Sau hàng năm xa cách, trải qua biết bao biến động, Đô đốc Bùi Thị Xuân mới lại có dịp đến thăm Thái hậu Ngọc Hân. Đi lại con đường xưa thân thuộc, từng in bao dấu chân kỷ niệm, lòng Bùi Thị Xuân thấy nao nao xúc động. Chẳng hiểu Thái hậu đã sống ra sao khi thời cuộc xoay vần hoàn toàn đảo ngược với hoài bão của Hoàng đế Quang Trung xưa? Hẳn Thái hậu đau lòng xiết bao khi Cảnh Thịnh nối ngôi cha mà chẳng nối được chí cha, khiến trong triều ngoài triều người người không yên. Lại nữa, Thái hậu nghĩ gì về một loạt hành động cứng rắn của ta ở triều - Bùi Thị Xuân tự hỏi. Phải rũ rối triều chính trong hoàn cảnh có lợi cho giặc, dễ khiến cho lòng dân tan nát, ngàn lần ta không muốn. Nhưng phận làm tướng cầm quân, phải lo đánh thắng giặc. Muốn thắng được giặc, triều đình phải đồng tâm, trên dưới hòa thuận khiến cho trăm họ vững tin, dốc sức vì nghĩa lớn. Hằng bận tâm, lo lắng cho vận nước hẳn Thái hậu sẽ không quở trách việc làm của ta - Bùi Thị Xuân tự nhủ.

Kia rồi dinh thự quen thuộc của Ngọc Hân đã hiện lên nhưng không phải trong ký ức mà lồng lộng ngay trong tầm mắt. Bùi Thị Xuân đi chậm lại để nén hồi hộp.

Người cung nữ thân tín của Thái hậu Ngọc Hân đang tưới hoa chợt trông thấy Đô đốc Bùi Thị Xuân từ xa, mừng rỡ reo lên rồi chạy vào gian điện báo tin cho Thái hậu Ngọc Hân. Được báo, Thái hậu Ngọc Hân mỉm cười, vội gập bản thảo cuốn “Đại nam nhất thống chí” của Ngô Thì Nhậm rồi bước ra hiên đón đợi.

Thấy Thái hậu Ngọc Hân, vẫn kiều diễm như xưa, nhanh nhẹn ra đón mình, Bùi Thị Xuân vội quỳ xuống.

- Tâu Thái hậu! Xin kính chúc Thái hâu an lành mạnh khỏe.

Nét mặt Ngọc Hân rạng rỡ:

- Sao Nữ tướng câu nệ lễ nghi làm vậy, ta thực không hài lòng.

Đi bên Ngọc Hân vào gian điện, giọng Bùi Thị Xuân náo nức:

- Bấy lâu xa Thái hậu nhưng lòng thần nào nguôi nhớ đến Thái hậu.

- Ta cũng vậy - Ngọc Hân thân ái nói: - Ta hằng dõi theo công việc của Bùi nữ tướng. Hay tin Bùi nữ tướng đã bắt sống được Lý Tiểu Muội và đánh tan đạo binh của Nguyễn Ánh, ta tự hào biết mấy. Đã có một thời, Vũ Văn Dũng đem binh đi đánh Lý Tiểu Muội, phải cam chịu thất bại. Tên nữ tặc họ Lý ấy là cái vốn quý mà Thanh triều tốn bao công của để nuôi dưỡng. Chúng muốn cắm sâu đạo quân ấy vào đất ta, hòng phá ta lâu dài. Bởi thế Bùi Đô đốc đánh hạ được đạo quân ấy là triệt phá được âm mưu hiểm độc của bọn cậy thế nước lớn, quen lấy thịt đè người.

- Tâu Thái hậu! Bắt được Lý Tiểu Muội, lục trong đống báo tấu, lệnh mật của mụ, thần khám phá được mưu đồ làm bá chủ thiên hạ của Thanh triều. Chính Hoàng đế nhà Thanh đã có mật chỉ căn dặn Lý Tiểu Muội tuyển mộ, kích động một sô dân chúng nhà Thanh sinh sống ở nước ta để dùng vào việc thôn tính nước ta, nước Vạn Tượng , nước Xiêm sau này.

- Dã tâm kẻ trùm mọi thật khôn lường. May mà nước nó đang đại loạn.

Chợt nhận ra tập sách lạ để trên kỷ, nhận ra tên người làm sách quá quen thuộc, Bùi Thị Xuân ngẫm nghĩ hồi lâu xuýt xoa:

- Sách “Đại nam nhất thống chí” của Ngô tiên sinh. Ngô tiên sinh không được Hoàng thượng Cảnh Thịnh trọng dụng nhưng vẫn đem tài học ứng dụng cho đời.

Ngọc Hân thoáng buồn:

- Phải, con người mà tên tuổi gắn liền với bao chiến công cực kỳ hiển hách thời Tiên đế, đã bị Cảnh Thịnh bỏ rơi mất rồi.

- Tâu Thái hậu, sách này chắc uyên thâm lắm. Phải là người có bộ óc lớn như Ngô tiên sinh mới làm được.

- Quả thế, cái tinh vi của lòng nghĩ ngợi, lo toan của Ngô Thì Nhậm đều gửi gắm vào trong văn chương. Xem sách của họ Ngô thì không phải tất cả những cái xưa đều là phải, đều là đầy đủ và hợp lý cả. Ví như việc sinh, việc hình, việc lễ thánh nhân đều có luật; công việc tu, tề, trị, bình cũng đều có phép tắc. Nhưng mỗi thời ứng dụng một khác. Ta quý tập sách là vì vậy.

- Được gần Ngô tiên sinh bao giờ thần cũng được biết thêm một điều mới mẻ. Đã có lần Ngô tiên sinh bảo thần: Người quân tử phải có bản lĩnh, có chí khí, có lòng gang dạ sắt, tìm đâu hợp với nghĩa thì theo. Ví như, bấy lâu Ngô tiên sinh theo phò Tiên đế thì dẫu thời thế có đối thay, phải dẫm lên đuôi hổ cũng không sao cả. Tiên sinh quả quyết, phàm một người một đem soi mình thi thố được cho đời phải biết thời, biến và đạo. Trước khi hành động phải biết thời. Khi xuất, khi xử, khi nói khi im, đều đúng với thời, tựa như mưa thuận thì ruộng đồng dào dạt, chỉ một cái cày là xong nghìn khoảnh. Trong hành động phải biến hóa, thay đổi cho hợp với thời; phải biết cương nhu, biến không, phải cùng thời mà tiến triển và đẩy nhanh cái đang kết thúc, đạo chính là ở đây. Tới nay, trải qua biết bao biến động, thần càng chứng nghiệm chính kiến của Ngô tiên sinh là đúng.

Ngọc Hân bỗng mỉm cười:

- Vì vậy, Bùi nữ tướng đã đẩy nhanh cái đang kết thúc bằng một cuộc binh biến trong triều, hạ tên phản bội Nguyễn Văn Huấn đó phải không?

Bùi Thị Xuân lúng túng:

- Tâu Thái hậu! Những việc thần đã làm chưa hẳn vì muốn làm mà chỉ vì hoàn cảnh bức bách. Phải rũ rối triều đình lúc này, kẻ có lợi chỉ là giặc Ánh.

- Cớ sao Bùi nữ tướng lại nói thế. Trị tội lũ phản nước hại dân trong lúc đang có chiến tranh là đem lại phúc lớn cho triều đình. Ta thực không ngờ một đại thần được Cảnh Thịnh ân sủng bậc nhất triều đình lại là một tên phản bội.

- Tâu Thái hậu! Trừng trị lũ phản quốc, xét cho cùng còn là việc đơn giản, tựa như gạt chướng ngại vật trên đường đi. Có những kẻ lương tâm không phản bội nhưng hành động của họ lại đồng loã với sự phản bội. Xử lý bọn người ấy mới thực khó...

- Hiểu theo ý Bùi nữ tướng thì Cảnh Thịnh là loại người ấy.

- Tâu Thái hậu! Thần không muốn ám chỉ như thế. Nhưng dư luận của trăm họ đều cho rằng Hoàng thượng dùng người không phải bằng tài năng đức độ mà là chọn người hầu hạ sai bảo cho riêng Hoàng thượng. Bởi thế, kẻ bất tài vô hạnh như Nguyễn Văn Huấn do biết làm đẹp lòng Hoàng thượng đã được cất nhắc lên địa vị cao sang. Ở trong triều, ngoài triều thiếu gì kẻ nắm uy quyền mà lại dốt nát, nhân cách đốn mạt. Làm sao một lúc thay thế được tất cả.

- Thật là khó - Ngọc Hân thừa nhận - Bởi vì người cần thay trước hết là Cảnh Thịnh. Nước thiếu bậc minh quân sao có nhiều lương thần được. Không phải là đích mẫu của Cảnh Thịnh nhưng ta hiểu tâm tính Cảnh Thịnh rất rõ. Cảnh Thịnh không có đủ bản lĩnh, chí khí làm vua.

- Tâu Thái hậu! Vẫn biết hổ phụ chẳng sinh hổ tử, nhưng nếu được các đại thần hết lòng phò Vua giúp nước thì triều đình đâu đến nỗi bê bối như thế. Chính là bọn Nguyễn Văn Huấn đã làm hại thanh danh Hoàng thượng không ít. Bây giờ trở về kinh thành, thần sẽ gắng hết sức mình giúp Hoàng thượng chỉnh đốn việc quân cơ. Chỉ mong Thái hậu bỏ qua lỗi lầm của Hoàng thượng, năng lui tới khuyên răn Hoàng thượng để tầm đến việc nước thi cơ đồ triều Tây Sơn chưa phải đã hết phương cứu chữa.

Ngọc Hân vẻ suy tư:

- Cảnh Thịnh xa lánh ta, nên bấy lâu ta phó mặc cho con tạo xoay vần. Nay Bùi nữ tướng đã nói vậy ta lẽ nào không cất công khuyên bảo. Cảm ơn Bùi nữ tướng đã đến thăm ta. Mỗi lần gần nữ tướng ta thấy yên lòng hơn.

Bùi Thị Xuân đứng dậy:

- Bây giờ thần vào chầu Hoàng thượng, tâu xin Hoàng thượng truyền hịch động binh.

Ngọc Hân tiễn Bùi Thị Xuân ra hiên:

- Ra trận có lúc tiến lúc thoái. Việc triều chính cũng vậy, có lúc cương lúc nhu. Trong lúc quốc nạn này, Bùi nữ tướng biết nhìn xa trông rộng, nguyện xả thân vì dân vì nước ấy là đại nhân đại dũng. Quả là cơ nghiệp nhà Tây Sơn chưa hết mới sinh ra những người như Bùi nữ tướng. Lộc của tiên đế quả không nghèo mới có được những tôi trung như vậy.

Bùi Thị Xuân bối rối trước lời khen:

- Thái hậu vì tình riêng mà nói quá đi như thế!

Bùi Thị Xuân bịn rịn cáo lui.

***

Sau bao lần hoãn đi hoãn lại, cuối cùng, đầu năm Mậu Ngọ (1798), vua Cảnh Thịnh đã xuống dụ vỗ về dân chúng hai phủ Thuận - Quảng và kêu gọi trai tráng xung quân chống giặc. Trước thế lâm nguy, nam nữ khắp vùng đã kéo về Phú Xuân xin gia nhập đạo quân của Tây Sơn. Thấy tân binh đã đông, Bùi Thị Xuân chia họ thành từng đội nam nữ riêng biệt, người cũ kèm người mới rồi bắt đầu luyện tập.

Hôm thăng trường, Bùi Thị Xuân cho đào một cái hố dài, rộng mỗi chiều 10 thước, dưới cắm nhiều chông rồi họp quân sĩ lại nói:

- Người xưa dạy: quân cốt tinh không cốt nhiều. Muốn tinh phải dày công luyện tập. Phận gái, dù sức không giàu, nhưng nếu tinh thông võ nghệ, nhất nhất vâng theo lệnh tướng, thương yêu nhau như ruột thịt thì quân giặc có ba đầu sáu tay cũng chẳng hại nổi. Ví như Bà Trưng, Bà Triệu cũng là phận gái, nhưng có lòng ái quốc, giỏi võ nghệ, đã lập được công to. Hàn Tín trói gà không chặt mà vẫn đánh thắng Hạng Võ có sức bạt sơn cử đỉnh. Xem thế, nếu các ngươi khổ công luyện tập, có chí, có gan thì việc nào cũng làm được. Có ngươi có nghĩ như thế không?

Quân sĩ đồng thanh hô lớn:

- Chúng tôi một lòng theo Chủ tướng.

- Ngày nay giặc Ánh hết cầu viện người Xiêm, lại cầu viện Tây Dương, mưu đồ lật đồ triều Tây Sơn, bắt dân đen trở lại vòng tôi tớ. Bọn người vô xỉ ấy vì đế nghiệp của dòng họ, đã quỳ gối rước voi về dày mồ, hãm muôn họ vào vòng tay. Chẳng lẽ chúng ta đứng trơ ra nhìn giặc, chịu cho giặc hành hạ dân lành sao?

- Không đời nào!

- Chúng tôi sẽ xé xác bọn bán nước cầu vinh ra làm trăm mảnh.

Bùi Thị Xuân liền chỉ vào cái hố đầy chông, giọng quả quyết:

- Đánh giặc phải có gan, vậy ai có gan nhảy qua hố này.

Mấy nghìn nam nữ tân binh im lặng, căng thẳng.

- Ai có gan nhảy qua hố này đứng sang một bên. - Giọng Bùi Thị Xuân lanh lảnh.

Sau phút do dự, một người, hai người rồi từng tốp, từng tốp bước sang một bên.

Chỉ còn lại mấy người đứng trong hàng. Bùi Thị Xuân tiến lại hỏi:

- Quân sĩ khi lâm trận phải coi cái chết nhẹ như lông hồng. Vậy khi luyện tập cũng phải coi thường nguy nan. Các ngươi sợ ư?

Một nam tân binh đứng trong hàng khúc khích cười, cấu người bên cạnh. Thấy vậy, Bùi Thị Xuân tức giận gọi người đó ra khỏi hàng, giọng chì chiết:

- Quân lệnh phải nghiêm với cả người thân. Thể tình nhà ngươi là tân binh, lại là lần đầu phạm lệnh, nếu không ta đã trừng trị để nêu gương.

Một nữ binh trong số còn đứng nguyên trong hàng, mạnh dạn:

- Thưa Chủ tưởng! Ra trận chúng em không sợ chết, nhưng chưa được luyện tập sợ sức mình chưa nhảy qua được.

- Chưa nhảy qua được thì phải có gan nhảy qua.

Không còn một người nào còn lại trong hàng.

- Ta thử vậy thôi. - Bùi Thị Xuân vui vẻ. - Các ngươi còn phải luyện tập. Có công mài sắt có ngày nên kim. 

Bỗng cả giáo trường im lặng. Mọi cặp mắt đều đổ dồn về phía trước. Một con voi khổng lồ như một gò đất nổi, đang sải những bước dài đi thẳng tới bãi tập.

- Con voi độc ngà. - Bùi Thị Xuân xuýt xoa nho nhỏ. - Một con voi to lớn và dữ tợn ta chưa từng thấy.

Đến trước đội quân, con voi dừng lại rồi bằng một động tác điều khiển nhẹ nhàng của người quản tượng, con voi ngoan ngoãn quỳ xuống. Một người đàn bà đứng tuổi bước xuống, cúi đầu chào khắp đội quân áo đỏ.

- Ôi, má - Một nữ binh kêu lên, chạy xô ra ôm lấy người đàn bà đứng tuổi.

Khi nhận ra cô gái có nốt ruồi trên mép, Bùi Thị Xuân vô cùng sửng sốt. Cùng lúc ấy, người nữ binh áo đỏ quay lại, giọng xúc động:

- Thưa Chủ tướng, má em ở Bình Định tới.

- Chào bà, - Bùi Thị Xuân nét mặt tươi rói, tiến lại phía bà mẹ.

Bà mẹ vái Bùi Thị Xuân, giọng run run:

- Thưa Nữ tướng quân, tôi đem con voi độc ngà này của Lý Tiểu Muội đến biếu Nữ tướng. Vợ chồng tôi bị mụ ta bắt làm con tin. Người quản tượng này - bà chỉ người đàn ông cao gầy, đang đứng cạnh con voi, - là cậu em tôi. Hay tin con gái tôi được Nữ tướng rộng lòng nhân đức tha cho tội chết, lại còn dìu dắt vào chỗ quang minh hợp lẽ phải, tôi đêm ngày băn khoăn không biết lấy gì báo ơn Nữ tướng được. May thay, hay tin Nữ tướng vì nước vì dân chiêu binh mãi mã trừ giặc, dân chúng tôi vội đem con voi quý này biếu Nữ tướng, gọi là chút lòng thành của dân nghèo Bình Định. Dám xin Nữ tướng vui lòng nhận cho.

Bùi Thị Xuân hoan hỉ:

- Cảm ơn tấm lòng của bà và dân nghèo trong ấy. Nếu ai cũng có lòng trung quân ái quốc như bà thì giặc Ánh làm gì có đất dung thân.

- Thưa Nữ tướng, con voi này có tiếng là khôn. Chỉ có một người sai khiến được là cậu nó nhà tôi. Xin Nữ tướng cho cậu ấy được vào nơi quân ngũ phục dịch Nữ tướng.

- Vào quân ngũ để đánh giặc. - Bùi Thị Xuân nói chữa.

- Con - Bà mẹ gọi con gái. - Trước mặt má, để đền ơn cứu mạng cho cả nhà, con hãy thề một lòng sống chết với Nữ tướng đi.

Bùi Thị Xuân cướp lời:

- Cô ấy bây giờ là một nữ binh dũng cảm và tinh thông võ nghệ, xin bà hãy yên lòng.

***

Đội quân áo đỏ của Bùi Thị Xuân ngày một đông đảo và sớm nối tiếng là đội quân tinh nhuệ, gan dạ.

Giữa những ngày đang luyện quân sôi nổi thì xảy ra một việc làm chấn động kinh thành. Nguyên do, Vũ Văn Dũng nhận được thư của vua Cảnh Thịnh phải tìm cách hạ sát quan Thiếu phó Trần Quang Diệu, nhưng Dũng không làm theo ngự lệnh mà lại đưa thư đó cho Diệu xem. Trần Quang Diệu cả giận, tức tối đem quân hồi triều, dàn trận ở phía Nam kinh thành, đòi vua Cảnh Thịnh phải nộp bọn gian thần đã xui Vua làm việc đó. Vua Cảnh Thịnh cuống cuồng lo sợ sai người ra thương thuyết. Mặc dù kẻ chủ mưu là Nguyền Văn Huấn đã bị giết, nhưng sợ oai danh Diệu không ai dám đi. Cuối cùng, Bùi Thị Xuân nhận mệnh Vua đi gặp chồng dàn xếp. Biết tin kẻ địch hại mình đã bị xử chém, Trần Quang Diệu sau đó, lại cất quân đi ngay. Nhưng lợi dụng cơ hội triều Tây Sơn lục đục, Nguyễn Ánh đã tung 2 vạn quân chiếm lấy Quy Nhơn. Trần Quang Diệu và Vũ Văn Dũng ra sức công phá thành trì nhưng vẫn không hạ được.

Bùi Thị Xuân ôm đứa con gái 5 tuổi vào lòng rồi cất giong gọi nhũ mẫu:

- Ta lại phải đi việc quân, nhũ mẫu chơi với cháu nào!

Cô bé bầu bĩnh, má lúm đồng tiền, giống hệt mẹ, ấp đầu vào ngực mẹ nũng nịu:

- Việc quân là việc gì hả má? Con không cho má đi đâu. Má phải ở nhà chơi với con cơ!

Biết con gái sẽ rất ngoan nếu con hiểu việc làm của người lớn, Bùi Thị Xuân xốc con lên, hôn vào đôi má trắng hồng, đáp:

- Việc quân là việc đánh giặc giữ nước. Tía con xa má con mình cũng là đi đánh giặc giữ nước đó!

- Giặc là thế nào hả má? Trông nó có sợ không?

- Giặc cũng là người, nhưng nó rất ác, con ạ!

- Tía con đã đi rồi, má lại đi nữa! Sao lắm giặc vậy, má?

- Vì giặc đông lắm, phải cần nhiều người đi đánh.

- Thế thì con cũng đi với má. - Cô bé hăng hái nói.

- Má lớn rồi má mới đi được. Con còn nhỏ chưa đánh giặc được đâu.

- Thế sao nhũ mẫu không đi đánh giặc? Nhũ mẫu cũng lớn rồi.

Bùi Thị Xuân bật cười:

- Tại nhũ mẫu còn phải chơi với con.

Cô bé ngẫm nghĩ một lát rồi quả quyết:

- Con sẽ chơi một mình. Nhũ mẫu cũng đi đánh giặc với má. - Và, quay lại với người nhũ mẫu đứng tuổi nhưng còn khỏe mạnh, đã có mặt ở đó, cô bé hỏi:

- Nhũ mẫu có biết giặc là thế nào không?

- Tôi không biết. Cô có biết không?

- Có thế mà cũng không biết. - Cô bé nói, ra dáng người lớn. - Nó cũng là người nhưng rất ác.

Bùi Thị Xuân không kìm được những dòng nước mắt sung sướng, lại xiết lấy con:

- Con báu ngọc của má. Con ngoan lắm.

- Má lớn rồi má biết đánh giặc. Má đi đi. - Cô bé giục.

Nhũ mẫu nước mắt lưng tròng, nói lảng:

- Sau này cô sẽ còn đánh giặc giỏi hơn Chủ tướng.

Bùi Thị Xuân bật cười:

- Ta đánh giặc bây giờ là để lúc chúng nó lớn lên không còn giặc nữa chứ.

Vừa lúc ấy Thái hậu Ngọc Hân tìm đến. Hai người bạn gái gặp nhau cử chỉ vồn vã, mà nét mặt chẳng vui.

- Thôi thì xoay vần như chong chóng - Ngọc Hân nói sau khi đã ngồi trên chiếc đôn vừa được mang tới - Chuyện lỡ rồi, ta đau xót không đêm nào chợp mắt được.

- Thái hậu hãy giữ gìn ngọc thể. - Bùi Thị Xuân ân cần - Dẫu sao, những việc xấu, tai hại không ít cũng đã xảy ra. Phải tỉnh táo, tâu Thái hậu. Tỉnh táo mới xoay chuyển được tình thế.

- Tự khuyên nhủ, an ủi người khác bao giờ cũng dễ và sáng suốt hơn mình tự nhủ mình. Ta biết Bùi nữ tướng đứng ở trong cảnh ấy. Ta tiếc rằng không biết võ nghệ để được ở nơi trận tiền. Lúc này không biết võ nghệ cứ như người thừa ấy.

- Tâu Thái hậu! Giặc chưa đánh ta nhưng sớm muộn rồi chúng cũng đánh tới. Khi ấy việc thu xếp cho hoàng tộc và dân chúng lánh xa kinh thành để tiện việc quân, chẳng phải là việc có ích và khó nhọc cho Thái hậu sao?

- Bùi nữ tướng lường trước được cả việc ấy, ta chịu không thể bằng được. Ta nghe nói Cảnh Thịnh đã biết lo âu đến vận nước rồi phải không?

- Tâu Thái hậu! Hoàng thượng thấy đại binh Tây Sơn chưa lấy được Quy Nhơn nên lo lắm. 

Chợt, một nữ binh mồ hôi nhễ nhại tiến vào nói trong hơi thở gấp gấp:

- Tâu Thái hậu, thưa Chủ tướng! Thành Quảng Nam lâm nguy rồi. Quân giặc đông như kiến cỏ đã vây chặt bốn bề đến con chim không bay thoát. Chúng đang bắn thần công phá thành.

- Ngươi nói sao? - Bùi Thị Xuân kinh hoàng đứng vụt dậy, hỏi.

- Tướng giặc là Lê Văn Chất đã đem quân bủa vây bốn bề. Em may mắn thoát vòng vây về cấp báo.

Bùi Thị Xuân loạng choạng muốn ngã, kêu lên:

- Phó tướng của ta, các nữ binh yêu dấu của ta.

Ngọc Hân đỡ Bùi Thị Xuân đứng vững rồi đỡ ôm lấy người bạn gái chưa hết cơn kích động, giọng nhỏ nhẹ, dịu dàng:

- Chiến trận tránh sao khỏi mất mát. Nữ tướng phải tỉnh táo vì nghiệp lớn đã đành, còn vì cả vong linh người đã khuất - Rồi quay về phía người nữ binh, Ngọc Hân tiếp - Thôi ngươi hãy về nghĩ đi, ta nghĩ rằng, Nữ tướng sẽ xuất quân ngay bây giờ.

Người nữ binh kính cẩn cáo lui.

Bùi Thị Xuân mời Ngọc Hân ngồi xuống kỷ, giọng đanh lại:

- Xin Thái hậu tha thứ cho sự yếu mềm này. Thái hậu thấy rồi đấy, giặc Ánh đã bắt đầu đánh rộng ra. Không lẽ cứ ngồi đây chờ giặc sao?

- Bùi nữ tướng định liệu thế nào?

- Thần sẽ tâu xin Hoàng thượng để được noi theo Tiên đế, hành quân thần tốc, giết sạch chúng. Đó là kế chặn giặc để bảo vệ kinh thành vậy.

- Việc rất nên. Ta chúc Bùi nữ tướng lập được công to.

Ngọc Hân đứng dậy cáo lui. Bùi Thị Xuân giữ lại rồi gọi nhũ mẫu dắt con tới. Vẫy con lại với mình, Bùi Thị Xuân nói với Ngọc Hân:

- Đây là giọt máu của quan Thiếu phó, là báu ngọc của đời thần.

Cặp mắt thông minh đa cảm của Ngọc Hân chớp chớp:

- Ta hiểu! Ta cũng làm mẹ như Nữ tướng. Lâu nay ta tự dưng nghĩ nhiều về những người mẹ, những người chị, những cô em đã nén tình riêng để ra trận tiền vì dân vì nước. Ta muốn làm thơ, muốn viết về họ, nhưng có lẽ chưa phải lúc. Đến ngày toàn thắng, giang sơn gấm vóc thống nhất, ta sẽ viết về đức hy sinh như trời biển của người mẹ, người vợ cả Đàng Trong, Đàng Ngoài. Bây giờ phải làm những việc thiết thực. Thật là không phải, nhưng ta linh cảm như kinh thành sắp vào cuộc chiến. Nữ tướng cứ yên tâm. Ta có tấm lòng của người mẹ.

- Con hãy lại với Thái hậu đi. - Bùi Thị Xuân giục con gái.

Cô bé tự dưng bật khóc nức nở. Em đã được đôi tay tròn, nước da trắng xanh của Ngọc Hân đón vào lòng. Em nép đầu tin cậy.

- Tâu Thái hậu - đến lượt Bùi Thị Xuân cố kìm tiếng nấc, mắt đẫm lệ - Chào Thái hậu ở lại, thần đi.

Vì nghĩa lớn thôi thúc, cuộc chia tay giữa thi nhân và võ tướng diễn ra gấp gáp trái lệ thường.

***

Được vua Cảnh Thịnh khuyến khích, ngay sáng hôm ấy, Bùi Thị Xuân cho nổi hiệu lệnh họp binh. Đứng trước đội quân năm nghìn người, áo và khăn đầu cùng một màu đỏ thắm, Bùi Thị Xuân dõng dạc:

- Các ngươi đã biết giặc Ánh vừa cho quân đánh úp thành Quảng Nam, mưu giết hại phó tướng và các nữ binh ruột thịt của chúng ta chưa?

Mọi khuôn mặt đều đanh lại, mắt bốc lửa:

- Lũ giặc ấy dẫu có đem xả ra làm trăm mảnh cũng chưa hả giận.

Bùi Thị Xuân tiếp, giọng trang nghiêm:

- Vâng mệnh Hoàng thượng, ngay bây giờ ta cất hai ngàn quân đi đánh giặc.

Tiếng hò reo ầm ầm nổi lên:

- Chủ tướng cho tất cả chúng tôi được đi.

Trước khí thế của quân sĩ, Bùi Thị Xuân điềm tĩnh:

- Người đi kẻ ở đều vì đại nghĩa. Việc cấp bách để ta tự chọn. Ta muốn cho các nam nữ tân binh xuất trận, âu cũng là dịp để các ngươi được thi thố tài năng sau những ngày tháng luyện tập. Nhưng chúng ta lại có hai nghìn nữ binh am hiểu thế đất, từng trải trận mạc với các chiến hữu đang trong vòng lửa đạn ở đó. Vậy họ đi là hợp tình thuận lý.

Những người không được ra trận nét mặt không vui nhưng vẫn hô to:

- Chúng tôi xin nghe theo Chủ tướng.

Bùi Thị Xuân bước lên bành voi. Theo lệnh nữ tướng, quản tượng giơ búa thúc con voi độc ngà dữ tợn đi gấp lên hàng đầu. Là cờ lệnh ngả hẳn về đằng trước . Bốn trăm chiến mã cùng hơn một ngàn quân bộ rầm rập lên đường. Theo bước đoàn quân, những vùng mây bụi đỏ ngầu cuốn trong gió lộng.

***

Giữa lúc ấy, ở thành Quảng Nam, cuộc ác chiến của gần hai nghìn nữ binh Tây Sơn do Tường Vân thống lĩnh với gần 5 nghìn quân Ánh đã bước sang ngày thứ ba. Sáng ấy, sau lúc quân Ánh do Lê Văn Chất kéo đến đánh thành lần đầu, Tường Vân buộc phải cho quân mình dùng đến những mũi tên cuối cùng. Tên tướng giặc nham hiểm và quỷ quyệt ỷ thế quân đông đã bủa vây khắp bốn mặt thành, cách ly quân Tây Sơn với dân chúng, đồng thời thẳng tay chém chết bất cứ người nào chúng nghi ngờ có liên quan đến quân Tây Sơn hoặc lảng vảng ở nơi đóng quân của chúng. Hết tên đạn, nữ binh Tây Sơn lâm vào tình trạng hiểm nghèo. Vì vậy, lần này, đứng trên mặt thành, thấy giặc lại xúm xít đẩy súng thần công tiến lên, rồi quân kỵ, quân bộ, đông như kiến cỏ dàn hàng, tay lăm lăm binh khí sửa soạn tràn tới, Tường Vân ước nhìn số quân còn lại của mình, giọng đanh lại ra lệnh:

- Bớ chiến hữu! Dù còn ít tên đạn, phận gái chúng ta cũng sẽ đánh thật dũng mãnh cho giặc Ánh biết uy danh của quân Tây Sơn. Các chiến hữu hãy lấy tất cả những thứ gì có thể ném vào đầu giặc, đẩy chúng ra xa. Nếu chúng liều chết xông tới, hãy dùng dao, kiếm chém đứt đầu bất cứ tên giặc nào dám cả gan động đến chân ta.

Mệnh lệnh đanh thép, tự tin của nữ tướng Tây Sơn lập tức biến thành hành động. Các nữ binh Tây Sơn tóc bết mồ hôi, không tỏ ra mệt mỏi sau hai ngày đêm kịch chiến, đã nhanh nhẹn chuyển gỗ, đá, cả đất, cát lên mặt thành.

Quân giặc đã đến gần. Các nữ binh càng nhanh tay. Chỉ một lúc sau, loạt thần công đầu tiên của giặc bắt đầu nhả đạn. Không thấy tên quân Tây Sơn bắn trả, các pháo thủ Nguyễn Ánh hò hét đẩy súng nhích dần, nhích dần tới gần thành. Loạt thần công thứ hai lại nổ. Trận địa khét lẹt mùi thuốc súng. Quân Tây Sơn chìm trong bụi, khói mù mịt. Biết chắc quân Tây Sơn hết tên đạn, Lê Văn Chất thúc ngựa, thét quân hắn xông lên. Nhưng hàng quân giặc bỗng sững lại. Chúng bị trận mưa đá từ trên thành ném xuống. Nhiều pháo thủ Nguyễn Ánh ôm đầu tháo chạy. Lê Văn Chất vung kiếm xua quân ào lên. Súng thần công lại đồng loạt nổ. Quân giặc đen đặc xông lên. Cuộc ác chiến giáp lá cà diễn ra trên mặt thành. Tiếng Tường Vân bị đứt đoạn trong tiếng súng và tiếng kêu man rợ của giặc:

- Đánh cho quân giặc biết khí phách của nữ binh Tây Sơn.

Các nữ binh Tây Sơn người ném cát vào mắt giặc, người vung kiếm chém giặc. Phút chốc trên những khúc thành vỡ đã lênh láng máu. Quân giặc ỷ thế đông vẫn tiếp tục tràn lên, nhiều nữ binh Tây Sơn bị đánh bật vào trong thành.

Thấy nguy, viên nữ tướng quê ở Thăng Long thét giật giọng:

- Phá vây! Các chiến hữu hãy theo ta.

Dứt lời, các chiến nữ Tây Sơn đã lao thẳng vào đám binh dầy đặc trên một đoạn thành vỡ. Tay kiếm điêu luyện nổi danh được hun đúc lòng căm thù giặc đến tột đỉnh của Tường Vân như có phép thần thông, chém rụng đầu cả toán giặc. Xác giặc chồng chất lên nhau, giãy giụa. Các nữ binh Tây Sơn theo gương Chủ tướng, dũng mãnh xáp tới. Giữa muôn trùng gươm giáo, Tường Vân tả xung hữu đột, đánh dạt từng toán giặc. Thế trận của giặc trải qua một phen nghiêng ngả. Lê Văn Chất sau phút kinh hoàng và thầm phục về sự dũng mãnh của viên nữ tướng Tây Sơn đã vội thu quân, xiết chặt vòng vây. Cuộc ác chiến đã chuyển ra ngoài thành, ngay trên cánh đồng bông, mảnh đất thân thương, hằn sâu những dấu chân kỷ niệm của đội nữ binh. Theo lệnh Chất, một tên tướng hung dữ như hùm sói, giỏi kiếm bậc nhất quân Ánh là Đỗ Hổ, được phái lên chặn đánh Tường Vân. Tên tướng rẽ quân, phi ngựa tới. Nhưng chỉ qua vài đường kiếm, Đỗ Hổ đã bị Tường Vân xả một nhát kiếm, toạc bả vai, ngã ngựa. Bỗng Tường Vân lảo đảo trên yên ngựa, một tướng giặc nhân lúc Tường Vân sơ hở đã bắn lén. Mũi tên cắm phập vào ngực nữ tướng Tây Sơn. Các nữ binh Tây Sơn kinh hoàng rú lên, dốc sức đánh tới cứu Chủ tướng. Nhưng sau phút lảo đảo, Tường Vân đã lại vừa thúc ngựa xông vào lũ giặc chặn đầu vừa chuyển tay kiếm, rút mũi tên nhuộm đỏ máu, tiếp tục xung sát. Máu Tường Vân đầm đìa trên lưng chiến mã. Mấu rây lên mặt cỏ theo hướng ngựa chạy. Và, đến khi Tường Vân kiệt sức, ngã nhào xuống đất, quân giặc mới dám xúm lại đâm chém.

Hờn căm ngút trời, các nữ binh Tây Sơn theo gương Chù tướng đánh đến người cuối cùng.

***

Bằng cuộc hành quân thần tốc, canh tư đêm sau, hai nghìn quân cứu viện Tây Sơn do Bùi Thị Xuân thống lĩnh đã vây kín thành Quảng Nam mà giặc không hề hay biết. Để cho quân nghỉ ngơi, Bùi Thị Xuân cùng các đội trưởng và viên tướng tùy tùng của mình thân đến gần thành dò xét. Dẫm lên những ngọn cỏ tanh máu người bên ngoài thành, lòng Bùi Thị Xuân bồn chồn lo lắng. Lúc chiều, dân chúng đã kể hết những điều họ nghe biết về trận đánh không cân sức nhưng cực kỳ dũng cảm để giữ thành của đội nữ binh, nhưng Bùi Thị Xuân vẫn cứ âm thầm hy vọng, thấp thỏm chờ mong sự thể không quá tàn nhẫn như thế. Nhưng đến lúc này, trong nỗi tiếc thương giày vò, Bùi Thị Xuân phải kìm lòng để khỏi bật rơi nước mắt.

- Chủ tướng cho đánh ngay kẻo lộ. - Một đội trưởng thì thào.

- Phải phanh thây chúng ra làm trăm mảnh cho hả giận. - Giọng Lộc sắc lạnh như mũi kiếm.

Bùi Thị Xuân dừng lại nói với các đội trưởng:

- Chúng dùng thần công phá thành thế nào cũng có chỗ chưa kịp hàn lại. Nếu có, ta cho quân tiến vào hẳn trong thành, nổi lửa lên đánh. Hãy dò xét kỹ xem.

Đi về phía nam thành, Bùi Thị Xuân chợt mừng rỡ thấy một khoảng tường thành bị vỡ, đội nữ binh có thể trèo qua vai nhau tiến vào được. Nữ binh Tây Sơn nhận được mật lệnh hành quân tới. Nhưng giữa lúc ấy, Bùi Thị Xuân bỗng nhìn thấy một tên lính ôm giáo ngồi ngủ gật gần đấy.

- Ai bắt được tên giặc kia? - Bùi Thị Xuân khẽ hỏi.

- Thưa Nữ tướng! Tôi xin bắt sống nó. - Bùi Thị Xuân nhận ra tiếng Lộc.

Sau một giây lát lưỡng lự, Bùi Thị Xuân gật đầu.

Chỉ một lúc sau, trong bóng tối lờ mờ, Bùi Thị Xuân đã trông thấy người nữ tướng tùy tùng của mình khoá được tên lính canh, nhét khăn vào miệng hắn rồi lôi xuống.

Lập tức các nữ binh Tây Sơn nhanh chóng tràn vào. Voi trận cũng đã được dắt tới. Con voi được huấn luyện đi nhẹ nhàng không gây thành tiếng động đã quỳ xuống để viên nữ Đô đốc Tây Sơn bước lên bành dễ dàng. Voi trận cũng đã vào được trong thành. Quân của Nguyễn Ánh vẫn ngủ say như chết. Trên các chòi canh, lính canh cũng đang ngủ gật.

Đội nữ binh Tây Sơn đã vào được quá nửa. Vòng vây mỗi lúc một khép chặt, cổng thành cũng đã có lính Tây Sơn chặn. Bốn bề vẫn im lặng. Chỉ có tiếng gió ù ù thổi và tiếng reo hò phần phật của lá cờ lớn giặc chôn ở giữa thành.

Một tiếng pháo lệnh nổ chấn động canh khuya. Tiếng Bùi Thị Xuân vang lên dõng dạc:

- Phải bắt giết không cho tên giặc nào chạy thoát.

Tiếng dạ ầm ầm nổi lên khắp bốn mặt thành. Những tên lính trên chòi canh giật mình thức giấc. Các mồi lửa trên mặt thành cũng đã được thắp sáng. Quân canh không kịp dụi mắt, không kịp kêu, sấm động trên đầu chúng, đất rung dưới chân chúng. Trong ánh lửa, vài tên lính thấy được đội nữ binh áo đỏ đang ồ ạt sấn đến, vây kín các trại giặc, đến con chim cũng không chui lọt. Trên mình voi chiến, Bùi Thị Xuân vung kiếm ra lệnh cho quân sĩ xông vào giáp chiến. Bị đánh bất thần, quân Ánh đứa ngã xuống, đứa ôm đầu chạy tán loạn. Chúng rú lên hãi hùng:

- Quân Tây Sơn!

- Đội nữ tặc Tây Sơn đã lọt vào thành rồi.

Chúng mếu máo gọi nhau. Chúng va vào nhau ngã lổng chổng. Chúng không cầm nổi thanh gươm. Chúng hoảng hốt không tìm ra ngọn giáo.

Lính bảo vệ của Lê Văn Chất thất thanh gọi chủ. Chất còn mơ màng nửa tỉnh nửa mê.

Lính kêu khẩn cấp.

- Bẩm Tướng quân! Quân Tây Sơn đã ập vào thành rồi. - Tên lính mếu máo gọi.

- Sao? Bọn giặc cái muốn vuốt râu hùm? - Lê Văn Chất tỉnh hẳn, gào lên - Hãy bắt sống cả lũ bỏ rọ trôi sông cho ta.

Nhưng Lê Văn Chất bỗng ngồi thụp xuống vồ vội lấy kiếm. Ngoài buồng hắn, lẫn trong tiếng binh khí va nhau, tiếng kêu rú của binh lính hắn, còn có tiếng đạp đất huỳnh huỵch của voi chiến Tây Sơn.

Tiếng Bùi Thị Xuân lanh lảnh:

- Hãy bắt sống lấy thằng phản bội, không để nó chạy thoát.

Lê Văn Chất kinh hoàng nhận ra viên nữ tướng Tây Sơn. Nhanh như con sóc, tay thủ kiếm, Chất nhảy bổ ra ngoài, định chạy ra hướng sau. Nhưng từ phía ấy, các nữ binh Tây Sơn đang ào ào tràn tới, ánh binh khí loang loáng. Tiếng người rú thảm thiết. Chất thu mình nhảy vọt lên phía trước. Nhưng hắn đã nhìn thấy con voi độc ngà dữ dội đang gầm xông tới, theo sau là lớp nữ binh áo đỏ hùng dũng lạ thường. Khó mà thoát chết được - Hắn nghĩ thầm - Nhưng trước khi chết, ta phải hạ sát được viên nữ tướng táo tợn kia mới cam lòng. Nghĩ vậy, hắn thu kiếm, giả nằm như người chết, đợi voi chiến Tây Sơn. Voi chiến vẫn sải bước, cong vòi đi tới. Trên bành voi, Bùi Thị Xuân mắt long lên như cục than hồng, cúi xuống chém một tên giặc hoảng hốt chạy tạt qua trước mặt voi. Lợi dụng cơ hội ấy, Lê Văn Chất dùng toàn sức bật dậy, vung kiếm, nhảy lại nhằm Bùi Thị Xuân đâm thật mạnh. Nhưng mũi kiếm của Chất bị người quản tượng cao gầy của Bùi Thị Xuân cầm búa gạt ra. Cùng lúc ấy, con voi độc ngà dùng vòi hất bổng tên tướng giặc lên cao. Tướng giặc vừa rơi xuống, Bùi Thị Xuân từ trên mình voi nhào tới, kịp giáng cho hắn một nắm đấm ngã dúi, rồi bắt sống. Quản tượng cũng nhảy xuống:

- Chủ tướng để tiểu tướng trói nó lại.

- Nếu không có ngươi, tên giặc hèn nhát này...

- Thưa Chủ tướng, người quản tượng không phải chỉ sai khiến voi mà còn phải là một vệ sĩ - Viên quản tượng đỡ lời - Chính là con voi khôn ngoan này đã báo hiệu cho tiểu tướng có người ẩn nấp. Chủ tướng không thấy nó chìa vòi ra đấy sao?

- Trời! - Bùi Thị Xuân kêu lên se sẽ - Quản tượng của ta, voi chiến của ta!

Vừa lúc ấy các nữ binh tràn tới. Thấy Chủ tưởng mình đã bắt sống được tướng giặc, nữ binh Tây Sơn reo hò náo động rồi hăng hái đuổi theo từng toán giặc, dồn chúng vào chân thành. Các mồi lửa trên mặt thành được gió bốc cao.

Bỗng ngoài thành, một dòng người đốt đuốc tràn tới. Giặc rú lên hoảng loạn. Dân chúng tay lăm lăm mã tấu, gậy gộc đã sáp tới thành trợ chiến. Sức mạnh quân Tây Sơn như được nhân lên gấp bội. Quân dân chen vai thích cánh dồn giặc vón lại thành từng cụm. Từng đống xác giặc thêm cao đầy. Chỉ còn mấy trăm tên giặc bị bắt, sau đó, được đưa ra ngoài thành. Trước voi chiến của Bùi Thị Xuân, chúng quỷ xuống lạy như tế sao.

Trời sáng rõ. Mặt trời bắt đầu nhô lên sau dãy núi xa. Bùi Thị Xuân thúc ngựa đi khắp trận địa. Chiến thắng thật lớn mà lòng nữ Đô đốc chẳng vui. Cặp mắt Bùi Thị Xuân đượm buồn khi nhìn lại dấu tích cuộc xung trận oanh liệt của phó tướng Tường Vân và các nữ binh thân yêu. Niềm tự hào vụt lớn trong thương đau, mất mát. Dân chúng đời đời biết ơn họ. Bùi Thị Xuân thì thầm nói với mình, cái chết của họ làm rạng ngời khí phách các chiến binh Tây Sơn.

Dân chúng quanh vùng lũ lượt kéo đến đông như hội. Bùi Thị Xuân giật cương ngựa quay về thành. Cụ già khi trước, thay mặt dân có lời tiễn biệt khi Bùi Thị Xuân đem quân hồi triều, nay lại được dân cử ra mắt Nữ tướng. Cụ bước đến trước mặt Bùi Thị Xuân và đội nữ binh, giọng trầm trầm hẳn đi:

- Chúng nó giết chị em khiến dân lành chúng tôi như mất thêm người thân. Nhà giàu, nhà nghèo bị chúng cướp đến không còn một hạt thóc, một lưng ngô. Trời chu đất diệt bọn giặc ấy. May nữ tướng kịp đem quân giết giặc cứu dân mọn. Chúng tôi biết lấy gì đề đền đáp.

Bùi Thị Xuân tiến lại đỡ cụ già. Quân dân nhìn nhau mừng mừng tủi tủi. Thấu hiểu dân tình, Bùi Thị Xuân ra lệnh cho các nữ binh:

- Thóc gạo trong thành hãy đem phân phát cho dân chúng. Nhà nhiều người chia nhiều. Nhà ai ốm đau tật bệnh, đàn bà con mọn chia gấp đôi. Các hào phú bị giặc cướp hết thóc lúa cũng có phần như mọi người.

Trong đám đông dân chúng, nhiều người cảm động bật khóc. Có người lên tiếng:

- Nữ tướng đã cải tử hoàn sinh cho dân mọn chúng tôi!

- Ơn nữ tướng như trời cao đất dày, biết lấy gì để báo đáp.

Quân dân tíu tít chia thóc vui như tết. Nhiều nam nữ trong vùng, cảm ơn cứu mạng ấy đã xin gia nhập đội quân binh.

Sau đó, trước bàn thờ khói hương nghi ngút mới được dựng lên để tưởng niệm phó tướng Tường Vân và các nữ binh đã bỏ mình vì sự nghiệp lớn, Bùi Thị Xuân cho chém tướng giặc. Cũng trong buổi lễ trang nghiêm ấy, Bùi Thị Xuân đã cử Lộc làm phó tướng thay Tường Vân. Viên tướng tùy tùng mới của Bùi Thị Xuân không phải là ai khác mà chính là cô gái có nốt ruồi trên mép tên là Tuyết.

Chiều ấy, Bùi Thị Xuân và đội nữ binh lại chia tay dân chúng trở về Phú Xuân ngay. Dân chúng trong vùng kéo ra đường tiễn biệt. Hương án, cờ quạt bày la liệt hai bên đường chờ đoàn quân tới. Khói bốc trong các đỉnh trầm nghi ngút. Dân chúng Quảng Nam yêu kính Bùi Thị Xuân như yêu kính một bậc cha mẹ dân. Họ cúi chào người nữ tướng và đội quân anh hùng vừa thắng trận khóc rưng rưng nước mắt nhìn các nữ binh áo đỏ tươi tắn, lanh lợi vừa xông trận như gió táp, vì nghĩa lớn đã lại ra đi. Mới hôm qua giặc Ánh còn ra oai hống hách, sách nhiễu dân lành; hôm nay dân chúng như tỉnh cơn mê, mừng thấy lại cảnh yên hàn.

Ngồi trên bành voi, nhỏ bé nhưng uy phong lẫm liệt, Bùi Thị Xuân tươi cười cúi chào dân chúng. Đoàn quân đi vội vã.