Tôi thích những kẻ phản nghịch, những kẻ phản nghịch có thể làm cho xã hội phát triển. Prometheus chẳng phải là một kẻ phản nghịch sao? Anh ta đánh cắp lửa của trời để cho nhân gian, mang sự ấm áp đến cho con người. Nhưng tôi thấy rằng anh ta không chỉ cho chúng ta lửa, mà còn cho chúng ta một tinh thần, một tính cách phản nghịch - phản nghịch chính là không chịu khuất phục, không gục ngã trước số mệnh, không quỳ gối trước cường quyền. Sự phản nghịch của Albert Einstein đã khiến ông ta sáng tạo ra thuyết tương đối, đặt nền móng cho vật lý học hiện đại. Sự phản nghịch của Mao Trạch Đông đã khiến ông lãnh đạo nhân dân lật đổ chế độ thống trị của Nhật Bản, lập ra nước Trung Quốc mới. Sự phản nghịch chính là sự không bình thường, chính là khát vọng đối với sáng tạo, chính là một sự tự hào. Mọi người cũng yêu mến những kẻ phản nghịch. Tôn Ngộ Không và những nhân vật anh hùng khiến người đời yêu mến trong “Thuỷ Hử” chẳng phải đều có tính cách phản nghịch sao? Cho nên họ mới được lưu truyền thiên cổ. Nhưng phản nghịch cũng phải có cách, phản nghịch chính là giành chiến thắng lớn chứ không giành chiến thắng nhỏ, nó không phải bắt bạn luôn phải đối đầu với mọi người.
Thích tranh luận cũng là một hành vi giành thắng lợi nhỏ, người thích tranh luận là những người thích so đo, đo lọ nước mắm ngắm củ dưa hành như các bà các mẹ, cố đặt mình xuống rất thấp, là một người nhỏ nhen, vụn vặt về mặt tư tưởng, là một kẻ vô dụng về mặt hành động, cũng chính là người có lòng tự tin rất thấp.
Nếu có người hỏi tôi về những bài học tôi gặp phải trong cuộc đời thì tôi sẽ không do dự mà nói với họ rằng: đừng nên tranh luận, tranh luận chính là nguyên nhân quan trọng khiến chúng ta thất bại trong cuộc đời.
Ví dụ dưới đây chỉ là một câu chuyện nhỏ, nhưng tranh luận có thể làm nên chuyện lớn: Khi đánh bài tây ở vùng Vũ Hán, ra “Q” đọc là “Thoán”, có một hôm trước cửa rạp chiếu phim, tôi đã gặp phải một chuyện cười về việc này. Hai người sắp sửa vào xem phim, trong đó một người đọc tên phim trên tấm pano quảng cáo mà nói rằng: “Ô, hôm nay chiếu AQ chính truyện (A Thoán chính truyện)”.
Người bên cạnh bèn cười mà sửa lại rằng: “Bảo anh học hành thì anh lại bỏ học, không phải là “A Thoán chính truyện” mà là “AQ chính truyện”.
Rõ ràng là “Thoán” mà, làm sao lại là Q được, khi anh đánh bài chẳng phải đọc là “Thoán” sao? Người này không phục anh ta nên hỏi lại như vậy.
Lại có người văn hoá không cao, chỉ biết đọc là “Q” mà không hiểu vì sao, kết quả là hai người cãi nhau. Người vây quanh xem rất đông, hai người càng chẳng ai nhường ai. Cuối cùng hai người bạn vốn rất thích xem phim này, phim thì chẳng được xem mà còn phải hậm hực ra về nữa.
Đây chính là kết quả của sự tranh luận.
Lần đó tôi đi bộ ra phố để thưởng thức món ăn rừng. Vì tôi thường đến nhà hàng này cho nên lần nào chủ quán cũng giảm giá 8% cho tôi. Sau khi ăn uống no nê, đến lúc tính tiền, tôi phát hiện thấy số tiền trên hoá đơn lớn hơn nhiều so với tôi dự tính nên mới bảo chủ quán tính lại. Chủ quán vừa đi tới vừa nói “Không sai đâu” và lấy máy tính ra tính lại, lúc đó ông ta phát hiện ra hoá đơn viết sai lên mới ngầm tăng giá mấy món lên, tôi vừa nhìn đã nổi giận ngay, nói với chủ quản rằng: “Ngay cả đến khách quen như tôi mà ông còn lừa thì sau này tôi sẽ không đến chỗ ông nữa! Tôi còn bảo người quen của tôi cũng không đến chỗ này nữa”.
Ông chủ quán nghe xong vội sa sầm nét mặt và nói rằng “Tôi không hề nói là giảm giá 8% nên giá cả không có vấn đề gì”.
Thế là hai chúng tôi cãi nhau nhưng quả thực chủ quán không hề nói giảm giá 8%, cuối cùng tôi chẳng còn cách nào khác đành phải trả toàn bộ số tiền.
Nếu tôi thay đổi cách khác, bình tĩnh chỉ ra sai sót của chủ quán thì chủ quán cũng không muốn đắc tội với khách quen. Đây là vấn đề rất dễ giải quyết nhưng chỉ vì tôi nhất thời không kiềm chế nổi nên đã uy hiếp chủ quán. Sự tự tôn của ông ta buộc ông ta thà rằng đắc tội với tôi chứ không chịu cúi đầu, kết quả là tôi bị thiệt.
Bạn hãy thử nghĩ lại một chút xem trong cuộc đời của mình bạn đã từng chiến thắng cuộc tranh luận nào chưa? Nhất định là chưa, bạn không thể chiến thắng trong cuộc tranh luận.
Hai nhà tâm lý học người Mỹ - Bush và Bowdon đã từng điều tra một vạn cuộc tranh luận thực sự. Họ nghe trộm sự than vãn giữa các lái xe tắc xi, giữa các cặp vợ chồng, giữa nhân viên tiếp thị và nhân viên phục vụ quầy. Họ còn nghe cả những cuộc bình luận của Liên Hợp Quốc nữa. Khi nghe, họ đã ghi lại tên của những người chiến thắng trong những cuộc tranh luận đó nữa. Kết quả phát hiện thấy những nhà biện luận chuyên nghiệp, nhà chính trị, đại biểu Liên Hợp Quốc thường bác bỏ những ý kiến đối lập hoặc vạch trần những lời lẽ trái ý, còn ngược lại, nhân viên tiếp thị chỉ gợi mở một quan điểm để đối phương thay đổi chủ kiến.
Cuộc nghiên cứu của Bush và Bowdon nói với chúng ta rằng, phương pháp tốt nhất để làm cho người khác tiếp nhận quan điểm của mình là phải biết gợi mở. Tranh luận gay gắt không thể giải quyết được vấn đề, đối phương rất dễ coi đó là sự uy hiếp và tấn công lòng tự tôn. Để bảo vệ sự tôn nghiêm, họ nhất định sẽ không chịu thua, mặc dù biết rõ rằng mình sai nhưng họ vẫn cứ ngoan cố chống cự đến cùng.
Tranh luận là hành động hoàn toàn tâm trạng hoá và phi lý tính. Một khi xảy ra cuộc tranh luận cho dù bạn nói có tình có lý thì đối phương cũng sẽ không tiếp nhận. Lúc này, hoàn toàn là cảm giác của họ đang phát huy tác dụng; cùng với việc xuất hiện cuộc tranh luận nhất định sẽ có những sự kêu gào, đe doạ, xấu hổ, chế giễu, hoàn toàn là một cuộc đấu tranh cá nhân. Khuyết điểm lớn nhất của cuộc tranh luận là biến những sự xung đột về mặt quan điểm giữa hai bên trở thành sự xung đột của lòng tự tôn, và cũng quyết định một cuộc tranh luận không có người chiến thắng. Nếu thua, đương nhiên là bạn đã thua rồi, cho dù là thắng thì vẫn cứ là thua. Bởi vì, bạn đã xúc phạm đến người khác.
Tranh luận chỉ có thể làm cho sự việc càng ngày càng trở nên tồi tệ; tránh tranh luận, khéo léo dẫn dắt mới là con đường để đạt được những sự hiểu biết chung.
Rất nhiều học viên đã hỏi tôi, trong khi tham dự đấu thầu nếu là bên B, khi bị bên A phủ đầu, nếu chỉ trích gay gắt khuyết điểm thì sẽ làm như thế nào.
Điều quan trọng lúc này là trước tiên phải tránh không tranh luận. Một khi tranh luận xảy ra thì sẽ khó tránh khỏi tạo ra tâm trạng đối địch với bên A. Cho nên, khi bên A chỉ trích bạn, bạn đừng nên vội phản bác, tạm thời chấp nhận quan điểm của họ. Bên A moi ra những khuyết điểm của bên B thường chỉ là đánh vào sự tự tin của bên B để có lợi cho việc mặc cả chứ không phải là để từ chối bên B. Họ moi ra những khuyết điểm xong thì tất nhiên sẽ nói đến những ưu điểm. Lúc này bạn sẽ lại nhân cơ hội này để thay đổi quan điểm của họ.
Ouharui nhân viên tiếp thị xuất sắc của công ty ô tô Huaide - New York Mỹ đã nói về những kinh nghiệm khi tiếp thị xe Benz của anh ta như sau: “Trước đây, khi tôi đi vào văn phòng của khách hàng thì họ nói rằng: “Gì cơ? Xe Benz của Huaide? Không tốt! Anh có tặng cho tôi, tôi cũng không cần, cái tôi cần là xe Benz của Hesai”. Lúc đó tôi sẽ biện luận gay gắt để tìm ra những tật xấu của xe Benz Hesai, nhưng tôi càng chê loại xe khác không tốt thì đối phương lại càng khen là nó tốt. Có lúc, tuy kiến thức chuyên nghiệp của tôi có thể tranh luận đến độ làm cho đối phương không nói lại được, nhưng khi tôi đi ra với vẻ mặt của một người chiến thắng thì xe của tôi lại không thể bán đi được. Sau này, khi nghe thấy những lời tương tự, tôi sẽ nói rằng: “Xe của Hesai quả thực rất tốt, mua xe của họ là rất đúng, xe của Hesai là sản phẩm của công ty hàng đầu, nhân viên nghiệp vụ cũng khéo thuyết phục”. Thế là họ chẳng có lời nào để nói nữa, không tranh cãi được nữa. Nếu họ nói xe của Hesai là tốt nhất thì tôi cũng sẽ nói là đúng. Họ đành phải im bặt. Họ thường không thể nói rằng “Xe của Hesai là tốt nhất”. sau khi tôi đã đồng ý với ý kiến của họ. Kế đó, chúng tôi không nói đến Hesai nữa, thế là tôi liền bắt đầu nói về ưu điểm của Huaide”.
Cái mà những cuộc tranh luận tạo ra chỉ là những cuộc đấu tranh cá nhân. Để bảo vệ sự tự tôn, chẳng ai chịu thua trong cuộc tranh luận cả. Cái lí này ai mà chẳng hiểu, nhưng để không phải tranh luận thì quả thật là điều khó khăn vô cùng. Tôi dạy môn quan hệ giao tiếp, đã từng truyền thụ lý lẽ không nên tranh luận cho hàng nghìn học viên, nhưng gần đây tôi lại đi tranh luận với người khác, thiếu chút nữa là hỏng việc lớn.
Trường tôi tổ chức bình bầu giáo viên, giáo viên bậc một phải đáp ứng hai điều kiện: một là tốt nghiệp đại học chính quy trước năm 1984; hai là hết năm năm được bầu làm giáo viên bậc hai. Điều kiện đầu tiên thì tôi đã có đủ nhưng điều kiện thứ hai thì lại có vướng mắc. Vì khi tôi chuyển đến Thâm Quyến, lần đầu tiên khi được bầu làm giáo viên bậc một thì cơ quan ở nội địa vẫn chưa chuyển giấy tờ liên quan đến việc tôi được bầu làm giáo viên bậc hai đến, kết quả là người phụ trách công việc này của trường vì tránh phiền phức nên đã đăng ký lại cho tôi với tư cách là giáo viên chưa được bình bầu là giáo viên dạy giỏi. Thế nên, việc tôi được bầu làm giáo viên bậc hai vẫn chưa tròn một năm. Tôi đã đến tìm người phụ trách việc này, nói với chị ta với giọng trách cứ rằng: “Tại chị cả. Lần trước tôi nói với chị về việc chuyển giấy tờ ở cơ quan cũ đến thì chị bảo là không cần, đăng ký lại cũng chẳng sao. Bây giờ thì rắc rối rồi đây!”.
Người phụ trách vừa mới nghe xong, vì sợ trách nhiệm nên chối đây đẩy, chị ta nói: “Rõ ràng là anh sợ trách nhiệm nên mới bảo tôi đăng ký lại, sao lại trách tôi!”.
Tôi mới nghe xong đã tức rồi, nói năng cũng trở nên hùng hổ, chị ta cũng vì việc này mà tức giận. Dường như là một trận bão đang đến vậy, cũng may mà tôi phanh xe nhanh. Tôi chợt nghĩ, chuyện xảy ra thì đã xảy ra rồi, tranh luận cũng chẳng có tác dụng gì, dù cho có làm rõ trách nhiệm hoàn toàn thuộc về đối phương thì cũng chẳng có cách nào cứu vãn nổi, chỉ đắc tội thêm với đối phương mà thôi. Huống hồ muốn nghĩ cách cứu vãn còn phải phụ thuộc vào chị ta nữa, nên tôi bắt mình phải bình tĩnh, đổi sang giọng nhẹ nhàng hơn và nói với chị ta rằng: “Xem ra tôi bị ép đến nỗi cuống rồi. Đúng là: “Chó cùng rứt giậu”, xin lỗi chị! Việc này dù sao chăng nữa trách nhiệm chính vẫn là ở tôi. Sao tôi không kịp thời mang giấy tờ từ cơ quan cũ đến chứ? Không thể trách người khác được!”.
Tôi vừa nói xong thì sắc mặt của chị ta đã bớt tức giận rồi. Tôi liền hỏi tiếp: “Bây giờ đành phải tìm cách cứu vãn vậy, chị xem xem có thể viết một tờ giấy chứng nhận nói rõ nguyên nhân tôi chưa đủ năm năm làm giáo viên bậc hai được không?”.
Trong lòng của chị ta vốn dĩ cũng có chút áy náy, thấy tôi nói như vậy liền đồng ý ngay. Hơn nữa, sau này chị ta còn cố gắng nghĩ cách để giúp tôi nữa và đã có đóng góp rất nhiều trong chuyện tôi được bầu làm giáo viên bậc một.
Lần đó cũng may mà tôi tỉnh ngộ sớm, cuối cùng đã tránh được một cuộc tranh luận. Nhưng nhiều lúc, sau khi tranh luận với người khác, bản thân bị thiệt thòi rồi thì mới hối hận: “Người khuyên không nên tranh luận thì lại tranh luận với người khác”.
Con người sinh ra đã thích đấu tranh. Tính công kích, tính xâm lược là bản năng động vật của con người, còn nhu cầu được tôn trọng của con người lại quyết định tâm lý thích giành thế mạnh và hiếu thắng của con người. Tất cả những điều này đều khiến cho việc tránh tranh luận trở nên vô cùng khó khăn.
Vậy, chúng ta làm thế nào để tránh tranh luận?