Nhập đề.—Câu chuyện ngụ ngôn về nàng Siren, xét theo nghĩa thông tục, được giải thích khá thỏa đáng là những cám dỗ tai hại dẫn tới sự khoái lạc; nhưng thần thoại cổ đại đối với chúng ta dường như giống như một mẻ rượu vang bị ép và chà xát vụng về; bởi vì dù đã có phần nào được rút ra từ đó, song tất cả những gì tinh túy nhất vẫn còn đọng lại trong những trái nho chưa từng được đụng tới.
Câu chuyện ngụ ngôn.—Nàng Siren được cho là con gái của thần Achelous và nữ thần Terpsichore, một trong các nàng Muse. Vào những ngày đầu, họ có cánh, nhưng đã đánh mất chúng sau khi bị đánh bại bởi các nàng Muse, những người mà họ đã dại dột khiêu chiến; và từ những chiếc lông vũ của đôi cánh ấy, các nàng Muse đã làm cho mình những chiếc vương miện, nhờ vậy mà từ đó về sau, các nàng Muse đều đội cánh trên đầu, ngoại trừ mẹ của các nàng Siren.
Các nàng Siren này cư ngụ tại những hòn đảo xinh đẹp nào đó, và khi từ tháp canh, họ nhìn thấy bất kỳ con tàu nào đến gần, họ trước tiên dùng tiếng hát để giữ chân các thủy thủ, sau đó dụ họ lên bờ rồi tiêu diệt.
Tiếng hát của họ không chỉ có một kiểu, mà họ điều chỉnh giai điệu thật chính xác theo bản chất của từng người để quyến rũ và chế ngự kẻ đó. Và họ đã trở nên đầy hủy diệt, đến nỗi những hòn đảo của nàng Siren, nhìn từ xa, trắng xóa những xương người của các nạn nhân xấu số bị chôn vùi.
Hai phương thuốc khác nhau đã được phát minh để bảo vệ con người trước các nàng, một của Ulysses, một của Orpheus. Ulysses ra lệnh cho tùy tùng của mình bịt chặt tai bằng sáp; còn bản thân ông, vì muốn thử nghiệm nhưng vẫn tránh hiểm nguy, đã ra lệnh buộc chặt mình vào cột buồm của con tàu, và dặn dò nghiêm ngặt không được cởi trói, dù chính ông có van nài; nhưng Orpheus, mà không cần buộc dây gì cả, đã thoát khỏi nguy hiểm bằng cách lớn tiếng hát vang những lời ca ngợi các vị thần bằng đàn hạc, nhờ đó mà át đi tiếng hát của nàng Siren.
Giải thích.—Câu chuyện ngụ ngôn này thuộc loại đạo đức, và xem ra không kém phần tao nhã cũng như dễ hiểu. Vì khoái lạc phát sinh từ sự sung túc và giàu có, đi kèm với sự năng động hoặc hân hoan của tinh thần. Thời cổ xưa, những kích thích đầu tiên của khoái lạc rất nhanh chóng, và tóm lấy con người như thể họ có cánh, nhưng việc học hỏi và triết lý sau đó đã chiếm ưu thế, ít nhất cũng có sức mạnh buộc tâm trí phải tự kiềm chế, suy xét hậu quả của sự việc, và nhờ thế mà tước đi đôi cánh của khoái lạc.
Sự chiến thắng này mang lại vinh dự và trang sức to lớn cho các nàng Muse; bởi sau khi xuất hiện, qua tấm gương của một số ít người, rằng triết lý có thể tạo ra sự khinh thường khoái lạc, thì ngay lập tức, đó dường như là một điều cao siêu có thể nâng đỡ và đề cao linh hồn, vốn dĩ bị găm chặt xuống mặt đất, và nhờ đó khiến tư tưởng của con người, vốn cư ngụ trong đầu, trở nên có cánh, hay nói cách khác là cao siêu.
Chỉ riêng mẹ của các nàng Siren là không có đôi cánh trên đầu như vậy, điều này chắc chắn ám chỉ sự học vấn nông cạn, được phát minh và sử dụng cho sự vui vẻ và phù phiếm;
một ví dụ nổi bật về điều này chúng ta có ở Petronius, người mà sau khi nhận án tử hình, vẫn tiếp tục giữ thái độ vui vẻ phù phiếm, và như Tacitus nhận xét, đã sử dụng sự học của mình để khuây khỏa hoặc giải trí bản thân, và thay vì những bài diễn thuyết mang lại sự vững vàng và kiên định cho tâm trí, ông chẳng đọc gì ngoài những bài thơ và vần điệu phóng đãng. Sự học như thế này dường như tước lại vương miện khỏi đầu các nàng Muse, và trả chúng về cho các nàng Siren.
Người ta nói các nàng Siren cư ngụ tại những hòn đảo nhất định, bởi vì khoái lạc thường tìm nơi ẩn dật, và thường tránh xa xã hội. Còn về những bài hát của họ, với vô vàn mánh khóe và sự hủy diệt trong đó, thì điều này quá rõ ràng và phổ biến đến mức không cần giải thích. Nhưng chi tiết về những bộ xương trải dài như những vách đá trắng dọc theo bờ biển, và lộ rõ từ xa, chứa đựng một phép ẩn dụ tinh tế hơn, và chỉ ra rằng những tấm gương về tai họa và bất hạnh của người khác, dù có rõ ràng và hiển nhiên đến đâu, cũng chỉ có rất ít tác dụng trong việc ngăn cản bản chất đồi bại của con người đến với khoái lạc.
Phép ẩn dụ về các phương thuốc chống lại nàng Siren không khó, mà lại rất khôn ngoan và cao quý; nó thực chất đề xuất ba phương thuốc, chống lại cả những hiểm họa tinh vi lẫn bạo liệt, hai phương thuốc rút ra từ triết lý và một từ tôn giáo.
Phương cách thoát thân đầu tiên là kháng cự lại sự cám dỗ ngay từ khi mới chớm, và siêng năng tránh né cũng như cắt đứt mọi dịp may có thể lôi kéo hoặc làm lung lay tâm trí; và điều này được thể hiện rõ qua việc bịt tai, một loại phương thuốc nhất thiết phải dùng đối với những tâm trí thấp kém và phàm tục, như tùy tùng của Ulysses.
Nhưng những tâm hồn cao quý hơn có thể giao tiếp, ngay cả giữa những chốn khoái lạc, nếu tâm trí được bảo vệ tốt bằng sự kiên định và quyết tâm. Và như thế, một số người thích thử thách nghiêm khắc đức hạnh của chính mình, và làm quen tường tận với sự ngu muội và điên rồ của khoái lạc, mà không tuân theo hoặc bị khuất phục hoàn toàn trước chúng; đây chính là điều Solomon tự khẳng định về bản thân khi ông khép lại bản tường trình về tất cả vô vàn khoái lạc mà ông đã buông thả, với câu nói này: “Nhưng sự khôn ngoan vẫn ở lại với ta.” Những bậc anh hùng trong đức hạnh như vậy, do đó, có thể giữ mình không lay chuyển trước những kích thích lớn nhất của khoái lạc, và tự dừng lại ngay trên bờ vực của sự nguy hiểm; nếu, theo gương Ulysses, họ làm ngơ trước những lời khuyên tai hại, và sự nịnh hót của bạn bè cùng đồng bọn, những thứ có sức mạnh to lớn nhất làm lung lay và xáo trộn tâm trí.
Nhưng phương thuốc tuyệt vời nhất, trong mọi cám dỗ, chính là cách của Orpheus, người bằng cách cất tiếng hát vang dội và vang vọng những lời ca ngợi các vị thần, đã làm rối loạn những giọng hát, và giữ cho bản thân không nghe thấy âm nhạc của nàng Siren; vì những chiêm nghiệm thần thánh vượt xa sự khoái lạc của giác quan, không chỉ về sức mạnh mà còn về sự ngọt ngào.
