[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: NONE

Hội người Mỹ tại Luân Đôn đã tổ chức một bữa tiệc tối vào ngày 4 tháng 7 năm 1907 tại Khách sạn Cecil. Đại sứ Choate đã mời ông Clemens đáp từ lời chúc rượu “Ngày lễ chúng ta kỷ niệm”.

THƯA ÔNG CHỦ TỊCH, THƯA QUÝ ÔNG, VÀ CÁC THÂN HỮU,—Lại một lần nữa, cũng giống như bao lần đã xảy ra kể từ khi tôi đặt chân đến nước Anh cách đây một hoặc hai tuần, thay vì kỷ niệm Ngày 4 tháng 7 một cách đàng hoàng như đã định, tôi lại phải lo thanh minh cho tư cách cá nhân của mình trước đã. Ngài Mortimer Durand vẫn chưa chịu bị thuyết phục. Chà, tôi đã cố gắng thuyết phục những con người này ngay từ đầu rằng tôi không hề lấy chiếc cúp Ascot; và vì tôi đã thất bại trong việc thuyết phục bất kỳ ai rằng mình vô can, chi bằng tôi cứ nhận đại là mình đã lấy cho rồi chuyện là xong. Tôi không hiểu tại sao cái cảm giác thiếu thiện cảm ấy cứ đeo bám tôi mãi đi đâu cũng vậy, và tại sao tôi cứ phải gánh chịu lời buộc tội về cái tội ác đó trong mọi hoàn cảnh. Những giọt nước mắt mà tôi đã đổ vì nó đáng lẽ phải tạo ra một thứ tình cảm khác chứ — và vả lại, tôi nghĩ chẳng lấy gì làm phải lối hay công bằng cho lắm, khi mà nước Anh đã cố gắng giật lấy một chiếc cúp của chúng tôi trong suốt bốn mươi năm — tôi không hiểu tại sao họ lại phải nhọc công đến thế trong khi bản thân tôi lại muốn tự mình dấn thân vào cái sự nghiệp ấy.

Ngài Mortimer Durand đây cũng từng gặp phiền phức vì đi dự một bữa tối ở nơi này, và ngài ấy đã kể cho quý vị nghe về những gì ngài phải gánh chịu hậu quả ra sao. Nhưng ngài ấy đã chịu đựng những gì cơ chứ? Ngài ấy chỉ lỡ chuyến tàu, chịu một đêm bất tiện, thế mà ngài ấy nhớ mãi cho đến tận ngày nay. Ồ! Giá mà quý vị có thể tưởng tượng được những gì tôi từng phải chịu đựng từ một hoàn cảnh tương tự. Hai hoặc ba năm trước, ở New York, cùng với cái hội ở đó vốn bao gồm những người đến từ tất cả các thuộc địa Anh, và từ toàn thể Vương quốc Anh nói chung, những người từng được giáo dục tại các trường cao đẳng và trường học Anh quốc, tôi có mặt ở đó để đáp từ cho một lời chúc rượu nào đó, và tôi đã làm cái việc mà tôi vẫn hay làm vì động cơ ích kỷ trong một thời gian dài, đó là tôi xin được xếp ở vị trí số 3 trong danh sách diễn giả — làm vậy thì quý vị có thể về nhà sớm.

Tôi phải đi ngược dòng sông năm dặm, và bắt buộc phải kịp chuyến tàu nếu không muốn lỡ dở. Nhưng hãy nhìn sự hào hiệp đã ngấm vào máu thịt tôi, thứ mà tôi đã vun đắp suốt cả cuộc đời mình. Một vị giáo sĩ Anh rất nổi tiếng và vô cùng vĩ đại đã đến gặp tôi lúc bấy giờ, và ông nói: “Tôi bị xếp tuốt đằng sau danh sách; tôi phải kịp chuyến tàu vào tối thứ Bảy này; nếu không bắt kịp chuyến tàu đó, tôi sẽ bị quá nửa đêm và phạm vào ngày Sa-bát. Ông có thể đổi chỗ cho tôi được không?” Tôi nói: “Được chứ, chắc chắn rồi.” Tôi đồng ý ngay lập tức. Giờ thì hãy xem điều gì đã xảy ra.

Cứ thử bàn về những nỗi thống khổ của Ngài Mortimer Durand trong một đêm duy nhất xem nào! Tôi đã phải chịu đựng cho đến tận bây giờ chỉ vì tôi đã cứu vị gentlemen đó khỏi việc phạm ngày Sa-bát — vâng, chính là cứu ông ta. Tôi nhận chỗ của ông ấy, nhưng tôi lại lỡ chuyến tàu của mình, và chính tôi mới là kẻ phạm ngày Sa-bát. Cho đến thời điểm đó, trong đời tôi chưa từng phạm ngày Sa-bát lần nào, và kể từ ngày đó cho tới nay tôi cũng chẳng giữ nó lần nào nữa.

Ồ! Tối nay tôi học hỏi được khối điều ở đây. Tôi nhận ra rằng mình chẳng biết gì về Hội người Mỹ cả — nghĩa là, tôi chưa hề biết đến phẩm chất cao quý nhất của nó. Tôi đã không hề hay biết về phẩm chất cao quý nhất ấy cho đến khi Ngài Đại sứ của chúng ta tiết lộ — tôi có thể nói là phơi bày nó ra. Tôi vốn dự định sẽ về nhà vào ngày 13 tháng này, nhưng giờ thì tôi nhìn nhận lại vấn đề đó theo một ánh sáng khác rồi. Tôi sẽ ở lại đây cho đến khi nào Hội người Mỹ chịu trả tiền vé cho tôi mới thôi.

Đại sứ của chúng ta đã nhắc đến Ngày 4 tháng 7 của chúng ta và thứ âm thanh ồn ào mà nó gây ra. Chúng ta có tới hai Ngày 4 tháng 7 — một ngày ban ngày và một ngày lúc nửa đêm. Ban ngày ở châu Mỹ, như Đại sứ của chúng ta đã chỉ ra, chúng ta kỷ niệm Ngày 4 tháng 7 một cách đứng đắn với một tinh thần tôn kính. Chúng ta dành ngày đó để dạy dỗ con cái mình những điều yêu nước — sự tôn kính đối với Bản Tuyên ngôn Độc lập. Chúng ta tôn vinh ngày lễ ấy trong suốt những giờ ánh sáng mặt trời, và khi màn đêm buông xuống, chúng ta lại bất kính với nó. Chẳng mấy chốc nữa — chẳng bao lâu nữa — họ hầu như đã sẵn sàng để bắt đầu rồi kìa — ở bờ biển Đại Tây Dương, khi màn đêm sập xuống, cái hỗn độn địa ngục ấy sẽ bắt đầu, và sẽ có tiếng ồn, tiếng ồn, và tiếng ồn — suốt cả đêm dài — và sẽ còn nhiều hơn cả tiếng ồn, sẽ có những con người bị tàn phế, sẽ có những con người bị tước đoạt mạng sống, sẽ có những con người mất đi đôi mắt, và tất cả là do sự dễ dãi mà chúng ta dành cho những tên nhóc vô trách nhiệm được phép đùa nghịch với súng ống, pháo hoa và đủ loại hiểm nguy: Hỡi ôi, chúng ta lại trao Ngày 4 tháng 7 ấy vào tay đám du thủ du thực để chúng uống cho say mèm và biến màn đêm thành nỗi kinh hoàng, để rồi chúng ta làm tàn phế và giết hại nhiều sinh mạng hơn cả những gì quý vị có thể tưởng tượng nổi.

Có lẽ chúng ta bắt đầu kỷ niệm đêm 4 tháng 7 theo cái cách đó từ một trăm hai mươi lăm năm trước, và vào mỗi đêm 4 tháng 7 kể từ đó, những điều kinh hoàng này cứ lớn dần, lớn dần lên, cho đến nay, tại năm nghìn thị trấn của nước Mỹ, thế nào cũng có kẻ bị giết hoặc tàn phế vào mỗi đêm 4 tháng 7, chưa kể đến những trường hợp người bệnh mà chúng ta chẳng bao giờ hay biết, những người chết vì hậu quả của tiếng ồn hoặc cú sốc tâm lý. Họ tàn phế và giết hại nhiều người vào Ngày 4 tháng 7 ở Mỹ hơn là số người bị giết và tàn phế trong các cuộc chiến tranh của chúng ta thời nay, thế mà chẳng có khoản tiền tuất nào dành cho những con người ấy cả. Thêm nữa, chúng ta còn đốt cả nhà cửa. Quả thực, chúng ta phá hủy nhiều tài sản hơn vào mỗi đêm 4 tháng 7 so với tổng giá trị của toàn bộ Hợp chủng quốc Hoa Kỳ cách đây một trăm hai mươi lăm năm. Quả thực, Ngày 4 tháng 7 của chúng ta chính là ngày tang tóc, ngày đau buồn của chúng ta. Năm mươi nghìn con người từng mất đi những người thân yêu, hoặc có người thân bị tàn phế, họ đón nhận Ngày 4 tháng 7 mỗi khi nó đến như một ngày tang tóc cho những mất mát mà gia đình họ phải gánh chịu.

Bản thân tôi cũng từng phải chịu đựng bi kịch ấy. Tôi từng có họ hàng thiệt mạng theo cách đó. Một người ở Chicago từ nhiều năm trước — một người bác của tôi, một người bác tuyệt vời nhất mà tôi từng có, và tôi thì có rất nhiều bác — vâng, bác nhiều như rác, bác kể không xuể. Người bác tội nghiệp ấy, tràn đầy lòng yêu nước, há miệng ra để hô vang khẩu hiệu, thế là một quả pháo thăng thiên bay thẳng vào cổ họng ông. Trước khi người đàn ông ấy kịp xin một ngụm nước để dập tắt thứ đó, nó phát nổ và tung tóe thi thể ông ra khắp bốn mươi lăm bang, và — thực sự đấy, chuyện này là có thật — chính tôi là người biết rõ điều đó — hai mươi bốn giờ sau, ở vùng duyên hải Đại Tây Dương có những trận mưa rơi xuống toàn là cúc áo, mà người ta nhận ra ngay đó là cúc áo của ông. Một con người không thể nào trải qua một thảm họa như thế mà vẫn giữ được tinh thần vui vẻ hoàn toàn trong suốt quãng đời còn lại được. Tôi còn một người bác khác, vào một Ngày 4 tháng 7 hoàn toàn khác, cũng bị nổ tung theo cái cách đó, và thực sự nó đã tỉa tót ông như người ta tỉa cây vậy. Chẳng còn lại mấy chi trên cơ thể ông nữa. Tất cả những gì chúng ta còn giữ lại bây giờ chỉ là một phiên bản đã bị cắt xén của người bác ấy mà thôi. Nhưng thôi, đừng bận tâm đến những chuyện đó nữa; chúng chỉ là những chuyện qua đường thôi mà. Đừng để tôi làm quý vị buồn lòng nhé.

Ngài Mortimer Durand đã nói rằng quý vị, những người dân Anh, đã từ bỏ các thuộc địa ngoài kia — cảm thấy chán nản chúng — và làm điều đó với sự miễn cưỡng. Giờ đây tôi muốn quý vị hãy suy xét rằng ông ấy đã đúng về điều đó, và ông ấy có lý do khi cho rằng nước Anh không coi cuộc Cách mạng của chúng tôi là một cuộc chiến tranh nước ngoài, mà là một cuộc nội chiến do những người Anh tiến hành.

Ngày 4 tháng 7 của chúng ta — cái ngày mà chúng ta vô cùng tôn vinh, vô cùng yêu quý và vô cùng tự hào — thực chất là một thể chế của người Anh, chứ không phải của người Mỹ, và nó bắt nguồn từ một dòng dõi cao quý. Ngày 4 tháng 7 đầu tiên trong phả hệ cao cả ấy có từ bảy thế kỷ trước trừ đi tám năm. Đó chính là ngày ban hành Đại hiến chương — Magna Charta — ra đời tại Runnymede vào năm áp chót dưới triều vua John, và một phần những quyền tự do nhờ đó được đảm bảo bởi những vị Nam tước gan dạ ấy từ chỗ vị Vua John đầy miễn cưỡng, chính là một phần trong Bản Tuyên ngôn Độc lập của chúng ta, trong Ngày 4 tháng 7 của chúng ta, trong những quyền tự do kiểu Mỹ của chúng ta. Và Ngày 4 tháng 7 thứ hai phải bốn thế kỷ sau mới ra đời, vào thời vua Charles I, trong Đạo luật Nhân quyền, và đó là của chúng ta, đó là một phần quyền tự do của chúng ta. Ngày tiếp theo vẫn là của người Anh, tại New England, nơi họ thiết lập nên nguyên tắc vẫn còn lưu truyền với chúng ta cho đến ngày nay, và sẽ tiếp tục ở lại với chúng ta — không có chuyện đánh thuế mà không có đại diện. Điều đó sẽ mãi mãi trường tồn, và chính các Thuộc địa Anh ở New England đã trao nó cho chúng ta.

Ngày 4 tháng 7, và cái ngày mà quý vị đang kỷ niệm lúc này đây, ra đời tại Philadelphia vào ngày 4 tháng 7 năm 1776 — đó cũng là của người Anh. Nó không phải của người Mỹ. Đó là những người thực dân Anh, thần dân của Vua George III, mang trong tim dòng máu Anh quốc, những người đã đứng lên phản đối sự áp bức của Chính quyền Chính quốc. Dù họ có ý định khắc phục những sự áp bức đó và xóa bỏ chúng, nhưng vẫn ở dưới sự cai trị của Hoàng gia, họ không hề có ý định làm cách mạng. Cuộc cách mạng bị đẩy tới bởi những hoàn cảnh vượt ngoài tầm kiểm soát của họ. Bản Tuyên ngôn Độc lập được viết bởi một thần dân Anh, mọi cái tên ký vào đó đều là tên của một thần dân Anh. Không có lấy một cái tên Mỹ nào gắn liền với Bản Tuyên ngôn Độc lập cả — trên thực tế, vào thời đại đó chẳng có một người Mỹ nào ở trong xứ sở này ngoại trừ những người da đỏ ở ngoài các đồng cỏ. Họ đều là người Anh, toàn là người Anh cả — nước Mỹ chỉ thực sự bắt đầu bảy năm sau đó, khi mà Ngày 4 tháng 7 ấy đã tròn bảy tuổi, và khi ấy, nước Cộng hòa Mỹ mới được thành lập. Kể từ đó trở đi, mới có những người Mỹ xuất hiện. Quý vị thấy đấy, chúng ta mang ơn nước Anh biết bao nhiêu trong vấn đề quyền tự do.

Tuy nhiên, chúng ta có một Ngày 4 tháng 7 hoàn toàn là của riêng mình, và đó chính là bản tuyên ngôn vĩ đại được ban bố cách đây bốn mươi năm bởi vị vĩ nhân người Mỹ mà Ngài Mortimer Durand vừa dành cho những lời ca ngợi thật công bằng và tốt đẹp — Abraham Lincoln. Bản tuyên ngôn của Lincoln, không chỉ giải phóng cho những nô lệ da đen, mà còn giải phóng cả người da trắng nữa. Người chủ nô cũng được giải thoát khỏi gánh nặng và tội lỗi, khỏi cái tình trạng đáng buồn khi mà trong rất nhiều trường hợp, họ trở thành chủ nhân của những người nô lệ trong khi bản thân họ chẳng hề muốn thế. Bản tuyên ngôn ấy đã giải phóng tất cả bọn họ. Nhưng ngay cả trong vấn đề này, chính nước Anh đã gợi ý cho chúng ta, bởi vì nước Anh đã giải phóng nô lệ của họ từ ba mươi năm trước, và chúng ta đã noi theo gương họ. Chúng ta lúc nào cũng noi theo gương của họ, cho dù đó là điều tốt hay điều xấu.

Và chính một vị thẩm phán người Anh đã ban hành bản tuyên ngôn vĩ đại khác, thiết lập nên nguyên tắc vĩ đại rằng, khi một người nô lệ, dù anh ta thuộc về ai, dù anh ta đến từ đâu, đặt chân lên đất Anh, thì xiềng xích của anh ta ngay lập tức rơi xuống theo hành động đó và anh ta trở thành một con người tự do trước thế giới. Chúng ta đã noi theo tấm gương năm 1833 và giải phóng những người nô lệ của mình như tôi đã nói.

Vậy thì quả thực là tất cả các Ngày 4 tháng 7 của chúng ta — mà chúng ta có tới năm cái — đều do nước Anh ban tặng, ngoại trừ cái duy nhất mà tôi vừa nhắc tới — đó là Tuyên ngôn Giải phóng Nô lệ; và để chúng ta không quên, hãy cùng ghi nhớ rằng chúng ta mang ơn nước Anh tất cả những điều này. Hãy để chúng ta có thể nói với Nước Anh Cũ, người mẹ già đáng kính và giàu lòng nhân ái của giống nòi này rằng: chính Người đã ban cho chúng tôi những Ngày 4 tháng 7 mà chúng tôi yêu quý, tôn vinh và kính trọng; chính Người đã ban cho chúng tôi Bản Tuyên ngôn Độc lập, thứ vốn là Hiến chương cho các quyền của chúng ta; hỡi Người, Mẹ hiền của những Quyền tự do, Đấng Bảo hộ cho Tự do Anglo-Saxon — chính Người đã ban cho chúng ta những điều này, và chúng tôi xin chân thành cảm ơn Người vì tất cả những điều đó.