Bọn vũ nữ mới được tuyển vào cung đã tập xong điệu múa chúc hỗ nên vua Cảnh Thịnh hạ lệnh bãi triều để được thưởng thức. Điệu múa mới gồm nhiều động tác uyển chuyển, lắt léo, nhạc điệu khoan thai, tôn kính, nhất là các vũ nữ lại tươi đẹp trẻ trung, nên ông vua trẻ xem đi xem lại mãi không chán. Giữa chừng, Vua hứng chí sai đem rượu khoản đãi, ép các nhạc công và vũ nữ cùng uống với Vua nên chẳng mấy chốc các vũ nữ đã say khướt. Dường như muốn tìm thú vui lạ, Vua lại cho nhạc nổi lên, các vũ nữ lại tiếp tục múa. Vì các cô gái trẻ không còn làm chủ được động tác, đội hình lộn xộn, xiêm áo xộc xệch; có vũ nữ đã quá say ngã lăn ra sàn khiến vua Cảnh Thịnh ôm bụng cười hết cỡ. Nhạc vẫn nổi, nhà Vua vẫn cười, các vũ nữ vẫn lảo đảo múa hát. Nhà Vua thường vẫn có những cuộc vui cả buổi như thế.

Trong lúc đó, quan Thiếu bảo Nguyễn Văn Huấn không biết đến tự bao giờ vẫn chầu chực ngoài hành lang. Hắn vẫy viên nội giám lại gần nói:

- Tin Trần Quang Diệu bắt sống được Nguyễn Bảo có đích xác không? Ông đã hỏi lại chưa?

Viên nội giám, phe cánh của Huấn thoáng lo lắng:

- Bây giờ Tướng công còn hỏi những chuyện đâu đâu. Tôi sợ Nguyễn Bảo tham sống sợ chết đã khai hết mật kế của ta. Như thế tai họa đến nơi rồi.

- Ông đừng hoảng loạn lên như thế. Ta cũng đã xui Hoàng thượng viết mật thư trao Đại tư đồ Vũ Văn Dũng, sai Dũng tìm cách hạ thủ Trần Quang Diệu. Lẽ nào Dũng lại không thi hành ngự lệnh. Còn nữ tướng Bùi Thị Xuân, ông cũng yên lòng. Ta đã thác mệnh Vua cho viên Thị lang bộ Lễ mang hai chai rượu độc dâng biếu. Vậy chỉ trừ bọn Diệu, Xuân sống lại mới phát giác được hành tung của chúng ta. Trừ được hai viên tướng trụ cột ấy, vua Cảnh Thịnh chỉ còn là một đứa trẻ trong tay ta.

- Lạ thay cứ gần Tướng công là tôi yên lòng. Dẫu sao cũng phải lo xa phòng nguy biến. Chẳng hay Tướng công đã lo sửa soạn thuyền vượt biển vào Gia Định khi cần hay chưa.

Nguyễn Văn Huấn nổi nóng:

- Việc đó ta đã dặn ông từ lâu, hà cớ phải hỏi.

Trong cung vua, tiếng nhạc nhỏ dần rồi im hẳn. Các nhạc công, vũ nữ lục tục kéo ra. Đợi dịp ấy, viên nội giám lẻn vào tâu Vua có quan Thiếu bảo Nguyễn Văn Huấn trình việc quốc sự. Được lệnh, Nguyễn Văn Huấn tiến vào sụp lạy trước ngai vàng:

- Muôn tâu Hoàng thượng! Xin kính chúc Hoàng thượng thánh thọ vô cương.

- Có việc gì khanh quấy rầy trẫm hoài vậy?

- Muôn tâu! Thần vừa hay tin nữ tướng Bùi Thị Xuân đã trên đường hồi triều. Bởi vậy, để đề phòng một việc tương tự như Vũ Văn Dũng hại Thái sư Bùi Đắc Tuyên, xin Hoàng thượng hãy gấp điều binh chặn không cho Bùi Thị Xuân đem quân vào thành.

- Khanh muốn thế sao? - Vua miễn cưỡng hỏi.

- Nữ tướng Bùi Thị Xuân chỉ được một người một ngựa vào chầu Hoàng thượng.

- Trẫm thấy trong người không vui, mọi việc khanh cứ tự định liệu. Việc phải thì thôi.

Nguyễn Văn Huấn cố kìm niềm vui tràn ngập trong lòng:

- Vậy thần thác lời Hoàng thượng hạ lệnh cho phò mã Trị gấp đem quân ra chặn ngay. Việc cần kíp, thần xin cáo lui.

Vua Cảnh Thịnh thở phào nhẹ nhõm.

Nguyễn Văn Huấn đắc ý bảo viên nội giám:

- Ông đã thấy chưa? Dẫu Bùi Thị Xuân có mọc cánh cũng không thoát khỏi mất đầu.

***

Phò mã Nguyễn Văn Trị chùng chình chưa vội huy động binh mã đi chặn Bùi Thị Xuân hồi triều thì mờ sáng hôm ấy, đội nữ binh Tây Sơn đã nhanh chóng tiến vào Phú Xuân. Theo lệnh Bùi Thị Xuân, đội nữ binh tức tốc kéo đến bao vây dinh quan Thiếu bảo Nguyễn Văn Huấn.

Lính canh hốt hoảng đánh thức Nguyễn Văn Huấn:

- Trình Tướng công! Đội nữ binh của nữ tướng Bùi Thị Xuân đã bao vây chặt xung quanh rồi.

Nguyễn Văn Huấn nửa mê nửa tỉnh:

- Sao? Quân của Bùi Thị Xuân bao vây à? Hãy chém đầu đứa nào nói láo. Bùi Thị Xuân đã xuống âm phủ với viên tùy tướng của nó rồi.

Lính canh tới tấp kéo vào trình bẩm:

- Thưa Tướng công! Họ kéo đến đông lắm. Họ đang phá cổng để vào bắt Tướng công.

- Trình Tướng công! Họ đòi chúng con nộp Tướng công cho họ, nếu không họ sẽ phá dinh thự này.

- Mời Tướng công ra nói chuyện với họ. Ra ngay đi.

Nguyễn Văn Huấn tung chăn vùng dậy:

- Đứa nào dám to gan đòi bắt ta. Ta sẽ tâu với Hoàng thượng bỏ rọ trôi sông cả lũ. Chúng dám vuốt râu hùm, hả?

Chỉ một phút sau, Nguyễn Vãn Huấn đã lật đật trở lại, rền rĩ:

- Chúng bay đâu! Hãy đi báo cho Hoàng thượng biết Bùi Thị Xuân làm loạn. Cho gọi cả phò mã Trị đem quân đến giải vây.

Nhưng không một người lính nào còn ở bên hắn.

Hắn vội chạy đến mở rương, hòm, lôi ra túi lớn túi nhỏ rồi đảo mắt tìm kiếm:

- Bà nó đâu! Hãy đem những túi vàng này lén theo cổng hậu, chờ ta ở ngoài sông. Quân phản bội. Phải trốn thôi.

Vừa khi ấy, Bùi Thị Xuân, tùy tướng Lộc cùng một toán nữ binh giải viên Thị lang bộ Lễ tiến vào. Bùi Thị Xuân chỉ mặt Nguyễn Văn Huấn:

- Tên phản bội định đem vàng đi trốn theo Nguyễn Ánh chăng?

Nguyễn Văn Huấn tay giữ túi vàng lớn nhất quát:

- Ai cho phép các ngươi có hành động phạm thượng. Biết điều hãy lui khỏi nơi đây, nếu không ta sẽ tâu với Hoàng thượng trị tội các ngươi.

Bùi Thị Xuân dằn giọng:

- Nguyễn Văn Huấn! Ngươi còn nhớ viên tùy tướng của ta không? - Bùi Thị Xuân kéo Lộc đứng cạnh mình - Hẳn người này đã sống lại.

Chợt nhận ra Lộc, Nguyễn Văn Huấn rú lên, mặt tái xanh tái xám.

- Còn người này nữa - Bùi Thị Xuân trỏ viên Thị lang bộ Lễ - Ai thác mệnh Hoàng thượng bỏ thuốc độc vào rượu hãm hại ta. Kìa, hãy nói đi chứ!

Nguyễn Văn Huấn ấp úng:

- Các ngươi vu cáo ta. Các ngươi âm mưu hại người chính thực.

Viên Thị lang bộ Lễ bỗng nói:

- Đừng nhiều lời nữa ông Huấn. Tôi tham vàng của ông làm điều tội lỗi. Chính ông mạo lệnh của Hoàng thượng đưa rượu độc cho Bùi nữ tướng. Nhưng tôi đâu ngờ ông còn nuôi lòng phản trắc mật giao với Nguyễn Bảo đầu hàng giặc Ánh. Tội ông đáng chết một nghìn lần.

Bùi Thị Xuân khoát tay ra lệnh:

- Các ngươi hãy trói tên phản dân hại nước lại và giữ nguyên hiện trường, đợi ta vào bệ kiến Hoàng thượng.

***

Rời tư dinh Nguyễn Văn Huấn, Bùi Thị Xuân vào chầu Vua ngay. Vừa thấy vị nữ tướng, vua Cảnh Thịnh làm mặt giận:

- Vẫn biết tướng ngoài triều không hẳn theo lệnh vua. Nhưng trẫm triệu khanh về là vì việc quân quốc trọng sự. Vậy mà trẫm phải đêm ngày thấp thỏm, lo lắng là nghĩa làm sao?

Bùi Thị Xuân sụp lạy:

- Muôn tâu Hoàng thượng! Thần thiếp tài hèn sức mọn, xin khấu đầu trước bệ rồng chịu tội.

Vua Cảnh Thịnh chưa nguôi giận:

- Bọn khanh cậy có công với triều đình nên có bụng tự phụ cho mình là tài giỏi hơn người, khinh thường các quan văn võ đại thần, xem nhẹ lệnh trẫm.

Bùi Thị Xuân ngỡ ngàng:

- Muôn tâu Hoàng thượng! Thần thiếp mà có bụng ấy xin không được trông thấy mặt rồng một lần. Huống chi thần thiếp đã làm chi nên công trạng. Thần thiếp ngỡ rằng, lũ xấu bụng đã xàm tấu lên Hoàng thượng những điều đổi trắng thay đen để làm hại người chính trực.

Vua Cảnh Thịnh nghe vậy đùng đùng nổi giận:

- Ngươi hãy trả lời ta, từ ngày cử ngươi vào trấn thủ hạt Quảng Nam, ngươi đã làm gì vì Vua vì nước. Có phải ngươi chỉ lo cố kết lòng dân, kéo bè kéo đảng gây rối triều chính hay không? Ai đã cho người về kinh đô dò xét tình hình triều đình, gây bè phái, toan làm hại đấng trung thần như quan Thiếu bảo Nguyễn Văn Huấn? Ngươi đem binh về chậm là vì cớ gì? Ngươi biết ta nể bọn ngươi có chút công lao nên lên mặt quá trớn chăng?

Bị oan ức nhưng Bùi Thị Xuân không phải là người nói giỏi, càng không phải là người khéo nói. Hơn thế, nữ tướng không muốn đưa vụ Nguyễn Văn Huấn ra ngay. Bùi Thị Xuân muốn Vua hiểu rõ về mình ra sao, nhất là không muốn kể công lao của mình. Vì vậy, sau một phút yên lặng, nữ tướng mắt rơm rớm tâu:

- Thần thiếp được Hoàng thượng phó thác việc coi quân trị dân, đám đâu không rủ lòng thương yêu muôn dân, không theo đạo nhân nghĩa của Hoàng thượng để biến ý vua thành ý dân. Thiết nghĩ, nếu thần thiếp làm việc theo ý mình, trái lòng ngươi, che ác với Vua, kết bè đảng vụ lợi cho riêng mình, không thích nghe, không thích xét mọi mong ước của muôn dân, để cho dân oán triều đình, ấy mới là tội. Thần thiếp lo cố kết lòng dân, khuyến khích lòng trung quân ái quốc của trăm họ, chính là để tạo cho thế nước thêm mạnh để đủ sức cự giặc do Lý Tiểu Muội, vốn là tướng lục lâm của Thanh triều thống lĩnh vừa tiến đánh Quảng Nam, rồi đích thân Nguyễn Ánh cũng đem đại binh xâm lấn, toan chia cắt đại quân Tây Sơn để dễ bể cướp lấy Quy Nhơn, thần thiếp lo đánh tan giặc rồi hồi triều, tưởng cũng là việc nên làm để gây sĩ khí cho quân ta, chứ đâu phải dám xem thường ngự lâm.

Vua Cảnh Thịnh ngẩn người:

- Khanh nói sao? Lý Tiểu Muội, đảng cướp lợi hại bao phen quân ta phải nuốt hận đã ra đến Quảng Nam? Rồi đích thân Nguyễn Anh cũng đem binh đánh tới? Thế nước thực đã lâm nguy mà trẫm không hề hay biết. Vậy quân giặc hiện tiến đến đâu rồi?

- Muôn tâu Hoàng thượng! Trước lúc thần thiếp đem binh hồi triều, nữ tặc Lý Tiểu Muội và cả hơn hai nghìn quân của mụ đã bị giết sạch không còn một mống. Nguyễn Ánh cũng đã phải bỏ lại hơn ba nghìn binh sĩ chết thảm ở ngoại vi thành Quảng. May mà Ánh đi đoạn hậu nên thoát chết.

Ông vua trẻ sửng sốt nói như reo:

- Trước lúc hồi triều, Bùi nữ tướng đã lập được hai chiến tích. Khanh có công lớn mà kín đáo vậy thay?

- Muôn tâu Hoàng thượng! Phận làm tướng, giặc đến là phải đánh. Đó là lẽ thường tình.

Vua Cảnh Thịnh băn khoăn:

- Lạ thật! Trẫm còn biết tin ai bây giờ? Mà sao khanh không tâu ngay để trẫm khiển trách.

Vua nói xong, không đợi nghe trả lời, vội rời ngai vàng đi bách bộ trong toà điện lớn. Dường như ông vua trẻ suy nghĩ lung lắm. Một lúc sau, Vua dừng lại ngắm nhìn Bùi Thị Xuân, cũng là lần đầu tiên từ lúc nữ tướng làm lễ triều kiến, Vua mới chú ý nhìn tư thế. Nhác thấy Bùi Thị Xuân có phần tiều tụy, Vua động lòng:

- Khanh có biết trẫm triệu khanh về vì cớ gì không?

Bùi Thị Xuân lặng lẽ cúi đầu.

- Mới rồi trẫm đã phái quan Thiếu phó cùng Vũ Văn Dũng đem đại binh tiến vào Quy Nhơn bắt Nguyễn Bảo. Triệu khanh về là để trao cho khanh lo việc phòng giữ kinh thành.

- Muôn tâu Hoàng thượng! Giữ kinh thành lúc này là việc lớn, phận nữ nhi đâu cáng đáng được.

- Khanh quá nhún mình. Trẫm nghĩ kỹ rồi, tướng bản triều không ai xứng bằng khanh. Giao cho khanh việc lớn là để khanh đền ơn Tiên đế và báo ơn cho trẫm vậy.

- Muôn tâu Hoàng thương! Chiến luỹ kiên cố nhất là lòng dân. Bởi thế, làm nên công lao lớn đâu phải sức một người, huống hồ là thần thiếp.

Vua Cảnh Thịnh chợt đăm chiêu:

- Bây giờ theo khanh vừa tâu bày, vận nước như trứng để đầu đẳng. Vậy khanh có kế gì khiến cho nước ngày mạnh lên, dư sức đánh bại quân thù?

Câu hỏi không bất ngơ đối với Bùi Thị Xuân, nhưng Bùi Thị Xuân không vội trả lời ngay. Nữ tướng biết rõ cần phải thuyết phục bằng được ông vua tính khí còn bồng bột này. Như thế tốt nhất là bắt đầu từ hoài bão của Hoàng đế Quang Trung. Nghĩ thế, Bùi Thị Xuân mạnh dạn:

- Muôn tâu Hoàng thượng! Gần 10 năm trước, giặc Ánh đánh chiếm cửa Thị Nại, Tiên đế đã truyền hịch cho dân hai phủ Quảng Ngãi, Quy Nhơn hợp sức chống giặc rồi tuyển mộ hai đạo hùng binh thuỷ bộ định ngày vào hang giặc bắt giặc. Tiên đế quả quyết rằng việc đánh giặc Ánh dễ như bẻ cây củi khô. Đối với bọn người Tây Dương, Tiên đế xem chúng như những xác chết bị sóng biển Bắc đánh dạt vào và răn dạy dân chúng không được quá nhẹ dạ tin vào những lời đồn đại của lũ mắt xanh ấy. Hịch truyền đi, dân chúng nô nức đầu quân. Nếu mệnh trời run rủi, Tiên đế sống thêm vài năm nữa, giặc Anh và bọn Tây Dương ấy đã biến thành nắm xương khô trước thành Gia Định rồi. Vậy nay, chính là cứ theo gương Tiên đế mà làm. Thần thiếp xin lấy mạng cam đoan rằng, trăm họ ai cũng có lòng trung quân ái quốc, một lòng nhớ ơn Tiên đế, sẵn lòng sinh tử cho triều Tây Sơn. Hoàng thượng truyền lệnh kể rõ tội ác Ánh hai lần rước voi về giày mồ, chẳng mấy chốc, Hoàng thượng sẽ có một đạo binh lớn, hết lòng vì nước, giặc Ánh phỏng làm được gì?

Vua Cảnh Thịnh hồ hởi:

- Khanh đã làm cho trẫm vững lòng.

Bùi Thị Xuân thấy vua Cảnh Thịnh đã nhận chân được thực trạng của đất nước. Hơn thế, Vua chưa phải là người hoàn toàn xao lãng việc triều chính. Ngược lại, chính bọn Nguyễn Văn Huấn đã thao túng, biến ông Vua trẻ thiếu bản lĩnh thành ông Vua sa đoạ, phó mặc mọi việc cho lũ chúng điều khiển. Cho nên, sau lúc đã cảnh tỉnh được Vua, khiến cho Vua hiểu mình, Bùi Thị Xuân quyết định vạch mặt tên phản bội, Bùi Thị Xuân hắng giọng:

- Muôn tâu Hoàng thượng! Còn một việc hệ trọng quyết định tới an nguy của xã tắc là cần phải trừng trị bọn phản bội nắm giữ nhiều uy quyền ở ngay trong triều này. May mắn là chúng chưa kịp trốn theo giặc Ánh đã bị thần thiếp bắt giữ. Mọi tang chứng còn rành rành ra đó.

Vua Cảnh Thịnh hoảng hốt:

- Ai đầu hàng giặc Ánh ở trong triều? Trẫm không hiểu ý Bùi nữ tướng.

- Tâu Hoàng thượng! Thần thiếp xin mạo muội hỏi Hoàng thượng. Có phải Hoàng thượng đã gửi cho thần thiếp rượu thuốc độc cốt giết hại thần thiếp trước lúc hồi triều không?

- Trẫm chưa bao giờ cư xử với khanh như thế?

- Hoàng thượng có đích thân hạ lệnh cho phò mã Trị dẫn quân chặn không cho thần thiếp đem binh hồi triều không?

- Việc đó, quan Thiếu bảo Nguyễn Văn Huấn tự làm.

- Tâu Hoàng thượng! Đúng là Nguyễn Văn Huấn đã làm những việc thần thiếp vừa kể. Nhưng dù sao thủ đoạn ám hại nhau do nạn bè phái tranh chấp còn có thể tha thứ được, ví như Vũ Văn Dũng đã hại Thái sư Bùi Đắc Tuyên, Đại tư mã Ngô Văn Sở. Đằng này Nguyễn Văn Huấn không phải chỉ là người như thế. Chính hắn đã dùng vàng mua chuộc viên tùy tướng của thần thiếp, công khai tự nhận đã mật giao với Nguyễn Bảo để đầu hàng giặc Ánh. Đến khi không làm ngã lòng được viên tùy tướng ấy, hắn đã bỏ rọ trôi sông cho chết. May sao, mệnh trời run rủi, viên tùy tướng của thần thiếp được lính của Nguyễn Vãn Huấn cứu thoát. Chính vì tội trạng ấy, trước lúc làm lễ triệu kiến Hoàng thượng, thần thiếp đã cho binh sĩ vây bắt kẻ phản bội. Khám tư dinh hắn, biết rõ hắn sắp trốn theo giặc. Hiện trường còn được giữ nguyên chờ Hoàng thượng xem xét.

Vua Cảnh Thịnh run như lên cơn sốt:

- Cám ơn khanh đã sớm khám phá ra một vụ án tày đình. Trẫm ân hận đã một thời nuôi ong tay áo. Bây giờ khanh hãy theo trẫm đến tư dinh kẻ phản quốc để khỏi phải ân hận đã giết một đại thần.

Tận mắt chứng kiên hành động phản bội của Nguyễn Văn Huấn, ngay ngày hôm đó, vua Cảnh Thịnh đã hạ lệnh bắt toàn bộ gia quyến Nguyễn Văn Huấn, tịch thu gia sản. Riêng Nguyễn Văn Huấn phải chịu tội chết chém.

Từ pháp trường trở về, Bùi Thị Xuân nguôi giận mà lòng chẳng vui.