta vẫn liều lĩnh đưa ra vài vấn đề để chất vấn tôi, đại ý là: Tôi làm gì ở đó? Và tại sao tôi không chịu yên phận làm ăn theo nghề nghiệp của mình? Bởi vì luật pháp cấm những kẻ như tôi được phép làm những việc tôi đã làm.

John Bunyan. Đối đáp lại, tôi thưa rằng mục đích chuyến đi của tôi đến nơi ấy cũng như những chốn khác là để hướng dẫn, khuyên nhủ mọi người từ bỏ tội lỗi, quay về gắn bó với Đấng Christ, kẻo họ phải diệt vong thảm hại; và rằng tôi hoàn toàn có thể làm trọn cả hai việc ấy mà không hề bị xáo trộn (nghĩa là), vừa làm tròn nghề nghiệp của mình, vừa rao giảng Lời Chúa.

Nghe những lời ấy, trông ông ta vô cùng giận dữ; vì ông ta tuyên bố rằng ông ta sẽ bẻ gãy xương sống của những buổi nhóm họp chúng tôi.

Bun. Tôi đáp: Điều đó tùy ông. Khi ấy, ông ta giục tôi tìm người đứng ra bảo lãnh, bằng không ông ta sẽ tống tôi vào ngục.

Khi những người bảo lãnh của tôi đã sẵn sàng, tôi gọi họ vào, và khi biên bản cam kết hầu tra được lập xong, ông ta bảo họ rằng họ đã đứng ra bảo lãnh để ngăn tôi không được giảng đạo nữa; và nếu tôi còn giảng, tiền thế chân của họ sẽ bị tịch thu. Tôi bèn đáp lại rằng, nếu vậy thì tôi đành phá vỡ những cam kết ấy; bởi vì tôi sẽ không thể ngừng rao giảng Lời Chúa: thậm chí là khuyên răn, an ủi, khích lệ và dạy dỗ những con người ở nơi tôi đặt chân tới; và tôi nghĩ đây là một công việc chẳng có chút tổn hại nào, trái lại rất đáng được ca ngợi chứ không đáng chê trách.

Wingate. Nghe đến đây, ông ta bảo tôi rằng nếu họ không chịu ràng buộc như thế, trát giam của tôi phải được lập, và tôi sẽ bị tống vào nhà giam, ở đó cho đến kỳ họp tiểu tòa.

Trong lúc trát giam đang được soạn thảo, vị thẩm phán tạm lánh mặt; và bước vào là một kẻ thù lâu năm của chân lý, Tiến sĩ Lindale. Vừa bước vào, hắn liền lao vào châm chọc tôi bằng đủ mọi lời lẽ mạt sát.

Bun. Tôi đáp lại hắn rằng tôi không đến đây để đôi co với hắn, mà là để nói chuyện với vị thẩm phán. Nghe vậy, hắn tưởng tôi cạn lời chẳng biết đường bênh vực bản thân, bèn đắc thắng như thể đã giành được phần thắng; hắn lên án và buộc tội tôi vì đã nhúng tay vào việc mà tôi chẳng thể trưng ra trát phép nào; hắn hỏi tôi đã tuyên thệ trung thành chưa; và nếu chưa, thì thật đáng tiếc vì tôi chắc chắn sẽ bị tống giam, v.v.

Tôi bảo hắn rằng, nếu muốn, tôi hoàn toàn có thể trả lời bất kỳ câu hỏi đàng hoàng nào mà hắn đặt ra. Hắn bèn bồi thêm lần nữa với vẻ vô cùng tự tin chiến thắng, thách thức tôi chứng minh việc mình rao giảng là hợp pháp.

Nhưng cuối cùng, để hắn thấy rằng tôi thừa sức đối đáp nếu tôi muốn, tôi bèn dẫn câu kinh thánh trong sách Phi-e-rơ rằng, mỗi người hãy dùng ơn mình đã nhận mà hầu hạ lẫn nhau, v.v.

Lind. Ồ, hắn nói, câu ấy nói với ai thế?

Bun. Nói với ai ư, tôi đáp, thì nói với bất cứ ai đã nhận được ơn từ nơi Chúa chứ ai. Hãy chú ý nha, sứ đồ đã phán rằng, Như mỗi người đã nhận được ơn từ nơi Chúa, v.v.; và một lần nữa, Anh em đều có thể nói tiên tri từng người một. Nghe thế, y khựng lại đôi chút và bước chậm hẳn đi; nhưng vì không muốn chịu thua trận, y lại giở giọng nói tiếp:—

Lind. Quả thật, ta nhớ mình từng đọc về một kẻ tên là A-lếch-xan-đơ người thợ đồng, kẻ từng kịch liệt chống đối và quấy phá các sứ đồ;—(y có ý ám chỉ tôi, bởi vì tôi chỉ là một kẻ hàn nồi).

Bun. Tôi liền đáp rằng tôi cũng từng đọc về rất nhiều thầy tế lễ và người Pha-ri-si từng nhúng tay vào máu của Chúa Giê-su Christ chúng ta.

Lind. Ồ, y phán, và mi chính là một trong những kẻ thông luật và người Pha-ri-si đó: vì mi mang vỏ bọc để đọc những lời cầu nguyện dài dằng dặc nhằm nuốt trọn nhà của những người góa bụa.

Bun. Tôi đáp lại rằng, nếu hắn kiếm được từ việc giảng đạo và cầu nguyện nhiều như tôi đã làm, thì đời nào hắn lại giàu có nhường này. Nhưng rồi câu kinh thánh ấy chợt văng vẳng trong tâm trí tôi: Đừng đáp lời kẻ ngu muội theo sự dại dột của nó, thế là tôi cố gắng kiệm lời hết mức có thể mà không làm tổn hại đến chân lý.

Đến lúc này thì trát giam của tôi đã hoàn tất, và tôi được giao cho viên cảnh sát để tống giam vào nhà ngục ở Bedford, v.v.

Nhưng trên đường đi, có hai người anh em tình cờ gặp tôi và nài nỉ viên cảnh sát dừng chân, vì họ tưởng rằng nhờ ơn phúc của một người quen có thế lực, họ sẽ thuyết phục được vị thẩm phán để thả cho tôi được tự do. Thế là chúng tôi dừng lại trong lúc họ đi gặp quan thẩm phán; và sau một hồi trò chuyện dài dòng, mọi sự ngã ngũ thế này: rằng nếu tôi chịu quay lại gặp ông ta và thốt lên một vài câu nhất định, tôi sẽ được phóng thích. Khi họ truyền đạt lại điều đó cho tôi, tôi liền bảo rằng nếu những lời ấy có thể thốt ra với một lương tâm trong sáng thì tôi sẽ nói, bằng không thì dứt khoát là không. Thế là dẫu chẳng lấy gì làm tin tưởng rằng mình sẽ được cứu giúp, tôi vẫn theo lời nài nỉ của họ quay trở lại: vì tôi ái ngại rằng tâm can của đám người ấy quá ư chống đối chân lý, đời nào họ chịu buông tha cho tôi trừ khi tôi phải làm điều gì đó làm nhổ nhục Chúa mình và tổn thương lương tâm. Do đó, trên đường đi, tôi dâng trọn tâm can hướng về Chúa, cầu xin ánh sáng và sức mạnh để được gìn giữ, sao cho tôi không phạm bất cứ hành động nào có thể làm nhục Ngài, tổn hại linh hồn chính mình, hay trở thành nỗi sầu muộn và sự ngã lòng cho bất kỳ ai đang hướng về Chúa Giê-su Christ.

Quả thật, khi tôi quay lại yết kiến vị thẩm phán lần nữa, ở đó có ông Foster xứ Bedford, người vừa từ phòng trong bước ra và nhận ra tôi dưới ánh nến lờ mờ (vì lúc đó trời đã tối mịt), ông ta liền cất tiếng hỏi tôi: Ai thế nhỉ? John Bunyan đấy phăng? Với vẻ ân tình đến độ như thể ông ta muốn nhảy chồm lên ôm cổ hôn hít lấy tôi, điều đó khiến tôi không khỏi kinh ngạc rằng một kẻ như ông ta, người mà tôi vốn chẳng quen biết là bao, hơn nữa lại luôn là kẻ kịch liệt chống đối các lối đi của Chúa, nay lại tỏ ra tràn trề yêu thương với tôi đến thế; nhưng về sau, khi tận mắt chứng kiến những gì ông ta làm, tôi mới nhớ lại những câu châm ngôn: Lưỡi chúng mềm hơn dầu, nhưng lời chúng chẳng khác nào gươm bén. Và một lần nữa, Hãy coi chừng loài người, v.v. Khi tôi đáp lại ông ta rằng, ngợi khen Chúa, tôi vẫn khỏe; ông ta liền hỏi: Cớ sao anh lại có mặt ở đây? Hoặc đại loại thế. Tôi bèn thưa rằng tôi đang tham gia một buổi nhóm họp của bà con ở cách đây không xa, với dụng ý gửi gắm đôi lời khuyên nhủ đến họ; nào ngờ vị thẩm phán hay tin, liền truyền trát bắt tôi giải về trước mặt ông ta, v.v.

Fost. Thế à (ông ta nói), tôi hiểu rồi: nhưng thôi nào, nếu anh chịu hứa không bao giờ triệu tập bà con tụ họp lại nữa, anh sẽ được tự do về nhà; bởi vì huynh đệ tôi thực sự không đành lòng tống anh vào ngục, miễn là anh chịu nghe lời.

Bun. Thưa ông (tôi đáp), xin ông hiểu cho thế nào là triệu tập bà con tụ họp lại? Công việc của tôi khi đến với họ chẳng có gì ngoài việc khuyên nhủ họ hãy quan tâm đến sự cứu rỗi linh hồn mình để được cứu rỗi, v.v.

Fost. Ông ta liền bảo: Chúng ta không đến đây để đôi co hay tranh luận lý lẽ; nhưng nếu anh chịu nói rằng anh sẽ không bao giờ triệu tập bà con tụ họp lại nữa, anh sẽ được tự do; bằng không, anh buộc phải bị tống giam.

Bun. Thưa ông, tôi đáp, tôi không hề ép buộc hay nài ép bất cứ ai phải lắng nghe mình; nhưng dẫu vậy, nếu tôi đặt chân đến bất kỳ nơi nào có đông đảo người tụ họp, theo đúng khả năng và sự khôn ngoan Chúa ban, tôi vẫn sẽ khuyên răn và hướng dẫn họ tìm kiếm Chúa Giê-su Christ vì sự cứu rỗi linh hồn họ.

Fost. Ông ta phán rằng đó không phải là việc của tôi; tôi phải quay về làm ăn theo nghề nghiệp của mình; và nếu tôi chịu từ bỏ việc giảng đạo để yên phận làm ăn, tôi sẽ nhận được sự ân xá của quan thẩm phán và được tha bổng ngay tức khắc.

Bun. Tôi đáp lại ông ta rằng tôi hoàn toàn có thể vừa làm tròn nghề nghiệp của mình, vừa làm công việc ấy, tức là rao giảng Lời Chúa; và tôi xem việc thực hiện cả hai điều đó mỗi khi có cơ hội chính là bổn phận của mình.

Fost. Ông ta quả quyết rằng việc tổ chức bất kỳ buổi nhóm họp nào như thế là vi phạm pháp luật; và vì thế, ông ta muốn tôi phải từ bỏ và tuyên bố rằng tôi sẽ không bao giờ triệu tập bà con tụ họp lại nữa.

Bun. Tôi bèn đáp rằng tôi không dám đưa ra bất kỳ lời hứa nào thêm nữa; bởi vì lương tâm không cho phép tôi làm thế. Và một lần nữa, tôi xem việc làm hết sức mình để mang lại điều ích lợi là bổn phận, không chỉ trong công việc mưu sinh, mà còn trong việc truyền đạt cho tất cả mọi người ở bất cứ nơi nào tôi đặt chân tới những hiểu biết tốt nhất mà tôi có được trong Lời Chúa.

Fost. Ông ta mắng tôi là kẻ có tư tưởng gần gũi với giáo phái La Mã nhất, và rằng ông ta sẽ vạch mặt chỉ tên tôi ngay lập tức.

Bun. Tôi hỏi ông ta: Ở điểm nào chứ?

Fost. Ông ta đáp: Ở chỗ chúng ta hiểu Kinh Thánh theo nghĩa đen.

Bun. Tôi bảo ông ta rằng những phần nào phải hiểu theo nghĩa đen thì chúng tôi hiểu theo nghĩa đen; còn những phần nào cần được hiểu theo cách khác, chúng tôi đều cố gắng thấu hiểu theo cách ấy.

Fost. Ông ta vặn hỏi: Thế đoạn Kinh Thánh nào anh hiểu theo nghĩa đen?

Bun. Tôi thưa rằng: Kẻ nào tin sẽ được cứu. Điều này phải được hiểu y nguyên như lời được phán; rằng bất cứ ai đặt đức tin nơi Đấng Christ thì theo đúng ngôn từ giản dị và mộc mạc của văn bản, người đó sẽ được cứu.

Fost. Ông ta bảo tôi là kẻ dốt nát và chẳng hiểu gì về Kinh Thánh; vì lẽ nào, ông ta nói, anh có thể hiểu được chúng khi đến cả tiếng Hy Lạp nguyên bản anh cũng chẳng biết, v.v.

Bun. Tôi liền thưa với ông ta rằng, nếu quan điểm của ông là chẳng ai có thể hiểu được Kinh Thánh ngoại trừ những kẻ thông thạo tiếng Hy Lạp nguyên bản, v.v., thì khi ấy chỉ có một nhúm rất nhỏ những người nghèo khổ nhất mới được cứu (điều này thật khắc nghiệt làm sao); thế mà Kinh Thánh lại chép rằng: Chúa đã giấu những điều ấy khỏi kẻ khôn ngoan và người thông sáng (tức là những kẻ học thức trên đời này), mà lại bày tỏ cho những trẻ thơ.

Fost. Ông ta bĩu môi rằng chẳng có ai đến nghe tôi giảng ngoài một lũ người ngu muội.

Bun. Tôi đáp rằng có cả người khôn ngoan lẫn kẻ ngu muội đến nghe tôi giảng; và hơn thế nữa, những kẻ thường bị thế gian coi là ngu muội lại là những kẻ khôn ngoan nhất trước mặt Chúa; ngoài ra, Chúa đã khước từ kẻ khôn ngoan, kẻ quyền thế, kẻ quý tộc, để chọn lấy những kẻ ngu muội và hèn mọn.

Fost. Ông ta mắng rằng tôi xúi giục mọi người xao nhãng công việc mưu sinh; và rằng Chúa đã truyền lệnh cho con người phải làm việc sáu ngày và phục vụ Ngài vào ngày thứ bảy.

Bun. Tôi đáp rằng đó là bổn phận của mọi người (cả giàu lẫn nghèo), phải quan tâm đến linh hồn mình trong những ngày đó cũng như chăm lo cho thể xác; và rằng Chúa muốn dân sự của Ngài phải khuyên bảo lẫn nhau mỗi ngày, chừng nào còn gọi là ngày nay.

Fost. Ông ta lại giở giọng rằng chẳng có ai đến nghe tôi giảng ngoài một lũ người nghèo hèn, ngây thơ và dốt nát.

Bun. Tôi đáp rằng chính những kẻ ngu muội và dốt nát ấy mới là những người khao khát được dạy dỗ và soi sáng nhất; và vì thế, việc tôi tiếp tục dấn thân vào công việc ấy là vô cùng ích lợi.

Fost. Thôi đi, ông ta phán, tóm lại là thế này, anh có chịu hứa là sẽ không bao giờ triệu tập bà con tụ họp lại nữa không? Nếu có, anh sẽ được phóng thích và về nhà.

Bun. Tôi đáp rằng tôi không dám thốt ra điều gì khác ngoài những gì tôi đã nói; bởi vì tôi tuyệt đối không dám từ bỏ công việc mà Chúa đã kêu gọi mình.

Thế là ông ta bỏ đi, rồi mấy tên gia nhân của vị thẩm phán bước đến chỗ tôi, rỉ tai rằng tôi quá ư câu nệ tiểu tiết. Chủ của chúng, chúng nói, rất muốn thả cho tôi đi; và nếu tôi chỉ cần chịu hứa không triệu tập bà con tụ họp nữa, tôi sẽ được tự do, v.v.

Bun. Tôi bảo họ rằng có nhiều hơn một con đường để người ta quy kết là triệu tập bà con tụ họp. Chẳng hạn như, nếu một người trèo lên giữa chốn chợ búa rồi đọc một cuốn sách, dẫu anh ta chẳng hề cất tiếng gọi bà con rằng: Hỡi các bác, hãy đến đây mà nghe; nhưng nếu họ cứ tự động kéo đến vì nghe tiếng đọc sách của anh ta, thì tự thân hành động đọc sách ấy cũng đã bị xem là triệu tập họ lại rồi; bởi vì họ sẽ chẳng có mặt ở đó nếu anh ta không xuất hiện để đọc. Và vì điều này hoàn toàn có thể bị gán cho là triệu tập bà con tụ họp, nên tôi không dám thốt lên rằng tôi sẽ không triệu tập họ; vì nếu theo đúng lập luận ấy, việc tôi giảng đạo cũng sẽ bị xem là triệu tập họ tụ họp rồi.

Wing. và Fost. Sau đó, vị thẩm phán và ông Foster quay lại gặp tôi; (chúng tôi có trao đổi thêm dăm câu ba điều về việc giảng đạo, nhưng vì trí nhớ tôi đã phai mờ nên xin phép bỏ qua); và khi họ thấy tôi đã lập trường kiên quyết, chẳng mảy nhún nhường hay lay chuyển, ông Foster, kẻ từng bày tỏ tình yêu thương sâu sắc với tôi ban đầu, liền bảo vị thẩm phán rằng thế thì ông ta buộc phải tống giam tôi thôi. Và rằng ông ta cũng nên tóm hết thảy những kẻ là nguyên nhân khiến tôi đến với các buổi nhóm họp ấy của họ. Thế là chúng tôi chia tay nhau.

Và quả thật, ngay khi bước chân ra khỏi cánh cửa ấy, tôi đã phải kìm nén lắm mới không thốt lên với họ rằng tôi đang mang theo sự bình an của Chúa trong lòng; nhưng tôi giữ im lặng, và ngợi khen Chúa thay, tôi bước vào ngục tối với niềm an ủi của Ngài tràn ngập trong tâm hồn bé mọn của mình.

Sau khi tôi bị giam giữ trong ngục được năm hoặc sáu ngày, các anh em lại tìm cách cứu tôi ra bằng hình thức bảo lãnh; (vì trát giam của tôi ghi rõ rằng tôi phải ở tù cho đến khi tìm được người bảo lãnh). Họ đến gặp một vị thẩm phán ở Elstow, tên là ông Crumpton, để nài nỉ ông ta nhận bảo lãnh cho tôi hầu tra trước tiểu tòa. Thoạt đầu ông ta đồng ý; nhưng sau đó lại đâm ra do dự và đòi xem trát giam của tôi trước, vốn ghi đại ý rằng: Tôi la cà khắp các buổi nhóm họp trái phép trong hạt, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến kỷ cương của giáo hội Anh quốc, v.v. Khi đọc xong, ông ta bảo rằng rất có thể có những tội danh nặng nề hơn đối với tôi không được ghi trong trát giam; và rằng ông ta tuổi đời còn trẻ nên không dám làm thế. Viên cai ngục đã kể lại điều đó cho tôi nghe; thế nhưng tôi chẳng mảy nhún nhường sợ hãi chút nào, trái lại còn vô cùng vui mừng và nhận thấy rõ ràng rằng Chúa đã nhậm lời tôi; bởi vì trước khi xuống gặp vị thẩm phán, tôi đã khẩn nài Chúa rằng nếu sự tự do của tôi mang lại nhiều ích lợi hơn là trong ngục tối, xin hãy thả tôi ra; nhưng bằng không, xin ý Ngài được nên; vì tôi vẫn nhen nhóm hy vọng rằng việc tôi bị giam cầm có thể trở thành tiếng còi đánh thức các thánh đồ trong vùng, thế nên tôi chẳng biết phải chọn lựa thế nào; tôi đành phó thác mọi sự trong tay Chúa. Và quả thật, khi quay trở lại ngục thất, tôi lại được chìm đắm trong sự hiện diện ngọt ngào của Chúa, Ngài an ủi và thuyết phục tôi rằng việc tôi có mặt ở nơi này chính là ý muốn và định hướng của Ngài.

Khi tôi quay lại ngục thất, trong lúc đang trầm ngâm suy tư về câu trả lời hời hợt của vị thẩm phán, câu kinh thánh này bỗng vang lên trong tâm trí tôi tràn đầy sức sống: Vì ngài biết rằng họ vì ghen tị nên đã nộp Ngài.

Như vậy, tôi đã tường thuật vắn tắt hoàn cảnh và nguyên cớ khiến tôi rơi vào ngục tù; nơi tôi đang kiên nhẫn chờ đợi thiện ý của Chúa để Ngài định đoạt số phận tôi theo ý Ngài muốn; bởi tôi đinh ninh rằng chẳng một sợi tóc nào trên đầu tôi rơi xuống đất mà ngoài ý muốn của Cha tôi ở trên trời. Mặc cho sự cuồng nộ và ác tâm của loài người lớn đến đâu, họ cũng chẳng thể làm gì hơn, cũng chẳng thể đi xa hơn những gì Chúa cho phép; nhưng khi họ đã dốc cạn sự độc ác, chúng ta thừa biết rằng mọi sự hiệp lại làm ích cho những ai yêu mến Chúa.

Tạm biệt.

Dưới đây là tóm tắt phiên tòa xét xử của tôi trước sự chứng kiến của Thẩm phán Keelin, Thẩm phán Chester, Thẩm phán Blundale, Thẩm phán Beecher, Thẩm phán Snagg, v.v.

Sau khi tôi bị giam cầm hơn bảy tuần lễ, các phiên tòa tiểu tòa được tổ chức tại Bedford cho toàn hạt, và tôi được dẫn giải tới đó; khi viên cai ngục đặt tôi trước mặt các vị thẩm phán ấy, một bản cáo trạng đã được đệ trình chống lại tôi. Nội dung chi tiết như sau: Rằng John Bunyan, cư dân thị trấn Bedford, làm nghề lao động, là một kẻ có nhân thân như thế này như thế nọ, đã (kể từ khoảng thời gian ấy) một cách quỷ quyệt và độc hại trốn tránh việc đến nhà thờ để nghe lễ thánh, đồng thời là kẻ thường xuyên cưu mang nhiều buổi nhóm họp và hội họp trái phép, gây rối loạn và phân hóa trầm trọng cho những thần dân lương thiện của vương quốc này, trái với luật pháp của vị vua tối cao của chúng ta, v.v.

Thư ký. Khi bản cáo trạng được đọc xong, viên thư ký phiên tòa liền hỏi tôi: Anh có ý kiến gì về cáo trạng này?

Bun. Tôi thưa rằng, về phần đầu của cáo trạng, tôi là một người thường xuyên lui tới Hội Thánh của Chúa. Và nhờ ơn ân sủng, tôi cũng là một chi thể thuộc về dân sự mà Đấng Christ làm Đầu.

Keelin. Nhưng, Thẩm phán Keelin (người chủ tọa phiên tòa ấy) ngắt lời: Anh có đến nhà thờ (anh thừa biết tôi đang nói gì đấy); đến nhà thờ giáo xứ để nghe lễ thánh không?

Bun. Tôi đáp: Thưa không, tôi không đến.

Keel. Ông ta gặng hỏi: Tại sao?

Bun. Tôi đáp: Bởi vì tôi không tìm thấy điều đó được truyền dạy trong Lời Chúa.

Keel. Ông ta vặn lại: Chúng ta được truyền lệnh phải cầu nguyện cơ mà.

Bun. Tôi đáp: Đúng vậy, nhưng không phải bằng Sách Cầu Nguyện Chung.

Keel. Ông ta hỏi: Thế thì bằng cách nào?

Bun. Tôi đáp: Bằng Thánh Linh. Như sứ đồ đã phán: Tôi sẽ cầu nguyện bằng Thánh Linh, và tôi cũng sẽ cầu nguyện bằng sự hiểu biết. 1 Cô-rinh-tô xiv. 15.

Keel. Ông ta phán rằng chúng ta vừa có thể cầu nguyện bằng Thánh Linh, bằng sự hiểu biết, lại vừa có thể cầu nguyện bằng cả Sách Cầu Nguyện Chung nữa.

Bun. Tôi phản bác rằng những lời cầu nguyện trong Sách Cầu Nguyện Chung là do người phàm soạn ra, chứ không phải xuất phát từ sự xui giục của Đức Thánh Linh ngự trị trong lòng chúng ta; và như tôi đã nói, sứ đồ tuyên bố rằng ông sẽ cầu nguyện bằng Thánh Linh và bằng sự hiểu biết; chứ không phải bằng Thánh Linh kết hợp với Sách Cầu Nguyện Chung.

Một Thẩm phán khác. Thế nào là cầu nguyện theo quan điểm của anh? Anh nghĩ đó là đọc lướt qua một vài câu trước mặt hoặc giữa đám đông dân chúng chắc?

Bun. Tôi đáp: Không, không phải thế; bởi vì con người ta có thể thốt ra vô số từ ngữ hoa mỹ, tuyệt diệu nhưng lại chẳng hề cầu nguyện chút nào; trái lại, khi một người cầu nguyện thực sự, qua sự cảm nhận về những thiếu thốn của mình (sự cảm nhận ấy được sinh ra bởi Thánh Linh), người ấy dốc đổ tấm lòng mình trước mặt Chúa thông qua Đấng Christ; dẫu cho ngôn từ của họ chẳng hề hoa mỹ hay dồi dào như của những kẻ khác.

Các Thẩm phán. Họ gật đầu: Điều đó đúng.

Bun. Tôi tiếp lời: Điều này hoàn toàn có thể được thực hiện mà chẳng cần đến Sách Cầu Nguyện Chung.

Một người khác. Một trong số họ cất tiếng (tôi nghĩ là Thẩm phán Blundale hoặc Thẩm phán Snagg): Làm sao chúng tôi biết được là anh không tự viết sẵn những lời cầu nguyện của mình ra giấy rồi đem ra đọc cho bà con nghe? Ông ta thốt lên điều này với vẻ cười cợt.

Bun. Tôi đáp: Đó không phải là lề thói của chúng tôi, đem giấy bút ra viết dăm chữ rồi mang đến đọc cho một đám đông nghe.

Nhưng làm thế nào chúng tôi biết được điều đó chứ? Hắn vặn hỏi.

Bun. Thưa ngài, đó hoàn toàn không phải là tập tục của chúng tôi, tôi đáp.

Keel. Nhưng Thẩm phán Keelin cất lời: Việc sử dụng Sách Cầu Nguyện Chung và những hình thức tương tự là hoàn toàn hợp pháp: vì Đấng Christ từng dạy các môn đồ cách cầu nguyện, cũng như Giăng từng dạy các môn đồ của ông ta vậy. Hơn nữa, ông ta nói, há một người không thể dạy người khác cách cầu nguyện hay sao? Đức tin đến từ sự nghe; và một người có thể vạch trần tội lỗi của kẻ khác, vì thế những lời cầu nguyện do con người soạn ra rồi đọc lên rất có ích trong việc giáo huấn và giúp đỡ người khác biết cầu nguyện.

Trong lúc ông ta đang tuôn ra những lời ấy, Chúa bỗng đặt câu kinh thánh trong sách Rô-ma chương 8, câu 26 vào tâm trí tôi. Tôi phải nói là Chúa đặt nó vào, bởi vì trước đó tôi chẳng hề nghĩ tới: nhưng ngay khi ông ta đang nói, câu kinh thánh ấy ùa vào tâm trí tôi tươi mới lạ lùng, hiện lên rành mạch trước mắt tôi như thể chính đoạn Kinh Thánh đang cất tiếng gọi: Hãy lấy tôi đi, hãy lấy tôi đi; thế nên khi ông ta vừa dứt lời,

Bun. Tôi liền thưa: Thưa ngài, Kinh Thánh chép rằng chính Thánh Linh giúp đỡ sự yếu đuối chúng ta; vì chúng ta vốn chẳng biết mình phải cầu nguyện điều gì cho xứng đáng; nhưng chính Thánh Linh cầu thay cho chúng ta bằng những tiếng thở dài không thể thốt lên được. Hãy chú ý nha, tôi nói, Kinh Thánh không hề bảo rằng Sách Cầu Nguyện Chung dạy chúng ta cách cầu nguyện, mà là Thánh Linh. Và chính Thánh Linh giúp đỡ sự yếu đuối chúng ta, sứ đồ đã phán thế; ngài không hề nói đó là Sách Cầu Nguyện Chung.

Và đối với lời cầu nguyện của Chúa, dẫu việc thốt ra đôi môi câu Lạy Cha chúng con, v.v., là điều vô cùng dễ dàng; thế nhưng rất ít ai có thể, trong Thánh Linh, cất lên hai từ đầu tiên của bài cầu nguyện ấy; nghĩa là gọi Đức Chúa Trời là Cha của họ với sự thấu hiểu thế nào là được tái sinh, và với kinh nghiệm thực tế rằng họ đã được sinh ra bởi Thánh Linh của Đức Chúa Trời: bằng không, tất cả chỉ là những lời bập bõm vô nghĩa, v.v.

Keel. Thẩm phán Keelin thừa nhận điều đó là sự thật.

Bun. Và tôi xin nói thêm, về việc ông bảo rằng một người có thể vạch trần tội lỗi của người khác, rằng đức tin đến từ sự nghe, và rằng người này có thể dạy người kia cách cầu nguyện, v.v., tôi xin khẳng định rằng con người ta có thể vạch trần tội lỗi cho nhau thấy, nhưng chính Thánh Linh mới là Đấng thuyết phục và cáo trách họ.

Và dẫu có câu đức tin đến từ sự nghe: nhưng chính Thánh Linh mới là Đấng kiến tạo đức tin trong lòng qua đường nghe, bằng không họ chẳng thể thu hoạch chút ích lợi nào từ sự nghe ấy. Hê-bơ-rơ iv. 12.

Và dẫu một người có thể dạy người khác cách cầu nguyện: nhưng như tôi đã nói từ trước, người ấy không thể tự cầu nguyện hay tỏ bày hoàn cảnh của mình với Chúa nếu không nhờ Thánh Linh giúp đỡ. Chẳng có cuốn Sách Cầu Nguyện Chung nào làm nổi điều đó. Chính Thánh Linh là Đấng phơi bày tội lỗi chúng ta, và Thánh Linh là Đấng chỉ cho chúng ta thấy Đấng Cứu Thế, Giăng xvi. 16, cũng chính Thánh Linh khơi gợi trong lòng chúng ta những khát khao hướng về Chúa để xin những điều chúng ta hằng thiếu thốn, Ma-thi-ơ xi. 27, thậm chí thốt lên những tiếng thở dài từ tận đáy tâm hồn dâng lên Ngài bằng những tiếng rên rỉ không thể thốt thành lời. Kèm theo nhiều lời lẽ khác có cùng ý nghĩa. Nghe thế, bọn họ đâm ra chưng hửng.

Keel. Nhưng Thẩm phán Keelin vặn lại: Thế anh có thành kiến gì với Sách Cầu Nguyện Chung?

Bun. Tôi đáp: Thưa ngài, nếu ngài chịu lắng nghe, tôi xin trình bày những lý do của mình.

Keel. Ông ta bảo tôi được quyền nói; nhưng trước hết, ông ta ra điều kiện: hãy cẩn thận, chớ có thốt ra những lời bất kính với Sách Cầu Nguyện Chung; vì nếu làm thế, anh sẽ tự rước lấy tai họa lớn vào thân.

Bun. Thế là tôi tiếp lời: Lý do đầu tiên của tôi là vì nó không hề được truyền dạy trong Lời Chúa, và do đó tôi không thể sử dụng nó.

Một người khác. Một trong số họ cất tiếng: Thế anh tìm thấy đoạn Kinh Thánh nào truyền lệnh cho anh phải đi đến Elstow hay Bedford đâu, thế mà việc đi đến đó vẫn hợp pháp đấy thôi, phải vậy không?

Bun. Tôi đáp: Việc đi đến Elstow hay Bedford chỉ là một việc đời thường, không mang tính chất tôn giáo, dẫu không được truyền lệnh cụ thể nhưng Lời Chúa vẫn cho phép tôi đi lại để mưu sinh, và vì thế nếu công việc đặt ở đó thì tôi cứ đi, v.v. Nhưng cầu nguyện là một phần cốt lõi trong sự thờ phượng thiêng liêng của Chúa, và do đó nó buộc phải được thực hiện theo đúng khuôn thước của Lời Chúa.

Một người khác. Một kẻ trong bọn lên tiếng: Hắn ta chỉ gây họa thôi; đừng cho hắn nói nữa.

Keel. Thẩm phán Keelin can thiệp: Không, không, chẳng phải sợ hắn, nền tảng của chúng ta vững chãi hơn thế nhiều; hắn chẳng thể gây họa gì đâu; chúng ta thừa biết Sách Cầu Nguyện Chung vẫn tồn tại từ thời các sứ đồ cho đến nay, và việc sử dụng nó trong hội thánh là hoàn toàn hợp pháp.

Bun. Tôi thách thức: Hãy chỉ cho tôi xem đoạn nào trong các thư tín chép về Sách Cầu Nguyện Chung, hoặc một câu Kinh Thánh nào truyền lệnh cho tôi phải đọc nó, tôi lập tức sẽ sử dụng. Tuy nhiên, tôi nói thêm, những ai có tâm ý muốn dùng nó thì cứ tự nhiên; nghĩa là tôi không hề ngăn cản họ; nhưng về phần chúng tôi, chúng ta hoàn toàn có thể cầu nguyện dâng lên Chúa mà chẳng cần đến nó. Ngợi khen danh thánh Ngài!

Nghe thế, một tên trong bọn gào lên: Ai là Chúa của mi thế? Bên-xê-bun à? Hơn nữa, chúng liên tục mắng nhiễu rằng tôi bị quỷ ám và mang thần linh của ma quỷ. Tất cả những lời lăng mạ ấy tôi đều mỉm cười cho qua; xin Chúa thứ tha cho họ! Và tôi nói thêm: Ngợi khen Chúa vì điều đó; chúng ta được khích lệ tụ họp lại, cùng nhau cầu nguyện và khích lệ lẫn nhau; bởi vì chúng ta từng trải nghiệm sự hiện diện đầy an ủi của Chúa giữa vòng chúng ta. Nguyện danh thánh Ngài được ngợi khen đời đời!

Keel. Thẩm phán Keelin bĩu môi gọi đó là tiếng lóng của phường bán rong, ra lệnh cho tôi phải dẹp ngay cái giọng điệu rỗng tuếch ấy đi. Nguyện Chúa mở mắt cho hắn!

Bun. Tôi điềm tĩnh đáp rằng chúng ta phải khuyên bảo lẫn nhau hằng ngày, chừng nào còn gọi là ngày nay, v.v.

Keel. Thẩm phán Keelin sừng cồ lên rằng tôi không được phép giảng đạo; đồng thời hách dịch hỏi xem tôi lấy thẩm quyền từ đâu, kèm theo nhiều lời lẽ hống hách tương tự.

Bun. Tôi hiên ngang đáp rằng tôi sẽ chứng minh việc tôi và những người như tôi rao giảng Lời Chúa là hoàn toàn hợp pháp.

Keel. Ông ta gằn giọng: Dựa vào đoạn Kinh Thánh nào?

Bun. Tôi đáp: Dựa vào câu trong thư tín thứ nhất của Phi-e-rơ, chương iv, câu 10, 11, và sách Công vụ các sứ đồ chương xviii, cùng nhiều đoạn Kinh Thánh khác, nhưng hắn nhất quyết không cho tôi nhắc tên. Hắn quát: Khoan; đừng kể lể nhiều thế, câu đầu tiên là gì?

Bun. Tôi đọc: Như mỗi người đã nhận được ơn, hãy dùng ơn ấy hầu hạ lẫn nhau, như người quản lý khéo về ơn đủ mọi đường của Đức Chúa Trời. Nếu có ai nói, thì hãy nói như rao truyền lời sấm của Đức Chúa Trời, v.v.

Keel. Ông ta hừ giọng: Để ta cắt nghĩa đoạn Kinh Thánh ấy cho ngươi nghe một chút: Như mỗi người đã nhận được ơn; nghĩa là, ông ta giải thích, ai nhận được nghề nghiệp gì thì hãy làm theo nghề ấy. Nếu kẻ nào nhận được ơn hàn nồi, như ngươi đã làm, thì cứ tiếp tục đi hàn nồi đi. Và những kẻ khác thì làm theo nghề của họ. Còn hàng giáo phẩm thì theo sứ mệnh của họ, v.v.

Bun. Thưa ngài, tôi bật lại, hoàn toàn không phải thế, rõ như ban ngày là sứ đồ đang đề cập đến việc rao giảng Lời Chúa ở đây; nếu ngài chịu so sánh cả hai câu với nhau, câu tiếp theo đã giải thích rõ ơn ấy là gì khi phán rằng: nếu có ai nói, hãy nói như rao truyền lời sấm của Đức Chúa Trời. Thế nên hiển nhiên rằng Đức Thánh Linh ở đây không hề nhắc nhở về các nghề nghiệp đời thường, mà là kêu gọi thực thi những ân tứ mà chúng ta đã nhận lãnh từ nơi Chúa. Tôi định nói tiếp nhưng hắn nhất quyết không cho.

Keel. Ông ta phán: Chúng ta chỉ được phép làm thế trong gia đình mình thôi, tuyệt đối không được mang ra ngoài.

Bun. Tôi đáp: Nếu việc làm điều thiện cho một vài người là hợp pháp, thì làm điều thiện cho nhiều người lại càng hợp pháp hơn. Nếu việc khuyên bảo gia đình là một bổn phận tốt đẹp, thì khuyên bảo những người khác cũng tốt đẹp chẳng kém; nhưng nếu họ xem việc tụ họp lại để tìm kiếm tôn nhan Chúa và khuyên bảo nhau theo đuổi Đấng Christ là một tội lỗi, thì tôi sẽ tiếp tục phạm tội; bởi vì chúng tôi sẽ mãi làm thế.

Keel. Ông ta đuối lý nên lẩm bẩm rằng mình không uyên bác về Kinh Thánh để mà tranh luận, hay đại loại thế. Hơn nữa, hắn tuyên bố rằng bọn họ không thể tốn thời gian với tôi lâu hơn được nữa; rồi bồi thêm câu hỏi: Thế nghĩa là anh thừa nhận cáo trạng phải không? Lúc bấy giờ, và mãi đến tận lúc bấy giờ, tôi mới nhận thức được rằng mình đã bị truy tố.

Bun. Tôi đáp: Điều này thì tôi xin thừa nhận: chúng tôi đã có nhiều buổi nhóm họp cùng nhau, vừa để cầu nguyện dâng lên Chúa, vừa để khuyên bảo lẫn nhau, và chúng tôi đã tận hưởng sự hiện diện đầy ngọt ngào, an ủi của Chúa giữa vòng mình để làm nguồn khích lệ; ngợi khen danh thánh Ngài vì điều đó. Ngoài ra, tôi tuyệt đối không nhận tội nào khác.

Keel. Thế thì, ông ta phán, hãy nhận lấy bản án đi. Ngươi phải bị áp giải trở lại ngục tối, bị giam giữ ở đó suốt ba tháng tiếp theo; và sau ba tháng, nếu ngươi vẫn cứng đầu không chịu quy thuận đến nhà thờ để nghe lễ thánh và từ bỏ việc giảng đạo, ngươi sẽ bị trục xuất khỏi vương quốc này: và nếu sau thời hạn được ấn định để ngươi rời đi, người ta vẫn phát hiện ngươi lai vãng trong vương quốc này, v.v., hoặc lén lút quay trở lại mà không có trát đặc biệt của nhà vua, v.v., ngươi sẽ phải treo cổ đền tội, ta nói thẳng cho ngươi biết đấy: rồi hắn quát bảo viên cai ngục lôi tôi đi.

Bun. Tôi liền thưa rằng, về vấn đề này, lập trường của tôi với ông đã rõ mười mươi; bởi vì giả sử ngày mai tôi được ra tù, tôi sẽ lại tiếp tục rao giảng Phúc Âm ngay ngày mốt, nhờ sự giúp đỡ của Chúa.

Một người khác. Nghe thế, một tên trong bọn lẩm bẩm đáp trả gì đó; nhưng vì viên cai ngục đang xách cổ lôi tôi đi mất, nên tôi chẳng tài nào nghe nổi hắn nói gì.

Thế là tôi từ biệt bọn họ; và tôi có thể chân thành thưa rằng, tôi ngợi khen Chúa Giê-su Christ vì điều đó, tấm lòng tôi đã được làm cho tươi mới ngọt ngào suốt phiên tòa xét xử cũng như lúc quay trở lại ngục thất. Nhờ đó, tôi nghiệm thấy những lời của Đấng Christ không chỉ là những lời nói đùa bâng quơ, khi Ngài phán rằng: Ta sẽ ban cho các ngươi một miệng lưỡi và sự khôn ngoan mà mọi kẻ đối kháng các ngươi không tài nào cãi lại hay chống cự nổi. Lu-ca xxi. 15. Và sự bình an của Ngài chẳng một ai có thể tước đoạt khỏi chúng ta.

Như vậy, tôi đã tường thuật cho quý vị phần cốt lõi trong phiên tòa xét xử của tôi. Nguyện Chúa ban cho điều này mang lại ích lợi cho tất cả những ai đọc hoặc lắng nghe nó. Tạm biệt.

Nội dung cốt lõi của cuộc trao đổi giữa viên Thư ký Hòa bình và tôi; khi ông ta đến để quở trách tôi, chiểu theo điều luật mà tôi đang phải mang án tù.

Sau khi tôi bị giam cầm thêm mười hai tuần lễ nữa, trong lúc hoàn toàn mù mịt không biết họ định làm gì với số phận mình, thì vào ngày 3 tháng 4 năm 1661, ông Cobb đến gặp tôi (như ông ta đã thông báo), được cắt cử bởi các vị thẩm phán để đến quở trách tôi; đồng thời yêu cầu tôi phải phục tùng giáo hội Anh quốc, v.v. Nội dung cuộc trò chuyện của chúng tôi diễn ra như sau.

Cobb. Vừa bước vào nhà, ông ta liền cho người gọi tôi ra khỏi buồng giam; khi tôi diện kiến, ông ta chào: Hàng xóm Bunyan, anh khỏe không?

Bun. Thưa ông, cảm ơn ông, tôi vẫn khỏe, ngợi khen Chúa.

Cobb. Ông ta vào đề: Tôi đến đây để thông báo cho anh hay, người ta hy vọng anh sẽ quy thuận theo luật pháp của xứ sở, bằng không thì trong phiên tòa sắp tới tình hình sẽ tồi tệ hơn cho anh đấy, thậm chí bị trục xuất khỏi quốc gia này, hoặc thảm hại hơn thế nữa.

Bun. Tôi thưa rằng tôi vẫn luôn hằng mong ước được cư xử ở đời này đúng với tư cách của một con người và một Cơ Đốc nhân.

Cobb. Nhưng ông ta vặn lại: Anh buộc phải phục tùng luật pháp của quốc gia và từ bỏ những buổi nhóm họp mà anh vẫn hay tổ chức; bởi vì luật thành văn chống lại điều đó một cách trực diện; và tôi được các thẩm phán sai đến để thông báo rằng họ sẽ kiên quyết áp dụng luật pháp để trừng trị anh nếu anh không chịu quy thuận.

Bun. Tôi đáp: Thưa ông, theo tôi hiểu thì bộ luật giam cầm tôi lúc này không hề nhắm tới hay kết tội tôi lẫn những buổi nhóm họp mà tôi thường xuyên tham gia; bộ luật ấy sinh ra là để trừng trị những kẻ mưu đồ làm điều ác dưới vỏ bọc tôn giáo nhằm che đậy sự gian ác của chúng. Nó hoàn toàn không cấm đoán các buổi nhóm họp kín của những con người đơn sơ, chân chất lấy mục đích duy nhất là thờ phượng Chúa và khích lệ lẫn nhau để được xây dựng thuộc linh. Mục đích của tôi khi tụ họp với mọi người đơn giản chỉ là làm hết sức mình để mang lại điều ích lợi thông qua việc khuyên răn và hướng dẫn, dựa trên chút ánh sáng nhỏ nhoi mà Chúa đã ban cho tôi, chứ tuyệt đối không hề có ý đồ phá rối sự bình an của quốc gia.

Cobb. Ai mà chẳng nói được thế, ông ta bĩu môi; anh hãy nhìn cuộc bạo loạn mới đây ở Lu-đôn xem, chúng cũng khoác lên mình những chiếc vỏ bọc hào nhoáng biết bao; thế nhưng trên thực tế, mục đích của chúng không gì khác ngoài việc tàn phá vương quốc và thịnh vượng chung.

Bun. Hành động của bọn chúng, tôi căm ghét tột cùng, tôi đáp; thế nhưng không thể vì thế mà suy diễn rằng cứ hễ kẻ khác làm thế thì tất cả mọi người cũng sẽ làm thế. Tôi luôn xem việc cư xử dưới chính quyền của Nhà Vua đúng với tư cách của một con người lẫn một Cơ Đốc nhân là bổn phận của mình, và nếu có cơ hội, tôi sẵn sàng thể hiện lòng trung thành của mình với Quân Vương bằng cả lời nói lẫn việc làm.

Cobb. Thôi đi, ông ta nói, tôi không phải là kẻ giỏi tranh luận; nhưng quả tình mà nói, hàng xóm Bunyan ạ, tôi khuyên anh nên suy ngẫm nghiêm túc về vấn đề này và chịu quy thuận đi; anh hoàn toàn có quyền tự do khuyên răn hàng xóm láng giềng trong những buổi trò chuyện riêng tư, miễn là anh không triệu tập một đám đông tụ họp lại; và thật lòng mà nói, anh có thể mang lại vô số ích lợi cho hội thánh của Đấng Christ nếu anh chịu đi theo con đường này; anh cứ việc làm thế mà chẳng sợ luật pháp cấm đoán tước đoạt điều gì. Chính những buổi nhóm họp kín của anh mới là đối tượng bị luật pháp cấm cản.

Bun. Thưa ông, tôi thưa, nếu tôi được phép mang lại ích lợi cho một người qua lời nói của mình? Vậy cớ sao tôi lại không được phép làm thế với hai người? Và nếu là hai, sao lại không thể là bốn, rồi tám người, v.v.?

Cobb. À há, ông ta cười nhạt, rồi cả trăm người nữa chứ gì, tôi cá là thế.

Bun. Vâng, thưa ông, tôi đáp, tôi nghĩ chẳng có luật nào cấm tôi làm càng nhiều việc thiện càng tốt.

Cobb. Nhưng, ông ta phản bác, anh có thể mượn danh nghĩa làm việc thiện nhưng thực chất lại giở trò gieo rắc tai họa bằng cách phỉnh gạt lòng người; chính vì thế, anh bị cấm tụ tập đông người như thế, kẻo anh gây họa.

Bun. Thế nhưng, tôi vặn lại, chính ông vừa thừa nhận luật pháp khoan dung cho phép tôi trò chuyện với hàng xóm cơ mà; chắc chắn chẳng có đạo luật nào dung túng cho tôi đi phỉnh gạt bất kỳ ai cả; vì thế, nếu luật pháp cho phép tôi trò chuyện với một người, ắt hẳn là để mang lại điều thiện cho người đó; và nếu qua lời trò chuyện, tôi có thể làm phước cho một người, thì chiếu theo cùng một đạo luật ấy, tôi hoàn toàn có thể làm phước cho nhiều người.

Cobb. Luật pháp, ông ta lớn giọng, cấm tuyệt đối các buổi nhóm họp kín của anh; thế nên chúng không thể được dung thứ.

Bun. Tôi bảo ông ta rằng tôi không nỡ mang lòng hoài nghi ác ý đối với Quốc hội dưới triều đại năm thứ 35 của Nữ hoàng Elizabeth, hay bản thân Nữ hoàng, rằng các ngài thông qua bộ luật ấy nhằm mục đích áp bức bất kỳ sắc lệnh nào của Chúa hay ngắt quãng bất kỳ ai trên con đường của Ngài; nhưng con người ta có thể, qua sự bóp méo, biến tấu nó để chống lại con đường của Chúa; còn tự thân đạo luật thì chỉ nhắm vào những kẻ nuôi dưỡng mưu mô gian ác trong lòng và núp bóng tụ họp, mượn tôn giáo làm áo choàng, màu mè hoặc vỏ bọc; bởi vì câu chữ trong luật thành văn ghi rõ như thế: Nếu bất kỳ buổi nhóm họp nào dưới màu sắc hoặc vỏ bọc tôn giáo, v.v.

Cobb. Quá chuẩn xác; chính vì thế nhà vua, nhận thấy thói đời người ta thường xuyên mượn vỏ bọc tôn giáo để che đậy; nên ngài, cũng như đạo luật có từ trước, đã cấm tiệt những buổi nhóm họp kín như thế và chỉ dung thứ cho các buổi nhóm công khai; anh cứ việc tụ họp công khai.

Bun. Thưa ông, tôi xin phép được trả lời bằng một ngụ ngôn thế này: Giả sử tại góc rừng kia, kẻ gian thường xuyên rình rập nhảy bổ ra để làm điều ác; lẽ nào vì thế mà người ta phải ban hành một đạo luật hễ cứ ai bước ra từ góc rừng ấy đều phải bị giết sạch sao? Há không có những người lương thiện bước ra từ đó song song với bọn cướp hay sao? Sự việc ở đây cũng y hệt như thế; tôi thừa nhận có thể có nhiều kẻ mưu mô tàn phá thịnh vượng chung; nhưng không thể vì thế mà đánh đồng rằng mọi buổi nhóm kín đều là phi pháp; kẻ nào phạm pháp, hãy cứ trừng trị kẻ đó. Và nếu có bất kỳ lúc nào trong đời sống, bản thân tôi có hành vi bất xứng với tư cách một con người và một Cơ Đốc nhân, xin hãy trừng phạt tôi. Còn về việc ông bảo tôi có thể tụ họp công khai, nếu được phép, tôi rất sẵn lòng làm ngay. Miễn là tôi được tụ họp công khai thoải mái, tôi chẳng màng gì đến việc phải nhóm họp kín. Tôi không nhóm kín vì sợ hãi việc nhóm công khai. Tôi tạ ơn Chúa vì tấm lòng tôi đoan chắc rằng nếu bất kỳ ai có thể trưng ra bất kỳ điều gì cáo buộc tôi, dù là về giáo lý hay thực hành trong vấn đề này, chứng minh đó là tà giáo hay sai lầm, tôi sẵn sàng từ bỏ nó, ngay giữa chốn chợ búa đông đúc; nhưng nếu đó là chân lý, tôi nguyện bảo vệ nó đến giọt máu cuối cùng. Và thưa ông, tôi nói, ngợi khen tôi vì điều đó mới phải chứ. Lạc giáo và sai lầm là hai chuyện khác nhau; tôi không phải là kẻ lạc giáo, vì tôi sẽ không ngoan cố bảo vệ bất kỳ điều gì đi ngược lại Lời Chúa. Hãy chứng minh bất cứ điều gì tôi ôm ấp là sai lầm, tôi lập tức đính chính ngay.

Cobb. Nhưng này bác Bunyan, ông ta dị giọng, tôi ngẫm thấy anh đâu nhất thiết phải câu nệ cứng nhắc về cái gọi là những buổi nhóm họp đông đảo công khai thế này. Anh không thể quy thuận, và dẫu vậy vẫn làm hết sức mình để mang lại điều ích lợi theo lối cư xử chan hòa xóm giềng mà không cần tổ chức những buổi nhóm thế sao?

Bun. Thực tình mà nói, thưa ông, tôi không có ý tâng bốc bản thân, mà luôn tâm niệm nhìn nhận sự thấp kém của mình; thế nhưng khi tôi tự hạ mình xuống thấp nhất, ngắm nhìn chút ánh sáng nhỏ nhoi mà Chúa đã ban cho mình, cùng việc dân sự của Chúa (qua lời chính họ kể lại) được xây dựng thuộc linh qua đó. Hơn nữa, khi chứng kiến Chúa, qua ân sủng, đã ban phước phần nào cho công sức của mình, tôi không dám không thực thi ân tứ mà Chúa đã ban vì ích lợi của đồng loại. Và tôi nói thêm rằng tôi hoàn toàn sẵn lòng cất tiếng giữa chốn đông người nếu được phép.

Cobb. Ông ta bảo rằng tôi vẫn có thể đến các buổi nhóm công khai để lắng nghe. Có xá gì việc anh không được giảng? Anh vẫn có thể nghe cơ mà. Đừng tự đắc cho rằng mình được soi sáng quá mức và sở hữu ân tứ vượt trội hơn người khác đến mức không cần nghe người khác giảng. Hoặc đại loại thế.

Bun. Tôi đáp rằng tôi khao khát được học hỏi cũng như sẵn sàng truyền đạt, và tôi xem việc thực hiện cả hai là bổn phận của mình; vì, tôi nói, một người làm thầy giáo, bản thân anh ta cũng có thể học hỏi từ một người thầy khác, đúng như sứ đồ đã dạy: Chúng ta đều có thể nói tiên tri từng người một, để mọi người đều được học hỏi. 1 Cô-rinh-tô xiv. 31. Nghĩa là, bất kỳ ai nhận được ơn từ Chúa, người ấy có thể phân phát nó để người khác được an ủi; và khi làm xong, người ấy có thể lắng nghe, học hỏi và nhận lại sự an ủi từ những người khác.

Cobb. Nhưng, ông ta gợi ý, hay là anh cứ tạm thời kiềm chế, ngồi im chờ đợi cho đến khi nhìn rõ tình hình thời cuộc sẽ diễn biến ra sao?

Bun. Thưa ông, tôi đáp, nhà cải cách Wycliffe từng phán rằng: kẻ nào từ bỏ việc giảng đạo và lắng nghe Lời Chúa vì sợ hãi sự thông công của loài người, kẻ đó đã bị Đức Chúa Trời thông công khai trừ từ trước, và trong ngày phán xét sẽ bị đếm là kẻ phản bội Đấng Christ.

Cobb. À há, ông ta vặn lại, những kẻ không chịu lắng nghe mới chính là những kẻ bị đếm như thế đấy nhé; vậy sao anh không chịu lắng nghe đi?

Bun. Nhưng thưa ông, tôi đáp, ngài ấy phán rằng kẻ nào từ bỏ việc giảng hoặc việc nghe, v.v. Nghĩa là, nếu người ấy đã nhận được ân tứ để xây dựng thuộc linh, việc người ấy không đem ra phát huy theo lối khuyên răn và hướng dẫn tương xứng với tỷ lệ ân tứ của mình, cũng tệ hại hệt như việc câm nín lãng phí toàn bộ thời gian chỉ để ngồi nghe người khác giảng.

Cobb. Nhưng, ông ta hạch sách, làm thế nào chúng tôi biết được là anh đã thực sự nhận được ân tứ?

Bun. Tôi đáp: Cứ để bất kỳ ai lắng nghe, tra xét và kiểm chứng giáo lý ấy bằng Kinh Thánh.

Cobb. Thế anh có sẵn lòng, ông ta hỏi, để hai người trung lập đứng ra phân xử vụ việc này không? Và anh có tuân theo phán quyết của họ không?

Bun. Tôi phản vấn: Họ là những kẻ vô sở bất trí hay sao mà không thể sai lầm?

Cobb. Ông ta đáp: Không.

Bun. Thế thì, tôi nói, khả năng phán đoán của tôi hoàn toàn có thể ngang ngửa với họ. Tuy nhiên, tôi xin gác qua cả hai và để Kinh Thánh phán quyết trong vấn đề này; tôi đoan chắc rằng đó là thứ hoàn hảo không thể sai lầm.

Cobb. Nhưng ông ta vặn vẹo: Ai sẽ làm trọng tài giữa anh và họ đây, khi mà anh thì giải thích Kinh Thánh theo ý mình, còn họ lại theo ý khác?

Bun. Tôi đáp: Chính Kinh Thánh sẽ làm trọng tài: và bằng cách đối chiếu đoạn Kinh Thánh này với đoạn Kinh Thánh khác; bởi vì nó sẽ tự mở bày chân lý nếu được đối chiếu chuẩn xác. Chẳng hạn như, nếu dưới những cách hiểu khác nhau về từ Đấng Trung Bảo, ông muốn thấu triệt chân lý của nó, Kinh Thánh sẽ tự cắt nghĩa và bảo chúng ta rằng kẻ làm trung bảo phải đứng ra dàn xếp giữa hai bên, và đấng trung bảo không phải là trung bảo của một bên,—nhưng Đức Chúa Trời chỉ là một, và chỉ có một Đấng Trung Bảo duy nhất giữa Đức Chúa Trời và loài người, ấy là người, tức là Đấng Christ Giê-su. Ga-la-ti iii. 20; 1 Ti-mô-thê ii. 5. Tương tự như vậy, Kinh Thánh gọi Đấng Christ là vị thầy tế lễ thượng phẩm trọn vẹn, hoàn hảo hoặc đầy năng quyền. Điều đó được cắt nghĩa qua việc Ngài vừa được gọi là con người, vừa là Đức Chúa Trời. Huyết của Ngài cũng được phơi bày là linh nghiệm tuyệt đối qua những điều tương tự. Thế nên Kinh Thánh, khi đề cập đến vấn đề tụ họp nhóm lại, v.v., cũng tự thân cắt nghĩa vô cùng thấu đáo và hé lộ ý nghĩa của nó.

Cobb. Thế anh có sẵn lòng, ông ta gặng, tuân theo phán quyết của hội thánh không?

Bun. Vâng, thưa ông, tôi đáp, tuân theo sự chấp thuận của hội thánh của Chúa; (phán quyết của hội thánh được thể hiện chuẩn xác nhất trong Kinh Thánh). Chúng tôi còn trao đổi thêm nhiều điều nữa mà tôi không tài nào nhớ hết, xoay quanh luật pháp quốc gia và sự phục tùng chính quyền; tôi đã thưa với ông ta rằng tôi xem bản thân mình bị ràng buộc bởi lương tâm phải bước đi theo mọi luật lệ công chính, bất kể có vua hay không; và nếu tôi lỡ phạm bất kỳ điều gì đi ngược lại, tôi đinh ninh đó là bổn phận phải kiên nhẫn gánh chịu hình phạt mà luật pháp đã trừng phạt những kẻ phạm tội; kèm theo vô số lời lẽ có ý nghĩa tương tự. Hơn nữa, tôi còn nói rằng để dứt sạch mọi nguyên cớ hoài nghi từ bất kỳ ai về tính vô hại trong giáo lý của mình khi nhóm kín, tôi sẵn lòng bỏ công soạn thảo bản ghi chép tất cả các bài giảng của mình trao tận tay bất kỳ ai; bởi vì tôi khao khát một cách chân thành được sống yên bình trên quê hương xứ sở và phục tùng chính quyền đương nhiệm.

Cobb. Thưa hàng xóm Bunyan, ông ta dịu giọng, thực tình tôi mong anh hãy suy ngẫm thật nghiêm túc về những điều này từ nay cho đến kỳ họp tiểu tòa, và hãy chịu quy thuận đi. Anh có thể làm vô số việc thiện nếu tiếp tục ở lại xứ sở này; nhưng hỡi ôi, có ích gì cho bạn bè anh, hay anh làm ơn được gì cho họ nếu anh bị đày ốc đảo ra tận hải ngoại tới Tây Ban Nha, Constantinopolis, hay một xó xỉnh xa xôi nào đó trên thế giới này? Xin hãy nghe lời khuyên.

Cai ngục. Thật đấy thưa ông, tôi thực lòng hy vọng anh ấy sẽ nghe lời.

Bun. Tôi khao khát, tôi đáp, được cư xử một cách lương thiện nhất trong quốc gia này chừng nào tôi còn đặt chân ở đây. Và nếu tôi buộc phải đối diện với sự đối xử như ông vừa cảnh báo, tôi hy vọng Chúa sẽ ban sức cho tôi để gánh chịu những gì họ giáng trên mình. Tôi chẳng phạm bất kỳ tội ác nào trong vấn đề này để phải chịu cảnh đối xử thế này. Tôi xin thưa điều đó trước sự hiện diện của Chúa.

Cobb. Anh thừa biết, ông ta trích dẫn, Kinh Thánh chép rằng các quyền lực cầm quyền đều do Đức Chúa Trời thiết lập.

Bun. Tôi đáp: Vâng, và tôi buộc phải phục tùng Nhà Vua như bậc tối cao, cũng như các quan chức quyền lực được Ngài sai phái.

Cobb. Thế thì, ông ta kết luận, Nhà Vua hạ lệnh cấm anh không được tổ chức bất kỳ buổi nhóm kín nào; bởi vì nó trái với luật pháp của ngài, và ngài là người do Đức Chúa Trời thiết lập, do đó anh không được phép tổ chức.

Bun. Tôi bèn đáp lại rằng Phao-lô từng công nhận các quyền lực cầm quyền trong thời đại của ông là do Chúa thiết lập; thế nhưng ông ấy vẫn liên tục bị nhốt vào ngục dưới các quyền lực đó thôi. Hơn nữa, dẫu Chúa Giê-su Christ từng phán với Phi-lát rằng ông chẳng có quyền lực gì trên Ngài nếu không được ban từ trên cao, thì Ngài vẫn chịu chết dưới tay chính Phi-lát đó thôi; và thưa ông, tôi tin là ông sẽ chẳng dại dột thốt lên rằng Phao-lô hay Đấng Christ là những kẻ phủ nhận thẩm quyền cai trị và do đó phạm tội với Chúa khi khinh miệt sắc lệnh đâu nhỉ? Thưa ông, luật pháp đã vạch sẵn hai con đường vâng phục: một là làm những điều mà lương tâm tôi đinh ninh mình buộc phải làm một cách tích cực; và nơi nào tôi không thể vâng phục một cách tích cực, tôi sẵn sàng ngã mình chịu đựng những gì họ giáng xuống đầu mình. Nghe thế, ông ta ngồi im thin thít chẳng nói thêm lời nào nữa; khi cuộc trò chuyện kết thúc, tôi cất lời cảm ơn ông ta vì thái độ nhã nhặn, lịch thiệp khi đối thoại với mình; thế là chúng tôi chia tay.

Ôi! Ước gì chúng ta được sum họp trên thiên đàng!

Tạm biệt. J. B.

Dưới đây là tường thuật về cuộc đối thoại giữa Vợ tôi và các Thẩm phán cùng những người khác, liên quan đến việc Giải cứu tôi tại phiên tòa Đại hình tiếp theo; tôi đã ghi chép lại những điều này từ chính miệng cô ấy.

Sau khi tôi nhận lấy bản án trục xuất hoặc treo cổ từ bọn họ, và sau lời quở trách trước đó liên quan đến quyết định của các vị thẩm phán nếu tôi không chịu cải chính; vừa đúng lúc thời điểm tôi phải tuyên thệ từ bỏ hoặc đối mặt với thảm cảnh tồi tệ hơn (như ông Cobb đã dọa) đến gần, thì cũng là lúc Nhà Vua làm lễ đăng quang. Nay, nhân dịp đăng quang của các vị vua, thường có lệnh ân xá phóng thích cho nhiều tù nhân nhờ đặc ân đăng quang; đặc ân ấy lẽ ra tôi cũng được chia phần; nhưng vì chúng tôi bị định án là tội phạm đã bị kết tội, nên trừ khi tôi tự bỏ tiền ra xin xá tội (như họ gọi thế), bằng không tôi chẳng nhận được chút lợi lộc gì từ ơn huệ ấy, tuy nhiên, vì sắc lệnh đăng quang ban hành đặc ân cho phép từ ngày nhà vua đăng quang kéo dài tròn một năm để người ta làm thủ tục xin xá tội; thế nên dẫu bọn chúng nhất quyết không chịu thả tôi ra khỏi ngục như hàng ngàn tù nhân khác, chúng cũng chẳng thể đụng đến tôi trong việc thi hành bản án; bởi vì khoảng thời gian ân xá cho phép xin xá tội vẫn còn hiệu lực. Nhờ đó tôi tiếp tục ở lại ngục tối cho đến kỳ đại hình kế tiếp, được gọi là đại hình giữa hè, tổ chức vào tháng 8 năm 1661.

Nay, tại phiên tòa đại hình ấy, vì tôi không muốn bỏ lỡ bất kỳ kẽ hở hợp pháp nào có thể thử nghiệm được, tôi đã thông qua vợ mình đệ trình ba lần đơn thỉnh nguyện lên các thẩm phán, nài xin họ lắng nghe và công tâm xem xét hoàn cảnh của tôi.

Lần đầu tiên vợ tôi đến, cô ấy trao nó cho Thấm phán Hale, người đã đón nhận nó từ tay cô với thái độ vô cùng nhã nhặn, bảo rằng ông sẽ làm hết sức mình để mang lại điều tốt nhất cho cô và tôi; nhưng ngặt nỗi ông e rằng mình lực bất tòng tâm. Ngày hôm sau, một lần nữa, sợ rằng vì quá bận trăm công nghé việc họ lại quên bén mất tôi, chúng tôi tiếp tục ném một lá đơn khác vào chiếc xe ngựa của Thẩm phán Twisdon; vừa liếc nhìn lá đơn, ông ta liền giật nảy mình, gắt gỏng mắng mỏ cô ấy rằng tôi là một kẻ đã bị kết án và không đời nào được phóng thích, trừ khi tôi chịu hứa không bao giờ giảng đạo nữa, v.v.

Thế đấy, sau lần đó, cô ấy lại một lần nữa dũng cảm dâng đơn lên Thẩm phán Hale khi ông đang ngồi trên ghế chủ tọa, hình như vị thẩm phán này tỏ ra sẵn lòng lắng nghe cô. Này ngặt nỗi Thẩm phán Chester có mặt ở đó liền đanh mặt bước lên bép xép rằng tôi đã bị kết tội tại tòa, và rằng tôi là một kẻ có cái đầu nóng nảy (hoặc đại loại thế), khiến Thẩm phán Hale đành chùng xuống và không dám nhúng tay vào nữa. Thế nhưng, được sự khích lệ của viên đại cảnh sát trưởng, vợ tôi lại liều lĩnh bước vào trước mặt họ một lần nữa (hệt như người đàn bà góa bụa nghèo khổ trước vị quan án bất nghĩa) để dò dẫm xem liệu mình còn vớt vát được chút hy vọng tự do nào cho tôi trước khi họ rời khỏi thị trấn. Nơi cô ấy tìm gặp họ là căn phòng Swan, nơi hai vị thẩm phán cùng đông đảo các quan thẩm phán và giới quý tộc trong hạt tề tựu đông đủ. Vừa bước chân vào căn phòng với gương mặt đỏ bừng vì xấu hổ cùng con tim đập loạn nhịp vì sợ hãi, cô ấy bắt đầu thưa gửi nỗi niềm với họ thế này:—

Phụ nữ. Bẩm quan lớn (hướng ánh mắt về phía Thẩm phán Hale), tôi mạo muội xin phép được diện kiến ngài một lần nữa để dò hỏi xem số phận chồng tôi sẽ đi về đâu.

Thẩm phán Hale. Ông ta nhìn cô và đáp: Này người phụ nữ, ta đã nói với cô từ trước rồi, ta chẳng thể giúp gì cho cô được đâu; bởi vì bọn chúng đã ghi nhận những lời chồng cô thốt ra tại phiên tòa tiểu tòa như một bản án kết tội rồi: và trừ khi có hành động gì đó đảo ngược được điều đó, ta hoàn toàn lực bất tòng tâm.

Phụ nữ. Bẩm quan lớn, cô thưa, chồng tôi đang bị giam cầm một cách trái pháp luật; bọn chúng đã tống giam anh ấy trước khi có bất kỳ sắc lệnh cấm đoán nào về các buổi nhóm họp; bản cáo trạng cũng là đồ giả mạo. Hơn nữa, chúng chưa bao giờ thèm hỏi xem anh ấy có nhận tội hay không; anh ấy cũng chẳng hề ký tên hay thừa nhận bản cáo trạng đó.

Một trong các Thẩm phán. Ngay lập tức, một vị thẩm phán đứng gần đó mà cô không quen biết liền chen vào: Bẩm quan lớn, y đã bị kết án một cách hợp pháp.

Phụ. Hoàn toàn sai sự thật, cô đanh thép đáp; bởi vì khi chúng hỏi anh ấy rằng: Anh có nhận tội trong cáo trạng không? Anh ấy chỉ trả lời thế này: rằng anh ấy từng tham gia một số buổi nhóm họp, bao gồm cả nơi giảng Lời Chúa lẫn cầu nguyện, và họ đã kinh nghiệm được sự hiện diện của Chúa giữa vòng mình.

Thẩm phán Twisdon. Nghe thế, Thẩm phán Twisdon sừng cồ nổi giận đùng đùng, quát tháo: Gì chứ, cô tưởng chúng ta muốn làm gì thì làm chắc? Chồng cô là một kẻ phá rối trật tự an ninh và đã bị pháp luật kết án rồi, v.v. Ngay lập tức, Thẩm phán Hale truyền lệnh mang cuốn Sách Luật Pháp ra tra cứu.

Phụ. Nhưng bẩm ngài, cô cãi lý, chồng tôi chưa hề bị kết án hợp pháp.

Chester. Thẩm phán Chester liền chen vào: Bẩm quan lớn, y đã bị kết án một cách hợp pháp.

Phụ. Hoàn toàn giả dối, cô thưa; đó chỉ là một lời trò chuyện phiếm thông thường mà bọn chúng cố tình vơ quàng thành tội danh kết án (như quý vị vừa nghe tôi tường thuật)..

Chest. Nhưng nó đã được ghi vào biên bản rồi, người phụ nữ kia, nó đã được ghi vào biên bản rồi! Thẩm phán Chester gằn giọng la lớn; cứ làm như thể hễ cứ được ghi vào biên bản thì hiển nhiên nó là sự thật hiển nhiên vậy. Hắn dùng luận điệu ấy lặp đi lặp lại để bịt miệng cô, vì chẳng moi đâu ra nổi một lý lẽ nào khác để thuyết phục cô ngoài câu: nó đã được ghi vào biên bản, đã được ghi vào biên bản.

Phụ. Bẩm quan lớn, cô tiếp lời, cách đây không lâu tôi từng lặn lội lên Lu-đôn để thăm dò xem có cứu vãn được sự tự do cho chồng tôi không; và ở đó tôi đã diện kiến ngài Barkwood, một thành viên của Viện Quý Tộc, tôi đã trao tận tay ngài ấy một lá đơn thỉnh nguyện, ngài ấy đã nhận lấy và trình nó lên các thành viên khác trong Viện Quý Tộc để xin phóng thích cho chồng tôi; khi đọc xong, họ trả lời rằng họ không có quyền phóng thích, nhưng đã ủy quyền việc phóng thích đó cho các thẩm phán tại kỳ đại hình tiếp theo. Ngài ấy đã thông báo với tôi như thế; và giờ đây tôi đến trước mặt quý vị để xem xét liệu có thể vớt vát được chút gì trong vụ việc này không, thế mà quý vị chẳng chịu phóng thích cũng chẳng thèm rủ lòng cứu giúp. Nghe vậy, bọn họ tuyệt đối câm nín chẳng thèm đáp một lời, vờ như điếc đặc chẳng nghe thấy gì.

Chest. Duy chỉ có Thẩm phán Chester cứ lải nhải điệp khúc cũ,—Y đã bị kết án, và nó đã được ghi vào biên bản.

Phụ. Nếu có ghi đi nữa thì đó vẫn là lời dối trá, cô đáp.

Chest. Bẩm quan lớn, Thẩm phán Chester mách lẻo, y là một tên phá hoại độc địa, cả xứ sở này chẳng tìm ra nổi thứ sinh vật thứ hai như y đâu.

Twis. Sao hả, chồng cô có chịu từ bỏ việc giảng đạo không? Nếu y chịu từ bỏ, hãy cho gọi y tới đây.

Phụ. Bẩm quan lớn, cô quả quyết, anh ấy đời nào dám từ bỏ việc giảng đạo chừng nào miệng hãy còn cất tiếng nói được.

Twis. Thấy chưa, chúng ta còn lãng phí thời gian tranh cãi với một kẻ như thế này làm gì nữa? Lẽ nào y muốn làm gì thì làm chắc? Y chỉ là một tên phá rối trị an.

Phụ. Cô tiếp tục thanh minh rằng anh ấy chỉ khao khát được sống trong hòa bình, yên phận làm ăn mưu sinh nuôi vợ con; và hơn thế nữa, cô nghẹn ngào thưa: Bẩm quan lớn, tôi đang phải nuôi bốn đứa con nhỏ dại nheo nhóc chẳng thể tự mưu sinh, trong đó có một đứa bị mù, chẳng có lấy một cắc dính túi, sống hoàn toàn dựa vào lòng bố thí của người đời.

Hale. Cô có bốn đứa con ư? Thẩm phán Hale ngạc nhiên hỏi; cô hãy còn trẻ thế mà đã có tới bốn đứa con rồi cơ à.

Phụ. Bẩm quan lớn, cô thưa, tôi chỉ là mẹ kế của chúng thôi, mới gả cho anh ấy chưa tròn hai năm. Quả tình, tôi đang mang thai lúc chồng tôi bị bắt giam lần đầu; nhưng vì tuổi trẻ sức yếu, chưa từng trải qua cảnh chướng tai gai mắt ấy, cô sụt sùi kể, tôi bị hoảng loạn kinh hoàng đến mức động thai, đau đẻ suốt tám ngày trời rồi sinh non, nhưng đứa bé đã chết yểu.

Hale. Nghe thế, ông nhìn cô với vẻ mặt vô cùng thương cảm, thở dài: Hỡi người phụ nữ đáng thương!

Twis. Nhưng Thẩm phán Twisdon phũ phàng mắng rằng cô đang mượn cái nghèo ra để làm vỏ bọc thương hại; hắn ta còn bồi thêm rằng hắn nghe ngóng được tin đồn tôi sống sung túc nhờ la cà khắp nơi giảng đạo hơn là chăm chỉ làm ăn mưu sinh.

Hale. Nghề nghiệp của y là gì thế? Thẩm phán Hale hỏi.

Đáp. Lập tức có kẻ đứng vây quanh lên tiếng: Thưa quan lớn, y là một thợ hàn nồi.

Phụ. Vâng, cô khẳng định; và chỉ vì anh ấy làm thợ hàn nồi, lại là kẻ nghèo hèn, nên mới bị khinh miệt rẻ rúng đến mức chẳng thể tìm đâu ra công lý.

Hale. Thẩm phán Hale điềm đạm đáp lời với thái độ vô cùng nhã nhặn: Ta nói cho cô hay, người phụ nữ, ngặt nỗi sự thể đã ra nông nỗi này, khi bọn chúng đã mặc nhiên xem những lời chồng cô thốt ra là lời nhận tội kết án; cô buộc phải hoặc là trực tiếp cầu cứu Nhà Vua, hoặc xin xá tội cho anh ấy, hoặc tốn tiền tống khứ mua một trát phán quyết sai lầm (writ of error).

Chest. Nhưng khi Thẩm phán Chester nghe ông hiến cho cô lời khuyên ấy; đặc biệt (như cô phỏng đoán) vì ông nhắc đến trát phán quyết sai lầm, hắn nổi giận lôi đình, tỏ vẻ vô cùng bất bình, lớn giọng: Bẩm quan lớn, y thế nào cũng sẽ tiếp tục giảng đạo và làm bất cứ điều gì y muốn cho mà xem.

Phụ. Anh ấy chẳng hề giảng dạy điều gì khác ngoài Lời Chúa, cô quả quyết.

Twis. Y mà giảng Lời Chúa á! Thẩm phán Twisdon gầm lên; đồng thời cô thầm nghĩ thiếu điều hắn đã giơ tay tát thẳng vào mặt cô; y la cà khắp nơi và chỉ mang lại tai họa.

Phụ. Thưa quan lớn, hoàn toàn không phải thế, cô cãi: Chúa đã nâng đỡ anh ấy và sử dụng anh ấy làm vô số việc lành.

Twis. Chúa cái nỗi gì! hắn gầm: Giáo lý của y chẳng khác nào giáo lý của ma quỷ.

Phụ. Bẩm quan lớn, cô ngẩng cao đầu thưa, đến ngày Vị Thẩm Phán Công Chính xuất hiện, thiên hạ sẽ tường tận rằng giáo lý của anh ấy tuyệt nhiên không phải là giáo lý của ma quỷ.

Twis. Bẩm quan lớn, hắn quay sang hối thúc Thẩm phán Hale: Đừng thèm đếm xỉa đến mụ ta nữa, tống cổ mụ ra ngoài đi.

Hale. Thẩm phán Hale bèn cất tiếng: Ta rất tiếc, người phụ nữ ạ, ta chẳng thể giúp gì cho cô được nữa; cô buộc phải chọn một trong ba con đường ta vừa vạch ra, đó là: hoặc cầu cứu Nhà Vua, hoặc xin xá tội cho chồng, hoặc tống tiền mua trát phán quyết sai lầm; nhưng trát phán quyết sai lầm là con đường tốn kém ít nhất.

Phụ. Nghe thế, Chester lại một lần nữa nổi giận đùng đùng, giật phăng chiếc mũ trên đầu và theo cô tưởng tượng là đang gãi đầu bứt tai vì căm phẫn: nhưng khi tôi nhận thức rõ ràng rằng, cô kể lại, chẳng đời nào có chuyện lay chuyển được bọn chúng để cho gọi chồng tôi tới; dẫu tôi hết lần này đến lần khác nài nỉ họ hãy triệu tập anh ấy đến để tự bào chữa; khẳng định rằng anh ấy thừa sức mang lại cho họ sự thỏa mãn xác đáng hơn tôi rất nhiều về những gì họ đang chất vấn, kèm theo muôn vàn lẽ phải khác mà giờ đây tôi đã quên sạch; duy chỉ có điều này tôi mãi khắc ghi: dẫu ban đầu bước chân vào căn phòng tôi mang nặng nỗi sợ hãi rụt rè, thế nhưng trước khi lủi thủi bước ra, tôi không kìm nén được mà òa khóc nức nở, không hẳn vì tủi hờn trước sự tàn nhẫn sắt đá của họ đối với mẹ con tôi và chồng tôi, mà là vì ngẫm nghĩ đến viễn cảnh kinh hoàng khi những con người khốn nạn ấy phải đối diện để trình dâng bản phúc trình bi đát nhường nào trong ngày Vị Chúa Cả hân hoan tái lâm, nơi họ sẽ phải lí nhí trả lời cho mọi việc họ đã làm khi còn mang thân xác này, dù là việc lành hay việc dữ.

Thế là, khi tôi bái biệt bọn chúng, cuốn sách luật đã được mang ra tra cứu, nhưng họ bàn tán gì về nó thì tôi hoàn toàn mù tịt, và từ dạo đó tôi chẳng bao giờ nhận được bất kỳ tin tức nào từ họ nữa.

Một vài hành xử của những kẻ đối địch với chân lý của Chúa đối với tôi tại phiên tòa Đại hình tiếp theo, diễn ra vào ngày 19 của tháng đầu tiên năm 1662.

Tôi xin phép được bỏ qua quãng thời gian diễn ra giữa hai phiên tòa đại hình ấy, kể về việc viên cai ngục đã nới lỏng nương tay ban cho tôi chút ít tự do nhiều hơn ban đầu ra sao, và tôi đã tiếp tục duy trì thói quen giảng đạo cũ kỹ của mình thế nào, tận dụng triệt để mọi cơ hội được ban phát để viếng thăm dân sự của Chúa; khích lệ họ đứng vững trong đức tin của Chúa Giê-su Christ, đồng thời cảnh giác tuyệt đối không chạm tay vào Sách Cầu Nguyện Chung, v.v., mà thay vào đó hãy một lòng hướng về Lời Chúa, thứ ban hành chỉ dẫn cho các Cơ Đốc nhân trong mọi ngóc ngách, có đủ năng quyền để làm cho con người của Chúa nên trọn vẹn và trang bị triệt để cho mọi việc lành nhờ đức tin nơi Chúa Giê-su Christ. 2 Ti-mô-thê iii. 17. Cũng như việc tôi, như đã nói, nắm giữ chút tự do thoáng đãng hơn đã lén lút trốn đi thăm các tín hữu ở Lu-đôn; khi nghe tin đồn bén rít đến tai, kẻ thù của tôi điên máu đến độ suýt chút nữa đá văng viên cai ngục khỏi chiếc ghế quyền lực của ông ta, đe dọa tống giam ông và dốc cạn mọi thủ đoạn triệt hạ ông. Bọn chúng còn bịa đặt vu khống rằng tôi lên đó để mưu đồ gây chia rẽ và kích động bạo loạn, Chúa là Đấng thấu suốt đó hoàn toàn là điều dối trá bịp bợm; hậu quả là gông cùm tự do của tôi lại bị xiết chặt nghẹt thở hơn trước; đến mức tôi chẳng dám bén mảng ló mặt ra khỏi cánh cửa buồng. Nào, khi kỳ tiểu tòa tiếp theo cập bến, rơi vào khoảng ngày 10 của tháng thứ 11 (1661), tôi cứ đinh ninh mình sẽ phải đối mặt với một màn đánh đòn phủ đầu không mấy nương tay; thế nhưng bọn chúng phớt lờ tôi, chẳng mảy may thèm gọi tên, thế là tôi đành án binh bất động cho đến kỳ đại hình được tổ chức vào ngày 19 của tháng đầu tiên (1662) tiếp theo đó; và khi ngày ấy đến, vì nung nấu khát vọng được diện kiến trực diện trước vị thẩm phán, tôi đã nài nỉ viên cai ngục nhét tên tôi vào danh sách lịch trình chung với đám phạm nhân trọng tội, đồng thời nhờ vả những người quen thế lực móc nối với thẩm phán cùng đại cảnh sát trưởng, những người từng hứa hẹn chắc nịch rằng tôi sẽ được triệu tập: thế nên tôi cứ ngỡ những gì mình làm đã mang lại hiệu quả mỹ mãn để chạm tay đến ước nguyện: nào ngờ tất cả chỉ là dã tràng xe cát; bởi vì khi ngày đại hình sầm sập kéo theo, dẫu tên tôi chình ình trong lịch trình, và dẫu cả thẩm phán lẫn đại cảnh sát trưởng đã hứa hẹn cho tôi xuất hiện trước mặt họ, thì đám thẩm phán cùng viên thư ký hòa bình đã ngấm ngầm giở trò phù phép thế nào để tôi vẫn tiếp tục bị ngâm tôm, tước đoạt quyền được diện kiến: và dẫu tôi không tài nào tường tận hết mọi thủ đoạn bẩn thỉu mà họ giở ra với tôi, nhưng có một điều tôi tường tận khắc ghi rằng chính viên thư ký hòa bình (ông Cobb) đã tự lột mặt nạ hóa thân thành một trong những kẻ thù truyền kiếp kịch liệt nhất của tôi: bởi vì đầu tiên ông ta hớt hải chạy đến chỗ viên cai ngục và ra lệnh dứt khoát rằng tôi không được phép bén mảng bước xuống trước mặt thẩm phán, và do đó tuyệt đối không được phép nhét tên vào danh sách lịch trình; đáp lại, viên cai ngục thanh minh rằng tên tôi đã được ghi chép chình ình trong đó rồi. Hắn quát thóa đòi ông ta gạch tên tôi đi; viên cai ngục lắc đầu từ chối vì đã trao tận tay thẩm phán một bản lịch trình có tên tôi, đồng thời nộp cho đại cảnh sát trưởng một bản y hệt. Nghe thế, hắn nổi giận lôi đình, yêu cầu được kiểm tra tận mắt bản lịch trình vẫn còn nằm trong tay viên cai ngục, và khi cầm nó trên tay, hắn săm soi rồi buông lời chê bai đó là bản lịch trình giả mạo; hắn giật phăng tờ lịch trình rồi bôi nhọe xóa sạch phần tội danh cáo buộc do chính tay viên cai ngục viết (một tội danh mà đến tận bây giờ tôi vẫn mù tịt không biết nó viết gì vì bị bôi xóa nát bét), rồi chính tay hắn túc trí điền vào những dòng chữ đại đại loại thế này: Rằng John Bunyan đã bị tống giam; vì tội danh bị kết án hợp pháp là cưu mang các buổi nhóm họp và hội họp trái phép, v.v. Thế nhưng dẫu vậy, vì vẫn nơm nớp lo sợ rằng những gì mình vừa bày vẽ sẽ đổ sông đổ biển nếu không tô vẽ thêm thắt, hắn tiếp tục hớt hải chạy tót đến gặp viên thư ký đại hình; rồi chạy đến chỗ các thẩm phán; và cuối cùng, vì quyết tâm không từ bỏ bất kỳ thủ đoạn bỉ oỉ nào nhằm chặn đứng con đường của tôi, hắn quay trở lại đe dọa viên cai ngục rằng nếu tôi dám bén mảng bước xuống trước mặt thẩm phán và được phóng thích, hắn sẽ lột sạch tiền phí tổn ép buộc ông ta phải móc tiền túi đền bù, thứ mà hắn khăng khăng đòi là quyền lợi thuộc về hắn; chưa dừng lại ở đó, hắn còn hăm dọa sẽ đâm đơn kiện sất bất sang ương ông ta tại kỳ tiểu tòa tiếp theo vì tội lập danh sách lịch trình giả mạo, mặc cho chính bản thân viên cai ngục, như tôi về sau mới vỡ lẽ, đã cố tình nhét những tội danh tồi tệ vào cáo trạng của tôi vượt xa mức thực tế của nó. Và cứ thế, tôi lại một lần nữa bị cản trở, bị tước đoạt mất cơ hội được diện kiến trực diện trước vị thẩm phán: để rồi tiếp tục bị đày đọa ngâm tôm trong ngục tối.

Tạm biệt.

❀ ❀ ❀

John Bunyan.