Prologue.
Simo.
Pamphilus.
Chremes.
Charinus.
Crito.
Sosia.
Davus.
Byrrhia.
Dromo.
Servants, etc.
Glycerium.
Mysis.
Lesbia.
Archyllis.
Scene, Athens.
Khi nhà thơ bắt đầu dốc lòng viết lách,
Ông từng đinh ninh duy nhất một việc này:
Kịch của mình phải làm vui lòng khán giả;
Nhưng ngặt nỗi sự đời nay trái ngược,
Ông buộc lòng phí phạm cả thời gian
Để viết Lời Tựa; chẳng phải để phân trần cốt truyện,
Mà nhằm bác bỏ những lời vu khống cay độc
Do một nhà thơ kỳ cựu gieo rắc ra đây.
Hãy xem những thói xấu nào bị trút lên đầu ông!
Menander đã viết vở The Andrian và Perinthian:
Hiểu một vở là hiểu cả hai; cốt truyện
Chẳng khác nhau mấy ngoài giọng điệu với tâm tình.
Phần nào hợp với The Andrian, ông thừa nhận
Đã lấy từ The Perinthian sang, và dùng
Cho tác phẩm của mình: chính điều đó khiến đám vu khống nổi giận,
Họ viện dẫn những tranh luận thâm sâu và bác học,
Rằng không nên trộn lẫn các Tích truyện như thế.
Rằng các Tích truyện không được phép pha tạp.
Chao ôi! Hiểu biết của họ hóa ra là chẳng biết gì cả!
Họ buông lời chỉ trích ông, nào ngờ đang chê trách cả Naevius, Plautus, Ennius,
Những bậc vĩ nhân mà gương sáng là tiền lệ cho ông noi theo,
Những người có sự lơ đễnh mà ông thà mô phỏng
Còn hơn là bắt chước sự siêng năng tối tăm của kẻ khác.
Từ nay về sau, ta cảnh cáo họ đấy,
Hãy yên lặng đi và ngưng châm chọc đi,
Kẻo lại tự chuốc lấy nỗi nhục phải nhận ra
Những lỗi lầm của chính mình. Nào, xin hãy rộng lượng!
Hãy ngồi với tâm thế vô tư và lắng nghe vở kịch của chúng tôi;
Để từ đó quý vị có thể tự suy xét xem
Liệu những vở hài kịch ông viết trong tương lai
Xứng đáng được ngợi khen hay đáng bị chê bai.
Simo, Sosia, and Servants
with Provisions.
Simo. Mang mấy thứ đó vào trong: đi đi!
(Ex.
Servants.
Sosia, lại đây;
Ta có điều muốn nói với anh!
2
Sosia. Tôi hiểu rồi: ý ngài là phải lo liệu
Mấy món đồ này cho thật chu đáo chứ gì.
Simo. Hoàn toàn là chuyện khác.
Sosia. Thế tài nghệ của tôi còn có thể giúp gì cho ngài nữa?
Simo. Việc này
Chẳng cần đến tài nghệ đó; mà cần những phẩm chất tốt đẹp,
Mả ta vẫn hằng thấy nơi con người anh,
Đó là lòng trung thành và sự kín đáo.
Sosia. Tôi xin vâng lệnh
Ngài.
Simo. Kể từ khi ta mua anh về từ thủa nhỏ,
Anh thừa biết mình đã trải qua quãng đời nô lệ
Công bằng và dịu dàng đến thế nào bên ta: từ một kẻ nô lệ mua về,
Ta đã trả lại tự do cho anh, bởi anh phục vụ ta một cách tự nguyện:
Đó là phần thưởng lớn nhất mà ta có thể ban tặng.
Sosia. Tôi vẫn ghi nhớ mãi.
3
Simo. Và ta không hề hối hận vì điều đó.
Sosia. Nếu trước kia tôi từng làm, hoặc nay đang làm điều gì
Làm đẹp lòng ngài, thưa Simo, tôi lấy làm mừng,
Và biết ơn vì ngài đã đánh giá cao sự phục vụ của tôi;
Thế nhưng điều này lại khiến tôi lo lắng: bởi vì việc ngài nhắc đi nhắc lại
Những ân huệ ấy để khắc sâu vào trí nhớ của tôi,
Dường như lại là lời trách móc rằng tôi là kẻ vô ơn.
Xin ngài hãy nói thẳng ra đi, ngài muốn gì ở tôi, thưa ngài?
Simo. Ta sẽ nói ngay; và điều này ta phải dặn trước anh:
Đám cưới mà anh tưởng đang được chuẩn bị lúc này
Hoàn toàn không có thật.
Sosia. Thế sao lại phải giả vờ làm gì?
Simo. Anh sẽ nghe rõ mọi chuyện từ đầu đến cuối: và như vậy,
4
Cách xử sự của con trai ta, ý định của chính ta,
Và vai trò anh phải đóng trong chuyện này, anh sẽ rõ ngay tức khắc.
Về phần con trai ta, hỡi Sosia, khi nó đã bước vào tuổi trưởng thành,
Nó có được sự tự do phóng khoáng hơn trong lối sống: bởi vì trước đó,
Làm sao anh có thể biết, hay làm sao có thể đoán định được
Tính nết của nó hay dở thế nào, khi mà tuổi trẻ,
Sự sợ hãi, và một người chủ, tất cả đều kìm kẹp nó chứ?
Sosia. Đúng vậy ạ.
Simo. Dù phần lớn thanh niên, theo xu hướng tuổi trẻ, thường dồn tâm trí
Vào một đối tượng nào đó, như ngựa, chó săn,
Hoặc vào việc nghiên cứu triết học;
369
Thế nhưng nó chẳng theo đuổi riêng một thứ nào
Trong số đó vượt lên trên những thứ khác;
5
Và nó chỉ theo đuổi tất cả ở mức độ chừng mực.
Ta vô cùng mừng rỡ.
Sosia. Và ngài có đầy đủ lý do để mừng chứ.
Bởi vì tôi vẫninh đinh rằng đây chính là Nguyên Tắc Vàng
Của Cuộc Sống: cái gì quá mức thì chẳng có cái nào tốt cả.
Simo. Thế nên nó đã định hình lối sống của mình để đối nhân xử thế
Một cách thoải mái và cởi mở, hòa nhã với tất cả mọi người;
Dù hòa mình vào bất kỳ hội nhóm nào, với họ,
Nó hoàn toàn buông bỏ bản thân; chiều theo
Mọi tâm trạng của họ, chẳng phàn nàn ai,
Nó hoàn toàn hòa nhập cùng họ; và tham gia
Vào những sở thích của họ, chẳng chống đối ai,
Cũng chẳng bao giờ tự cao tự đại: và cứ thế,
Một cách thoải mái và không bị ganh tỵ, bạn hoàn toàn có thể giành được
Lời khen ngợi và thu phục lòng người.
Sosia. Cậu chủ đã uốn nắn cuộc đời mình
Theo những châm ngôn vô cùng sáng suốt: bởi vì ở thời buổi này,
Sự chiều chuộng sẽ mua chuộc được bạn bè, còn sự thật lại chuốc lấy căm ghét.
Simo. Trong lúc đó, tính ra cũng khoảng ba năm trước,
6
Có một người phụ nữ từ hòn đảo Andros,
Đã đến sinh sống tại khu vực láng giềng này,
Bị đẩy đưa bởi cảnh ngộ nghèo khó và những họ hàng nhẫn tâm:
Nàng ta vừa trẻ lại vừa xinh đẹp.
Sosia. A! Tôi bắt đầu thấy lo sợ
Sẽ có rắc rối từ cô nàng người Andros này rồi đấy.
Simo. Ban đầu
Dù nghèo khó, nàng ta sống rất mực đoan trang và tiết kiệm,
Tự tay kiếm lấy một cách chật vật cái sống đạm bạc
Từ chiếc guồng quay sợi và khung cửi.
Kế đó, khi một gã tình nhân đến với lời hứa hẹn về tiền tài,
Rồi gã thứ hai, gã thứ ba nữa, đúng như bản chất con người ta
Vốn dễ sa ngã từ lao động sang thú vui hưởng thụ,
Nàng đã nhận lời đề nghị của họ và bắt đầu dấn thân vào chốn giang hồ.
7
Bọn chúng, vốn là những gã nhân tình chính của nàng khi ấy, tình cờ
Cũng la cà đến đó, và như thường lệ ở tuổi thanh niên,
Con trai ta cũng nhập bọn với họ. “À, hay đấy!”
Ta tự nhủ thầm trong bụng, “nó tiêu đời rồi! Nó vướng bẫy rồi!”
Và vào buổi sáng, khi thấy đám đầy tớ của bọn chúng
Chạy lon ton ngược xuôi, ta thường gọi giật lại: “này cậu bé!
Làm ơn cho ta hỏi, hôm qua kẻ nào đã đến với Chrysis thế?”
Chrysis chính là tên của cô nàng người Andros đó.
Sosia. Tôi hiểu ý ngài rồi.
Simo. Bọn chúng đáp rằng đó là Phaedrus, Clinia, hoặc Niceratus,
Bởi vì cả ba gã này khi ấy đều bám riết lấy nàng.—“Được, được lắm,
Thế còn Pamphilus thì sao?”—“Dạ, thưa ngài, về phần Pamphilus?
Cậu ấy đến ăn tối và trả tiền sòng phẳng.”—Ta nghe vậy thì vô cùng hoan hỉ.
Hôm khác, ta lại dò la y như vậy,
Nhưng tuyệt nhiên chẳng thấy bóng dáng Pamphilus đâu.
Thế là ta tin chắc đức hạnh của nó đã được thử thách, và từ đó
Cho rằng nó là một kỳ quan về sự tiết chế:
Bởi vì kẻ nào phải đấu tranh với những cám dỗ như thế, mà trong cuộc giao du ấy
Vẫn giữ được một tâm trí vững vàng không lay chuyển,
370
Thì hoàn toàn có thể tin tưởng giao phó cho việc tự quản lý
Hành vi của chính mình. Và không chỉ riêng ta
Hài lòng với lối sống của nó, mà tất cả mọi người trên đời này
8
Đồng thanh ca ngợi những điều tốt đẹp, và chúc mừng
Cho cái vận may của ta, khi sinh được một người con trai
Nết na đến thế, lại có phong thái rộng lượng hào phóng.—Tóm lại,
Chremes, vì bị xiêu lòng trước tiếng tăm tốt đẹp này,
Đã tự nguyện đến gặp ta,
Ngỏ ý gả cô con gái duy nhất cùng một khoản hồi môn hậu hĩnh
Cho con trai ta. Ta rất ưng ý với mối nhân duyên này;
Liền đính ước cho con; và ngày cưới cũng đã được ấn định
Bởi sự thỏa thuận chung của cả hai bên.
Sosia. Thế điều gì đã ngăn cản việc đó diễn ra cơ chứ?
Simo. Ta sẽ kể cho anh nghe.
Chỉ vài ngày sau, khi hiệp ước vẫn đang tiến hành,
Thì người hàng xóm Chrysis ấy qua đời.
Sosia. Đúng là một thời điểm may mắn:
Quá may mắn cho ngài! Tôi vẫn luôn thấy sợ ả Chrysis đó.
Simo. Trước sự kiện này, con trai ta thường xuyên có mặt ở đó
Cùng với những kẻ từng là nhân tình của Chrysis;
Nó phụ giúp việc chuẩn bị tang lễ,
Luôn luôn chia buồn, và thỉnh thoảng còn khóc lóc cùng bọn họ.
Lúc đầu điều này làm ta hài lòng; bởi trong bụng ta tự nhủ,
“Chỉ vì chút tình quen biết xã giao cạn cợt
9
Mà nó tỏ ra đau buồn sâu sắc đến thế trước cái chết của người phụ nữ này,
Hòng nếu chính nó là người yêu nàng ta thì sao nhỉ? Nó sẽ cảm thấy thế nào
Đối với ta, người cha của nó chứ?” Ta đã nghĩ tất cả những chuyện ấy;
Rằng đó chẳng qua chỉ là những biểu hiện và bổn phận
Của một bản tính nhân hậu và giàu lòng trắc ẩn.
Tóm lại, vì lợi ích của nó, thậm chí chính ta đây cũng tham dự
Tang lễ, mà khi ấy hãy còn chưa hề ngờ vực
Bất kỳ điều gì bất trắc.
Sosia. Thế rồi sao nữa——
Simo. Anh sẽ nghe tất cả. Khi linh cữu
Được khiêng ra, chúng ta đi theo phía sau: rồi giữa đám phụ nữ
Đang có mặt ở đó, ta tình cờ liếc mắt
Nhìn thấy một thiếu nữ, với dáng vóc——
Sosia. Chắc là không đến nỗi nào——
Simo. Và ánh nhìn; thật là đoan trang và kiều diễm biết bao, hỡi Sosia!
Đến mức không gì có thể sánh bằng. Khi nàng ta có vẻ
Đau buồn vượt lên trên tất cả mọi người; và khi phong thái của nàng
Trông có vẻ cao quý và phóng khoáng hơn hẳn,
Ta bèn đến hỏi đám nữ tì của nàng xem đó là ai.
Họ đáp rằng, đó là em gái của Chrysis: lúc ấy
Nó bỗng lóe lên trong đầu ta: “A! Ra thế! Bí mật đã bị phơi bày;
Hóa ra là vì những giọt nước mắt đó, và vì tất cả niềm đồng cảm kia!”
10
Sosia. Than ôi! Tôi thật lo sợ vụ việc này rồi sẽ kết thúc ra sao đây!
Simo. Trong khi đó đám tang vẫn tiếp tục; chúng ta đi theo,
Và đến phần mộ: thi thể được đặt
Lên giàn hỏa táng, trong tiếng khóc than tiếc thương: đúng lúc ấy
Người em gái mà ta vừa nhắc tới, với dáng vẻ hoảng loạn,
371
Đã lao bổ vào ngọn lửa với vẻ bất chấp hiểm nguy tính mạng.
Ngay lúc đó! Tại nơi đó! Chàng Pamphilus hoảng sợ đã làm lộ tẩy
Mối tình mà chàng đã che giấu kỹ càng và ngụy trang khéo léo bấy lâu:
Chàng lao vút tới, ôm chầm lấy vòng eo nàng, và kêu lên,
“Ôi Glycerium của anh! Em đang làm trò gì thế?
Sao, sao lại tìm cách tự hủy hoại bản thân mình chứ?”
Rồi nàng ta, theo một cách thức mà từ đó
Anh có thể dễ dàng nhận ra mối tình sâu đậm kéo dài của họ,
Đã ngả ngửa người vào vòng tay chàng, và khóc lóc,
Ôi chao sao mà thân thiết đến thế!
Sosia. Ngài nói sao cơ!
Simo. Ta
Liền quay về trong cơn thịnh nộ và nỗi đau thắt ruột gan,
Tuy nhiên lại chẳng có nổi một lý do đầy đủ để trách mắng nó.
“Con đã làm gì sai đâu ạ? nó sẽ cãi lại như thế;
Hay con đáng trách chỗ nào? Hoặc con đã xúc phạm điều chi, thưa Cha?—Nàng
Là kẻ định nhảy vào ngọn lửa tự vẫn,
Mà con thì ngăn lại thôi.” Quả là một cái cớ quá đỗi hợp lý!
Sosia. Ngài nói rất phải;
Vì đối với kẻ vừa cứu lấy một mạng người, mà ngài còn trách mắng,
Thì ngài sẽ làm gì kẻ gây ra tội ác đây?
Simo. Ngày hôm sau, Chremes đùng đùng nổi giận đến tìm ta:
Thật là quái gở! Ông ta phát hiện ra rằng Pamphilus
Đã kết hôn với người phụ nữ xa lạ này rồi. Ta liền
12
Kiên quyết phủ nhận sự thật ấy, còn ông ta thì
Cũng khăng khăng khẳng định điều ngược lại. Tóm lại chúng ta chia tay
Trong một bầu không khí vô cùng tồi tệ, đủ để ta hiểu rằng
Ông ta sẽ từ hôn cô con gái của mình.
Sosia. Thế ngài đã không gọi con trai mình
Ra để tra vấn hay sao?
Simo. Ngay cả điều đó
Cũng chưa đủ để ta phải trách mắng nó.
Sosia. Sao lại thế ạ?
Simo. “Thưa Cha, (nó có thể đáp lại rằng) Chính cha, cha thừa biết đấy,
Đã tự ấn định thời hạn cho tất cả những chuyện này rồi.
Khoảng thời gian con phải sống theo tâm trạng của người khác
Đang đến gần kề.
Trong lúc này, xin hãy cho phép con được sống theo ý thích của mình!”
Sosia. Thế thì ngài còn lý do gì để trách phạt nó nữa nào?
Simo. Nếu nó
Vẫn khăng khăng từ chối việc lấy vợ chỉ vì mối tình vớ vẩn này,
Thì sự chống đối ngoan cố đó
Phải được coi là lỗi lầm đầu tiên của nó.
Bởi vậy nên lúc này đây, thông qua đám cưới giả này,
Ta đang tìm cách khơi gợi ra một lý do thực sự để trừng phạt nó;
Và cả cái tên đểu cá Davus đó nữa, nếu hắn đang mưu tính trò gì,
Thì ta sẽ cho kế hoạch của hắn đổ sông đổ biển,
13
Vào lúc này đây, khi những thủ đoạn xảo quyệt của hắn chẳng thể gây hại gì nữa:
Ta tin chắc rằng tên này bằng mọi giá
Sẽ tìm cách phá hoại mục đích của ta; và việc đó
Cốt để chọc tức ta, hơn là vì muốn làm vừa lòng con trai ta.
372
Sosia. Sao lại thế ạ?
Simo. Sao lại thế ư! Tâm địa hẹp hòi, dạ thú độc ác: Nhưng nếu
Ta bắt quả tang hắn đang giở trò quỷ quyệt!—Nhưng cần gì phải nói nhiều!
—Nếu, đúng như ta hằng mong mỏi,
Rằng Pamphilus không hề phản đối cuộc hôn nhân này,
Thì việc còn lại là phải thuyết phục Chremes,
Và ta hy vọng ông ta sẽ đồng ý. Giờ là lúc anh phải
Khéo léo giả vờ tổ chức đám cưới này;
Làm cho Davus sợ hãi; và theo dõi con trai ta,
Xem nó đang làm gì, và chúng đang âm mưu những gì với nhau.
Sosia. Đủ rồi ạ; tôi sẽ lo liệu chu đáo. Giờ chúng ta vào trong thôi!
Simo. Anh cứ vào trước: ta theo sau đây.
Exit Sosia.
14
Nghiễm nhiên không còn nghi ngờ gì nữa
Con trai ta đang tỏ ý chán ghét việc lấy vợ: ta vừa thấy
Davus hoảng sợ biết bao lúc nãy,
Khi hay tin đám cưới đang được chuẩn bị.
Nhưng kìa hắn đang đến kìa.
Enter Davus.
Davus. (lầm bầm một mình). Ta cứ tưởng là lạ lùng lắm
Nếu vụ việc này mà trôi qua một cách êm thấm;
Và ta vẫn hằng kinh hãi không biết sự dễ dãi tột cùng của ông chủ
Rồi sẽ kết thúc ra sao đây: khi mà ông ấy, sau khi nhận ra
Cô tiểu thư bị từ hôn, chẳng thèm nói một lời nào
Với bất kỳ ai trong chúng ta, cũng chẳng hề tỏ ra bực bội.
Simo. (núp phía sau). Nhưng bây giờ thì ông ta sẽ bực đấy; và ngươi sẽ phải trả giá đắt, ta bảo đảm đấy!
Davus. Đây chính là mưu kế của ông ấy; để dắt mũi chúng ta
Trong một giấc mơ hạnh phúc giả tạo; rồi khi chúng ta đang há hốc mồm
Tràn trề hy vọng, ngay cả lúc chúng ta cảm thấy yên tâm nhất,
Ông ấy sẽ giáng một đòn chí mạng, chẳng cho chúng ta lấy một chút thời gian
Để giáng một đòn chí mạng, cũng chẳng cho chúng ta thời gian
Để xoay xở tìm cách phá vỡ cuộc hôn nhân này.
Đúng là một Lão Già xảo quyệt!
Simo. Tên đểu cá này đang lầm bầm gì thế nhỉ?
Davus. Chủ tớ ta nãy giờ không thấy ngài ấy!
Simo. Davus!
Davus. Dạ! Gì thế ạ? (Giả vờ như không nhìn thấy ông).
Simo. Lại đây! Lại hướng này!
Davus. Lão muốn gì cơ chứ? (Nói một mình).
Simo. (nghe lén). Ngươi vừa nói gì?
16
Davus. Về chuyện gì cơ ạ? Thưa ngài.
Simo. Về chuyện gì ư!
Thiên hạ đang đồn đại rằng con trai ta đang nuôi tình nhân bên ngoài.
Davus. Ồ, chắc chắn rồi, thiên hạ khéo lo chuyện bao đồng thế không biết.
Simo. Ngươi có đang nghe ta nói không hả? Đồ tiểu nhân kia!
Davus. Tôi đang nghe rất chăm chú đây ạ, thưa ngài.
Simo. Nhưng việc ta cứ phải xía vào những chuyện này
Có lẽ trông giống như một ông bố quá ư khắc nghiệt:
373
Bởi vì mọi thói trăng hoa tuổi trẻ của nó chẳng dính dáng gì đến ta.
Khi còn ở độ tuổi đó, nó hoàn toàn có được sự tự do của ta
Để thỏa sức vui chơi hưởng thụ. Thế nhưng ngày hôm nay
Đã đưa nó sang một giai đoạn khác của cuộc đời, và đòi hỏi
Những chuẩn mực ứng xử khác: vì thế ta mong muốn,
Hay nếu ngươi không phiền, ta khẩn khoản nài xin ngươi, hỡi Davus,
Hãy uốn nắn nó trở lại đường ngay nẻo chính.
Davus. Trò này là thế nào đây nhỉ?
Simo. Tất cả những kẻ đắm đuối vì tình nhân, đều ghét cay ghét đắng
Ý nghĩ về chuyện hôn nhân gia đình.
Davus. Người ta vẫn thường nói thế ạ.
Simo. Và rồi, nếu một kẻ như thế lại vớ phải
Một tên quân sư tồi trong những chuyện đó,
Hắn ta sẽ xúi giục tòng phạm, khiến mọi chuyện tồi tệ càng thêm tồi tệ.
Davus. Thật tình, tôi chẳng hiểu nổi dù chỉ là một chữ trong câu này.
Simo. Không hiểu ư?
Davus. Không ạ. Tôi là Davus, chứ có phải Oedipus đâu.
Simo. Vậy thì đối với những điều còn lại mà ta muốn nói với ngươi,
Ngươi chắc là muốn ta phải nói thật rành mạch rõ ràng nhỉ.
17
Davus. Vâng, xin ngài cứ nói thẳng ra ạ.
Simo. Vậy thì nếu ta phát hiện ra rằng trong cuộc hôn nhân này
Ngươi lại giở cái trò chó má gì để phá hoại nó,
Hoặc mưu toan thể hiện cái sự ranh mãnh lọc lõi của ngươi,
Ta sẽ cho ngươi ăn đòn nhừ tử, rồi tống cổ
Vào ngục tối, đồ tiểu nhân ạ! Kèm theo điều kiện này,
Là khi ta đến lôi cổ ngươi ra khỏi đó, ta thề
Sẽ bắt ngươi phải vào cối xay lúa thay chỗ cho ta. Ngươi đã rõ ý ta chưa?
Hay là đến điều này mà ngươi cũng chẳng hiểu nốt?
Davus. Dạ rõ mồn một.
Cuối cùng thì ngài cũng nói toạc móng heo rồi đấy: đúng là chuyện đó rồi!
Vô cùng rõ ràng thẳng thắn; chẳng vòng vo tam quốc gì sất.
Simo. Ta có thể bỏ qua mọi trò quỷ quyệt của ngươi trong bất cứ chuyện gì,
Trừ chuyện này ra.
Davus. Xin hãy bớt giận! Tôi xin ngài đấy.
Simo. Ngươi đang cười vào mặt ta đấy à: được thôi, được lắm!—Ta cảnh cáo ngươi
Đừng có mà làm điều gì liều lĩnh, hay giả vờ như
Ngươi chưa từng được thông báo về chuyện này—hãy cẩn thận đấy!
Exit.
Davus.
Thật tình hỡi Davus, đã đến lúc ngươi phải đảo mắt nhìn quanh mà cẩn trọng rồi đấy;
Chẳng còn chỗ cho sự lười biếng đâu, qua những gì ta vừa dò xét được
18
Tâm tư ý nguyện của ông già nhà ta
Về cuộc hôn nhân này, nếu không tìm cách phá bỏ cho bằng được,
Và thật khéo léo, thì ta hoặc cậu chủ tội nghiệp của ta sẽ tiêu đời.
Ta chẳng biết phải làm sao đây; cũng chẳng thể quyết định nổi
Nên giúp đỡ cậu chủ, hay phải vâng lời ông chủ.
Nếu ta bỏ mặc cậu Pamphilus tội nghiệp, than ôi!
Ta vô cùng lo sợ cho tính mạng của cậu ấy; còn nếu ta giúp đỡ cậu,
374
Ta lại khiếp sợ những lời đe dọa của ông bố: một lão già ranh mãnh quỷ quyệt,
Không dễ gì bị lừa gạt đâu. Trước hết,
Lão đã biết rõ về mối tình này; và đang canh chừng ta
Với ánh mắt đầy ghen ghét, sợ rằng ta sẽ bày mưu tính kế gì đó
Để phá vỡ đám cưới. Nếu lão phát hiện ra,
Thì khốn cho đời Davus! Mà phải chi, nếu lão có ý định
Trừng phạt ta, lão sẽ vớ lấy một cái cớ nào đó
Để tống cổ ta vào ngục, dù đúng hay sai.
Lại thêm một rắc rối nữa, khiến mọi chuyện tồi tệ càng thêm tồi tệ,
Đó là ả người Andros kia, dù là vợ hay nhân tình, đang mang thai
Với Pamphilus. Và ngươi hãy nhìn xem cái sự liều lĩnh tột độ của bọn họ kìa!
Bởi vì chắc chắn là
Một rắc rối nữa chính là ả người Andros này,
Dù là nhân tình hay vợ, đang mang thai với Pamphilus.
Và hãy nhìn xem sự tự tin của bọn họ kìa! Quả thực đúng là
19
Sự u mê của những kẻ điên rồ, chứ chẳng phải của những người đang yêu.
Bất cứ thứ gì ả sinh ra, bọn họ cũng đã quả quyết
Sẽ nuôi dưỡng cho bằng được: và tụi chúng đã tự mình
Bày đặt ra một câu chuyện kỳ lạ nhất! Rằng nàng Glycerium
Chính là một công dân Athen. “Đã có một thời
Xưa kia, một thương gia nọ gặp nạn đắm tàu
Trên hòn đảo Andros; ông ta đã chết ở đó;Và cha của Chrysis đã nhận đứa trẻ mồ côi do đắm tàu ấy,
Lúc bấy giờ hãy còn là một đứa trẻ sơ tiểu, dưới sự bảo bọc của mình.”
Thật là nực cười! Đối với ta đó chỉ là chuyện hoang đường nhảm nhí:
Thế mà câu chuyện ấy lại làm bọn chúng thích thú mới lạ chứ. Và kìa!
Mysis đang bước ra kìa. Nhưng ta phải đến khu Diễn đàn ngay
Để tìm Pamphilus, kẻo ông bố của cậu ấy
Tìm thấy trước và tóm gọn cậu ta không kịp trở tay.
Enter Mysis. (Speaking to a servant
within.)
Tôi nghe rõ rồi, Archyllis; tôi nghe rõ những gì bà nói rồi:
Bà cầu xin tôi hãy đi mời Lesbia đến đây. Thề có Chúa
20
Con mụ Lesbia đó là một kẻ nát rượu, tính tình nóng nảy,
Chẳng đáng tin cậy để giao phó cho một người phụ nữ
Trong kỳ sinh nở đầu đời. Thôi được rồi! Ả ta sẽ đến.
—Nhận xét xem mụ già nhiều chuyện đó tha thiết biết bao, (Bước ra)
Bởi vì con mụ Lesbia này là bạn nhậu của mụ ta mà lạy Chúa.
—Xin Thiên Chúa hãy ban cho cô chủ của con được mẹ tròn con vuông,
Và xin bà mụ hãy gây chuyện ở bất cứ đâu
Còn hơn là ở đây!—Nhưng ta đang nhìn thấy cái gì thế kia?
Pamphilus trông có vẻ bấn loạn hết cả lên: Ta vô cùng lo sợ
Nguyên nhân của chuyện này! Ta sẽ đứng chờ một lát, để biết xem
Sự náo động này có mang lại điều gì bất trắc cho chúng ta không.
Pamphilus, Mysis behind.
Pam. Thế này là hành động đúng đắn ư? Hay giống một trang nam nhi?—Đây có phải là
Hành động của một người cha không?
Mysis. Có chuyện gì thế nhỉ?
375
21
Pam. Ôi tất cả các vị thần trên trời dưới đất, chuyện quái gì thế này
Nếu sự thật không phải vậy chứ?—Nếu ông ấy đã quyết tâm
Rằng ngày hôm nay ta phải kết hôn, chẳng lẽ ta không nên
Được báo trước một tiếng ư?—Lẽ ra ông ấy không nên
Thông báo cho ta từ lâu lắm rồi sao?
Mysis. Than ôi! Tôi đang nghe cái gì thế này?
Pam. Và cả Chremes nữa,
Kẻ từng từ chối giao phó con gái cho ta,
Nay lại thay đổi ý định, chỉ vì ta không thay đổi ý định của mình.
22
Chẳng lẽ ông ta lại có thể ngoan cố đến mức
Cướp Glycerium đi khỏi vòng tay ta ư? Mất nàng
Cũng đồng nghĩa với việc mất đi sự sống.—Đã có ai bị đày đọa,
Bị nguyền rủa như ta chưa?—Ôi các vị thần trên trời dưới đất!
Chẳng lẽ ta không có cách nào trốn chạy khỏi cuộc hôn nhân này
Với gia đình nhà Chremes hay sao?—nơi từng bị khinh miệt biết bao lần
Và bị coi rẻ!—mọi chuyện đã xong xuôi, đã định đoạt hết cả!——
Bị ruồng bỏ, rồi lại được gọi về:—và tại sao?—ngoại trừ việc,
Vì ta buộc phải nghi ngờ rằng, họ đang nuôi dưỡng một con quái vật nào đó,
Mà vì chẳng thể nhét nó cho bất kỳ ai khác,
Nên họ đem tròng nó vào cổ ta.
Mysis. Ôi trời ơi, than ôi! Lời nói này
Đã khiến tôi chết trân vì sợ hãi.
Pam. Và rồi
Cả cha ta nữa!—ta phải nói gì về ông đây?—Thật là hổ thẹn biết bao!
Một việc quan trọng nhường ấy lại bị đối xử
Một cách hời hợt cẩu thả đến thế!—Bởi vì ngay lúc nãy thôi
Khi đi ngang qua ta ở khu diên đàn, “Pamphilus!
Hôm nay là ngày cưới của con đấy, ông ấy bảo thế: hãy chuẩn bị đi;
Mau về nhà đi!”—Câu nói ấy vang lên bên tai ta
Cứ như thể ông ấy đang bảo, “đi thắt cổ tự vẫn đi!”—Ta đứng chết sững
23
Người ngây dại. Các người nghĩ ta thốt nổi một lời nào không?
Hay đưa ra được một lời bào chữa dẫu cho có yếu ớt đến đâu đi nữa?
Không, ta hoàn toàn câm lặng:—và giả sử ta được báo trước đi,
Nếu có ai hỏi ta sẽ làm gì, ta thà
Làm bất cứ điều gì còn hơn là việc này.—Nhưng bây giờ
Ta phải quyết định ra sao đây?—Biết bao nhiêu mối bận tâm
Đang giằng xé ta cùng lúc và xé nát tâm can ta,
Kéo giật ta về những hướng khác nhau. Tình yêu của ta, lòng trắc ẩn,
Cuộc hôn nhân đầy gấp gáp này, sự kính trọng của ta dành cho người cha,
Người vốn dĩ vẫn luôn dịu dàng với ta bấy lâu nay,
Và nới lỏng dây cương cho những thú vui của ta.
—Mà giờ ta lại dám chống lại ông ư?—Nỗi dằn vặt bóp nghẹt tâm tư!—Trời ơi!
Ta chẳng biết phải làm sao nữa.
Mysis. Than ôi, tôi vô cùng lo sợ
Sự bất định này rồi sẽ kết thúc ở đâu đây. Tốt nhất là
Cậu ấy nên thảo luận trực tiếp với cô chủ; hoặc ít nhất tôi
Cũng phải nói chuyện về cô ấy với cậu. Bởi vì trong lúc tâm trí
Còn đang lơ lửng giữa dòng, chỉ một chút chuyện cỏn con cũng đủ làm lệch chiếc cân rồi.
Pam. Ai ở đó thế? Ơ kìa, Mysis! Chào cô nhé!
Mysis. Chào cậu chủ! (Bước ra.)
Pam. Nàng thế nào rồi?
376
Mysis. Thế nào ư! Chìm ngập trong nỗi khốn khổ.
Hôm nay là ngày cùng cực khốn khổ, hệt như ngày hôm nay
Từng được ấn định làm ngày cưới của cậu trước kia.
Và nàng đang vô cùng sợ hãi rằng cậu sẽ ruồng bỏ nàng.
Pam. Ta ư!
Ruồng bỏ nàng ư? Ta lại có thể nghĩ đến chuyện đó sao? Hay lừa dối
Một thiếu nữ tội nghiệp! Người đã phó thác cho sự chăm sóc của ta
Cả cuộc đời và danh dự của nàng. Người mà ta vẫn hằng ấp ủ
Gần gũi trong tim, và trân quý như người vợ hiền?
Hay để cho tâm trí đoan trang và được giáo dục kỹ lưỡng của nàng
Phải bị vấy bẩn vì cảnh nghèo túng khốn cùng ư? Không bao giờ, không bao giờ có chuyện đó.
Mysis. Chắc chắn rồi, nếu mọi chuyện chỉ phụ thuộc vào một mình cậu;
Nhưng nếu bị ép buộc——
Pam. Cô nghĩ ta là kẻ đê tiện đến thế sao?
Hay là kẻ vô ơn, vô nhân tính, dã man đến mức,
Mà cả một quá trình gắn bó dài lâu, hay tình yêu, hay sự hổ thẹn,
Cũng chẳng thể lay động nổi tâm can ta, hay khiến ta giữ trọn lời thề?
25
Có thể khiến ta giữ trọn lời thề?
Mysis. Tôi chỉ biết rằng, cô chủ của tôi rất xứng đáng
Để cậu ghi nhớ khôn nguôi.
Pam. Ghi nhớ nàng ư?
Ôi Mysis, Mysis! Ngay cả trong giờ phút này đây,
Mysis. Tôi chỉ biết rằng
Cô ấy rất xứng đáng để cậu ghi nhớ.
Pam. Ta phải ghi nhớ nàng ư? Ôi, Mysis, Mysis!
Những lời trăn trối của Chrysis về nàng Glycerium của ta
Đã được khắc ghi sâu thẳm trong tim. Trên giường bệnh
Bà ấy đã gọi ta lại. Ta bước đến gần. Các người đã lánh đi.
Chúng ta chỉ còn lại một mình, và Chrysis đã cất lời thế này:
“Pamphilus của chị, em thấy đấy, tuổi trẻ và nhan sắc
Của người thiếu nữ bất hạnh này: và chắc chắn em cũng rõ,
Đó chỉ là những tấm khiên vô cùng mỏng manh để bảo vệ
Tài sản hay danh tiếng của con bé. Nhân danh bàn tay phải này
Chị khẩn khoản nài xin em, nhân danh vị thiên thần hộ mệnh của em,
Nhân danh niềm tin đã được thử thách của em, nhân danh hoàn cảnh bơ vơ của con bé,
Chị van nài em, đừng ruồng rẫy con bé,
Cũng đừng bỏ mặc nó giữa chốn khốn cùng. Nếu chị đã từng,
Yêu thương em như chính ruột thịt của mình; hoặc nếu con bé ấy
Đã từng trân trọng em hơn tất thảy mọi người trên đời này,
Và luôn luôn tỏ ra vâng lời những mong muốn của em——
Chị xin phó thác em cho nó như một người chồng,
Bạn đời, Người bảo hộ, Người cha: toàn bộ tài sản nhỏ nhoi của chúng ta
26
Chị xin để lại cho em, và phó mặc nó vào sự chăm sóc của em.”——
Bà ấy cầm tay chúng tôi áp vào nhau, rồi trút hơi thở cuối cùng.—Ta đã đón nhận nàng,
Và một khi đã đón nhận thì sẽ gìn giữ nàng mãi mãi.
Mysis. Chúng tôi vẫn luôn tin tưởng điều đó.
Pam. Cô đi đâu mà rời khỏi nàng thế?
Mysis. Đi gọi bà mụ.
27
Pam. Vậy mau lên đi! Và này, hãy nhớ cẩn thận hết sức,
Đừng hé răng nửa lời về chuyện đám cưới,
Kẻo điều này lại làm nàng thêm đau lòng.
Mysis. Tôi hiểu rồi.
Charinus, Byrrhia.
Char. Sao hả Byrrhia? Có đúng là cô ấy sắp kết hôn,
Với Pamphilus vào ngày hôm nay đúng không, anh bảo sao?
Byr. Chuyện đó rành rành ra đấy chứ còn gì.
Char. Sao anh biết chắc thế?
Byr. Tôi vừa nghe chính miệng
Davus kể lại ở khu Diễn đàn lúc nãy.
28
Char. Đời tôi tiêu rồi!
Thế thì tôi quả thực là kẻ khốn cùng rồi: cho đến tận lúc này tâm trí tôi vẫn
Lơ lửng giữa hy vọng và nỗi sợ: giờ thì hy vọng chẳng còn, cảm giác
Chết lặng và bàng hoàng đang dìm tôi chìm nghỉm giữa muôn vàn mối bận tâm.
Byr. Thôi nào, xin ngài, chừng nào mà điều ngài ước ao
Không thể thành hiện thực, thì hãy cứ ao ước những gì có thể đi chứ!
Char. Tôi chẳng tha thiết gì ngoài Philumena.
Byr. Chà, sẽ khôn ngoan biết bao nếu ngài cố gắng
29
Dập tắt ngọn lửa tình này, thay vì dùng những lời lẽ như thế
Để thổi bùng ngọn lửa lên và khơi nó thành đám cháy lớn?
Char. Những kẻ đang an nhàn thật quá dễ dàng khi đưa ra lời khuyên
Cho những ai đang đau khổ trong tim! Nếu ngài lâm vào hoàn cảnh khốn cùng như tôi,
Chắc chắn ngài sẽ chẳng thèm nói thế đâu.
Byr. Thôi được rồi, tùy ngài muốn nghĩ sao thì nghĩ.
Char. Ha! Ta thấy Pamphilus kìa. Ta thà làm bất cứ điều gì
Còn hơn là buông xuôi tất cả trong vô vọng.
Byr. Giờ ngài tính sao đây?
Char. Tôi sẽ nài nỉ cậu ấy, van xin, cầu khẩn,
Kể cho cậu ấy nghe chuyện tình của chúng tôi, và nhờ vậy, biết đâu chừng,
Ít ra tôi có thể thuyết phục được cậu ấy hoãn lại
Đám cưới thêm vài ngày: trong lúc đó, tôi hy vọng,
Biết đâu sẽ có phép màu xảy ra.
30
Byr. Hừm, cái phép màu đó chẳng có thật đâu.
Char. Byrrhia, anh nghĩ sao? Tôi có nên nói chuyện với cậu ấy không?
Byr. Sao lại không nhỉ? Bởi vì dù ngài có không xin được,
Thì ít ra cậu ta cũng sẽ đinh ninh rằng ngài đang chuẩn bị<Cắm sừng lên đầu cậu ta, phòng khi cậu ta thực sự cưới cô ấy.
Char. Biến đi, đồ ăn hại với những nghi ngờ đê tiện của anh!
Enter Pamphilus.
Pam. Charinus, chào anh!
Char. Chào anh, Pamphilus!
Đến để cầu xin sự an ủi, sự an toàn, sự giúp đỡ và lời khuyên,
Anh thấy tôi đang đứng trước mặt mình lúc này đây.
378
Pam. Giúp đỡ và lời khuyên!
Cả hai thứ đó tôi đều chẳng thể lo nổi cho chính mình.—Nhưng ý anh là sao chứ?
Pam. Tôi đang thiếu thốn
Cả sự giúp đỡ lẫn lời khuyên cho chính bản thân mình—Nhưng ý anh là sao chứ?
Char. Hôm nay có phải là ngày cưới của anh không?
Pam. Ừ, người ta đồn thế đấy.
Char. Ồ, Pamphilus, nếu đúng thế, thì ngày hôm nay
Chính là ngày cuối cùng anh còn nhìn thấy tôi trên cõi đời này.
Pam. Sao lại thế cơ chứ?
Char. Trời ơi!
Tôi không dám thốt lên đâu: xin anh hãy nói hộ tôi đi, Byrrhia.
Byr. Vâng, để tôi nói cho.
Pam. Chuyện gì thế?
Byr. Cậu chủ đang đem lòng yêu
Cô dâu của ngài đấy, thưa ngài.
31
Pam. Thề có Chúa tôi thì không đâu.
Nói cho tôi biết đi Charinus, đã có chuyện gì đi quá giới hạn
Giữa anh và nàng ấy chưa?
Char. Ôi, không, không hề.
Pam. Phải chi có chuyện đó thì hay biết mấy!
Char. Nhân danh tình bạn của chúng ta, nhân danh tình yêu của tôi, tôi van xin anh
Đừng kết hôn với cô ấy.——
Pam. Tôi sẽ cố gắng.
Char. Nếu điều đó là bất khả thi, hoặc nếu cuộc hôn nhân này
Vừa vặn làm trái tim anh cảm thấy hân hoan thỏa mãn——
Pam. Trái tim tôi á!
Char. Ít ra hãy
Hoãn nó lại vài ngày; trong lúc tôi bỏ đi xứ khác,
Để tôi không phải chứng kiến cảnh đó.
Pam. Nghe đây Charinus;
Tôi nghĩ chẳng có chút thành thật nào ở một kẻ
Lại mong chờ người khác biết ơn trong khi bản thân hắn chẳng làm ơn phước gì. Tôi
Căm ghét cuộc hôn nhân này còn hơn cả sự mong mỏi của anh nữa đấy.
Char. Anh vừa cứu sống tôi đấy.
Pam. Giờ thì nếu anh, hoặc gã
Byrrhia đây, có thể làm hay nghĩ ra được điều gì;
Hãy hành động, mưu tính, bày mưu đặt kế, sáng tạo ra mọi cách có thể
Để biến cô ấy thành của anh; còn tôi sẽ làm tất cả mọi thứ
Để cô ấy không phải là của tôi.
32
Char. Đủ rồi.
Pam. Tôi thấy
Davus rồi, thật là đúng lúc làm sao: vì hắn sẽ cho chúng ta lời khuyên
Nên làm thế nào cho tốt nhất.
Char. Còn cái tên khốn kiếp nhà ngươi, (Nói với Byrrhia)
Chẳng thể cho ta được một lời khuyên nào ra hồn, cũng chẳng nói được điều gì
Ngoài những chuyện xàm xí chẳng đâu vào đâu.
Cút ngay, đồ tiểu nhân kia, xéo mau!
Byr. Dạ, tôi xin vâng lệnh.
Exit.
Enter Davus hastily.
Davus. Ôi các vị thần linh ơi, tin tức tôi mang đến mới tuyệt vời làm sao! Tin vui động trời!
379
Nhưng ta biết tìm Pamphilus ở đâu đây, để xua tan
Những nỗi sợ hãi của cậu ấy, và lấp đầy niềm vui sướng cho cậu ấy nhỉ?
Char. Có chuyện gì đó đang làm hắn phấn khích kìa.
Pam. Kệ hắn đi, quan tâm làm gì.
Hắn chắc vẫn chưa hay biết gì về vận rủi của chúng ta đâu.
Davus. Và cậu ấy, ta dám cá là, nếu đã được thông báo
Về cái đám cưới được sắp đặt sẵn cho mình——
Char. Anh có nghe thấy hắn nói gì không?
Davus. Chàng trai tội nghiệp chắc đang chạy ngược chạy xuôi khắp thị trấn
Để tìm kiếm ta đây mà. Nhưng ta phải đi đâu bây giờ?
Hoặc chạy hướng nào đây?
Char. Sao anh không gọi hắn lại đi?
33
Davus. Ta đi đây.
Pam. Này! Davus! Dừng lại, lại đây mau!
Davus. Ai gọi đấy nhỉ?
Ối, Pamphilus! Đúng người ta đang tìm đây rồi.—Ôi chao!
Cả ngài Charinus đây nữa!—Gặp được cả hai vị công tử đúng lúc quá cơ chứ!
Tôi có tin vui cho cả hai người đây.
Pam. Đời tôi tiêu rồi, hỡi Davus.
Davus. Nghe tôi nói đã!
Pam. Chấm hết thật rồi!
Davus. Tôi biết những nỗi sợ hãi của ngài mà.
Char. Tính mạng tôi đang ngàn cân treo sợi tóc.
Davus. Tính mạng của ngài tôi cũng biết luôn.
Pam. Đám cưới của tôi kìa.
Davus. Tôi biết rồi.
Pam. Mà lại diễn ra ngay hôm nay.
Davus. Ôi trời ơi, làm ơn đừng cằn nhằn nữa!
Tôi bảo là tôi biết tất cả mọi chuyện rồi: ngài sợ rằng mình (Nói với Charinus.)
Sẽ không được cưới cô ấy.—Còn ngài thì sợ phải cưới cô ấy. (Nói với Pam.)
Char. Chuẩn không cần chỉnh.
Pam. Y như thế.
Davus. Thế mà cái chuyện ấy
Lại chẳng có gì to tát cả. Hãy chú ý lắng nghe đây!
Pam. Thôi đi, làm ơn giải tỏa nỗi sợ này cho tôi mau lên.
Davus. Vâng, tôi sẽ nói ngay đây. Chremes không hề có ý định
Gả con gái cho ngài vào ngày hôm nay đâu.
Pam. Không á! Sao anh lại biết chắc thế?
Davus. Vâng, tôi sẽ nói đây. Chremes
Sẽ không gả con gái cho ngài đâu.
Pam. Sao anh lại biết?
Davus. Tôi chắc chắn mười mươi. Bố ngài mới lúc nãy thôi
34
Đã kéo riêng tôi ra một góc, và bảo rằng đó là ý nguyện của ông ấy
Là ngài phải cưới vợ vào ngày hôm nay; cùng với vô số điều khác nữa,
Mà lúc này đây tôi chẳng có thời gian để thuật lại đâu.
Ngay lập tức, tôi vội vã đi tìm ngài,
Chạy thẳng ra khu Diễn đàn để báo tin cho ngài biết:
Ở đó không gặp, tôi bèn trèo lên một vị trí cao nhìn quanh tứ phía:
Chẳng thấy bóng dáng Pamphilus đâu: tôi tình cờ chạm mặt Byrrhia;
Và dò hỏi; thì nó bảo chưa thấy ngài đâu cả. Lòng dạ nóng như lửa đốt,
Giờ phải làm sao đây? Tôi tự hỏi. Trên đường quay về từ đó,
Trong đầu tôi nảy sinh một nỗi hoài nghi. Hừm! Có điều gì đó bất thường,
Lão già thì ủ rột, còn đám cưới thì lại được
Vội vã dựng lên đột ngột thế này ư! Chẳng hợp lý chút nào cả.
380
Pam. Thế rồi sao nữa?
Davus. Tôi lập tức cất bước
Đến thẳng nhà của Chremes; nhưng khi vừa đặt chân đến đó,
Trước cửa nhà vắng lặng như tờ. Điều này làm tôi thấy nghi ngờ.
Pam. Anh suy luận rất chuẩn xác. Nói tiếp đi.
Davus. Tôi rình mò một lúc lâu:
Trong khoảng thời gian đó chẳng có bóng ma nào bước vào, cũng chẳng có ai bước ra;
35
Chẳng thấy bóng dáng một bà mối nào; trong nhà chẳng có lấy một vật trang trí;
Chẳng có chút dấu hiệu nào của sự chuẩn bị cả. Tôi bèn đến gần,
Nóóihé nhìn vào trong——
Pam. Tôi hiểu rồi: một dấu hiệu quá rõ ràng!
Davus. Thế trông giống một đám cưới không cơ chứ?
Pam. Tôi thấy thì không đời nào,
Davus ạ.
Davus. Không á, ngài bảo thế ư? Ngài vẫn chưa hiểu thấu đáo đâu:
Mọi chuyện rành rành ra đấy còn gì. Hơn thế nữa, tôi còn tình cờ gặp
Cậu bé nhà Chremes trên đường rời khỏi đó,
Đang mang theo mấy mớ rau thơm, và mua thêm một cắc bạc
Mấy con cá nhỏ xíu dùng làm bữa trưa cho lão già.
Char. Hỡi Davus, chính nhờ sự giúp đỡ của anh mà tôi đã được giải thoát
Khỏi mọi nỗi lo âu trĩu nặng trong ngày hôm nay rồi.
Davus. Thế nhưng ngài vẫn tiêu đời đấy thôi.
Char. Sao lại thế? Từ khi Chremes
Từ chối gả Philumena
Cho Pamphilus cơ mà.
Davus. Thật là nực cười! Cứ như thể, chỉ vì
Cô con gái không được gả cho lão ta,
Thì đương nhiên nàng phải cưới anh vậy. Hãy suy tính cho thật kỹ vào;
Hãy nhờ vả bạn bè năn nỉ lão già đi, hãy cầu xin đi,
Bằng không thì——
36
Char. Anh nói phải: tôi sẽ đi làm ngay lập tức,
Mặc dù hy vọng đó từng bao phen đổ vỡ. Thôi tôi đi nhé.
Exit.
Pamphilus. Davus.
Pam. Thế ý đồ của cha ta là gì cơ chứ? Tại sao lại phải dựng lên màn kịch giả vờ ấy?
Davus. Để tôi giải thích cho ngài nghe. Nếu lúc này lão đùng đùng nổi giận,
Chỉ vì Chremes từ chối gả con gái cho ngài,
Lão sẽ tự thấy mình là kẻ có lỗi; và điều đó hoàn toàn chính đáng thôi,
Trước khi tâm can ngài thực sự ngả về hướng nào.
Nhưng giả sử ngài từ chối không chịu lấy cô ấy làm vợ,
Thì khi ấy mọi tội lỗi sẽ trút hết lên đầu ngài, và lúc đó
Cơn bão lốc thực sự mới ập xuống đầu.
Pam. Thế tôi phải lựa chọn con đường nào đây?
Tôi có nên khuất phục——
Davus. Ông ấy là Cha của ngài, thưa ngài,
Chống lại ông ấy là điều vô cùng khó khăn; và hơn thế nữa
Glycerium chỉ có một thân một mình; và lão sẽ tìm ra
Cách này hay cách khác, mặc kệ đó là cách gì đi nữa, để tống cổ cô ấy đi cho bằng được.
Pam. Tống cổ cô ấy đi ư?
Davus. Lập tức ngay và luôn.
381
Pam. Vậy hãy bảo tôi đi,
Lạy ơn lạy phước hãy bảo tôi đi Davus, tôi phải làm sao bây giờ?
Davus. Hãy nói là ngài đồng ý lấy vợ đi!
37
Pam. Cái gì cơ!
Davus. Thế có hại gì đâu nào?
Pam. Bảo rằng tôi sẽ cưới vợ á!
Davus. Sao lại không chứ?
Pam. Không bao giờ, đời nào có chuyện đó.
Davus. Đừng có từ chối vội!
Pam. Đừng có hòng thuyết phục ta!
Davus. Xin ngài hãy suy xét cho kỹ
Hậu quả của nó xem nào.
Pam. Là sự chia lìa với Glycerium.
Và kết hôn với kẻ khác.
Davus. Hoàn toàn không có chuyện đó đâu.
Bố ngài, tôi đoán là sẽ tiếp cận ngài thế này này.
Ta muốn con cưới vợ ngay hôm nay—Dạ vâng, ngài sẽ đáp thế:
Thế thì ông ấy còn lý do gì để trách mắng ngài nữa cơ chứ?
Bằng cách đó ngài sẽ làm phá sản toàn bộ những mưu tính của ông ấy,
Và khiến ông ấy phải bối rối tột cùng; trong khi suốt khoảng thời gian đó
Ngài vẫn được an toàn: bởi vì chắc chắn một điều
Là Chremes sẽ từ chối gả con gái cho ngài thôi;
Lại còn kiên quyết đến mức ngài chẳng cần phải chần chừ,
Hay thay đổi kế sách này, kẻo lão lại đổi ý;Vậy nên hãy nói với cha ngài rằng ngài sẽ kết hôn,
Để dù có ý muốn ép buộc, ông ấy cũng chẳng còn cớ gì để mắng mỏ.
Nhưng nếu, vì bị quáng quạng bởi những hy vọng hảo huyền, ngài cứ oai oái gào lên,
“Chẳng có ai thèm gả con gái cho một kẻ trác táng,
Một kẻ chơi bời lêu lổng đâu.”—Than ôi, ngài lầm to rồi.
Bởi vì hãy nhớ lấy, bố ngài thà bỏ tiền chuộc một kẻ khốn cùng nào đó
Từ đống rách rưới bần hàn để làm vợ ngài,
Còn hơn là trơ mắt nhìn ngài hủy hoại cuộc đời bên Glycerium.
Nhưng nếu ông ấy nghĩ ngài đang giữ một tâm trạng nhẹ nhõm thản nhiên,
Chính ông ấy cũng sẽ trở nên hờ hững, và thong thả đi tìm
Một mối nhân duyên khác; trong khi đó khoảng thời gian này
Biết đâu sự tình sẽ xoay chuyển theo hướng may mắn.
Pam. Anh nghĩ thế thật ư?
Davus. Chắc chắn trăm phần trăm.
Pam. Nhìn xem, anh đang đẩy ta vào con đường nào thế này.
Davus. Thôi nào, hãy bình tĩnh lại đi!
Pam. Được rồi, ta sẽ nói thế. Nhưng phải thật cẩn trọng
Đừng để ông ấy biết về đứa trẻ, đứa bé mà ta đã đồng ý
Nuôi dưỡng đấy.
Davus. Ôi chao đúng là liều mạng!
Pam. Nàng đã ép ta
Phải thề hứa điều đó, như một sự đảm bảo chắc chắn rằng
Ta sẽ không bao giờ ruồng bỏ nàng.
Davus. Chúng ta sẽ lo liệu chu đáo. Nhưng kìa bố ngài đến kìa: đừng để ông ấy nhận ra
Ngài đang mang tâm sự u sầu.
Enter Simo at a distance.
Simo. Ta quay lại để xem
Bọn chúng đang làm gì, hay đang mưu tính trò gì đây.
Davus. Giờ thì lão ta đinh ninh rằng ngài sẽ từ chối không chịu cưới vợ rồi.
Từ một xó xỉnh tối tăm nào đó đang ấp ủ những suy nghĩ đen tối,
Lão ta bước tới, và tưởng tượng rằng mình đã chuẩn bị sẵn một bài phát biểu
Để làm ngài bối rối. Hãy vững vàng tư thế vào đấy.
Pam. Ta sẽ cố, hỡi Davus.
Davus. Cứ tin tưởng ở tôi đi, Pamphilus,
Bố ngài sẽ không thay đổi dù chỉ là một từ
Để mắng mỏ ngài đâu, miễn là ngài cứ nhận lời lấy vợ.
Enter Byrrhia behind.
Byr. Hôm nay chủ bảo tôi gác lại mọi chuyện khác
Để theo dõi sát sao Pamphilus, xem cậu ta tiến hành ra sao
Về chuyện hôn nhân của mình; thế nên tôi đã nãy giờ
Bám theo lão già đến tận đây: đằng kia cũng chính là
Pamphilus bằng xương bằng thịt, đứng bên cạnh hắn là Davus.
Vào việc thôi nào!
Simo. Ta thấy cả hai đứa nó đang đứng cạnh nhau kìa.
Davus. Giờ thì hãy chú ý lắng nghe đây. (Nói nhỏ với Pam.)
Simo. Này Pamphilus!
Davus. Giờ thì hãy quay người lại,
Giống như bị gọi bất ngờ không kịp trở tay ấy. (Nói nhỏ.)
Pam. Ai gọi đấy? Bố tôi cơ mà!
Davus. Nói hay lắm! (Nói nhỏ.)
Pam. Ai gọi đấy? Bố tôi cơ mà! (Nói nhỏ.)
Simo. Ta muốn rằng vào ngày hôm nay,
Như ta đã từng bảo con trước đó rồi, con phải kết hôn.
Davus. Giờ thì đến lượt ta lo lắng không biết cậu ấy sẽ đáp lại thế nào đây. (Nói một mình.)
Pam. Về chuyện đó, và tất cả những mệnh lệnh khác của người,
Con hoàn toàn sẵn sàng vâng lời, thưa Cha!
Byr. Gì thế kia! (Nghe lén.)
Davus. Á khẩu chưa kìa. (Nói một mình.)
Byr. Nó vừa nói gì thế nhỉ? (Vểnh tai nghe.)
Simo. Con đã làm tròn
Bổn phận của mình rồi đấy, khi vui vẻ vâng theo
Những mong muốn của ta.
Davus. Thấy chưa! Ta đã bảo nói thật mà lị? (Nói nhỏ với Pam.)
41
Byr. Thế thì chủ của mình, theo như những gì ta thấy
Cứ ngồi mà mút tay ngóng vợ hụt đi là vừa.
Simo. Vậy thì giờ hãy vào trong đi,
Để khi cần đến thì có mặt ngay.
Pam. Con vào đây ạ.
Exit.
Byr. Chẳng còn chút lòng tin nào trong cõi người ta nữa hay sao?
Đó là một câu nói cổ xưa mà hoàn toàn đúng sự thật;
“Giữa muôn người, ai nấy đều yêu bản thân mình nhất.”
383
Ta đã tận mắt nhìn thấy cô tiểu thư; biết rõ nàng vô cùng xinh đẹp;
Và vì thế ta càng dễ dàng tha thứ cho Pamphilus hơn,
Nếu cậu ta thà chiếm đoạt nàng cho riêng mình,
Còn hơn là nhường nàng vào vòng tay của chủ ta.
Ta phải về báo tin này thôi, và chuẩn bị tinh thần đón nhận
Những trận đòn nhừ tử vì tội mang tin dữ về.
Exit.
Manent Simo and Davus.
Davus. Giờ thì lão ta đang đinh ninh rằng ta đang nhúng tay vào trò quỷ quyệt nào đó
Và lảng vảng ở đây để giăng bẫy lão đây mà!
Simo. Sao thế hả Davus?
Davus. Dạ có gì đâu ạ.
Simo. Không gì cả, ngươi bảo thế ư?
Davus. Hoàn toàn chẳng có gì.
Simo. Thế mà ta cứ đinh ninh là đang có chuyện gì chứ.
Davus. Thì ngài đang mong đợi thế mà:—Chuyện này làm lão ta ngứa mắt đây. (Nói một mình.)
Simo. Ngươi có thể mở miệng nói lời thật lòng được không hả?
Davus. Dễ như trở bàn tay ấy mà, thưa ngài.
Simo. Vậy thì nói nghe xem nào,
Cuộc hôn nhân này có làm con trai ta khó chịu không,
Nhất là sau vụ phiêu lưu với ả người Andros kia?
Davus. Dạ thưa chẳng có gì đâu ạ; hoặc nếu có chút ít đi chăng nữa, thì đó cũng chỉ là
Hai ba ngày lo lắng vẩn vơ thôi mà, ngài biết đấy;
43
Rồi mọi chuyện sẽ qua mau: bởi vì cậu ấy nhìn nhận sự việc
Dưới đúng bản chất thực sự của nó.
Simo. Ta rất khen ngợi thái độ đó của nó.
Davus. Trong khi ngài
Không hề kìm kẹp nó; và trong lúc tuổi trẻ cho phép
Quả thực là nó có yêu đương; nhưng ngay cả lúc đó nó vẫn lén lút,
Quả thực là nó có yêu đương; nhưng ngay cả lúc đó nó vẫn lén lút,
Hệt như những kẻ khôn ngoan vẫn làm, và luôn bảo vệ danh tiếng của mình.
Giờ đây tuổi tác đòi hỏi nó phải kết hôn, giờ đây
Nó đang hướng tâm trí về chuyện vợ chồng gia đình.
Simo. Thế nhưng, trong mắt ta, hình như nó có vẻ hơi buồn bã.
Davus. Không phải vì chuyện đó đâu ạ. Cậu ấy nghĩ mình
Còn một lý do khác để phàn nàn về ngài cơ.
Simo. Về chuyện gì chứ?
Davus. Chỉ là chuyện nhỏ nhặt thôi ạ.
Simo. Thôi được, chuyện gì thế hả?
Davus. Dạ, có gì đâu ạ.
Simo. Nói mau, chuyện gì thế hả?
Davus. Dạ, cậu ấy phàn nàn rằng ngài
Hơi bị keo kiệt trong khoản tiền chi phí đấy ạ.
Simo. Ta á?
Davus. Vâng, chính ngài đấy.
Một bữa tiệc cưới chưa nổi mười đồng Drachma? Cậu ấy bảo thế đấy,
Trông giống bữa tiệc cưới cho con trai cưng của ngài lắm cơ à?
Con mời được những ai đến dự đây? Nhất là
Vào cái thời điểm thế này chứ?—Và quả thực, thưa ngài,
Ngài đã quá chi li bủn xỉn; keo kiệt quá mức rồi đấy.
44
Tôi không thể khen ngợi ngài về khoản này được đâu.
Simo. Câm mồm ngay.
Davus. Ta vừa chọc tức lão ta một vố rồi đấy. (Nói một mình.)
Simo. Ta sẽ lo liệu việc đó. Biến đi!
Exit Davus.
Lại thế nữa à? Tên tiểu nhân này đang giở trò gì thế nhỉ? Đồ đểu cá mạt hạng,
Bởi vì nếu có bất kỳ trò quỷ quyệt nào đang được ngầm dàn dựng,
Thì chắc chắn hắn ta chính là kẻ chủ mưu sau lưng rồi.
Exit.
Simo, Davus, coming out of Simo’s house.—Mysis, Lesbia, going
toward the house of Glycerium.
Mysis. Ồ vâng, đúng như bà nói đấy, Lesbia ạ:
Đàn ông hiếm hoi lắm mới tìm được kẻ chung tình.
Simo. Con hầu gái của ả người Andros! Phải nó không nhỉ?
Davus. Dạ, chuẩn rồi ạ.
Mysis. Nhưng còn Pamphilus——
Simo. Nó đang nói cái gì thế nhỉ? (Nghe lén.)
Mysis. Vẫn giữ trọn thủy chung.
Simo. Gì thế cơ chứ? (Nghe lén.)
Davus. Phải chi mụ ta điếc tai, hoặc con nhỏ này câm miệng luôn cho rồi! (Nói một mình.)
Mysis. Còn đứa bé, dù là trai hay gái, cậu ấy cũng đã quyết định
Sẽ nuôi dưỡng cho bằng được.
Simo. Ôi trời đất quỷ thần ơi! Ta đang nghe thấy cái quái gì thế này?
Nếu chuyện này là sự thật thì đời ta tiêu thật rồi.
Lesbia. Quả là một chàng trai trẻ tử tế!
Mysis. Ôi, cực kỳ tử tế luôn ấy chứ.
Nhưng mau vào trong thôi, kẻo để cô chủ phải chờ lâu.
Lesbia. Tôi theo sau đây.
Exeunt Mysis and Lesbia.
Manent Simo, Davus.
Davus. Thôi xong đời! Còn cách nào cứu vãn nữa đây! (Nói một mình.)
Simo. Thế này là thế nào? (Nói một mình.)
Và hắn ta lại có thể điên rồ đến mức độ ấy sao? Cái gì cơ! Lại đi nuôi dưỡng
Con của một ả đàn bà lẳng lơ!—À, giờ thì ta đã rõ mưu đồ của tụi nó rồi:
Đúng là đồ ngu ngốc, suýt nữa thì ta bị qua mặt đến phút chót.
Davus (nghe lén). Lão ta đang lầm bầm cái gì mà suýt qua mặt với chẳng qua tai thế nhỉ?
Simo. Trước tiên, (Nói một mình.)
Chính là trò quỷ quyệt của tên tiểu nhân này giăng ra để hại ta. Tất cả chỉ là màn kịch bịp bợm:
Một màn vượt cạn giả tạo và trò sinh nở dựng lên,
Nhé ra để làm Chremes hoảng sợ mà từ hôn.
385
Gly. (trong nhà). Hỡi nữ thần Juno Lucina, hãy cứu con với! Xin hãy rủ lòng thương giúp con.
47
Simo. Ôi chao! Nhanh thế cơ à! Thật là nực cười hết chỗ nói!
Ngay vừa lúc nghe thấy ta đứng ngay trước cửa
48
Là ả ta vội vã la làng lên ngay: mấy cái trò hề tình huống của ngươi
Lên lịch tồi tệ quá đấy, hỡi Davus.
Davus. Trò của tôi á, thưa ngài?
Simo. Đám diễn viên của ngươi
Quên béng mất lời thoại rồi hay sao mà phải cần đến người nhắc tuồng thế kia?
Davus. Tôi chẳng hiểu ngài đang nói cái quái gì cả.
Simo (nói nhỏ). Nếu tên tiểu nhân này
Mà dám giở trò vào ngay đám cưới thực sự của con trai ta,
Đến bất thình lình không kịp trở tay như thế này, thì không biết ta sẽ bị bêu rếu
Và trở thành trò cười thiên hạ đến mức nào đây? Nhưng giờ thì
Cứ để hắn tự chịu trách nhiệm với cái đầu của mình đi. Ta hoàn toàn an tâm rồi.
Re-enter Lesbia.—Archyllis appears at the door.
Lesbia to Archyllis (trong nhà). Này Archyllis, cho đến lúc này thì mọi triệu chứng đều có vẻ
Thuận lợi đúng như mong đợi ở thể trạng của cô ấy:
Đầu tiên, hãy để cô ấy lau người sạch sẽ: sau đó,
Uống đúng liều lượng dung dịch mà tôi đã dặn dò, chuẩn xác ngần ấy thôi:
Và lát nữa tôi sẽ quay lại đây ngay. (Bước ra.)
Này xin thề bằng ngày hôm nay, cậu chủ Pamphilus
Vừa mới sinh được một thằng cu kháu khỉnh: xin Chúa ban phước cho đứa bé được khỏe mạnh!
Bởi vì cậu ấy là một trang nam tử hán xứng đáng, và chẳng hề khinh miệt
Hay nhẫn tâm làm tổn thương tâm hồn cô thiếu nữ ngây thơ này.
Exit.
Manent Simo, Davus.
Simo. Cả chuyện này nữa, thử hỏi trên đời có ai biết ngươi mà không dám thề rằng
Đây chính là kiệt tác do một tay ngươi nhào nặn nên cơ chứ?
Davus. Kiệt tác của tôi ư! Gì cơ chứ, thưa ngài?
Simo. Trong khi ở bên trong nhà, mụ bà mụ mọc lông cánh nào có
Đưa ra lời dặn dò nào cho người phụ nữ vừa sinh nở đâu:
Trái lại, vừa mới đặt chân bước ra ngoài đường phố,
50
Mụ ta liền gào lên oang oang cho những kẻ bên trong nghe thấy hết.
—Hỡi Davus, ta đáng bị ngươi coi thường đến thế sao?
Ta trông dễ dãi đến mức hợp để làm trò hề cho ngươi xỏ mũi,
Với một màn bịp bợm trơ trẽn và thô thiển đến thế này sao?
Ít ra thì ngươi cũng phải tỏ ra chút ít tôn trọng,
Dùng dằng chút kỹ xảo nào đó, dẫu chỉ là để giả vờ
Rằng ngươi đang khiếp sợ cơn thịnh nộ của ta, nhỡ khi bị ta phát giác ra chứ.
Davus. Thật tình lúc này đây chính lão đang tự lừa dối mình, chứ chẳng phải tôi. (Nói một mình.)
Simo. Ta đã chẳng từng cảnh cáo ngươi rồi sao? Lại còn đe dọa nữa chứ,
Trong trường hợp ngươi dám giở trò lừa bịp ta? Thế mà mọi công sức đều đổ sông đổ bởi:
Bởi vì ngươi nào có mảy may sợ hãi?—Cái gì! Ngươi nghĩ ta sẽ đi tin
Cái câu chuyện nhảm nhí về đứa con do Pamphilus làm ra này chắc?
Davus. Tôi nhìn ra sự u mê của lão rồi: Giờ thì tôi nắm chắc ván bài trong tay rồi đây. (Nói một mình.)
Simo. Sao ngươi không mở mồm trả lời ta hả?
386
Davus. Gì chứ! Ngài không tin ư?
Cứ làm như ngài chưa từng được thông báo về chuyện này ấy nhỉ? (Vẻ ranh mãnh.)
Simo. Được thông báo ư?
Davus. Thế hóa ra ngài tự mình phát hiện ra đấy phỏng?
Simo. Ta được thông báo ư?
Davus. Thế hóa ra ngài tự phát hiện ra thật à? (Vẻ ranh mãnh.)
Simo. Ngươi đang cười cợt vào mặt ta đấy phỏng?
Davus. Chắc chắn là ngài đã được thông báo rồi chứ,
Bằng không thì làm sao có được sự hoài nghi tinh ranh nhường này?
Simo. Hoài nghi ư! Từ ngươi chứ từ đâu ra:
Bởi vì ta thừa hiểu rõ cái bộ dạng của ngươi.
Davus. Ý ngài là chuyện này được dàn dựng
Bởi lời khuyên của tôi chứ gì?
Simo. Chứ còn gì nữa; ta biết tỏng rồi:
Davus. Ngài chẳng hiểu gì về tôi cả, hỡi Simo.——
51
Simo. Ta không hiểu ngươi ư?
Davus. Bở vì hễ tôi vừa hé miệng nói năng điều gì, là ngay lập tức
Ngài lại tự đinh ninh rằng mình đang bị xỏ mũi lừa bịp.——
Simo. Không đúng thế sao, hả đồ khốn?
Davus. Đến mức tôi chẳng dám mở hé lấy một nửa lời trước mặt ngài nữa là.
Simo. Tất cả những gì ta biết đích xác chỉ là thế này; chẳng có ai
Vừa mới sinh nở trong cái nhà này cả.
Davus. Ngài đã tự mình phát hiện ra chuyện đó rồi cơ à?
Thế mà chốc nữa thôi tụi nó sẽ mang đứa bé con rơi con rớt này đến đây,
Và đặt chường ngay trước cửa nhà chúng ta cho mà xem. Hãy nhớ lấy lời tôi, thưa ngài,
Tôi báo trước cho ngài tình huống đó chắc chắn sẽ xảy ra đấy;
Để ngài đứng sẵn sàng đón tiếp, chứ đừng có sau đó lại tru tréo lên rằng,
“Đó là trò mèo do Davus xúi giục, là mưu kế của nó!”
Tôi chỉ muốn thanh minh gột rửa cái tiếng ác mà ngài đang hiểu lầm về tôi thôi.
Simo. Thế sao ngươi lại rành rẽ thế?
Davus. Tôi nghe người ta bàn tán, và tôi tin là thế.
Thêm vào đó là cả ngàn lẻ một thứ chi tiết lặt vặt khác đan xen vào nhau
Dẫn dắt đến phỏng đoán này. Trước tiên, tự thân Glycerium
Đã lớn tiếng tuyên bố mình đang mang thai với Pamphilus:
Hóa ra đó là một lời nói dối. Giờ đây khi ả ta nhận thấy
Đám cưới đang được rầm rộ chuẩn bị bên nhà chúng ta,
Lập tức một đứa ở gái được sai phái đi tìm
Davus. Tôi nghe người ta bàn tán, và tôi tin là thế.
Thêm vào đó là hàng tá thứ chuyện tào lao đan xen vào nhau
Dẫn dắt đến phỏng đoán này. Đầu tiên, chính ả ta
Tự tuyên bố mình đang mang thai với Pamphilus:
Hóa ra đó là một lời dối trá. Giờ thì khi ả nhận ra
Đám cưới đang được rầm rộ chuẩn bị bên nhà chúng ta,
Lập tức một đứa ở gái được sai chạy đi rước ngay
52
Bà mụ đến cho ả ta, kèm theo cả một đứa trẻ sơ sinh nữa;
Và thế nào tụi nó cũng sẽ tìm cách bày kế cho ngài tận mắt nhìn thấy đứa trẻ,
Bằng không thì đám cưới buộc phải tiến hành cho bằng được.
Simo. Thế nghĩa là sao hả?
Đã phát hiện ra một âm mưu rành rành như thế đang được ngầm dàn dựng,
Tại sao ngươi không lập tức chạy đi báo cho con trai ta biết?
Davus. Thế chứ ai là kẻ đã kéo cậu ấy ra khỏi vũng lầy tình ái với ả ta nếu không phải là tôi?
Bởi vì chúng ta đều thừa biết cậu ấy từng u mê mụ mị vì ả ta đến nhường nào:
Thế mà giờ đây cậu ấy đã chịu tha thiết mong chờ một người vợ rồi đấy thôi. Thôi tóm lại,
Cứ giao phó chuyện đó cho tôi; còn ngài trong lúc này
Hãy tiếp tục tiến hành đám cưới theo đúng kế hoạch đã định, mà
Tôi hy vọng các vị Thần linh sẽ phù hộ độ trì!
Simo. Cút vào trong nhà đi.
Chờ ta ở trỏng, và lo liệu cho thật xuể
Những thứ cần thiết đi.
Exit Davus.
Hắn ta vẫn chưa lay chuyển được ta
387
Để ta có thể tin tưởng hoàn toàn vào cái câu chuyện bị đặt của hắn,
Cũng như ta chẳng tài nào biết nổi những điều hắn nói có phải là sự thật hay không.
Nhưng dù thật hay dối trá đi nữa, thì điều đó cũng chẳng quan trọng: đối với ta
Lời hứa của chính con trai mình mới là vấn đề cốt lõi nhất.
Giờ ta phải đi gặp Chremes, và khẩn khoản nài xin gả con gái ông ta
Làm vợ con trai ta. Nếu ta thành công,
Còn mong ước nào lớn lao hơn thế nữa, ngoài việc được chứng kiến
Nghi lễ kết hôn của chúng diễn ra ngay ngày hôm nay? Bởi vì một khi con trai ta
Đã chính thức hứa hẹn với ta rồi, thì ta chẳng mảy nghi ngờ gì nữa,
53
Giả sử nó có dám cự tuyệt đi chăng nữa, ta cũng sẽ ép buộc nó cho bằng được:
Và kìa vừa nhắc tới thì Chremes đã xuất hiện đúng như ý nguyện của ta rồi.
Enter Chremes.
Simo. Chào Chremes, chúc một ngày tốt lành!
Chremes. Quả đúng là người tôi đang tìm kiếm.
Simo. Và tôi cũng đang tìm ông đây.
Gặp nhau thật đúng lúc.—Có vài kẻ nào đó
Đã đến báo với tôi rằng ông tung tin đồn con gái tôi sẽ
Kết hôn với con trai ông vào ngày hôm nay:
Và đó là lý do tôi có mặt ở đây, muốn làm cho ra ngô ra khoai
Xem là ông hay đám thiên hạ kia đang bị mất trí thế không biết.
Simo. Xin hãy lắng nghe tôi một phút; ông sẽ được tường tận
Những gì tôi thỉnh cầu, và những điều ông đang muốn biết.
Chremes. Tôi đang nghe đây: ông muốn gì? Cứ nói đi.
Simo. Nhân danh các vị Thần linh;
Nhân danh tình bạn giữa chúng ta, hỡi Chremes, khởi nguồn
Từ thuở chập chững ấu thơ, và cứ thế lớn dần theo năm tháng;
Nhân danh cô con gái duy nhất của ông, và đứa con trai của tôi,
Sự yên ấm toàn vẹn của chúng hoàn toàn nằm trong tay ông;
54
Xin hãy rủ lòng thương chấp thuận thỉnh cầu này: và xin hãy để mối nhân duyên
Đáng ra phải thành, nay tiếp tục được nên duyên.
Chremes. Sao, sao lại phải cầu xin thế này?
Chẳng phải ông thừa biết mình không cần phải nài nỉ tôi điều đó hay sao.
Ông nghĩ tôi là kẻ thay lòng đổi dạ khác với trước kia
Khi tôi vừa mới hứa gả sao? Nếu mối hôn sự này
Mang lại điều tốt đẹp cho cả đôi bên, thì cứ gọi chúng ra làm lễ cưới đi.
Nhưng nếu sự kết hợp của chúng mang lại nhiều hiểm họa hơn
Là những điều tốt lành cho cả hai, thì tôi cũng khẩn khoản nài xin ông,
Hãy cùng nhau suy tính cho lợi ích chung của chúng ta,
Cứ coi như ông là cha của con bé, và Pamphilus là con trai tôi vậy.
Simo. Chính với tinh thần đó đấy, hỡi Chremes, tôi mới mong mỏi điều này,
Và khẩn khoản nài xin nó được thực hiện; sở dĩ tôi phải nài nỉ
Chỉ vì tình thế đang vô cùng cấp bách thôi.
Chremes. Tình thế cấp bách gì thế?
Simo. Một sự rạn nứt đã xảy ra giữa Glycerium và con trai tôi.
Chremes. Tôi nghe thiên hạ đồn thế. (Vẻ mỉa mai.)
Simo. Sự rạn nứt sâu sắc đến mức đem lại cho tôi niềm hy vọng
Có thể chia cắt chúng vĩnh viễn.
388
Chremes. Toàn là chuyện cổ tích nhảm nhí!
Simo. Sự thật rành rành ra đấy chứ.
Chremes. Ồ vâng, đúng là thế đấy.
Những trận cãi vã của tình nhân chỉ làm cho tình yêu của chúng thêm mặn nồng hơn mà thôi.
Simo. Vậy thì chúng ta hãy ngăn chặn ngay đi, tôi xin ông đấy, thợ hoạn nạn này ngay từ trứng nước;
Trong khi thời gian vẫn cho phép, khi mà vết thương tình ái của nó vẫn còn đau nhói
Từ những lời lăng mạ; trước khi những thủ đoạn ma mãnh của đám đàn bà kia,
Những mưu mô độc ác và những giọt nước mắt đầy lừa lọc của chúng
55
Làm lay chuyển tâm trí yếu đuối của nó và làm nó mềm lòng trắc ẩn.
Hãy gả vợ cho nó: thông qua sự chung chăn gối với người vợ hiền,
Được kết chặt bởi những mối lương duyên vợ chồng, tôi hy vọng chẳng mấy chốc,
Nó sẽ vươn lên vượt qua khỏi vũng lầy tội lỗi đang nhấn chìm nó lúc này.
Chremes. Ông cứ tin là thế đi: còn phần tôi, tôi không tài nào nghĩ nổi
Rằng nó có thể chung thủy, hay liệu tôi có thể chịu đựng nổi điều đó hay không.
Simo. Làm sao ông biết được, nếu không tự mình thử nghiệm một phen?
Chremes. Phải, nhưng đem con gái ruột ra để thử nghiệm một vố liều mạng như thế
Thì quả thực là quá khắc nghiệt.
Simo. Rủi ro duy nhất, giả sử nếu nó thất bại,
Cũng chỉ là thế này: ly hôn, điều mà trời Phật không cho phép!
Nhưng hãy nhìn xem những lợi ích vô cùng nếu nó thực sự cải sửa!
Thứ nhất, ông sẽ trả lại cho người bạn của mình một đứa con trai hoàn lương;
Đồng thời thu về cho chính mình một cậu con trai rể, và gả
Cô con gái yêu quý cho một người chồng chân chính.
Chremes. Thôi được rồi!
Vì ông đã hoàn toàn tin chắc đó là điều đúng đắn,
Tôi chẳng thể từ chối ông bất cứ điều gì nằm trong khả năng của mình.
Simo. Quả nhiên tôi chưa bao giờ nhìn lầm khi kết bạn với ông, hỡi Chremes.
Chremes. Nhưng mà——
Simo. Nhưng mà sao cơ chứ?
Chremes. Dựa vào đâu mà ông lại nắm rõ
Chremes. Dựa vào đâu mà ông biết chắc
Rằng giữa chúng đang có một sự rạn nứt thực sự?
Simo. Là Davus,
Chính Davus, kẻ nắm giữ mọi bí mật của tụi nó, đã kể cho tôi nghe thế;
Hắn ta còn khuyên tôi nên nhanh chóng thúc đẩy đám cưới này
Nhanh hết mức có thể nữa cơ đấy. Hẳn là anh ta sẽ chẳng bao giờ
56
Làm thế đâu, trừ khi anh ta hoàn toàn đinh ninh chắc chắn rằng
Con trai tôi cũng đang mong mỏi điều đó.—Hãy nghe xem hắn nói gì kìa.
Này! Mau gọi tên Davus ra đây.—Nhưng kìa hắn đang đến kìa.
Enter Davus.
Davus. Tôi đang định đi tìm ngài đây.
Simo. Có chuyện gì thế hả?
Davus. Sao mãi mà vẫn chưa cho người sang rước cô dâu về thế ạ? Trời sắp muộn rồi kìa.
Simo. Ngươi có nghe hắn nói gì không?—Davus, ta đã có lúc
Cảm thấy lo sợ về ngươi đấy; sợ rằng giống như bao kẻ nô lệ khác,
Thời buổi này nô lệ hay thế lắm, ngươi sẽ giở trò xỏ mũi ta,
Và phá hoại kế hoạch của ta chỉ để vun vén cho tình yêu của con trai ta.
Davus. Tôi á, thưa ngài?
389
Simo. Ta cứ nghĩ thế đấy: và vì nỗi sợ đó
Ta đã che giấu một bí mật mà giờ đây ta sẽ tiết lộ cho ngươi hay.
Davus. Bí mật gì thế ạ, thưa ngài?
Simo. Ta sẽ kể cho nghe: bởi vì giờ đây
Gần như ta đã bắt đầu tin rằng ngươi có thể là kẻ đáng tin cậy.
Davus. Cuối cùng thì ngài cũng nhận ra tôi là con người thế nào rồi đấy.
Simo. Chẳng có đám cưới nào được dự định cả.
Davus. Cái gì cơ! Không có đám cưới nào á!
Simo. Hoàn toàn không.
Tất cả chỉ là màn kịch giả vờ, nhằm thăm dò con trai ta và cả ngươi nữa.
Davus. Ngài nói thật á?
Simo. Chuẩn không cần chỉnh.
57
Davus. Ôi chao ôi, chao ôi!
Tôi chưa từng dám nghĩ tới điều đó. Quả là một mưu cao kế sâu! (Vẻ ranh mãnh.)
Simo. Nghe ta nói đây. Ngay khi ta vừa sai ngươi bước vào trong nhà,
Thì thật tình cờ ta chạm mặt ngay Chremes.
Davus. Chết cha! Thế là tiêu đời chúng ta rồi à? (Nói một mình.)
Simo. Ta đã kể hết mọi chuyện cho ông ấy nghe,
Y hệt như những gì ngươi vừa mới tâu với ta khi nãy,——
Davus. Thảm họa rồi! Sao lại thế chứ? (Nói một mình.)
Simo. Nài nỉ ông ấy gả con gái cho, và cuối cùng
Sau rất nhiều lời thuyết phục ta đã thành công rực rỡ.
Davus. Tiêu đời rồi! (Nói một mình.)
Simo. Gì thế hả? (Nghe lén.)
Davus. Tuyệt vời! Ý tôi là thế ạ.
Simo. Người bạn tốt của ta là Chremes
Giờ đây không còn là vật cản nữa rồi.
Chremes. Tôi về nhà một lát đây,
Lo liệu mọi thứ chuẩn bị cho chu đáo, rồi sẽ quay lại ngay.
Exit.
Simo. Này Davus, xét thấy một mình ngươi
Đã dàn xếp thành công mối nhân duyên này——
Davus. Vâng, một mình tôi chứ còn ai vào đây nữa.
Simo. Hãy cố gắng uốn nắn con trai ta thêm lần nữa xem sao.
Davus. Tôi sẽ tận tâm hết sức mình.
Simo. Làm lúc này thì dễ dàng lắm,
Khi mà tâm trí nó hãy còn đang bực bội cáu kỉnh.
Davus. Cứ để mặc tôi lo.
58
Simo. Vậy đi nhé: nó đang ở đâu thế?
Davus. Chắc là đang ở trong nhà ạ.
Simo. Ta sẽ vào trong, và kể cho nó nghe những gì ta vừa thuật lại cho ngươi.
Exit.
Davus alone.
Thế là tiêu đời, chấm hết thật rồi! Tống cổ ta vào ngục tối ngay lập tức đi thôi!
Chẳng có lời cầu xin nào cứu vãn nổi, chẳng còn biện hộ gì nữa: vì ta đã tự tay phá nát tất cả rồi!
Đã lừa gạt lão già, bẫy Pamphilus vào tròng
Hôn nhân; một cuộc hôn nhân được vun đắp vào ngay ngày hôm nay
Chỉ bằng nỗ lực của một mình ta; ngoài mong đợi của người này;
Và chống lại ý muốn của kẻ kia.—Ôi cái đồ ngu xuẩn ranh mãnh!
390
Phải chi ta cứ im lặng thì mọi chuyện đã êm xuôi trót lọt rồi.
Nhưng kìa, cậu ấy đang đến kìa. Phải chi cổ ta gãy quách đi cho rồi! (Lẩn trốn.)
Enter Pamphilus; Davus behind.
Pam. Tên khốn kiếp đã đẩy ta vào bước đường cùng này đang trốn ở đâu nhỉ?
Davus. Đời ta coi như chấm hết.
Pam. Thế mà ta phải thú nhận rằng,
Ta hoàn toàn đáng đời lắm, khi làm một kẻ đần độn,
Một gã ngốc nghếch hết chỗ nói, lại đi phó thác vận mệnh cuộc đời mình
Vào tay một tên nô lệ đê tiện. Giờ thì ta phải gánh chịu hậu quả cho sự ngu ngốc của mình,
59
Nhưng ít ra ta cũng phải trừng phạt tên khốn đó cho hả giận.
Davus. Chỉ cần tôi thoát được cái hiểm nguy trước mắt này một lần này thôi,
Còn tương lai sau đó ra sao tôi xin chịu trách nhiệm hết.
Nhưng ít ra ta cũng phải trừng phạt hắn ta cho hả giận.
Davus. Nếu tôi có thể thoát khỏi kiếp nạn này lúc này,
Tôi xin gánh vác mọi chuyện về sau.
Pam. Ta phải nói gì
Với bố ta đây?—Và làm sao ta có thể từ chối nữa đây,
Khi mà chính ta vừa mới mở miệng đồng ý lúc nãy? Còn mặt mũi nào nữa chứ?
Ta chẳng biết phải làm sao bây giờ.
Davus. Thề có Chúa, tôi cũng chịu chẳng biết tính sao đây;
Dù đầu óc tôi đang vắt kiệt để suy nghĩ đây. Tôi sẽ nói với cậu ấy rằng
Tôi vừa chớp được một mưu kế nào đó để trì hoãn đám cưới này lại.
Pam. Á à! (Nhìn thấy Davus.)
Davus. Mình bị phát hiện rồi.
Pam. Chào ngài, đại nhân tài giỏi nhé! Ngươi có lời gì để nói đây hả?
Nhìn xem, ta đang bị trói buộc ngập cổ trong cái lời khuyên tuyệt hảo của ngươi kìa.
Davus (bước ra). Nhưng tôi sẽ cứu ngài thoát thân mà, thưa ngài.
Pam. Cứu ta thoát thân ư?
Davus. Chắc chắn rồi, thưa ngài.
Pam. Gì chứ, giống như cái cách anh vừa mới cứu ta lúc nãy chắc?
Davus. Lần này sẽ khá hơn nhiều, tôi hy vọng thế.
Pam. Và ngài nghĩ rằng ta còn có thể khờ dại đến mức
Đi tin tưởng vào ngươi lần nữa chắc, đồ tiểu nhân? Ngươi sẽ uốn nắn
Những vận rủi đã tan tành của ta, hay cứu vãn những thứ đã mất chắc?
Chính ngươi, kẻ vừa mới ngày hôm nay thôi, từ một trạng thái hạnh phúc ngập tràn,
Đã đẩy ta lao đầu vào đám cưới.—Chẳng phải ta đã từng
Cảnh báo trước với ngươi là chuyện này sẽ xảy ra cơ mà?
Davus. Đúng là ngài đã nói thế thật.
60
Pam. Và ngươi nghĩ mình đáng nhận hình phạt gì cho chuyện này?
Davus. Lên giá treo cổ.
—Nhưng xin hãy cho tôi chút thời gian thở phào đã,
Tôi sẽ nghĩ ra mưu kế nào đó ngay tức khắc bây giờ đây.
Pam. Than ôi,
61
Ta chẳng còn chút thời gian nào để lãng phí vào việc trừng phạt ngươi đâu.
Hoàn cảnh lúc này đòi hỏi ta phải tập trung lo cho thân mình trước,
Chẳng còn tâm trí đâu mà trả thù ngươi nữa.
Charinus alone.
Chuyện này có thể tin nổi hay kể ra cho thiên hạ nghe được không?
Lẽ nào trong lòng con người lại tồn tại một thứ bản tính hiểm độc ngấm ngầm đến thế,
Biết vui mừng trên nỗi đau của kẻ khác, và từ bất hạnh của người
Để vun vén niềm vui cho riêng mình?—À, hóa ra là thế thật ư?
—Đúng thế, trên đời này có những kẻ như thế đấy, những kẻ hèn hạ nhất trong nhân loại,
Ban đầu vì thói ngượng ngùng hèn nhát
Nên không dám cất lời từ chối; nhưng khi thời điểm đã đến gần
Phải thực hiện lời hứa hẹn, thì chúng buộc phải bộc lộ bản chất
Và lộ diện nỗi sợ hãi: rốt cuộc vẫn phải trừng phạt từ chối.
Lúc đó thì, ôi cái sự trơ trẽn vô liêm sỉ làm sao, chúng liền tru tréo lên rằng,
“Các người là ai chứ? Và các người có can dã gì đến tôi?
Tại sao tôi phải dâng tình yêu của mình cho các người chứ?
Thề có Chúa, hỡi hàng xóm láng giềng ơi, nước xa không cứu được lửa gần.”
—Nhắc đến chuyện nuốt lời hứa của chúng, chúng nào có biết thẹn thùng là gì, đám đó,
Giờ đây chúng đã vứt bỏ cái lớp da mặt biết hổ thẹn mà lẽ ra chúng phải mang,
Cái thứ mà trước đó chúng từng giả vờ đeo vào chẳng vì mục đích gì cả.
63
—Ta phải làm sao đây? Đến gặp hắn ta ư? Trách móc về những tổn thương hắn gây ra,
Và trút những lời mắng mỏ lên đầu hắn ư?
Làm thế thì được tích sự gì, anh bảo xem?—Ít ra thì
Tôi cũng sẽ làm cho niềm vui của hắn bị đắng ngắt,
Và làm dịu đi cơn giận dữ trong lòng mình.
To him Pamphilus and Davus.
Pam. Ôi Charinus,
Bởi vì sự bất cẩn của tôi, trừ phi các vị thần linh rủ lòng thương cứu vớt,
Tôi đã hủy hoại cả cuộc đời tôi lẫn của anh rồi.
Char. Bất cẩn ư!
Thật là một lời ngụy biện rẻ tiền! Anh đã nhẫn tâm nuốt lời hứa rồi.
Pam. Gì nữa đây?
Char. Và anh nghĩ rằng những lời lẽ kiểu đó
Có thể qua mặt tôi được lần nữa chắc?
Pam. Chuyện quái gì đang xảy ra thế này?
Char. Ngay từ khoảnh khắc tôi thổ lộ với anh về tình yêu sâu đậm của tôi dành cho nàng,
Thì hóa ra nàng lại trở nên đầy quyến rũ trong mắt anh.—À, ta thật là một tên ngốc nghếch,
Lại đi lấy tâm hồn của mình ra để suy đoán tâm can của kẻ khác!
Pam. Anh đã hiểu lầm tôi rồi.
Char. Niềm vui của anh hóa ra chẳng trọn vẹn chút nào sao,
Nếu không bỡn cợt tâm hồn của một kẻ đang yêu si dại,
Lừa gạt người ta chìm đắm trong những hy vọng hão huyền?—Thôi được rồi, cứ cưới đi.
Pam. Cưới á?
Than ôi, anh chẳng thể hiểu nổi tôi đang khốn khổ nhường nào đâu:
Biết bao nhiêu phiền toái mà tên nô lệ này đã mang rước vào đầu tôi đây,
Chính là cái tên tiểu nhân đang đứng cạnh tôi đây này.
392
64
Char. Chẳng có gì đáng ngạc nhiên nếu hắn ta học tập
Theo phong cách của ông chủ mình.
Pam. Ồ, anh chẳng hề hiểu gì về
Tôi, hay tình yêu của tôi cả, bằng không anh đã chẳng thốt ra những lời đó.
Char. Ồ vâng, tôi hiểu tường tận hết rồi. Mới lúc nãy thôi anh vừa có
Một trận cãi vã nảy lửa với chính bố đẻ của mình cơ mà:
Và đó là lý do hắn nổi giận lôi đình, và rốt cuộc anh chẳng thể thuyết phục nổi
Lão già hủy bỏ đám cưới, đúng thế phỏng. (Vẻ mỉa mai.)
Pam. Để tôi chứng minh cho anh thấy
Anh đã sai lầm biết bao khi đánh giá sự khốn cùng của tôi,
Thì đám cưới này chỉ là màn kịch giả vờ, trò hề bịp bợm tất cả mà thôi,
Chẳng hề có chuyện ai ép tôi cưới vợ cả.
Char. Tôi biết thừa chuyện đó rồi:
Anh đang bị ép buộc đấy thôi, cậu hai đáng thương ạ, bởi chính sở thích của mình.
Pam. Thôi nào, xin hãy kiên nhẫn nghe đã! Anh vẫn chưa biết——
Char. Tôi biết rõ một điều
Là anh sắp sửa cưới cô ta rồi đấy.
Pam. Sao anh lại cứ tra tấn tôi thế này?
Làm ơn nghe tôi giải thích! Hắn cứ nài nỉ tôi không ngừng nghỉ
Rằng tôi phải nói với cha mình là tôi sẽ kết hôn;
Hắn cứ giục giã và nài ép mãi, cho đến khi tôi xiêu lòng.
Char. Ai đã xui anh làm thế?
Pam. Là Davus.
Char. Lại là Davus!
Pam. Tất cả đều do một tay Davus nhúng vào.
Char. Tại sao lại thế hả?
Pam. Tôi chịu chẳng biết vì sao nữa: chỉ biết là các vị Thần linh
65
Đã nổi giận trừng phạt khi để tôi nghe lời tên này.
Char. Có thật thế không, hỡi Davus?
Davus. Dạ, chính xác là thế đấy ạ.
Char. Thằng khốn nạn kia, mày điên rồi à?
Nguyền rủa quỷ thần bắt hồn mày đi!—Nói tao nghe xem, đồ khốn
Nếu toàn bộ những kẻ căm thù hắn thấu xương thấu tủy nhất trên đời này muốn
Đẩy hắn vào cái đám cưới này, thì chúng mày có thể hiến kế nào khác
Độc địa hơn thế nữa không hả?
Davus. Tôi đã tính toán sai,
Nhưng tôi chưa hề nản lòng đâu.
Char. Quá chuẩn luôn. (Vẻ mỉa mai.)
Davus. Con đường này không thành công thì chúng ta
Sẽ thử con đường khác: trừ phi các người nghĩ rằng
Bởi vì vạn sự khởi đầu nan, vấp ngã ngay từ phút ban đầu,
Mà chúng ta không thể chắt chiu lợi lộc từ chính những điều bất hạnh.
Pam. Ồ vâng, tôi cá là nếu anh cứ xía cái tay vào lo liệu,
Anh sẽ từ một đám cưới mà phù phép ra thành hai đám cưới cho tôi luôn ấy chứ.
Davus. Thưa Pamphilus, bổn phận của tôi với tư cách là một tên nô lệ,
Chính là phải chiến đấu bằng toàn bộ tâm can, ngày đêm không quản ngại,
Dẫu có phải đánh đổi bằng cả tính mạng để phục vụ ngài:
Còn bổn phận của ngài, nếu tôi có sảy chân thất bại, là hãy rộng lượng thứ tha.
Những dự án của tôi quả thực đã thất bại, nhưng bù lại
Tôi chưa từng tiếc công tiếc sức. Nếu ngài giỏi hơn, xin mời tự lo lấy
Rồi tống cổ tôi đi cho rảnh nợ.
393
Pam. Ừ, với tất cả sự sẵn lòng ấy chứ:
Chỉ cần đưa ta trở về đúng cái nơi mà ngươi đã nhặt được ta thủa ban đầu là được.
Davus. Tôi sẽ làm thế.
66
Pam. Nhưng làm ngay lập tức đi.
Davus. Xùy! Xin hãy giữ trật tự một lát nào:
Tôi đang nghe tiếng cửa nhà Glycerium kèn kẹt kìa.
Pam. Chẳng liên quan gì đến anh cả.
Davus. Tôi đang suy nghĩ.
Pam. Mãi đến tận lúc này mới chịu suy nghĩ cơ đấy?
Davus. Rắc rối của ngài sẽ được giải quyết ổn thỏa thôi, và ngay lập tức bây giờ đây.
Enter Mysis.
Mysis to Glycerium (trong nhà). Dù cậu ấy đang ở bất cứ xó xỉnh nào, tôi cũng sẽ tìm cho ra Pamphilus,
Và kéo cậu ấy về đây cùng với tôi. Trong lúc này, xin tiểu thư, linh hồn của tôi ơi,
Đừng dằn vặt bản thân nữa.
Pam. Mysis!
Mysis. Ai gọi đấy?
Ối Pamphilus, gặp được ngài đúng lúc quá cơ chứ!
Pam. Có chuyện gì thế hả?
67
Mysis. Cô chủ của tôi, vì tình yêu sâu đậm mà ngài dành cho nàng, khẩn thiết van nài
Ngài hãy có mặt ở đó ngay lập tức. Nàng đang mòn mỏi mong chờ được nhìn thấy ngài.
Pam. Than ôi, ta tiêu đời rồi: Cái vết thương nhức nhối ấy lại vừa bùng phát trở lại.
Đúng là một lũ khốn khổ chúng ta, chỉ vì cái mưu kế chết tiệt của ngươi
Mà bị hành hạ lên bờ xuống ruộng thế này đây. (Nói với Davus.)—Ả ta chắc đã hay tin
Đám cưới đang được rộn ràng chuẩn bị nên mới sai người sang gọi.
Char. Mới lúc nãy anh đã an toàn biết bao nhiêu, nếu cái tên này cứ chịu im lặng đi cho rồi! (Chỉ tay về phía Davus.)
Davus. Thôi nào, nếu cậu ta chưa tự phát điên lên vì sốt ruột,
Thì anh cứ việc tiếp tục đổ thêm dầu vào lửa đi nhé. (Nói với Charinus.)
Mysis. Thề có Chúa đó chính là nguyên nhân đấy ạ;
Và đó là lý do vì sao mà tâm hồn tội nghiệp ấy đang khóc lóc sầu khổ đến thế.
Pam. Mysis, ta xin thề trước tất cả các vị Thần linh rằng
Ta sẽ không bao giờ ruồng bỏ nàng: dẫu cho có chắc chắn một điều
Rằng vì nàng mà ta phải đắc tội với cả thế giới này đi nữa.
Ta đã tìm kiếm nàng, đã rước nàng về: trái tim chúng ta là một
Và cút đi cho khuất mắt tao hỡi những kẻ muốn chia rẽ đôi ta!
Cái chết, chẳng có thế lực nào ngoài cái chết mới có thể chia lìa nổi chúng ta.
Mysis. Hơi thở của tôi như hồi sinh trở lại rồi.
Pam. Những lời sấm truyền của thần Apollo cũng chẳng thể chuẩn xác hơn thế.
Nếu bố ta có thể bị thuyết phục
Rằng ta không hề nhúng tay phá hoại đám cưới, thì mọi chuyện sẽ êm xuôi:
Nhưng giả sử điều đó là bất khả thi, thì mặc thây chuyện gì đến sẽ đến,
Cứ để ông ấy biết, chính tay ta đã làm đấy—Anh nghĩ sao lúc này? (Nói với Charinus.)
Char. Rằng cả hai chúng ta đều là những kẻ khốn cùng.
Davus. Bộ óc thiên tài của tôi đang hoạt động hết công suất đây.
Char. Quá đỉnh!
394
Pam. Ta biết anh đang định giở trò gì rồi đấy.
Davus. Thôi được rồi!
Tôi sẽ dàn xếp ổn thỏa cho ngài.
Pam. Ừ, nhưng phải là ngay lúc này cơ.
Davus. Ngay bây giờ đây này.
Char. Kế hoạch gì thế?
Davus. Dành cho cậu ấy, thưa ngài, chứ không phải dành cho anh đâu.
Đừng có mà mừng hụt nhé.
Char. Tôi hoàn toàn thỏa mãn rồi.
Pam. Nói nghe xem, anh định giở chiêu gì đây?
Davus. Ngày hôm nay, tôi e rằng
Chẳng có đủ thời gian để thực hiện cho trọn vẹn,
Nên xin phép ngài đừng bắt tôi phải kể lể dài dòng lúc này.
Thôi biến đi! Các người đang ngáng đường tôi đấy: xéo đi, mau xéo hết cho tôi.
Pam. Tôi đến chỗ Glycerium đây.
Exit.
Davus. Thôi được, thế ý ngài tính sao đây?
Ngài định đi đâu thế, thưa ngài?
Char. Tôi nói thật nhé?
Davus. Ôi chao xin cứ tự nhiên: Chuẩn bị nghe một tràng ca thán dài lê thê đây!
Char. Rồi đời tôi sẽ trôi dạt về đâu đây?
69
Davus. Gì chứ! Vẫn chưa thấy thỏa mãn nữa à?
Chẳng phải việc tôi mang lại cho anh khoảng thời gian tạm hoãn
Được một ngày, một ngày ngắn ngủi thôi,
Bằng cách dời lịch đám cưới của lão ta lại, vẫn chưa đủ sao?
Char. Ừ thì đúng là thế, nhưng mà Davus ơi,——
Davus. Nhưng mà cái gì chứ?
Char. Để tôi có thể được kết hôn——
Davus. Thật là nực cười hết chỗ nói!
Char. Nếu anh thành công, hãy đến tìm tôi nhé.
Davus. Tìm để làm gì cơ chứ?
Tôi có giúp gì được cho anh đâu.
Char. Nhỡ tình thế xoay chuyển——
Davus. Thôi được rồi, tôi sẽ ghé.
Char. Có chuyện gì, cứ tìm tôi ở nhà nhé.
Exit.
Manent Davus, Mysis.
Davus. Mysis, đứng chờ ở đây cho đến khi tôi bước ra.
Mysis. Chờ để làm gì?
Davus. Bắt buộc phải thế.
Mysis. Mau lên đấy nhé.
Davus. Trong nháy mắt là xong ngay.
Exit to Glycerium’s.
Mysis alone.
Lẽ nào chúng ta chẳng thể nắm chắc được bất cứ thứ gì thuộc về mình trên cõi đời này sao?
Ôi tất cả các vị Thần linh! Tôi từng đinh ninh rằng Pamphilus này
Chính là phước lành lớn lao nhất mà cô chủ tôi có thể với tới,
395
Bạn đời, người tình, người chồng, là phúc phần trọn vẹn trong mọi ngả đường:
Thế mà biết bao cay đắng tủi hờn, hỡi cô gái tội nghiệp, nàng lại phải gánh chịu
Chính vì con người ấy? Than ôi, tai ương còn nhiều hơn cả phúc lộc.
Nhưng kìa Davus đang quay lại rồi.
Re-enter Davus with the child.
Mysis. Này anh bạn trẻ, làm trò gì thế hả?
Anh đang bế đứa trẻ đi đâu thế?
Davus. Ôi Mysis,
Lúc này đây tôi đang cần đến toàn bộ sự khôn ngoan nhạy bén của cô,
Và cả sự xảo quyệt lọc lõi của cô nữa đấy.
Mysis. Anh đang định giở trò gì thế?
Davus. Nhanh lên, ẵm lấy đứa bé, và đặt nó ngay trước cửa nhà chúng ta.
Mysis. Cái gì, đặt thẳng xuống đất đá trần trụi thế á?
Davus. Thế thì lấy cỏ dại từ bàn thờ
71
Đem lót bên dưới đi.
Mysis. Và sao anh
Không tự tay làm lấy việc đó đi?
Davus. Bởi vì, giả sử có tình huống
Cần phải thề độc với ông chủ già của tôi rằng
Chính tay tôi không hề đặt đứa bé ranh con đó ở trước cửa
Thì tôi vẫn có thể thề với một tâm hồn hoàn toàn trong sạch thanh thản.
Mysis. Tôi hiểu ý anh rồi.
Davus. Bởi vì, giả như
Ông chủ của tôi tình cờ bắt tôi phải thề độc
Rằng không phải chính tay tôi đặt nó ở đó, tôi hoàn toàn có thể
Thề với một tâm hồn trong sạch. (Trao đứa trẻ cho cô.)
Mysis. Tôi hiểu rồi.
Nhưng mà này, cơn cớ gì tự dưng anh lại dở chứng cẩn trọng thế hử?
Davus. Thôi đừng lề mề nữa, hãy làm cho thật nhanh lên, để cô còn nắm bắt kịp
Những gì tôi đang mưu tính.— (Mysis đặt đứa bé trước cửa nhà Simo.)
Ôi trời đất quỷ thần ơi! (Nhìn ra hướng khác.)
Mysis. Lại chuyện gì nữa thế?
Davus. Bố của cô dâu đang đến kìa!—Tôi phải thay đổi
Kế hoạch ban đầu ngay tức khắc.
72
Mysis. Ý anh là thế nào
Tôi chịu chết chẳng thể tưởng tượng nổi.
Davus. Lối này, từ phía bên phải,
Tôi sẽ giả vờ như vừa đi đâu về đây:—Và việc của cô là hãy khéo léo
Gió chiều nào che chiều nấy, thả vào vài câu đúng lúc
Để tung hứng câu chuyện sao cho phù hợp với tình huống.
Mysis. Cho đến giờ phút này tôi vẫn chẳng tài nào hiểu nổi anh đang muốn giở trò gì.
Nhưng nếu tôi có thể phụ giúp gì, miễn là anh thấy tốt nhất,
Và không làm hỏng bét kế hoạch của anh, tôi sẽ cứ đứng đây chờ vậy. (Davus lùi lại.)
Enter Chremes going toward Simo’s.
Chremes. Sau khi đã lo liệu xuôi chèo mát mái mọi thứ cần thiết.
Giờ tôi quay lại để bảo tụi nó rước cô dâu về.
Cái gì thế này? (nhìn thấy đứa trẻ) thề có Hercules, một đứa trẻ sơ sinh! Ơ hay, mụ đàn bà kia,
Có phải chính mụ là kẻ đã đặt nó ở đây không hả?
396
Mysis. Hắn ta chuồn đi đâu mất tiêu rồi không biết? (Quanh quẩn tìm kiếm.)
Chremes. Này mụ kia, sao không mở mồm trả lời ta hả?
Mysis. (Đảo mắt nhìn quanh.) Không có ở đây: Trời ơi là trời!
Tên tiểu nhân ấy đã chuồn mất tiêu và bỏ rơi tôi bơ vơ giữa chợ rồi.
Davus coming forward and pretending not
to see them.
Davus. Ôi các vị thần linh ơi, khung cảnh hỗn loạn náo động làm sao ngoài khu Diễn đàn!
Thiên hạ đang cãi cọ chí chóe chửi bới lẫn nhau kìa!
Giá cả mặt hàng leo thang đến mức chóng mặt. (Nói lớn.)
Còn phải bịa thêm chuyện gì nữa đây trời. (Nói một mình.)
73
Mysis (nói với Davus). Ý anh là thế nào
Chremes retires and listens to their
conversation.
Khi nhẫn tâm bỏ mặc tôi đứng đây trơ trọi một mình hả?
Davus. Trò hề quái quỷ gì thế này?
Ơ kìa Mysis, đứa trẻ nào đây? Ai mang nó đến đây thế này?
Mysis. Bộ anh bị thần kinh chắc, mà lại đi hỏi tôi câu hỏi ngớ ngẩn đó hả?
Davus. Không hỏi cô thì hỏi ai, khi xung quanh đây chẳng có bóng ma nào khác.
Chremes (núp phía sau). Ta tự hỏi đứa trẻ này từ đâu ra nhỉ. (Nói một mình.)
Davus. Có chịu mở mồm trả lời tao không hả! (Nói lớn.)
Mysis. Ái chà! (Giả vờ hoảng hốt.)
Davus. Lùi sang phía bên phải này! (Nói nhỏ với Mysis.)
Mysis. Anh điên thật rồi.
Chẳng phải chính cái tay anh sao!
Davus. Tao cấm mày không được hé răng nửa lời,
Ngoài những gì tao hỏi thôi đấy. (Nói nhỏ với Mysis.)
Mysis. Mày dám giở giọng đe dọa tao đấy à?
Davus. Đứa trẻ này từ đâu ra hả? (Nói lớn.)
Mysis. Từ nhà chúng ta mang ra chứ đâu.
Davus. Ha! Ha! Ha!
Chẳng có gì lạ khi một ả đàn bà lẳng lơ lại mặt dày vô liêm sỉ đến thế.
Chremes. Hẳn là con hầu cận của ả người Andros rồi đây.
Davus. Bọn tao trông có vẻ ngu ngốc lắm đấy phỏng
Để tụi mày đem ra giở trò xỏ mũi thế này cơ à? (Nói lớn với Mysis.)
Chremes. Mình đến thật đúng lúc. (Nói một mình.)
Davus. Mau lên, xách ngay cái của nợ này cút khỏi cửa nhà tao mau! (Nói lớn.)
Khoan đã! Tuyệt đối không được nhúc nhích khỏi chỗ đó đấy nhé. (Nói nhỏ.)
Mysis. Sét đánh ngang tai mày đi: mày làm tao sợ chết khiếp lên được đây này!
Davus. Này con ranh, tao vừa mở miệng hỏi mày hay không hả? (Nói lớn.)
Mysis. Mày muốn gì nào?
Davus. Muốn gì ư? Nói tao nghe, mày mang con hoang nhà ai ra đặt ở đây thế hả?
Khai mau. (Nói lớn.)
Mysis. Mày giả vờ không biết chắc?
Davus. Mặc xác cái thứ tao biết hay không đi:
Trả lời vào câu hỏi của tao. (Nói nhỏ.)
Mysis. Con của anh chứ con ai.
Davus. Của chúng tao ư? Của đứa nào? (Nói lớn.)
Mysis. Của Pamphilus chứ của ai vào đây nữa.
Davus. Mày vừa nói cái gì cơ? Của Pamphilus á? (Nói lớn.)
Mysis. Chứ còn gì nữa.
Mysis. Chứ sao nữa, không phải nó thì là ai.
Chremes. Thảo nào mình có đầy đủ lý do để phản đối cuộc hôn nhân này. (Nói một mình.)
397
Davus. Ôi cái sự trơ trẽn vô đối! (Gào lên.)
Mysis. Làm gì mà phải la làng lên thế hả?
Davus. Chẳng phải chính mắt tao đã thấy đứa bé này được lén lút chuyển
75
Vào nhà tụi mày đêm hôm qua đó sao?
Mysis. Đồ tiểu nhân khốn nạn!
Davus. Chứ còn gì nữa.
Chính mắt tao đã thấy mụ già Canthara béo ụ nhét đầy cái bụng giả cơ mà!
Mysis. Cảm tạ ơn trên,
Đã có hẳn những người phụ nữ tự do đàng hoàng chứng kiến cảnh cô chủ tôi vượt cạn đấy nhé!
Davus. Thật tình, ả ta vẫn chưa biết rõ cái gã đàn ông mà ả
Đang giở trò diễn tuồng này là ai đâu. Cứ ngỡ rằng, nhỡ khi Chremes nhìn thấy
Đứa trẻ bị đặt ở đây, ông ta sẽ nổi giận mà từ hôn cho mà xem.
Thề có Chúa, ông ấy lại càng vui vẻ gả con hơn có khi.
Chremes. Đời nào có chuyện đó. (Nói một mình.)
Davus. Thôi tóm lại là một câu cho vuông,
Mau xách đứa bé lên; bằng không tao sẽ đá văng nó
Ra giữa lòng đường, và lăn lộn
Mày ra vũng bùn đấy, mụ kia ạ.
Mysis. Chắc thằng này say rượu phát điên rồi.
Davus. Trò quỷ quyệt này nối tiếp trò bịp bợm khác:
Và giờ đây, tôi nghe thiên hạ xì xào bàn tán khắp nơi,
Rằng ả ta vốn là một công dân chính cống của Athen— (Nói lớn.)
Chremes. Gì thế cơ chứ?
Davus. Và rằng theo luật định, cậu ấy sẽ bị ép buộc phải cưới ả cho bằng được.
76
Mysis. Hứ, bộ cô chủ tôi không phải là công dân Athen chắc?
Chremes. Thiếu chút nữa thôi là mình đã bước chân
Vào cái tròng chết tiệt này rồi! (Nói một mình.)
Davus. Tiếng ai đấy nhỉ? (Quay người lại.)
Ối Chremes ngài đây rồi! Thật quá đúng lúc. Xin hãy lắng nghe đây!
Chremes. Ta nghe hết tất cả từ đầu đến cuối rồi.
Davus. Ngài nghe hết rồi á?
Chremes. Đúng thế, tất cả, từ A đến Z ta đều tường tận.
Davus. Thật á?
Ôi chao ôi, thật là muôn vàn trò lừa đảo! Con mụ dối trá trơ trẽn này
Lẽ ra phải lôi cổ đi tra tấn mới phải.—Chính là lão ta đấy! (Nói với Mysis.)
Đừng có mà tưởng bở là mày qua mặt được Davus này nhé.
Mysis. Trời ơi tôi chết mất!—Thưa ngài, tôi toàn nói lời thật lòng thôi ạ.
Chremes. Ta biết hết sự tình rồi.—Simo có đang ở trong nhà không?
Davus. Dạ có, thưa ngài.
Exit Chremes.
Manent Davus, Mysis. Davus runs up
to her.
Mysis. Đừng có mà hòng chạm vào người tao, đồ khốn nạn!
Nếu tao không vào kể lại cho cô chủ nghe từng ly từng tí——
77
Davus. Đồ ngốc này, cô có biết là chúng ta vừa lập được công lớn nhường nào không hả?
Mysis. Sao tôi lại biết được cơ chứ?
Davus. Lão ta chính là cha của cô dâu đấy:
Và chẳng có cách nào khác khôn ngoan hơn
Để lão có thể hay biết những điều mà chúng ta muốn lão phải biết.
398
Mysis. Thế thì
78
Anh phải đánh tiếng trước cho tôi một tiếng chứ lỵ.
Davus. Thế cô tưởng
Chẳng có chút khác biệt nào giữa việc những lời cô thốt ra
Xuất phát hoàn toàn tự nhiên từ đáy lòng, hay là đến từ
Một màn chuẩn bị sẵn kịch bản có tính toán trước hay sao?
Enter Crito.
Crito. Trên con phố này
Người ta bảo Chrysis từng sinh sống: kẻ mà thay vì sống nghèo khó thanh bạch ở quê nhà,
Lại chọn cách đến đây vơ vét tài sản bằng những ngả đường đồi bại:
Bà ta qua đời, theo luật định thì toàn bộ gia sản ấy thuộc về tôi.
79
Nhưng ta thấy có người ở đây để dò hỏi. (Bước tới.) Chào mọi người nhé!
Mysis. Ơ kìa, ta đang nhìn thấy ai thế này nhỉ? Chẳng phải là Crito,
Họ hàng của Chrysis đó sao? Chuẩn xác chính là lão rồi.
Crito. Ôi Mysis, chào cô nhé!
Mysis. Chào anh Crito!
Crito. Thế còn Chrysis
Đã——ha?
Mysis. Vâng, bà ấy đã vĩnh biệt chúng tôi rồi, thật là tội nghiệp!
Crito. Còn các cô; cuộc sống ở đây thế nào rồi?—Mọi thứ vẫn ổn cả chứ?
Mysis. Bọn tôi ư?—Thì cứ trôi nổi như bèo thôi, đúng như người ta hay nói đấy,
Khi mà chúng ta muốn một đằng nhưng thời thế chẳng cho phép.
Crito. Thế còn Glycerium,
Đã tìm ra tông tích cha mẹ ruột của cô ấy chưa?
Mysis. Phải chi được thế thì hay biết mấy!
Crito. Vẫn chưa tìm ra ư! Thế thì cơn gió độc nào lại đưa đẩy tôi
Đặt chân đến cái chốn này cơ chứ.
Bởi vì thực tình, nếu tôi được báo trước điều đó,
Tôi đã chẳng thèm đặt một bước chân tới đây đâu: bởi vì Glycerium này
Vẫn luôn được gọi và được đinh ninh là em gái của Chrysis cơ mà.
Toàn bộ tài sản Chrysis để lại, cô ta hốt sạch.
Và giờ đây đối với tôi, một kẻ ngoại tộc, mà lại nhảy vào đây tranh chấp
Một vụ kiện tụng pháp lý, thì sự khôn ngoan và sáng suốt nằm ở chỗ nào,
Những tấm gương đi trước đã dạy cho tôi rồi. Cô ta chắc chắn
Đã kiếm cho mình được một gã tình nhân nào đó, một kẻ chống lưng vững chắc rồi:
Bởi vì con bé khi ấy đang phổng phao lớn lên thành một thiếu nữ xinh xắn
Vào lúc mới đặt chân đến chốn này. Bọn chúng sẽ tru tréo lên rằng
Tôi là một tên thầy cãi bịp bợm, một kẻ săn tiền thừa kế,
Một gã ăn mày vô lại.—Và hơn thế nữa, thật chẳng phải đạo chút nào
Khi cứ mặc kệ cô ta bơ vơ giữa cảnh khốn cùng.
Mysis. Quả là một tâm hồn cao đẹp! Thề có Chúa Crito ạ,
Anh vẫn giữ được cái phẩm chất trung thực mộc mạc cổ xưa ấy.
Crito. Thôi được, đằng nào thì tôi cũng đã đặt chân đến đây rồi, hãy dẫn tôi đến gặp cô ấy,
Để tôi tận mắt nhìn ngắm nàng.
Mysis. Vâng, với tất cả sự sẵn lòng.
Davus. Tôi sẽ lẻn vào trong cùng họ: bởi vì tôi không muốn
Lão già nhà chúng ta nhìn thấy tôi lúc này.
Exeunt.
Chremes, Simo.
Chremes. Thế là quá đủ rồi Simo, và hoàn toàn đủ rồi
Tôi đã thể hiện trọn vẹn tình bạn dành cho ông; đã liều lĩnh
Quá nhiều hiểm nguy rồi: xin đừng ép uổng tôi thêm nữa!
Vì muốn làm vừa lòng ông mà tôi suýt chút nữa đã hủy hoại
Sự bình yên và hạnh phúc của con gái tôi vĩnh viễn.
Simo. Ôi Chremes, giờ đây tôi lại càng phải khẩn khoản hơn nữa,
Càng nài nỉ ông hãy chuẩn y lời hứa hẹn trước kia.
Chremes. Nhìn xem, sự cố chấp bướng bỉnh đã làm ông trở nên vô lý biết nhường nào!
Miễn là ông đạt được điều mình muốn, ông bất chấp
Mọi giới hạn đối với sự dung thứ của tôi, chẳng màng suy tính
Đến những gì mình đang đòi hỏi; bởi vì nếu ông thực sự suy tính kỹ,
Ông đã chẳng trút lên đầu tôi những tổn thương này.
Simo. Tổn thương gì cơ chứ?
Chremes. Ông còn dám hỏi câu đó nữa sao?
Chẳng phải ông đã đẩy tôi vào cảnh phải hứa gả con gái mình
Cho một kẻ đang đắm đuối trong một mối tình khác, chán ghét
Việc kết hôn; đẩy con bé vào một cuộc ly hôn tiềm tàng,
Và một đám cưới điên rồ; lấy sự khổ đau và bất hạnh của con bé
82
Làm thuốc chữa bệnh cho đứa con trai mắc chứng tâm thần của ông ư?
Tôi đã từng mềm lòng xuôi theo ông: tôi đã dấn thân vào mối hôn sự này,
Khi hoàn cảnh còn cho phép; nhưng giờ đây
Mọi chuyện đã đổi thay, xin hãy bằng lòng đi:—Người ta đồn đại rằng
Cô ta là một công dân chính cống; một đứa trẻ vừa mới ra đời:
Làm ơn hãy tha thứ cho chúng tôi!
Simo. Này xin ông vì ơn trên chúa Phật,
Đừng có đi tin vào những kẻ có mưu đồ vụ lợi
Muốn kéo thằng bé chìm đắm trong sự đê tiện hèn m hạ giống như chúng.
Toàn bộ những câu chuyện đó chỉ là bị đặt, được dàn dựng công phu tất cả,
Nhằm phá vỡ đám cưới này: khi cái thời điểm cấp bách đã qua đi
Thì tụi chúng sẽ tự động buông tay thôi.
Chremes. Ồ, ông lầm to rồi: ngay lúc nãy thôi chính mắt tôi đã nhìn thấy con nhỏ hầu gái
Đang cãi cọ chí chóe với Davus.
Simo. Kịch đấy! Toàn là trò bịp bợm.
Chremes. Phải, nhưng là thật sự nghiêm túc; và lúc ấy cả hai đứa đều không hề hay biết
Là có mặt tôi ở đó.
Simo. Biết đâu sự tình là thế: và chính Davus
Đã báo trước cho tôi biết tụi nó sẽ giở mọi chiêu trò này;
Mặc dù tôi, chẳng hiểu sao lại quên bẵng mất không kể lại cho ông nghe.
Enter Davus from Glycerium’s.
Davus (nói một mình). Giờ thì lão ta có thể hoàn toàn yên tâm rồi đấy, tôi dám cá là thế——
400
Chremes. Nhìn kìa, Davus kìa.
83
Simo. Á à! Tên tiểu nhân này từ xó nào chui ra thế nhỉ?
Davus. Nhờ sự giúp đỡ của tôi, và của gã khách lạ này mà cô ấy được an toàn. (Nói một mình.)
Simo. Trò quỷ quái gì thế này? (Nghe lén.)
Davus. Một vị cứu tinh vô cùng đúng lúc,
Xuất hiện chuẩn xác vào cái thời điểm
Ngàn cân treo sợi tóc thế này, chưa từng thấy bao giờ. (Nói một mình.)
Simo. Đồ đểu cá!
Hắn đang ca tụng tên nào thế nhỉ? (Nghe lén.)
Davus. Mọi chuyện giờ đã an toàn xuôi chèo mát mái rồi. (Nói một mình.)
Simo. Sao ta lại không tiến lên vạch mặt hắn nhỉ?
Davus. Chủ ta đây rồi! (Quay người lại.)
Mình phải làm sao đây? (Nói một mình.)
Simo. Chào ngài đại nhân, người đầy tớ tận tụy kính mến của tôi! (Vẻ mỉa mai.)
Davus. Ôi, thưa ngài Simo! Và cả ngài Chremes nữa!—Mọi thứ ở bên trong
Đã được chuẩn bị sẵn sàng tươm tất cả rồi ạ.
Simo. Ngươi chu đáo quá nhỉ. (Vẻ mỉa mai.)
Davus. Cứ việc gọi người sang rước dâu bất cứ lúc nào ngài muốn.
Simo. Ôi chao, tuyệt vời quá cơ chứ!
Đó chắc chắn là điều duy nhất còn thiếu lúc này đây.
—Nhưng nói ta nghe xem nào, đồ tiểu nhân! Ngươi bén mảng đến cái xó xỉnh đó làm gì? (Chỉ tay về phía nhà Glycerium.)
Davus. Tôi á? (Hốt hoảng.)
Simo. Ngươi chứ còn ai vào đây nữa?
Davus. Tôi—? (Lắp bắp.)
Simo. Chính ngươi đấy, thưa ngài.
Davus. Tôi mới vừa bước vào trong đó lúc nãy thôi mà. (Hốt hoảng.)
84
Simo. Cứ như thể ta đang hỏi mi đã bước vào từ bao lâu rồi ấy nhỉ.
Davus. Vào cùng với Pamphilus.
Simo. Pamphilus đang ở bên trong đó ư?
—Ôi sự tra tấn tột cùng.—Chẳng phải chính mi đã quả quyết với ta, đồ khốn,
Rằng tụi nó đang cạch mặt nhau cơ mà?
Davus. Dạ đúng thế thật ạ.
Simo. Thế tại sao
Pamphilus lại đang ở trong ấy?
Chremes. Ồ, theo ông thì tại sao chứ?
Nó vào để cãi nhau tay đôi với ả ta chứ gì. (Vẻ mỉa mai.)
Davus. Dạ không thưa ngài Chremes,
Sự tình bên trong còn có uẩn khúc lớn hơn thế nhiều, và ngài sẽ được nghe những tin tức động trời.
Có một lão nhà quê nọ, tôi cũng chẳng rõ lão là ai,
Vừa mới đặt chân đến đây; vẻ mặt đầy tự tin và cực kỳ ranh mãnh;
Phong thái toát lên vẻ quan trọng đáng gờm.
Nét mặt vô cùng nghiêm nghị cương quyết,
Và từng lời lão nói ra đều cực kỳ đáng tin cậy.
Simo. Lại bị đặt câu chuyện gì nữa đây hả?
Davus. Dạ thưa chẳng có gì đâu ạ, ngoài những gì chính tai tôi nghe lão ta nói.
Simo. Thế lão ta nói những gì nào?
Davus. Rằng lão ta hoàn toàn đinh ninh chắc chắn
Glycerium chính là một công dân Athen chính gốc.
Simo. Này, Dromo! Dromo!
401
Davus. Gì nữa đây ạ?
Simo. Dromo!
85
Davus. Xin hãy nghe tôi nói đã.
Simo. Mi mà dám thốt thêm nửa lời nữa xem—Dromo!
Davus. Lạy ơn lạy phước xin hãy nghe tôi nói đã!
Enter Dromo.
Dromo. Ngài gọi tôi có việc gì thế ạ?
Simo. Lại đây, lôi cổ tên này vào trong nhà ngay lập tức,
Và trói quặt tay chân tên tiểu nhân này lại cho ta.
Dromo. Lôi ai ạ?
Simo. Thằng Davus.
Davus. Vì tội gì cơ chứ?
Simo. Cứ lôi đi cho ta!
Davus. Nếu chứng minh được những điều tôi nói hoàn toàn là sự thật,
Cứ đem tôi ra trảm quyết đi.
Simo. Ta đéo thèm nghe ngóng gì sất. Ta sẽ trị tội mi cho bằng chết.
Davus. Nhưng nhỡ mọi chuyện đúng là sự thật thì sao hả ngài!
Simo. Dù thật hay dối trá đi nữa.
Cứ trói chặt hắn lại cho ta. Nghe rõ chưa hả?
Trói gô cả tay lẫn chân tên nô lệ này lại. Xéo ngay!
Exeunt Dromo and Davus.
Manent Simo, Chremes.
—Thề có Chúa,
Chừng nào ta còn sống, ta sẽ cho mi biết ngày hôm nay
Sẽ phải trả giá đắt thế nào khi dám giở trò xỏ mũi một người chủ,
Và cho mi hiểu thế nào là dám chọc tức một ông bố.
Chremes. Thôi nào, xin đừng giận dữ đến thế.
Simo. Ôi Chremes, hỡi Chremes,
Sự bất hiếu của con cái!—Ông có thương xót cho tôi không cơ chứ?
Lại phải gánh chịu tất cả những điều này vì một đứa con trai vô ơn bạc nghĩa đến thế!——
Này Pamphilus, mau bước ra đây! Này Pamphilus!
Mày không cảm thấy hổ thẹn chút nào sao hả? (Gọi giật giọng trước cửa nhà Glycerium.)
Enter Pamphilus.
Pam. Ai gọi đấy?—Tiêu đời rồi! Bố tôi cơ mà!
Simo. Mày vừa nói cái gì cơ?
Đồ khốn nạn hết chỗ nói——
Chremes. Thôi xin hãy trực tiếp nói ra
Mục đích của ông đi Simo, và bớt những lời mắng mỏ đi.
402
Simo. Cứ làm như có thể thốt ra được lời nào
Cay nghiệt hơn mức mà nó đáng phải nhận ấy nhỉ!—Nói ta nghe xem nào; (Nói với Pam.)
Glycerium thực sự là một công dân à?
Pam. Người ta đồn thế ạ.
87
Simo. Người ta đồn thế đấy!—Ôi sự trơ trẽn vô đối!
——
Nó có ý thức được những gì nó đang thốt ra không? Nó có chút nào
Hối hận về hành động đó không? Hay sắc mặt của nó có chuyển sang
Cái màu hổ thẹn không cơ chứ?—Lại dám có cái tâm hồn hèn mạt đến thế,
Bất chấp mọi thuần phong mỹ tục của công dân chúng ta,
Bất chấp luật pháp, bất chấp ý nguyện của người cha,
Đem thân mình trói buộc vào sự ô nhục và ả đàn bà đê tiện này.
Pam. Khốn khổ cho thân tôi làm sao!
Simo. Ái chà, Pamphilus! Giờ mày mới cảm nhận được
Sự khốn cùng của mình rồi đấy phỏng? Chính lúc đó, ngay từ khoảnh khắc đầu tiên
Mục đích ép buộc tâm trí mày bằng mọi giá
Để thỏa mãn cơn đắm đuối tình ái: bắt đầu từ giờ phút ấy
Đáng ra mày phải cảm nhận được cái trạng thái khốn khổ của mình rồi mới phải.
—Nhưng sao ta lại cứ phải đâm đầu vào chuyện này cơ chứ? Sao lại tự tra tấn bản thân,
Sao lại tự chuốc lấy bực bội vào người?
Sao lại phải đày ải tuổi già của ta
Vì chứng điên rồ của nó? Sao lại phải gánh chịu tội lỗi do nó gây ra?
—Thôi mặc thây nó; cứ để nó sở hữu ả ta, cứ vui vẻ sống chung với nhau đi.
Pam. Bố ơi!——
Simo. Gì chứ, bố cái nỗi gì!—Ta có thể coi
Mày là con của ta được nữa hay sao? Mày, kẻ vừa tự tậu cho mình
Một mái ấm, một người vợ, và cả con cái nữa,
Bất chấp sự ngăn cấm của người cha? Lại còn mua chuộc cả nhân chứng
Để chứng minh ả ta là công dân chính cống nữa cơ đấy?
—Mày đạt được mục đích rồi đấy.
Pam. Thưa bố, xin hãy cho con nói một lời!
Simo. Mày còn muốn nói cái gì nữa?
Chremes. Thôi nào, hãy nghe nó giải thích đi Simo.
Simo. Nghe nó ư?
Ta còn phải nghe cái quái gì nữa đây hỡi Chremes!
Chremes. Cứ để nó nói.
Simo. Được rồi, cứ nói đi: ta đang nghe đây.
Pam. Con xin cúi đầu thú nhận,
Con yêu Glycerium: nếu đó là một lỗi lầm,
Con cũng xin cúi đầu nhận tội. Trước người, thưa Cha,
Con xin phó mặc thân mình: xin toàn quyền định đoạt con thế nào cũng được!
Hãy ra lệnh đi! Cứ bảo con cưới vợ đi;
Bắt con rời xa nàng; con sẽ cắn răng chịu đựng, dẫu có đắng cay nhường nào——
Chỉ duy nhất điều này con khẩn khoản nài xin, xin đừng nghĩ rằng con
Đã đứng sau giật dây mua chuộc lão già đó đến đây.—Xin hãy cho phép con
Được tự thanh minh, và dẫn lão ta đến đối chất ngay trước mặt người.
Simo. Dẫn lão ta đến đây á?
Pam. Xin bố hãy cho phép con!
Chremes. Điều đó hoàn toàn công bằng mà:
Cứ cho phép nó đi!
Pam. Xin hãy ban ân huệ này cho con!
Simo. Thôi được, muốn sao tùy ý.
Exit Pamphilus.
403
89
Ta có thể nhẫn nhịn tất cả những điều này thật kiên cường đấy, Chremes ạ; thậm chí còn hơn thế nữa,
Nhiều hơn thế nữa, miễn là biết được nó không hề lừa dối ta.
Chremes. Đối với một lỗi lầm lớn, chỉ cần một hình phạt nhỏ
Là quá đủ đối với một người cha rồi.
Re-enter Pamphilus with Crito.
Crito. Thôi khỏi cần nói nhiều nữa!
Bất cứ lý do nào trong số đó cũng đủ sức thuyết phục rồi:
Dù là lời nài nỉ của cậu, hay vì đó là sự thật,
Hoặc đơn giản vì tôi muốn thế vì lợi ích của Glycerium.
Chremes. Ta đang nhìn thấy ai thế này nhỉ? Crito, gã người Andros đó ư?
90
Đích thị là Crito rồi chứ chẳng sai đi đâu được.
Crito. Chào ngài Chremes!
Chremes. Cơn gió nào đưa đẩy anh đến tận Athen thế này?
Crito. Do tình cờ thôi. MÀ đây có phải là Simo không nhỉ?
Chremes. Đúng thế.
Simo. Hắn ta đang tìm ta đấy phỏng?
Thế nào, thưa ngài, ngài quả quyết rằng Glycerium này
Chính là một công dân Athen chính gốc phải không?
Crito. Ông còn dám
Chối cãi nữa cơ à?
Simo. Thế hóa ra anh mang theo sẵn sàng gậy gộc giáo mác đến đây à?
Crito. Sẵn sàng cái gì cơ chứ?
Simo. Và anh còn dám há miệng hỏi câu đó nữa cơ à?
Mày còn định tiếp tục nhởn nhơ không bị trừng phạt thế này mãi à?
Giăng bẫy lừa lọc những đứa thanh niên non dạ, cả tin,
Bằng những thủ đoạn lừa bịp, cám dỗ, và những lời hứa hẹn ngon ngọt
Làm mụ mẫm tâm trí chúng nó ư?——
Crito. Bộ ông bị điên chắc?
Simo. —Và rồi
Dùng cái vỏ bọc hôn nhân để hợp thức hóa những cuộc tình trăng hoa đĩ điếm ư?
Pam. Than ôi, tôi vô cùng lo sợ vị khách lạ này sẽ không chịu đựng nổi thái độ đó đâu. (Nói một mình.)
Chremes. Simo à, nếu anh biết rõ nhân thân con người này, anh sẽ không bao giờ suy diễn như thế đâu:
Ông ấy là một người tử tế.
Simo. Một người tử tế cơ á?—Ðường đường là một kẻ
Chưa từng bén mảng đến Athen dù chỉ một lần trong đời trước kia,
Lại xuất hiện vô cùng đúng lúc ngay vào đúng ngày cưới!——
Một kẻ tiểu nhân bịp bợm như thế mà cũng đáng để tin tưởng lắm sao, hỡi Chremes?
Pam. Phải chi tôi không sợ bố tôi, tôi đã có thể
Làm sáng tỏ cái vấn đề đó cho ông ấy hiểu rõ rồi. (Nói một mình.)
Simo. Đúng là một tên bịp bợm trơ trẽn!
Crito. Cái gì cơ?
Chremes. Tính tình ông ấy vốn thế, Crito ạ: đừng thèm chấp làm gì.
Crito. Cứ để ông ta tự lo liệu lấy cái thân mình đi. Nếu ông ta cứ tiếp tục khăng khăng
Thốt ra bất cứ điều gì ông ta muốn, tôi sẽ bắt ông ta phải lắng nghe
Những điều làm ông ta chướng tai gai mắt đấy.—Bộ tưởng tôi rảnh rỗi lắm hay sao
404
Mà xía vào những chuyện này, hay coi đó là mối bận tâm của mình chắc?
Hãy tự kiềm chế mà ôm lấy những bất hạnh của ông đi! Còn phần tôi,
Những điều tôi nói là thật hay giả dối, giờ phút này sẽ được phơi bày rõ ràng.
—“Đã có một thời, một người đàn ông gốc Athen
Gặp nạn đắm tàu ngoài khơi bờ biển Andros: đi cùng với ông ta
Chính là đứa bé gái này, lúc ấy hãy còn là một đứa trẻ sơ sinh. Lâm vào cảnh khốn cùng,
Ông ta đã tìm đến sự giúp đỡ, và tình cờ thế nào——
Nhờ cậy vào cha của Chrysis——”
92
Simo. Toàn chuyện hoang đường nhảm nhí.
Chremes. Cứ để ông ấy nói hết xem nào.
Crito. Thế hóa ra hắn ta lại định ngắt lời ta đấy à?
Chremes. Cứ tiếp tục đi.
Crito. “Rồi cha của Chrysis, người đã ra tay cưu mang ông ta,
Chính là người họ hàng của tôi. Tại đó tôi đã từng nghe chính tai
Người đàn ông ấy tuyên bố mình là người gốc Athen.
Và ông ta cũng đã qua đời tại đó.”
Chremes. Tên của ông ta là gì?
Crito. Hỏi tên nhanh thế nhỉ!—Phania.
Chremes. Ôi chao kinh ngạc làm sao!
Crito. Thề có Chúa, tôi nghĩ hình như là Phania;
Nhưng điều tôi chắc chắn mười mươi, là ông ta bảo mình gốc ở Rhamnus.
Chremes. Ôi chao kinh ngạc làm sao!
Crito. Thề có Chúa tôi, tôi nghĩ đích thị là Phania;
Nhưng điều tôi chắc chắn mười mươi, chính là ông ta bảo mình gốc ở Rhamnus.
Chremes. Ôi trời đất quỷ thần ơi!
Crito. Những tình tiết đó, hỡi Chremes,
Từng được rất nhiều người khác chứng kiến, lúc bấy giờ đang ở Andros.
Chremes. Cầu trời khấn Phật mọi chuyện đúng như những gì tôi hằng mong ước!—Nói cho tôi biết đi,
Con gái của ai, mà ông ta gọi là đứa trẻ ấy? Có phải con ruột không?
Crito. Không, không phải con ruột đâu.
Chremes. Thế con của ai?
Crito. Con gái của người anh em ruột thịt với ông ta.
Chremes. Đích thị là con gái tôi rồi, không lẫn vào đâu được!
Crito. Ngài nói cái gì cơ?
93
Simo. Gì thế cơ chứ?
Pam. Nghe rõ chưa, hỡi Pamphilus!
Simo. Nhưng dựa vào đâu mà anh lại tin chắc chuyện này?
Chremes. Bởi vì Phania chính là người anh em ruột của tôi.
Simo. Đúng thế. Ta biết rõ lão ta.
Chremes. Lão ta, nhằm trốn tránh cuộc chiến tranh, đã rời khỏi đây:
Và vì lo sợ việc mang theo đứa trẻ bên mình không được an toàn,
Nên đã cùng con bé lên tàu đi tìm tôi ở vùng Châu Á:
Và kể từ dạo đó cho đến tận hôm nay tôi chẳng hề hay biết chút tin tức gì về lão.
Pam. Ta suýt ngất đi rồi, tâm trí ta đang ngập tràn
Trong nỗi sợ hãi, niềm hy vọng, sự vỡ òa và sự kinh ngạc trước một niềm hạnh phúc
To lớn và đường đột đến thế.
Simo. Quả thực, hỡi Chremes của tôi,
Tôi thành tâm chúc mừng vì con bé đã được tìm lại là con gái của ông.
Pam. Tin tôi đi thưa bố, con hiểu lòng bố mà.
Chremes. Nhưng vẫn còn một nỗi hoài nghi
Vẫn đang canh cánh trong lòng khiến tôi bứt rứt.
Pam. Dẹp bỏ hết đi
Mọi nỗi hoài nghi của ông đi! Đừng có làm phức tạp hóa một vấn đề vốn đã rành rành ra đấy. (Nói một mình.)
Crito. Nỗi hoài nghi gì thế?
405
Chremes. Cái tên không khớp nhau.
Crito. Con bé có một cái tên khác, hồi còn nhỏ xíu cơ.
Chremes. Tên gì thế Crito?
Anh còn nhớ không?
Crito. Tôi đang vắt óc suy nghĩ đây.
Pam. Lẽ nào trí nhớ của lão lại dám cản trở hạnh phúc của ta sao,
Trong khi chính ta có thể tự mình tháo gỡ nút thắt này?
94
Không đời nào ta để chuyện đó xảy ra đâu—Này Chremes,
Cái tên đó chính là Pasibula.
Crito. Chuẩn xác luôn.
Chremes. Đúng cái tên đó rồi.
Pam. Tôi từng nghe chính miệng nàng nhắc đi nhắc lại hàng ngàn lần rồi.
Simo. Chremes này, tôi tin chắc rằng tất cả chúng ta đều
Vô cùng hoan hỉ trước chuyện này.
Chremes. Thề có Chúa tôi tin là thế.
Pam. Và giờ thì, thưa bố——
Simo. Thôi bình tĩnh nào con trai! Sự việc vừa rồi
Đã hòa giải mọi bất hòa giữa cha con ta rồi.
Pam. Ôi người cha tuyệt vời nhất trên đời!
Thế còn Chremes có đồng ý giao Glycerium cho con không?
Chremes. Và điều đó hoàn toàn danh chính ngôn thuận, miễn là Simo không phản đối.
Pam. Thưa bố! (Nói với Simo.)
Simo. Tùy con quyết định đi.
Chremes. Hồi môn của con gái tôi là
Mười nén vàng talent đấy nhé, Pamphilus.
95
Pam. Con hoàn toàn mãn nguyện rồi.
Chremes. Tôi phải sang gặp con bé ngay lập tức: và phiền anh Crito,
Hãy đi cùng tôi nhé! Vì chắc chắn con bé chưa biết mặt tôi đâu.
Exeunt Chremes and Crito.
96
Simo. Sao con không mau chóng ra lệnh
Rước con bé về nhà chúng ta ngay lập tức đi?
Pam. Lời khuyên quá chuẩn xác.
Con sẽ giao phó trọng trách đó cho Davus.
Simo. Không được đâu.
Pam. Sao thế ạ?
Simo. Nó đang bận rộn với công việc riêng của nó rồi,
Một việc hệ trọng hơn nhiều gắn liền với bản thân nó.
Pam. Công việc gì thế ạ?
Simo. Nó đang bị trói.
Pam. Bị trói! Gì chứ, thưa bố?
Simo. Gì nữa—bị trói gô cả tay lẫn chân chứ sao.
Pam. Ái chà, xin hãy cởi trói cho anh ta đi.
Simo. Sẽ được thực hiện ngay.
Pam. Nhưng phải là ngay tức khắc cơ.
Simo. Ta sẽ vào nhà và ra lệnh cho người thả nó ra.
Exit.
Pam. Ôi ngày hôm nay mới tuyệt vời và hạnh phúc làm sao!
Enter Charinus behind.
Char. Tôi đến để xem Pamphilus đang làm gì:
Và kìa cậu ấy đang đứng ở đó!
Pam. Chuyện này có thật là sự thật không?—Đúng rồi,
98
Tôi biết chắc chắn là sự thật, bởi vì tôi vô cùng mong ước điều đó.
Đó là lý do tôi nghĩ cuộc sống của các vị Thần linh là vĩnh hằng,
Bởi vì niềm vui của họ tồn tại vĩnh viễn: và giờ đây,
Tâm hồn tôi ngập tràn sự mãn nguyện tuyệt đối,
Đến mức tôi cũng cảm thấy mình bất tử, nếu không có bất kỳ rủi ro nào
Chen chân bước vào giữa tôi và hạnh phúc ngập tràn này.
Ôi, ước gì lúc này có một người tri kỷ để tôi có thể
Trút hết những ngất ngây này ra cho thỏa lòng!
Char. Sự phấn khích tột độ này là thế nào nhỉ? (Nghe lén.)
Pam. Ôi, Davus kìa: chẳng có ai xuất hiện lúc này đúng lúc hơn thế nữa:
Bởi vì tôi thừa biết hắn sẽ cùng chung vui niềm hân hoan này với tôi.
Enter Davus.
Davus (bước vào). Pamphilus đâu rồi nhỉ?
Pam. Ôi Davus!
Davus. Ai gọi thế?
Pam. Là tôi đây.
Davus. Ôi Pamphilus!
Pam. Anh chắc chưa biết vận may tuyệt vời của tôi đâu.
Davus. Thế cậu đã biết vận rủi của tôi chưa?
Pam. Biết rõ từng chi tiết luôn ấy chứ.
Davus. Đúng là theo cái mô típ muôn thuở, chuyện xui xẻo của tôi
Lại lọt đến tai cậu trước cả khi tin vui kịp rớt vào đầu tôi.
Pam. Glycerium đã tìm lại được tông tích gia đình thân thích của mình rồi.
Davus. Ôi tuyệt vời làm sao!
Char. Gì thế kia? (Nghe lén.)
Pam. Bố của nàng chính là
Người bạn tâm giao gần gũi nhất của chúng ta.
Davus. Ai thế?
Pam. Chremes.
Davus. Tin vui chấn động!
Pam. Và tôi sắp được kết hôn với nàng ngay lập tức đây.
Char. Thằng này đang mớ ngủ hay đang mơ mộng
Về những điều nó hằng ao ước khi tỉnh giấc thế không biết? (Nghe lén.)
100
Pam. Hơn thế nữa,
Về đứa trẻ, hỡi Davus——
Davus. Ồ thưa ngài, xin đừng nhắc đến nữa.
Cậu chính là đứa con cưng độc nhất vô nhị được thần linh sủng ái.
Char. Đời tôi nở hoa rồi,
Nếu những điều này là sự thật. Tôi phải ra mặt nói chuyện với bọn chúng mới được. (Bước ra.)
407
Pam. Ai ở đấy thế?
Charinus đấy ư! Gặp nhau thật đúng lúc.
Char. Tôi chúc mừng anh nhé.
Pam. Vậy là anh đã nghe hết rồi——
Char. Từng câu từng chữ: và xin anh đấy,
Trong lúc hoan hỉ này, xin đừng quên người bạn tri kỷ của anh.
Chremes giờ đã hoàn toàn thuộc về anh rồi; và ông ấy sẽ thực hiện
Bất cứ điều gì anh cất lời xin phép.
Pam. Tôi sẽ khắc ghi trong lòng.
Chờ đợi lão ta bước ra lúc này thì dài cổ mất thôi:
Thế nên hãy cùng tôi sang chỗ Glycerium ngay đi!
Còn anh Davus, hãy mau về nhà và thúc giục tụi nó
Chuẩn bị sang rước nàng về đây mau lên. Xéo mau, xéo mau đi thôi!
Davus. Tôi đi đây.
Exeunt Pamphilus and Charinus.
Davus addressing the audience.
Đừng có dại dột đứng chờ tụi nó bước ra làm gì nữa: bên trong nhà
Nghi lễ đính ước sẽ được cử hành; ở bên trong đó, nếu còn sót lại điều gì
Chưa hoàn tất, sẽ được giải quyết trọn vẹn tại gia—Nào hãy cùng vỗ tay tán thưởng đi quý vị!
408
