Những lời tiên đoán của bà phù thủy trong trang viên cuối cùng đã ứng nghiệm. Sau khi Quebec đầu hàng, gia đình D'Haberville giàu có cảm thấy vô cùng may mắn khi nhận được sự cưu mang trong căn nhà gỗ của ông d'Egmont, nơi nằm ở vị trí hẻo lánh nên đã thoát khỏi biển lửa. "Vị quý ông tốt bụng" cùng chú Raoul, sát cánh bên người đầy tớ trung thành André, đã bắt tay ngay vào việc sửa sang lại căn gác xép nhỏ hẹp để nhường tầng trệt cho các quý bà sử dụng. Để làm các bà khuây khỏa, những người đàn ông cố tỏ ra vui vẻ dù trong lòng hoàn toàn không thấy vậy; tiếng hát của họ thường vang lên, hòa cùng nhịp đập nhanh của rìu, tiếng cưa xẻ gỗ kèn kẹt, và tiếng bào rít lên sắc lạnh. Nhờ vào sự cần cù và bền bỉ, họ đã xoay xở để che chắn cho mình khỏi sự khắc nghiệt của mùa đông; và nếu không vì nỗi lo âu dành cho Đại úy D'Haberville cùng Jules, thì mùa đông nơi chốn cô quạnh này đã trôi qua khá dễ chịu.

Vấn đề nan giải nhất là lương thực, vì một nạn đói thực sự đã bao trùm khắp vùng. Số ngũ cốc ít ỏi mà những người dân trong vùng thu hoạch được phần lớn phải ăn theo kiểu luộc chín, vì không có cối xay để nghiền. Nguồn lực duy nhất còn lại nằm ở việc đánh bắt cá và săn bắn, nhưng ông d'Egmont và người hầu của mình đã quá già để tham gia những hoạt động thể lực như vậy trong thời tiết khắc nghiệt. Chú Raoul, dù bị khập khiễng, vẫn đảm nhận việc cung ứng nhu yếu phẩm. Chú đặt bẫy bắt thỏ, gà gô, và cô cháu gái xinh đẹp của chú đã giúp một tay. Blanche tự làm cho mình một bộ trang phục đi săn; trông cô thật mê hồn trong bộ đồ hoang dã nửa kín nửa hở ấy, với chiếc váy bằng vải len màu xanh buông xuống quá đầu gối, đôi xà cạp đỏ tươi, và đôi giày da hươu được đính cườm cùng lông nhím với những màu sắc rực rỡ. Thật đáng yêu làm sao khi cô trở về nhà trên đôi giày trượt tuyết nhỏ, gương mặt ửng hồng tinh tế, đôi tay chất đầy chiến lợi phẩm. Trong nạn đói, cư dân thường lui tới Hồ Trois Saumons rất đông; họ đã giẫm thành một con đường cứng cáp trên tuyết, giúp chú Raoul có thể tới hồ bằng xe trượt do một con chó lớn kéo. Chú luôn trở về với nguồn cá hồi và gà gô dồi dào. Nhờ loại thức ăn ấy, họ đã vượt qua mùa đông dài đằng đẵng. Đến mùa xuân, một nguồn thức ăn tựa như manna từ trên trời rơi xuống là lũ bồ câu hoang dã đã đến cứu nguy cho cả thuộc địa; chúng nhiều vô kể đến mức có thể dùng gậy đập trúng.

Khi Đại úy D'Haberville trở về lãnh địa của mình, ông đã hoàn toàn phá sản, chẳng còn giữ lại được gì ngoài bộ đồ ăn gia đình. Ông không đành lòng ép buộc những người tá điền nghèo khổ phải trả nợ thuê đất, mà thay vào đó, ông vội vã giúp đỡ họ bằng cách xây lại cối xay trên sông Trois Saumons. Tại cối xay này, ông đã sống cùng gia đình vài năm cho đến khi xây dựng được một trang viên mới.

Quả là một nơi ở tồi tàn — ba căn phòng hẹp trong một cối xay — đối với một gia đình từng giàu có như nhà D'Haberville! Nhưng họ đã gánh chịu những bất hạnh của mình một cách vui vẻ. Chỉ có Đại úy D'Haberville, dù làm việc với nghị lực không mệt mỏi, dường như vẫn không thể chấp nhận được những mất mát của mình. Nỗi đau gặm nhấm trái tim ông, và suốt sáu năm trời, chẳng bao giờ có một nụ cười nở trên môi. Mãi đến khi trang viên được xây lại và gia đình khôi phục được một mức độ an nhàn và thịnh vượng nhất định, ông mới lấy lại được vẻ vui tươi vốn có.

Đó là ngày 22 tháng Hai năm 1762, vào khoảng chín giờ tối, khi một người lạ ăn mặc rách rưới bước vào cối xay và xin trú ngụ qua đêm. Theo thói quen những lúc không bận làm việc, Đại úy D'Haberville đang ngồi trong một góc phòng, đầu gục xuống ngực đầy chán nản. Giọng nói của người lạ khiến ông run bắn lên mà không rõ lý do. Phải mất vài giây ông mới có thể trả lời, nhưng cuối cùng ông nói:

"Chào mừng anh, bạn của tôi; anh sẽ có bữa tối và bữa sáng ở đây, và người thợ xay của tôi sẽ sắp xếp cho anh một chỗ ngủ qua đêm."

"Cảm ơn ông," người lạ nói, "nhưng tôi rất mệt; hãy cho tôi một ly rượu mạnh."

Ông D'Haberville không muốn ban phát cho một kẻ lạ mặt lang thang dù chỉ một ly rượu từ nguồn cung ít ỏi mà ông đang để dành cho những trường hợp cực kỳ cần thiết. Ông trả lời rằng mình không có.

"Nếu ông biết tôi, D'Haberville," người lạ đáp, "ông chắc chắn sẽ không từ chối tôi một ly rượu mạnh đâu, dù đó có là giọt cuối cùng trong nhà ông đi chăng nữa."

Cảm giác đầu tiên của vị đại úy là cơn giận dữ khi nghe mình bị gọi một cách thân mật như vậy bởi một kẻ trông giống người vô gia cư; nhưng có điều gì đó trong giọng nói khàn đặc của người lạ khiến ông lại run rẩy, và ông kiềm chế bản thân. Đúng lúc đó Blanche xuất hiện với ánh đèn, và ai nấy đều kinh ngạc trước vẻ ngoài của người đàn ông này, một bóng ma sống thực sự, đứng khoanh tay và nhìn họ đầy buồn bã. Vẻ tái nhợt của ông ta trông giống như cái chết đến mức người ta có thể tưởng rằng một ma cà rồng đã hút hết máu từ huyết quản ông ta. Những khúc xương như chực đâm thủng làn da vàng vọt tựa xác ướp; đôi mắt mờ đục và trũng sâu thì trống rỗng — không hề có tia hy vọng, giống như mắt của bóng ma Banquo. Tất cả mọi người đều kinh ngạc khi một cái xác như vậy có thể đi lại được.

Sau một khoảnh khắc ngần ngại, Đại úy D'Haberville lao vào vòng tay người lạ, kêu lên:

"Là anh đây sao, Saint-Luc thân mến của tôi! Ngay cả việc nhìn thấy kẻ thù cay nghiệt nhất của mình cũng không khiến tôi kinh hoàng đến thế này. Hãy nói đi; và bảo với chúng tôi rằng tất cả những người thân và bạn bè của chúng ta đã lên con tàu Auguste đều bị vùi thây dưới biển, và rằng anh, người duy nhất sống sót, đã đến để mang cho chúng tôi hung tin này!"

Sự im lặng của ông Saint-Luc de Lacorne, nỗi đau hằn in trên gương mặt ông, đã xác nhận những nỗi sợ hãi tồi tệ nhất của Đại úy D'Haberville.

"Đáng nguyền rủa thay gã bạo chúa," vị đại úy gào lên, "kẻ vì lòng thù hận cay đắng đối với người Pháp đã đẩy biết bao người tốt đến cái chết trên một con tàu cũ kỹ không còn đủ khả năng đi biển!"

"Thay vì nguyền rủa kẻ thù của mình," ông de Saint-Luc nói bằng giọng khàn đặc, "hãy tạ ơn Chúa vì ông và gia đình đã được phép ở lại thuộc địa thêm hai năm nữa. Và giờ, cho tôi một ly rượu mạnh và chút súp. Tôi đã gần như chết đói nên dạ dày không thể tiếp nhận thức ăn đặc. Hãy để tôi nghỉ ngơi một chút trước khi kể cho ông nghe một câu chuyện sẽ khiến nhiều giọt nước mắt phải rơi."

Khoảng nửa giờ sau, vì con người sắt đá này chỉ cần nghỉ ngơi một chút là hồi phục sức lực, ông de Saint-Luc bắt đầu kể như sau:

"Mặc dù thống đốc người Anh rất nóng lòng muốn trục xuất khỏi Tân Pháp những người đã dũng cảm bảo vệ nó, chính quyền chỉ cung cấp cho chúng tôi hai con tàu, số lượng này hoàn toàn không đủ cho số lượng lớn người Pháp và người Canada đang chờ khởi hành. Tôi đã chỉ ra điều này với Tướng Murray và đề nghị tự bỏ tiền túi ra mua thêm một con tàu. Ông ta không thèm nghe, nhưng hai ngày sau, ông ta đặt con tàu Auguste vào tay chúng tôi, nó được cấp phép vội vã cho mục đích này. Bằng việc trả năm trăm đồng piasters Tây Ban Nha, tôi đã giành được từ tay vị thuyền trưởng người Anh quyền sử dụng độc quyền khoang tàu của ông ta cho tôi và gia đình mình.

"Sau đó, tôi đã chỉ ra cho Tướng Murray thấy mối nguy hiểm mà chúng tôi phải đối mặt trong mùa bão tố này với một thuyền trưởng không thông thạo sông St. Lawrence. Tôi đề nghị tự thuê và trả tiền cho một hoa tiêu. Câu trả lời của ông ta là chúng tôi sẽ có cùng cơ hội như những người khác; nhưng cuối cùng ông ta lại cử một con tàu nhỏ để dẫn đường cho chúng tôi thoát khỏi cửa sông.

"Tất cả chúng tôi đều vô cùng chán nản, bị ám ảnh bởi những linh cảm u ám nhất, khi chúng tôi nhổ neo vào ngày 15 tháng Mười vừa qua. Nhiều người trong chúng tôi, bị buộc phải bán tài sản với giá rẻ mạt, chỉ nhìn thấy một tương lai nghèo đói phía trước ở quê mẹ. Ban đầu, con tàu lướt đi trước cơn gió thuận, lòng chúng tôi trĩu nặng khi nhìn những khung cảnh thân thương và quen thuộc nhạt nhòa dần phía sau và khuất dưới đường chân trời.

"Tôi sẽ không kể chi tiết những hiểm nguy mà chúng tôi đã trải qua trước thảm họa lớn mà chỉ tôi và sáu người khác thoát chết. Vào ngày 16, chúng tôi suýt nữa đã đắm tàu tại Isle aux Coudres, sau khi mất chiếc neo chính.

"Vào ngày 4 tháng Mười Một, chúng tôi bị một trận cuồng phong quật ngã, kéo dài hai ngày, và chúng tôi phải chật vật lắm mới vượt qua được. Vào ngày 7, hỏa hoạn bùng phát ba lần trong bếp của tàu, và chỉ được dập tắt sau một cuộc đấu tranh tuyệt vọng. Tôi sẽ không cố mô tả những cảnh tượng trên tàu khi có vẻ như chúng tôi sắp bị thiêu rụi giữa biển khơi.

"Vào ngày 11, chúng tôi thoát chết một cách thần kỳ khỏi việc bị đập tan tành trên một tảng đá ngoài khơi Isle Royale.

"Từ ngày 13 đến 15, chúng tôi bị cơn cuồng phong cuốn đi mù quáng, không biết mình đang ở đâu. Bao nhiêu người trong chúng tôi còn có thể làm được đều phải thay thế vị trí của thủy thủ đoàn, những người vốn đã kiệt sức vì làm việc không ngừng nghỉ đến mức họ trốn vào võng, mà dù có mua chuộc, đe dọa, hay đánh đập cũng không thể lôi họ ra được. Cột buồm trước của chúng tôi đã gãy, những cánh buồm rách nát không thể kéo lên hay hạ xuống được nữa, và như một phương kế cuối cùng, thuyền phó đề nghị chúng tôi nên ủi con tàu vào bờ. Đó là một giải pháp tuyệt vọng. Thời khắc định mệnh đã đến. Thuyền trưởng và thuyền phó nhìn tôi đầy tuyệt vọng, chắp tay lại. Tôi hiểu quá rõ lời lẽ câm lặng của những con người đã dày dạn hiểm nguy này. Chúng tôi hướng vào đất liền bên mạn phải, nơi chúng tôi nhìn thấy cửa của một con sông nhỏ có lẽ sẽ có thể đi thuyền vào được. Tôi giải thích tình hình của chúng tôi cho tất cả hành khách, không giấu giếm điều gì. Khi ấy, biết bao lời khẩn cầu và lời thề nguyền đối với Đấng Toàn Năng! Nhưng hỡi ôi! Những lời thề đều vô ích, và những lời cầu nguyện chẳng có tác dụng gì!

"Ai có thể mô tả được sự điên cuồng của những con sóng? Cột buồm của chúng tôi dường như chạm tới bầu trời rồi lại biến mất vào vực sâu. Một cú va chạm kinh hoàng thông báo rằng con tàu đã mắc cạn. Chúng tôi chặt bỏ cột buồm và dây thừng để giảm tải cho tàu, nhưng những con sóng đã lật nó nằm nghiêng. Chúng tôi bị mắc cạn cách bờ khoảng năm trăm bộ, trong một vịnh cát nhỏ ngay cửa con sông mà chúng tôi đã hy vọng sẽ tìm được nơi trú ẩn. Vì con tàu giờ đã rò rỉ ở mọi khe hở, các hành khách lao lên boong; và thậm chí một số người, nghĩ rằng mình đã nằm trong tầm với của sự an toàn, đã lao xuống biển và chết một cách thảm thương.

"Vào lúc đó, Madame de Tillac xuất hiện trên boong, ôm đứa con nhỏ trong tay, mái tóc dài và quần áo của bà tung bay hỗn loạn. Bà là bức tranh của nỗi đau khổ tuyệt vọng. Bà quỳ xuống. Sau đó, nhận ra tôi, bà kêu lên bằng một giọng xé lòng: 'Bạn thân mến của tôi ơi, chúng ta phải chết như thế này sao?'

"Tôi đang chạy đến giúp bà thì một con sóng khổng lồ gầm rú ập xuống boong và cuốn phăng bà ra biển."

"Bạn tội nghiệp của tôi," Madame D'Haberville nức nở; "người bạn đồng hành thời thơ ấu của tôi, chị em nuôi của tôi, được nuôi dưỡng cùng một bầu sữa với tôi? Họ đã cố thuyết phục tôi rằng chỉ là trí tưởng tượng quá khích của tôi mới khiến tôi nhìn thấy chị trong giấc mơ, vào ngày 17 tháng Mười một ấy! Tôi đã thấy chị khóc trên boong tàu Auguste, đứa bé trên tay chị; và tôi đã thấy chị bị cuốn vào những con sóng. Tôi không hề lầm, chị của tôi ơi! Chị đã đến để nói lời từ biệt trước khi biến mất vào thiên đường cùng thiên thần đang nép trong lòng chị!"

Sau một khoảng lặng, ông de Lacorne tiếp tục:

"Thủy thủ đoàn và hành khách đều bị cột chặt vào dây chằng buồm để tránh những con sóng không ngừng vỗ vào con tàu định mệnh, mỗi khoảnh khắc lại cuốn đi những nạn nhân mới. Con tàu chỉ có hai chiếc thuyền nhỏ, một trong số đó đã bị nghiền nát thành mảnh vụn. Chiếc còn lại, chỉ là một vỏ trấu mỏng manh, đã được hạ xuống, và một người hầu tên là Étienne lao vào đó, theo sau là thuyền trưởng và hai hoặc ba người khác. Tôi không nhận ra điều này cho đến khi một trong hai đứa con của tôi, đứa mà tôi đang bế trên tay, trong khi đứa kia thì được buộc vào thắt lưng, đã kêu lên đầy lo âu: 'Cứu chúng con với, cha ơi; con thuyền đang đi mất rồi!' Tôi nắm chặt lấy sợi dây một cách quyết liệt. Đúng lúc đó, một con sóng dữ dội ập đến và hất văng tôi vào trong thuyền. Cũng chính con sóng cứu mạng tôi ấy đã cuốn trôi những đứa con của tôi."

Đến đây, giọng người kể nghẹn lại, và những người nghe đều nức nở. Lấy lại sự bình tĩnh, ông tiếp tục:

"Mặc dù ở dưới phía khuất gió của con tàu, chiếc thuyền suýt bị chìm bởi một con sóng khác; và con sóng tiếp theo đã đẩy chúng tôi vào bờ. Trong những gì dường như chỉ là vài giây, giữa sự hỗn loạn khủng khiếp và làm choáng váng đó, chúng tôi thấy mình bị quăng lên bãi cát. Trên tiếng ầm ĩ đó, chúng tôi nghe thấy những tiếng thét xé lòng của những người còn lại trên tàu.

"Trong số bảy người đàn ông được ném một cách thần kỳ lên bờ biển xa lạ đó, tôi là người duy nhất còn có khả năng hành động. Tôi vừa nhìn thấy anh trai và các con nhỏ của mình bị cướp mất, và tôi cố gắng kìm nén nỗi đau khổ trong tâm hồn bằng cách nỗ lực tìm kiếm sự an toàn cho những người cùng cảnh ngộ. Sau một lúc, tôi đã thành công trong việc làm cho thuyền trưởng tỉnh lại. Những người khác thì tê liệt vì lạnh, vì một cơn mưa băng giá đang trút xuống như thác đổ. Không muốn mất dấu con tàu, tôi đưa cho họ đá lửa, thép và túi đựng thuốc súng, bảo họ đốt lửa ở bìa rừng. Họ hoàn toàn thất bại trong việc này; họ yếu đến mức hầu như không đủ sức để đến báo cho tôi biết về sự thất bại của mình, vì quá yếu và tê liệt vì lạnh. Sau nhiều lần thử, tôi đã thành công trong việc nhóm lửa ngay kịp lúc để cứu mạng họ. Sau đó tôi quay lại bãi biển, hy vọng cứu được những sinh linh tội nghiệp nào đó có thể bị sóng đánh dạt vào bờ. Tôi đã ở đó từ ba giờ chiều đến sáu giờ tối, khi con tàu vỡ tan tành. Không bao giờ, không bao giờ tôi có thể quên được cảnh tượng những thi thể nằm trải dài trên cát, hơn một trăm người, nhiều người trong số họ gãy chân tay, mặt mũi biến dạng không còn nhận ra được nữa.

"Nửa mê man vì thảm họa, chúng tôi đã trải qua một đêm không ngủ và im lặng, và vào buổi sáng ngày 16, chúng tôi lại tìm đến bờ biển định mệnh đó. Chúng tôi dành cả ngày để cử hành những nghi thức cuối cùng đầy đau buồn cho những người đã khuất, điều duy nhất mà những kẻ khốn khổ như chúng tôi có thể làm được.

"Ngày hôm sau, chúng tôi rời bỏ bờ biển hoang vu và không hiếu khách này, rồi hướng vào nội địa. Mùa đông đã ập đến với tất cả sự khắc nghiệt của nó. Chúng tôi đi bộ qua lớp tuyết ngập đến đầu gối. Đôi khi chúng tôi gặp những con sông sâu và chảy xiết, buộc chúng tôi phải đi đường vòng rất dài. Các đồng hành của tôi đã kiệt sức vì mệt mỏi và đói khát đến mức đôi khi tôi phải quay lại hơn một lần để lấy những bó hành lý của họ, thứ mà họ buộc phải bỏ lại. Lòng can đảm của họ đã hoàn toàn tan vỡ; và đôi khi tôi phải dừng lại, tự tay làm những đôi giày da thô sơ để bọc lấy bàn chân đang rướm máu của họ.

"Cứ thế chúng tôi lê bước, hay đúng hơn là tôi kéo họ đi theo, vì lòng can đảm và sức lực chưa bao giờ rời bỏ tôi cho đến tận ngày 4 tháng Mười Hai, khi chúng tôi gặp hai người thổ dân. Hãy tưởng tượng nếu có thể, niềm vui sướng tột độ của những người đồng hành, những người trong vài ngày qua đã mong chờ cái chết như một sự giải thoát khỏi những đau khổ của mình! Những người thổ dân này ban đầu không nhận ra tôi, vì tôi đã thay đổi quá nhiều sau những gì đã trải qua, và vì bộ râu dài che kín mặt. Một lần nọ tôi đã làm cho bộ tộc của họ một ân huệ lớn; và ông biết đấy, những người bản địa này không bao giờ quên ơn. Họ chào đón tôi đầy vui mừng. Chúng tôi đã được cứu. Sau đó tôi biết rằng chúng tôi đang ở trên đảo Cape Breton, cách Louisbourg khoảng ba mươi dặm.

"Tôi vội vàng để lại những người đồng hành ở khu định cư Acadia đầu tiên, nơi tôi biết họ sẽ được chăm sóc để phục hồi sức khỏe. Tôi nóng lòng muốn trở về Quebec để có thể là người đầu tiên báo tin cho Tướng Murray về vụ đắm tàu của chúng tôi. Tôi không cần phải kể chi tiết cho ông những sự kiện của cuộc hành trình. Chỉ cần nói rằng với sự nguy hiểm tột độ, tôi đã vượt từ Cape Breton đến đất liền bằng một chiếc thuyền độc mộc, băng qua những tảng băng trôi; và rằng tôi đã đi bộ khoảng năm trăm dặm trên đôi giày trượt tuyết của mình. Tôi đã phải thay người dẫn đường rất thường xuyên, vì sau tám ngày đi cùng tôi, cả người Ấn Độ lẫn người Acadia đều thấy mình hoàn toàn kiệt quệ."

Sau câu chuyện này, gia đình đã dành phần lớn thời gian trong đêm để than khóc cho số phận của bạn bè và người thân của họ, những nạn nhân của một sắc lệnh tàn bạo.

Ông de Saint-Luc chỉ cho phép mình nghỉ ngơi vài giờ, vì quá nóng lòng muốn trình diện trước Murray tại Quebec như một lời phản kháng sống động chống lại sự tàn ác đầy thù hận đã đẩy biết bao người lính dũng cảm, biết bao phụ nữ và trẻ nhỏ vô tội đến cái chết. Người ta cho rằng sự cay nghiệt vô lý của Murray là do ông ta không thể quên được thất bại của mình vào năm trước đó.

"Ông có biết, D'Haberville," ông de Saint-Luc nói trong bữa sáng, "ai là người bạn có thế lực với Murray đến mức giành được cho ông hai năm trì hoãn không? Ông có biết ông nợ ai ngày hôm nay mạng sống mà có lẽ ông đã mất trong vụ đắm tàu của chúng ta không?"

"Không," Đại úy D'Haberville nói. "Tôi không biết chúng ta có thể có người bạn nào quyền lực đến thế. Nhưng dù là ai đi nữa, tôi sẽ không bao giờ quên món nợ ân tình mà tôi nợ người đó."

"Chà, bạn tôi ơi, đó là chàng trai trẻ người Scotland Archibald de Lochiel, người mà ông nợ lòng biết ơn vĩnh cửu này."

"Tôi đã ra lệnh," Đại úy D'Haberville gần như hét lên, "rằng cái tên của con rắn độc này, kẻ mà tôi đã sưởi ấm trong lòng, không bao giờ được nhắc đến trước mặt tôi." Và đôi mắt đen lớn của vị đại úy tóe lửa.

"Tôi dám tự mãn rằng," ông de Saint-Luc nói, "mệnh lệnh này khó mà áp dụng cho tôi. Tôi là bạn ông từ thời thơ ấu, là người anh em cùng chiến tuyến, và tôi biết tất cả những nghĩa vụ ràng buộc chúng ta với nhau. Tôi biết rằng ông sẽ không nói với tôi như ông đã nói với em gái ông, bà bề trên, khi bà tìm cách biện hộ cho chàng thanh niên vô tội này: 'Đủ rồi, em gái tôi. Em là một phụ nữ thánh thiện, có nghĩa vụ tha thứ cho kẻ thù của mình, ngay cả những kẻ đã phạm tội vô ơn đen tối nhất đối với em. Nhưng còn ta, em biết rằng ta không bao giờ tha thứ cho một sự xúc phạm. Đó là bản tính của ta. Nếu đó là một tội lỗi, Chúa đã không ban cho ta sức mạnh để chinh phục nó. Đủ rồi, em gái tôi; và đừng bao giờ nhắc lại tên hắn trước mặt ta nữa, nếu không mọi mối quan hệ giữa chúng ta sẽ chấm dứt.' Không, bạn thân mến của tôi," Saint-Luc tiếp tục, "ông sẽ không trả lời tôi như vậy; và ông sẽ nghe những gì tôi nói."

Ông D'Haberville biết quá rõ những yêu cầu của lòng hiếu khách để không buộc bạn mình phải im lặng dưới mái nhà của chính mình. Lông mày rậm của ông nhíu lại thành một đường cau có nặng nề, ông khép hờ mắt như thể để che giấu suy nghĩ của mình, và cam chịu lắng nghe với vẻ mặt của một tội phạm mà quan tòa đang cố gắng chứng minh rằng hắn xứng đáng nhận bản án của mình.

Ông de Saint-Luc trình bày chi tiết hành động của Archie ngay từ đầu, và cuộc đấu tranh của chàng với kẻ thù không đội trời chung Montgomery. Ông nói đầy mạnh mẽ về nghĩa vụ của người lính là phải tuân theo mệnh lệnh của cấp trên, dù bất công đến đâu. Ông vẽ nên một bức tranh cảm động về sự tuyệt vọng của chàng thanh niên, và nói thêm:

"Ngay khi Lochiel biết được ông và gia đình bị ra lệnh phải lên đường sang châu Âu ngay lập tức, chàng đã yêu cầu một cuộc gặp với vị tướng, và được chấp thuận.

"'Đại úy de Lochiel,' Murray nói, trao cho chàng bằng thăng chức của cấp bậc mới, 'Ta đang định tìm cậu. Vì đã chứng kiến những chiến công của cậu trên chiến trường huy hoàng năm 1759, ta đã vội vã yêu cầu thăng chức cho cậu; và ta có thể nói thêm rằng hành động sau đó của cậu đã chứng tỏ cậu xứng đáng với sự ưu ái của Chính phủ Bệ hạ, và với những nỗ lực hết mình của ta vì cậu.'

"'Thưa ngài, tôi rất vui,' Lochiel đáp, 'khi sự giới thiệu của ngài đã mang lại cho tôi một phần thưởng vượt xa bất cứ điều gì mà những đóng góp khiêm tốn của tôi có thể mong đợi; và tôi cầu xin ngài chấp nhận lời cảm ơn chân thành của tôi vì sự ưu ái đó, điều này thôi thúc tôi xin ngài thêm một điều nữa. Thưa Tướng quân, đó là một ân huệ lớn lao, vô giá mà tôi muốn xin ngài.'

"'Hãy nói đi, đại úy,' Murray nói, 'vì ta sẽ làm nhiều điều để làm cậu hài lòng.'

"'Nếu là chuyện của cá nhân tôi,' Archie nói, 'tôi sẽ chẳng còn gì để mong ước nữa. Tôi muốn nói thay người khác. Gia đình D'Haberville, bị phá sản, giống như biết bao gia đình khác, bởi cuộc chinh phạt của chúng ta, đã bị Ngài ra lệnh phải rời đi ngay lập tức đến Pháp. Họ thấy không thể bán được, dù là với giá rẻ mạt nhất, những phần nhỏ bé còn lại trong gia tài từng rất lớn của họ. Xin Ngài, tôi cầu xin Ngài, hãy ban cho họ hai năm để thu xếp công việc. Ngài thừa biết tôi nợ gia đình này bao nhiêu, họ đã đối xử với tôi bằng tất cả lòng tốt trong suốt mười năm tôi ở thuộc địa. Chính tôi, khi tuân theo mệnh lệnh của sĩ quan cấp trên, đã hoàn tất việc hủy hoại họ bằng cách đốt cháy trang viên và cối xay của họ tại St. Jean-Port-Joli. Vì tình yêu của Thiên Chúa, thưa tướng quân, hãy ban cho họ hai năm, và Ngài sẽ trút bỏ một gánh nặng khủng khiếp khỏi tâm hồn tôi!'

"'Đại úy de Lochiel,' Murray nói một cách nghiêm khắc, 'ta ngạc nhiên khi nghe cậu cầu xin cho nhà D'Haberville, những người đã tỏ ra là kẻ thù không đội trời chung của chúng ta.'

"'Thưa tướng quân, công bằng mà nói,' Archie đáp, 'họ đã chiến đấu dũng cảm để bảo vệ đất nước của mình, cũng như chúng ta đã làm để chinh phục nó. Tôi tin tưởng khi ngỏ lời với một người lính dũng cảm, vì lợi ích của những kẻ thù thực sự kiên cường.'

"Lochiel đã chạm nhầm chỗ, vì Murray đang ấp ủ nỗi hận thù về thất bại năm trước, và hơn nữa, ông ta chẳng hề có chút cảm tình hiệp sĩ nào. Ông ta đáp lại một cách lạnh lùng:

"'Không thể được, thưa ngài! Ta không thể rút lại lệnh của mình. Nhà D'Haberville phải đi.'

"'Trong trường hợp đó, xin Ngài vui lòng chấp nhận đơn từ chức của tôi?' Archie nói.

"'Cái gì, thưa ngài!' vị tướng kêu lên, tái mặt vì giận dữ.

"'Xin Ngài,' Archie lạnh lùng lặp lại, 'làm ơn chấp nhận đơn từ chức của tôi, và cho phép tôi phục vụ như một người lính bình thường? Những ai tìm cách chỉ trỏ vào tôi như một con quái vật vô ơn, kẻ mà sau khi được nhận vô vàn ân huệ từ một gia đình khi chàng đến đây như một người xa lạ, đã hủy hoại hoàn toàn gia đình đó mà không làm được gì để xoa dịu số phận của họ — những kẻ coi thường tôi vì điều này sẽ khó mà tìm thấy tôi khi tôi đã chôn mình trong hàng ngũ lính trơn hơn là khi tôi đứng đầu những người không có vết nhơ như vậy trên mình.' Một lần nữa, chàng lại chìa đơn từ chức ra trước vị tướng.

"Vị tướng ban đầu đỏ mặt rồi tái mét, quay gót, cắn môi, đưa tay lên trán, lầm bầm điều gì đó như một tiếng chửi thề giữa kẽ răng, và đứng im lặng một lúc chìm đắm trong suy nghĩ. Sau đó, ông ta đột ngột bình tĩnh lại, đưa tay ra và nói:

"'Ta đánh giá cao tình cảm của cậu, Đại úy de Lochiel. Quân vương của chúng ta không được phép mất đi những dịch vụ mà cậu có thể mang lại cho ngài với tư cách là một sĩ quan, cậu, người sẵn sàng hy sinh tương lai của mình vì một món nợ ân tình. Bạn bè của cậu sẽ được ở lại.'

"'Ngàn lần cảm ơn!' Archie kêu lên. 'Ngài có thể tin tưởng vào sự tận tụy của tôi từ nay về sau, dù tôi có bị yêu cầu phải hành quân một mình vào họng đại bác để chứng minh điều đó. Một ngọn núi hối hận đè nặng trên trái tim tôi. Giờ đây tôi cảm thấy nhẹ nhõm như một trong những chú hoẵng trên núi của chúng ta vậy!'"

Trong tất cả những đam mê chi phối ý chí con người, lòng ghen tuông và sự trả thù có lẽ là khó kiểm soát nhất. Đại úy D'Haberville, sau khi nghe với vẻ mặt cau có, chỉ nói đơn giản:

"Tôi nhận thấy rằng những dịch vụ của ông de Lochiel đã được đánh giá đúng mức. Còn về phần tôi, tôi không hề biết mình lại mắc nợ chàng ta nhiều đến thế." Và ông chuyển câu chuyện sang một hướng khác.

Ông de Saint-Luc liếc nhìn các thành viên khác trong gia đình, họ đã lắng nghe với ánh mắt cúi xuống, không dám thảo luận về chủ đề này. Đứng dậy khỏi bàn, ông nói thêm:

"Sự trì hoãn này, D'Haberville ạ, là một điều vô cùng may mắn; vì ông có thể yên tâm rằng trong vòng hai năm tới, ông sẽ thấy mình được tự do đến hay đi tùy ý. Vị thống đốc người Anh đã gánh lấy một trách nhiệm quá nặng nề khi kết án tử cho biết bao nhân vật có tầm ảnh hưởng — những người có liên hệ với các gia đình lừng lẫy nhất, không chỉ ở Lục địa mà còn ở cả Anh quốc nữa. Ông ta sẽ tìm cách hòa giải với người Canada để ngăn chặn những hậu quả của thảm họa khủng khiếp này. Giờ thì, tạm biệt các bạn của tôi; và hãy nhớ rằng những linh hồn yếu đuối là những kẻ để mình bị quật ngã bởi bất hạnh. Chúng ta có một niềm an ủi lớn lao khi nghĩ rằng chúng ta đã làm tất cả những gì có thể mong đợi ở những người dũng cảm nhất, và rằng, nếu đất nước chúng ta có thể được bảo tồn, thì chính vũ khí và lòng can đảm của chúng ta đã bảo tồn nó."

Đêm đã về khuya khi ông de Saint-Luc đến Quebec và trình diện tại Château St.-Louis, nơi ban đầu ông bị từ chối cho vào. Nhưng ông kiên quyết đến mức tuyên bố rằng tin tức của ông có tầm quan trọng cấp bách nhất, đến nỗi cuối cùng một sĩ quan tùy tùng đã đồng ý đánh thức vị thống đốc, người đã đi ngủ vài giờ trước đó. Murray ban đầu không nhận ra ông de Saint-Luc, và giận dữ hỏi ông ta sao dám làm phiền mình vào giờ đó, hoặc ông ta có thể mang tin tức gì quan trọng cấp bách đến thế.

"Một vấn đề mà chắc chắn ngài sẽ coi là xứng đáng với một chút chú ý, thưa ngài, vì tôi là Đại úy de Saint-Luc, và sự hiện diện của tôi ở đây sẽ cho ngài biết phần còn lại."

Tướng Murray tái mặt như chết. Ngay sau đó, ông ta cho gọi đồ ăn thức uống, và đối xử với Saint-Luc bằng sự kính trọng sâu sắc nhất, ông ta hỏi ông ta những chi tiết đầy đủ nhất về vụ đắm tàu. Ông ta không còn là người đàn ông đã bất cẩn đẩy biết bao sĩ quan dũng cảm đến chỗ chết chỉ vì nhìn thấy quân phục của họ khiến ông ta không vừa mắt.

Những gì ông de Saint-Luc dự đoán đã sớm xảy ra. Kể từ đó, Thống đốc Murray, với lương tâm cắn rứt vì sự mất mát của con tàu Auguste, đã trở nên rất khoan dung đối với người Canada, và những ai muốn ở lại thuộc địa đều được cho phép làm vậy. Đặc biệt là ông de Saint-Luc, người mà có lẽ ông ta đã lo sợ về những tiết lộ của ông, đã trở thành đối tượng đặc biệt được ông ta ưu ái, và không thấy có gì phải phàn nàn về thái độ của vị thống đốc. Ông dồn toàn bộ sức lực to lớn của mình vào công việc khôi phục tài sản, và những nỗ lực của ông đã được đền đáp bằng thành công xứng đáng.