Cuối mùa xuân, tôi nhận được lời mời làm giám khảo cho cuộc thi viết với chủ đề “Người không thể quên” của một trang báo điện tử. Công việc khá đơn giản, chỉ phải chấm một số bài thi ở vòng chung khảo. Tôi vẫn thường từ chối những lời mời kiểu đó, phần lớn bởi tôi không cho rằng mình nên ngồi vào vị trí giám khảo của bất cứ chương trình nào. Không giống như những ca sĩ trẻ có thể tự tin làm điều đó ở các gameshow trên Tivi, tôi hiểu con đường của mình còn rất dài, và bây giờ hẳn không phải lúc tôi nên đặt mình ở vị trí cao hơn những người viết khác.

Nhưng lần đó thì tôi nhận lời. Chính bởi khi đọc lá thư của một thành viên trong ban tổ chức, tôi nhận ra chính mình là “người không thể quên” đối với cậu. Cậu đã đọc văn của tôi hàng chục năm trước khi vẫn ngồi trên ghế nhà trường, và theo một cách nào đó, nó đã để lại ấn tượng đủ để thay đổi cậu. Cũng giống như tôi, vào những thời điểm nhất định trong đời, người không thể quên sẽ là người đã khiến tôi cảm thấy mình được trân trọng.

Hồi còn học trung học, hầu như tất cả các giáo viên đều không ưa tôi, họ cho rằng tôi là học sinh cá biệt. Điều đó đúng, tôi cá biệt. Có lẽ đó không phải lỗi của tôi, đứa trẻ chỉ cố gắng sống thật nhất với chính mình. Còn những người lớn thì không có cách nào để tiếp nhận điều đó. Và đó cũng không phải lỗi của họ, phần lớn họ không được nuôi dưỡng bằng ước mơ và sự tôn trọng.

Môn học tốt nhất của tôi khi đó không phải Văn, mà là Toán. Nhưng thay vì kích thích sự sáng tạo của học sinh tìm tòi tư duy mới trong cách giải quyết vấn đề, các giáo viên Toán khi ấy thường bắt tôi giải theo những cách chán kinh khủng trong sách. Không phải chúng tôi không có thời gian, họ chỉ cho rằng lắng nghe điều gì đó mới lạ không phải lối đi trong lĩnh vực này. Nếu tôi không làm bài, họ chỉ đơn giản là điền số 0 vào đó. Dù điểm toán khá ok, môn đó vẫn chán phát điên với tôi. Phần lớn chúng ta không thích “bị ép” đi tìm lời giải cho thứ đã có lời giải sẵn.

Duy nhất có một cô giáo dạy Văn thực sự quý tôi. Cô không phải người hoàn toàn hiểu tôi, nhưng cô biết cách tôn trọng sự khác biệt và khơi gợi tình yêu của những đứa như tôi trong bộ môn bị nhiều người chê là nhàm chán, sáo rỗng. Hơn một lần tôi bỏ trắng bài kiểm tra 15 phút vì thấy chán ngán, cô cầm tờ giấy trắng xuống chỗ tôi hỏi: Vì sao?

Tôi nói tôi không thích cái ý phân tích trong sách đó, lúc đọc tác phẩm tôi không thấy đoạn trích đó để lại cảm xúc tương tự. Tôi cũng không thích cái đoạn trích đó, nó không tiêu biểu cho tác phẩm.

Cô nói: thế đừng phân tích đoạn trích, phân tích cả bài đi. Nếu nó hay, cô sẽ cho em miễn bốn bài kiểm tra 15 phút kỳ này, dùng luôn điểm bài đó nhân bốn. Nếu dở, em sẽ phải viết lại bốn bài phân tích đoạn trích.

Tôi làm, và tôi được miễn thật. Cũng từ lúc đó tôi hiểu mình mạnh ở điều gì: không phải là viết văn hay, mà là khả năng tư duy phản biện. “Critical thinking” (tư duy phản biện) mới là thứ đã giúp người ta tồn tại theo cách đặc biệt. Nó sẽ giúp tôi luôn đặt câu hỏi về thế giới này, về những cảm xúc của chính mình và sự va chạm với những tâm hồn khác, tư duy khác.

Không dễ dàng để làm một thằng con trai có điểm Văn cao chót vót. Khi bạn như vậy, bạn sẽ bị cả con trai và con gái ghét, vì bạn chả giống ai trong số cả hai chúng nó. Nhưng vì biết chúng nó cũng chẳng cùng đi với tôi cả đời, tôi không quan tâm lắm. Tôi quan tâm nhiều hơn tới người đang đánh cược với sự khác biệt của tôi, và nuôi dưỡng nó bằng tất cả những gì có thể.

Năm 15 tuổi, tôi trở thành tác giả nam trẻ nhất từng ra sách riêng với Kim Đồng. Bạn thấy đó, trên con đường đi tới thành quả, có đầy lúc chúng ta đần kinh khủng, một bài kiểm tra 15 phút cũng không chịu làm, nhưng vấn đề ở chỗ có những người vẫn tin vào ta ngay cả khi ta chưa là ai cả. Họ cứ bền bỉ tưới vào rễ cây non ấy một lượng nước vừa đủ với thể chất của nó, và hy vọng nó sẽ nảy mầm thành những điều tốt đẹp. Chẳng phải đó là ý nghĩa lớn nhất của giáo dục sao?

Tôi thầm cảm ơn cô cho tới mãi bây giờ.

Hãy giả dụ một ngày bạn nói với ai đó rằng: “Này, tôi muốn làm diễn viên, mặc dù tôi cũng không chắc về năng lực diễn xuất của bản thân lắm.” Và người kia, thay vì cười vào mặt bạn, thay vì khuyên nhủ bạn những điều mà họ đọc ở đâu đó, thay vì lại lần nữa nhắc nhở về những khuyết điểm và hạn chế của bạn, họ sẽ chỉ nói: “Okay, vậy chúng ta cùng thử biến điều đó thành hiện thực xem nào, và rồi bạn sẽ tự có quyết định của riêng mình.”

Ước mơ khó thành sự thật bởi người ta không thực sự tin vào nó, hoặc chẳng có ai xung quanh họ chia sẻ niềm tin ấy. Người thích và trân trọng bạn sẽ coi sự khác biệt của bạn là ưu điểm. Những người khác sẽ cố bẻ bạn thành thứ gì đó giống họ, giống phần còn lại của xã hội. Bởi chính họ cũng không có cách nào khác để sống.

Nhưng bạn thì có thể.

Hãy thực sự nghĩ về điều đó.

Thế giới này không hề đơn giản, chỉ lạc nhịp một chút là bạn hoàn toàn có thể cứ mãi trôi đi, nên có thể ở cạnh người hiểu được giá trị của mình mới quan trọng tới thế.

Gần đây, một người bạn đăng story chia sẻ, đại ý: “Hình như ai cũng được phép mệt mỏi, trừ mình. Ai cũng được phép mất bình tĩnh, trừ mình. Ai cũng được phép khổ sở, trừ mình.” Tôi không biết nên nói gì với cô, đành gửi cho cô một ít đồ ăn.

Tôi vẫn nhớ có lần, cả nhóm chúng tôi cùng đi chơi. Khi đó, tất cả chúng tôi đều đã rất vui, lâu rồi mới gặp nhau, nhưng đột nhiên tôi thấy tức giận, mệt mỏi, và đau khổ. Có rất nhiều điều đã xảy ra trước đó, và cả trong buổi gặp mặt hôm ấy, nhưng không ai ngoài tôi hiểu, hoặc không ai ngoài tôi cảm thấy. Tôi buồn vì biết điều gì rồi sẽ đến, ngoài khả năng nhạy cảm nhất định, tôi cũng tình cờ luôn có nhiều thông tin hơn người khác về mỗi câu chuyện.

Hôm đó, tôi mệt tới độ chẳng thực sự muốn nói một lời nào, và tôi làm thế thật. Gần như hoàn toàn chẳng nói câu nào từ đầu tới cuối buổi. Tôi không hi vọng ai khác sẽ cảm thấy thứ mình cảm thấy, một sự tàn lụi nhất định đang diễn ra và chúng tôi sẽ không thể chiến thắng nó. Như trong một trận chiến mà bạn tình cờ cầm lấy chiếc ống nhòm, và bạn không thích thứ mình nhìn thấy. Bạn thậm chí không muốn nói với những người quanh mình điều đó, họ đã nhận đủ tổn thương rồi.

Tôi cứ im lặng như vậy, dù chẳng thực sự có chuyện gì. Thật may mắn, tôi ở cạnh những người đủ tôn trọng tôi để mặc kệ nó. Một số hiểu tôi đang lặng lẽ tiêu hóa một thứ cảm xúc nào đó, một số khác chẳng quan tâm lắm, ở cạnh nhau là được rồi, nói gì hay không nói gì cũng chẳng quan trọng.

Tôi đã trở về từ hôm ấy, và cảm thấy tốt hơn. Không đủ tốt để tôi làm điều gì to lớn, nhưng đủ tốt để tôi không tiếp tục dằn vặt bản thân mình. Cũng giống như cô giáo dạy Văn của tôi hồi xưa, họ cũng không hoàn toàn hiểu tôi đang nghĩ gì và định làm gì, nhưng họ đặt sự quan tâm nghiêm túc tới cảm xúc của tôi, và sau đó chấp nhận, cho tôi được phép buồn khi tất cả vẫn đang vui, mà không hỏi quá nhiều về nó. Như chiếc băng cá nhân nhỏ gắn lên vết thương đang chảy máu đầm đìa, nó không giúp tôi lành vết thương, nhưng cho tôi cảm giác rằng mình được quan tâm, được yêu thương. Và thế là đủ.

Những lúc tâm trạng không ổn, hãy nhớ lại một người không thể quên, hay đơn giản có thể chỉ là người trân trọng bạn. Khi nhận ra rằng mình thật sự có ý nghĩa với ai đó, bạn sẽ thấy mọi đau khổ mà bản thân cảm thấy bỗng nhẹ đi rất nhiều. Bởi ở đâu đó, vào lúc nào đó, đã có người hi vọng và tin tưởng vào bạn.

Tôi nghĩ sự mệt mỏi tới với mỗi người theo những cách khác nhau, để lại những dấu ấn khác nhau cả về thể xác và cảm xúc, chúng ta cũng phản ứng khác nhau với thứ đó. Bạn có thể lựa chọn thái độ sống cho mình, bạn có thể hét lên, hoặc có thể im lặng. Nhưng khi nhớ rằng có người vẫn đang thật sự lo lắng cho bạn, nhớ tới bạn khi có đồ ăn ngon, thời gian rảnh, hay đơn giản là để tâm tới cảm xúc của bạn thì có nghĩa là bạn vẫn đang làm đúng trong đời.

Ngoài nhìn nhau mà sống, chúng ta không có cách nào khác.

Thế nên, nhất định phải bình tâm.