Có lẽ ít ai trong chúng ta từng đặt câu hỏi vì sao câu thoại: “Mirror, mirror on the wall, who's the fairest of them all?” hay như chúng ta vẫn dịch là: “Gương kia ngự ở trên tường, thế gian ai đẹp được dường như ta?” lại nổi tiếng tới vậy?

Bởi nó nằm ở trong một bộ phim Disney nổi tiếng nhất mọi thời đại? Tất nhiên rồi, nhưng trong một bộ phim dài cả trăm phút, tại sao câu thoại ấy lại đáng nhớ hơn cả?

Bởi chỉ có đứng “trước gương”, người ta mới thành thật thể hiện nhiều nhất những mong muốn và phần con người sâu thẳm của mình. Thậm chí ở rất nhiều người, đó có thể là một con người hoàn toàn khác hẳn với mặt nạ xã hội mà họ trưng ra. Cũng không phải tất cả điều đó đều hàm chứa sự xấu xí, mà chính xác hơn, cũng giống như một gương mặt mộc, nó chỉ đơn thuần truyền tải sự thật và cách mà chúng ta đối diện với chính mình.

Không có nhiều người thực sự đứng trước gương mà hỏi câu hỏi kỳ quặc của bà Hoàng hậu trong Bạch Tuyết đó. Nhưng thời buổi này, người ta chỉ thành thật nhất với thanh công cụ tìm kiếm. Nếu bạn tình cờ xem lịch sử tìm kiếm của bất cứ ai, có lẽ bạn cũng sẽ đôi chút giật mình. Bởi ai cũng có một phần nào đó họ muốn giấu đi.

Và với một số, thì đó thậm chí là bản thể hoàn toàn khác hẳn, độc lập như một con người riêng có tính cách, năng lượng và thậm chí thường xuyên xét đoán chủ thể. Đôi khi con người đó đủ mạnh và chi phối luôn cách mà người ta ứng xử, đó là lí do bạn thấy ai đó rất hiền lành lại có lúc nổi điên lên như vậy. Và cũng giống như Hulk, phần con người tiềm ẩn đó có thể tốt hoặc xấu, còn tùy vào cách mà nó được đối xử và thừa nhận.

Vì thường bị ẩn sâu, nó cũng dễ tổn thương hơn là bản thể chính. Điều này đã được chứng minh trong các nghiên cứu về tâm lí tội phạm nguy hiểm có xu hướng lặp lại hành vi, hầu hết những kẻ giết người hàng loạt đều có tổn thương tâm lí ấu thơ hoặc rối loạn nhân cách xã hội. Việc phải nén một thứ mạnh mẽ xuống tạo nên một lực bật trả gần như tương đương.

Ở mức độ ít nghiêm trọng hơn, hầu hết người ta đều “đột nhiên thay đổi” sau khi trải qua một biến cố nào đó. Thực chất sự khác biệt xảy ra hoàn toàn không phải ngẫu nhiên, mà là tích tụ của một loạt những phản ứng nhỏ hơn, chờ một điểm bùng nổ phù hợp để bộc phát. Điểm nổ đó quan trọng bởi đó là lúc người ta đứng giữa ranh giới phải lựa chọn “phiên bản chính thức” mà mình muốn, sau những bản beta “dùng thử” trước đó.

Chúng ta không lớn lên qua những đời sống tầm thường, mà trưởng thành qua những trải nghiệm phi thường. Và với một số người, nếu bắt buộc phải trải qua những trải nghiệm đó khi còn quá nhỏ, những vết thương để lại trong họ trở nên khó hồi phục hơn rất nhiều. Vì thế người ta mới nói, trong các cuộc đổ vỡ hôn nhân gia đình, trẻ con sẽ là đối tượng bị tổn thương lâu dài nhất.

Ngược lại, ở một số hoàn cảnh khác, việc kích hoạt bản thể khác trong nội tại sẽ tạo ra những hiệu quả rõ rệt. Điều đó giống như bạn đã lựa chọn nâng cấp lên hẳn 2.0 thay vì ù ì ở phiên bản 1.0 cho tới 1.9 vậy.

Có những lúc bạn thực sự nên từ bỏ thứ cũ, để tiến lên và nhận lấy những nguồn lợi từ chính con người đã thay đổi của mình. Có những người nhanh chóng bằng lòng với thứ họ sở hữu, hoặc đã tạo ra từ quá lâu về trước. Như tựa đề của một cuốn sách nổi tiếng đã nói, họ lựa chọn an nhàn khi còn quá trẻ. Việc ấy ngăn cản chính bản thân họ trở nên tốt hơn, bởi họ thấy mình đã đủ tốt rồi, đã hoàn hảo rồi.

Đúng, giá trị của nguyên bản là không thể thay thế, nhưng chúng ta không thể cứ như vậy mà bước vào trận chiến và nhận lấy kết quả thảm khốc. Ai cũng cần trang bị cho mình thứ vũ khí tốt nhất, tìm lấy cho mình những người thân cận nhất. Hãy nhớ là ngay cả Thanos cũng cần găng tay vô cực, cũng cần Black Order, trước khi có thể chinh phục tới mục đích cuối cùng. Thay đổi chính mình, không phải vì thiếu tôn trọng bản thân, mà bởi hiểu rằng chỉ có như vậy mới đủ sức mạnh để bảo vệ lý tưởng của bản thân.

Nếu bạn vẫn tin rằng ngồi im tình yêu sẽ tới, nằm yên sự nghiệp sẽ ùa vào, thì có lẽ bạn đã quá lười biếng. Cũng có thể, có thể lắm, tình yêu và sự nghiệp của bạn vẫn sẽ tới, nhưng đó sẽ là một tình yêu và sự nghiệp lười biếng. Không có bữa trưa nào miễn phí và nếu có, chắc nó cũng chẳng ngon mấy.

Nếu tình yêu ấy, lý tưởng ấy đủ quan trọng, bạn sẽ tìm cách để đạt được nó, cho dù phải mài mòn rồi lại tái cấu trúc bản thân mình nhiều tới đâu. Người ta thường nói rằng mọi thứ trong cuộc sống này đều chỉ cách nhau một gang tay. Câu nói đó không phải sáo rỗng. Nhưng cái gang tay đó chính là đúng thời điểm, đúng chỗ. Bước qua được điều có vẻ rất nhỏ đó, bạn sẽ thành một con người khác.

Người ta ai cũng mơ ước tự do, nhưng có mấy người hiểu được rằng tự do không hề miễn phí. “Freedom” và “Free” đâu có giống nhau. Nói theo cách khác, bạn phải chiến đấu để có được nó. Những người có thể “nghỉ hưu” và có được an nhàn từ khi còn trẻ, đều thấu hiểu triết lí này sớm hơn người khác rất nhiều.

Tại một thời điểm nào đó trong cuộc sống, họ đã đổ vỡ, đã đau, nhưng cũng đã đứng dậy, đã bỏ lại con người cũ của mình để bước tiếp bằng một nội tại mạnh hơn. Những trải nghiệm “phi thường” đó, cho dù là bị người yêu bỏ, bị đuổi việc, gặp tai nạn, phạm pháp, cho tới những thứ tích cực như được thăng chức, đi du học, hay bất cứ điều gì, thì cũng đã khiến họ sớm nhận được những bài học quý. Giấc mơ vẫn ở đó, họ không vỡ mộng nhưng họ chọn thức dậy khỏi giấc mộng thật sớm, để làm tất cả những gì có thể và biến nó thành sự thật.

Để làm được điều đó, người ta cần một trái tim rộng mở, không chỉ với người khác, mà với cả chính mình. Đó là lúc họ thực sự thay đổi, thoát khỏi lớp kén bọc. Từ lúc ấy, có thể bạn sẽ thấy một con người hoàn toàn khác ở họ, sống có mục đích và nhiều đam mê hơn.

Tôi tin điểm cốt yếu của những người thành công về cảm xúc trong thế giới này, đều đến từ việc họ sớm biết mình muốn gì, và cũng hiểu được rằng không có thứ nào tuyệt đẹp mà lại miễn phí. Họ biết người duy nhất đang cản đường họ, là chính bản thân. Khi đủ bản lĩnh và mục tiêu, bạn sẽ thẳng đường mà đi tiếp, “cán nát” tất cả những gì hiện ra trước mặt. Và theo logic này, bạn sẽ “cán nát” chính con người cũ của bạn, để rồi trở thành một thứ gì đó tuyệt vời hơn, hoặc khủng khiếp hơn.

Có đáng không thì là tùy bạn lựa chọn. Nhưng cho thế giới biết điều mình muốn, vẫn tốt hơn là nói chuyện với một cái gương. Một cái gương không thể chỉ cho bạn cách thành công, nhưng một người bạn thì có.

“Ai cũng mơ ước bay cao

Nhưng cũng có người chỉ nghĩ đến bầu trời đã sợ

Tự do thuộc về những trái tim rộng mở

Và ít hoài nghi...”[1]

[1] Thơ Việt Anh Trần.