Mọi công tác chuẩn bị cho việc xuất bản các cuốn Doctrinas đã sẵn sàng. Việc có những mẫu khắc gỗ Trung Quốc làm nền tảng cho các ấn phẩm này được minh chứng qua tường thuật của Mendoza về một số lượng đáng kể sách Trung Quốc do Martin de Rada mang đến Manila từ năm 1575. Một mẫu vật có phần khả dĩ hơn là bản văn song ngữ tiếng Tây Ban Nha và tiếng Trung mà Cobo đã mô tả trong bức thư ngày 13 tháng 7 năm 1589. Khi bàn về các tu sĩ Dòng Tên ở Trung Quốc, ông viết rằng:

[37]

“Hơn nữa, vị cha bề của Hội, người đang ở Trung Quốc, đã viết và in bằng chữ Trung Quốc toàn bộ một cuốn sách bàn về sự duy nhất của Thiên Chúa, sự sáng thế, và việc giải thích các điều răn; trong cuốn sách này, ông đã viết đến phần nhập thể của Con Thiên Chúa. Về điều này, tôi không tường thuật lại những điều nghe đồn, bởi chính tôi đang giữ nó, và do đó tôi hoàn toàn chắc chắn về nó, cũng như về mọi sự đã xảy ra. Đến mức độ nào tôi đã tiến bộ với các mặt chữ Trung Quốc, tôi sẽ trình bày sau. Cuốn sách này được in tại Trung Quốc vào năm 1584. Nó được lưu hành rộng rãi tại Trung Quốc, nơi chúng tôi có được bản sao của mình; và nhờ vào cách viết của nó—trái ngược với những gì người khác từng phao tin sai lệch về người Trung Quốc—họ đã không làm gì tổn hại đến ông: từ đó có thể suy ra rằng con sư dữ không hề hung dữ như người ta vẫn tô vẽ.”120

Không có bằng chứng trực tiếp nào củng cố cho niềm tin của chúng ta rằng, chính trong khoảng thời gian ngắn ngủi sau khi Castro trở lại—có lẽ vào cuối năm 1590—và miễn nhiệm các trách nhiệm điều hành của Cobo, cho đến tháng 6 năm 1592 khi ông lên đường sang Nhật Bản, Cobo mới bắt đầu hoạch định chi tiết cho việc sản xuất các văn bản song ngữ. Sự quan tâm đã được ghi nhận của ông đối với những cuốn sách như vậy, ảnh hưởng của ông với người Trung Quốc, năng lượng cùng năng khiếu ngôn ngữ bẩm sinh chắc chắn đã thúc đẩy ông đảm nhận công việc này. Liệu ông có thực sự bắt tay vào việc khắc những bản ván in sách, hay chỉ đơn thuần đề xuất tính khả thi của ý tưởng ấy, chúng ta không thể biết chắc; nhưng chúng ta hoàn toàn có cơ sở để tin rằng Juan Cobo chính là người đặt nền móng cho việc xuất bản sách tại Philippines.

Không cần thiết phải đi sâu vào lịch sử ngành in ấn tại Trung Quốc ở đây; phương pháp được sử dụng ở đó cùng bề dày lịch sử của nó đã được những người khác mô tả đầy đủ.121 Rằng ở Manila có những người Trung Quốc am hiểu quy trình lâu đời này dường như là điều hiển nhiên qua các báo cáo về những người thợ thủ công lành nghề mà sự hiện diện của họ đã được tất cả các nhà văn thời kỳ đó ghi nhận. Chúng tôi đã trích dẫn một tài liệu đề cập đến việc Juan Cobo dạy họ các nghề thủ công châu Âu, và trong bức thư đã được nhắc đến trước đó, Salazar còn bàn kỹ hơn về họ:

“Họ khéo léo và thông minh đến mức, ngay khi nhìn thấy bất kỳ vật dụng nào do một người thợ Tây Ban Nha làm ra, họ liền sao chép lại một cách chính xác đến từng chi tiết. Điều khiến tôi ngạc nhiên nhất là, khi tôi mới đến, không một người Sangley nào biết cách vẽ bất kỳ thứ gì; nhưng giờ đây họ đã tự trau dồi nghệ thuật này đến mức tạo ra những tác phẩm tuyệt diệu bằng cả cọ vẽ lẫn đục chạm... Điều làm tất cả chúng tôi ở đây vô cùng hài lòng là sự xuất hiện của một thợ đóng sách đến từ Mexico. Ông mang theo sách, thiết lập một xưởng đóng sách, và thuê một người Sangley đã ngỏ ý làm việc cho mình. Người Sangley đó đã lén lút, và

[38]

không để chủ nhân hay biết, quan sát cách người thợ kia đóng sách, rồi kìa, chưa đầy [khoảng trống trong bản thảo], hắn đã rời khỏi nhà, tuyên bố rằng không muốn phục vụ ông ta nữa, và tự mở một cửa tiệm tương tự.”122

Do đó, việc trao một bản thảo chép tay cho một người Trung Quốc vốn đã quen thuộc phần nào với việc sản xuất sách ở Trung Quốc, hoặc một người có thể dựa vào văn bản cho trước mà khắc ván theo truyền thống, không phải là một việc quá khó khăn. Đã có những cuốn sách tiếng Trung cho thấy kết quả sẽ ra sao; đã có những cuốn sách tiếng Tây Ban Nha, chắc chắn có một số từ Mexico, cung cấp các mẫu ký tự và định dạng theo kiểu châu Âu.

Ai là người khắc ván—chính xác là người Trung Quốc nào—chúng tôi không rõ, cũng như chúng tôi không biết ai đã vận hành máy in, nhưng thật hợp lý khi cho rằng toàn bộ quá trình diễn ra dưới sự giám sát của các vị linh mục dòng San Gabriel: Juan Cobo nếu công việc bắt đầu trước năm 1592, và chắc chắn là Nieva cùng San Pedro Martyr. Một trợ thủ đắc lực nữa có thể là thầy trợ sĩ Pedro Rodriguez, người đã được cử đến San Gabriel cùng với Nieva và là một thợ vạn năng hoặc thợ cơ khí lành nghề, bởi Aduarte đã ghi nhận công lao tái thiết và phục hồi bệnh viện cho ông.

Khi bàn về cuốn sách in cho Blancas de San José, Aduarte cho biết công việc in ấn do “một người Trung Quốc, một tín điều tốt lành” thực hiện,123 nhưng trong tường thuật cụ thể này, ông lại không nêu tên người Trung Quốc đó. Tuy nhiên, khi mô tả việc thành lập nhà thờ thứ hai thuộc tu viện San Gabriel ở Binondo, vào khoảng thời gian sau ngày 28 tháng 3 năm 1594124 và trước ngày 15 tháng 6 năm 1596 khi nó được chính thức tiếp nhận vào hội đồng, ông đã kể lại khá chi tiết về công việc in ấn do Juan de Vera thực hiện.125

“Tại thị trấn này [Binondo, khi đó gọi là Minondoc] đã có rất nhiều người Trung Quốc sống những cuộc đời vô cùng gương mẫu. Juan de Vera không chỉ là một người rất sùng đạo và chăm chỉ cầu nguyện, mà còn là người khiến toàn bộ gia quyến của mình cũng sống như vậy. Ông luôn tham dự thánh lễ, và rất đều đặn trong việc đến nhà thờ. Ông đã trang hoàng nhà thờ hết sức đẹp đẽ bằng các bức trướng và tranh vẽ, bởi ông am hiểu nghệ thuật này. Hơn nữa, chỉ nghĩ đến những thành quả lớn lao có được nhờ những cuốn sách thánh thiện và đạo đức, ông đã dấn thân vào lao nhọc vô bờ để thiết lập ngành in ấn tại xứ sở này—nơi không có lấy một người thợ lành nghề nào có thể chỉ đường cho ông, hay cung cấp cho ông một

[39]

thông tin về phương thức in ấn ở châu Âu, vốn rất khác biệt so với phương thức in ấn được tuân theo tại quê hương Trung Quốc của ông. Chúa đã phù trợ cho những ý định đạo đức của ông, và ông đã cống hiến cho công việc này không chỉ sự nhọc nhằn liên tục và quá sức, mà cả toàn bộ năng lực trí tuệ vốn rất uyên bác của mình. Bất chấp những khó khăn, ông đã đạt được điều mình hằng mong ước, trở thành nhà in đầu tiên tại các hòn đảo này; và điều này không phải vì lòng tham lam—bởi ông kiếm được nhiều hơn thế rất nhiều trong công việc thương gia, và sẵn sàng từ bỏ lợi nhuận ấy—mà thuần túy chỉ để phụng sự Chúa và mang lại điều tốt lành cho phần rỗi linh hồn của người bản xứ.”126

Thật thú vị khi lưu ý rằng bản tường thuật này, về bản chất tương tự như câu chuyện về các cuốn sách của Blancas de San José, hoàn toàn không nhắc đến tên của vị linh mục nào liên quan đến Vera. Có khả năng Juan de Vera, như Retana từng tin tưởng, chính là nhà tạo chữ đầu tiên, và cũng có thể chính ông đã in các ấn bản Doctrinas năm 1593. Thật khó để khẳng định chắc chắn, nhưng không quá ho đường khi cho rằng Juan de Vera đã thử nghiệm in ván gỗ dưới sự giám sát của Nieva và San Pedro Martyr, rồi sau một vài lần thử nghiệm đã đạt được kỹ thuật in chữ rời vào thời của Blancas de San José.

Vì chúng ta đã bàn về một tập sách được in hoàn toàn từ ván gỗ ở đây, nên có vẻ không cần thiết phải thảo luận chi tiết về các cuốn sách in chữ rời tiếp theo. Tuy nhiên, ngay khi ấn phẩm này chuẩn bị lên khuôn, một bản sao của cuốn Ordinationes Generales prouintiae Sanctissimi Rosarij Philippinarum,127 do Juan de Vera in tại Binondo vào năm 1604, đã được phát hiện, và cũng được ông Rosenwald trao tặng cho Thư viện Quốc hội. Đây chính là tập sách được Remesal128 mô tả là được in “với các kiểu chữ tinh xảo và chính xác chẳng khác nào ở Rome hay Lyon.” Không có bất kỳ bản sao nào của cuốn sách được mô tả kể từ thời của ông, mặc dù cả Medina129 và Retana130 đều liệt kê nó dựa trên những tài liệu tham khảo có lẽ bắt nguồn từ Remesal. Việc phát hiện ra nó—gần như khó tin khi xuất hiện sát gót sau phát hiện về cuốn Doctrina—đã giúp thu hẹp khoảng cách giữa ấn phẩm sau cùng này với hai ấn phẩm ở Bataan131 năm 1610, đó là Arte y Reglas de la Lengva Tagala và Librong Pagaaralan nang manga Tagalog nang uicang Castilla.

[40]

Câu chuyện đầy đủ về các sản phẩm in chữ rời thời kỳ đầu ở Philippines đành phải chờ đợi một dịp khác, bởi những câu hỏi đặt ra từ các tài liệu lưu trữ ít ỏi cùng một nhúm sách còn sót lại vốn vô cùng hóc búa. Các con chữ xuất phát từ đâu? Medina cho rằng chúng được nhập khẩu từ Macao; Retana tin rằng chúng được khắc tại Philippines. Fernández nói rằng các tác phẩm đầu tay của Blancas de San José được in tại Bataan và hai cuốn sách năm 1610 cũng mang địa điểm in đó, thế nhưng vào năm 1604 cuốn Ordinationes lại được phát hành từ Binondo. Remesal viết rằng cuốn sách này do Francisco de Vera in, trong khi bản thân cuốn sách lại mang tên Juan. Quả thực, lịch sử về những người thợ in thời kỳ đầu và sản lượng từ các nhà in của họ, như đã được viết ra cho đến nay, đặt ra rất nhiều vấn đề; nhưng đó là những vấn đề mà chúng tôi cảm thấy nằm ngoài phạm vi của nghiên cứu này.

Để tóm tắt những gì chúng ta đã biết về nghệ thuật in ấn sớm nhất tại Philippines: chúng ta có khả năng—nhưng không cao—rằng một cuốn Arte của Juan de Quiñones đã được in bằng ván khắc vào năm 1581; chúng ta biết rằng vào nửa đầu năm 1593, hai cuốn Doctrinas đã được in bằng ván khắc—mặc dù chúng ta không có cách nào xác định cuốn nào ra đời trước—một cuốn bằng tiếng Tagalog dựa trên văn bản Talavera-Plasencia-Oliver, và một cuốn bằng tiếng Trung do Juan de Cobo biên soạn, cả hai đều được biên tập và ấn hành dưới sự giám sát của Domingo de Nieva và Juan de San Pedro Martyr; chúng ta phỏng đoán rằng trong khoảng thời gian từ năm 1593 đến 1602, các tác phẩm khác cũng được in bằng ván khắc, chẳng hạn như các tiểu luận ngắn của Juan de Villanueva và một số cuốn sách của Blancas de San José, Nieva cùng những tác giả khác; và vào năm 1602, cuốn sách về Đức Mẹ Mân Côi của Blancas de San José đã được in bởi Juan de Vera, rất có thể bằng các con chữ rời. Những sự thật được biết đến không nhiều, và chúng ta chỉ có thể hy vọng rằng thời gian cùng những nghiên cứu sâu hơn sẽ khám phá ra những điều mới mẻ để lịch sử về các ấn phẩm đầu tiên của Philippines trở nên trọn vẹn và thỏa đáng hơn.

Philadelphia, ngày 20 tháng 1 năm 1947 Edwin Wolf 2nd.

1 Ký tự tiếng Tagalog được cho là tương tự với tiếng Java cổ, Ignacio Villamot, La Antigua Escritura Filipina, Manila, 1922, tr. 30. Chúng đã được thay thế dưới thời chiếm đóng của Tây Ban Nha bằng các chữ cái La Mã, và hiện không còn được sử dụng nữa. Ngữ pháp định chuẩn hay nhất là cuốn A Grammar of the Tagalog Language của Frank R. Blake, New Haven, 1925, trong đó ở trang 1, ông định nghĩa ngôn ngữ này như sau: “Tagálog là ngôn ngữ chính của Luzon, hòn đảo lớn nhất trong Quần đảo Philippines. Nó được nói ở Manila và vùng miền trung Luzon. Tagálog, giống như tất cả các ngôn ngữ Philippines khác mà người ta biết đến, thuộc về ngữ hệ Mã Lai-Đa Đảo, bao gồm các thổ ngữ được nói trên các hòn đảo Polynesia, Melanesia, và Malaysia, trên bán đảo Mã Lai, và trên đảo Madagascar.”

2 Bản khắc gỗ miêu tả Thánh Dominic bên dưới một ngôi sao, tay cầm một nhành huệ và một cuốn sách—những biểu tượng quen thuộc của vị thánh này—khoác chiếc áo tu trắng và áo choàng đen của dòng tu, dường như là sản phẩm của tay nghề phương Đông, khác biệt hoàn toàn so với các bản khắc đương thời của Tây Ban Nha và Mexico cùng loại. Chẳng hạn, những đám mây mang đặc trưng rõ nét của nghệ thuật Trung Quốc, và các tòa nhà ở hậu cảnh gợi liên tưởng đến các ngôi đền phương Đông nhiều hơn là các nhà thờ châu Âu.

3 T.H. Pardo de Tavera, Noticias sobre La Imprenta y el Grabado en Filipinas, Madrid, 1893, tr. 9–10. Dard Hunter trong Papermaking through Eighteen Centuries, New York, 1930, tr. 109–16, miêu tả việc làm giấy ở Trung Quốc, và đề cập đến việc sử dụng “makaso” hoặc “takaso,” cả hai đều là loài dâu giấy, làm nguyên liệu để sản xuất giấy. Tên khoa học của dâu giấy là Broussonetia papyrifera. Sau đó, ở trang 141, ông bàn về việc người Trung Quốc sử dụng thạch cao, địa y, tinh bột, bột gạo và keo động vật để làm chất hồ giấy.

4 Các bản tóm tắt ngắn bằng tiếng Anh hay nhất về buổi bình minh của ngành in ấn ở Mexico là phần giới thiệu của Henry R. Wagner trong danh mục triển lãm Mexican Imprints 1544–1600 In the Huntington Library, San Marino, 1939, tr. 3–10; và Lawrence C. Wroth, Some Reflections on the Book Arts in Early Mexico, Cambridge (Mass.), 1945.

5 J.B. Primrose, The First Press in India and Its Printers, The Library, Series 4, 1939, XX, tr. 244–5.

6 José Toribio Medina, La Imprenta en Lima, Santiago de Chile, 1904–17, số 1, tr. 3.

7 Một bản sao đương thời của bức thư này—bản gốc hiện không rõ tung tích—đã nằm lãng quên và không được chú ý trong Khố lưu trữ Indies (1–1–3/25, số 52), Torres, III, số 4151, tr. 83, cho đến khi được Pascual de Gayangos phát hiện tại đó; ông đã thu hút sự chú ý của W.E. Retana đến tài liệu này, và chính Retana là người đầu tiên in nó trong La Politica de Espana en Filipinas, số 97, ngày 23 tháng 10 năm 1894. Sau đó, nó lại được Medina độc lập tái phát hiện và cũng được ông in trong cuốn La Imprenta en Manila, tr. xix. Gómez Pérez Dasmariñas, cựu thị trưởng (corregidor) của Murcia và Cartagena ở Tây Ban Nha, được bổ nhiệm làm thống đốc Philippines vào năm 1589, cập cảng Manila vào tháng 5 năm 1590, và tại nhiệm cho đến khi qua đời vào tháng 10 năm 1593.

8 Relacion de lo que se ha escrito y escribe en las Filipinas fecho este año de 1593, một bản thảo dường như chưa từng được công bố nằm tại Khố lưu trữ Indies, Mục lục 9, số 81, đoạn văn được trích dẫn từ đây bởi Retana trong ấn bản của ông về tác phẩm Sucesos de las Islas Filipinas của Antonio de Morga, Madrid, 1909, tr. 425, và Manuel Artigas y Cuerva, La Primera Imprenta en Filipinas, Manila, 1910, tr. xi. Đây có thể là bản thảo được liệt kê bởi Torres, III, số 4229, tr. 91, dưới nhan đề Breve sumario y memorial de apuntamientos de lo que se ha escrito y escribe en las Islas Filipinas, không đề ngày tháng nhưng có lẽ vào khoảng năm 1593.

9 Recopilacion de las Leyes de los Reynos de las Indias, Madrid, 1681, I, tờ 123v–124r, nơi chúng là Điều 1 và Điều 3, Tiêu đề XXIV, Sách I.

10 Medina, tr. xxviii, trích từ Libro de provisiones reales, Madrid, 1596, I, tr. 231.

11 Sự lạm phát tại Philippines đã được thảo luận trong một báo cáo do Giám mục Salazar gửi lên Nhà vua vào năm 1583, B. & R., V, tr. 210–11, dịch từ Retana, Archivo del bibliófilo filipino, Madrid, 1895–97, III, số 1.

12 Henry R. Wagner, The House of Cromberger, trong To Doctor R[osenbach], Philadelphia, 1946, tr. 234 & 238, nơi ông đưa ra một số số liệu so sánh thú vị: vào năm 1542, Nhà Cromberger có thể tính phí 17 maravedí cho một tờ giấy; tại Tây Ban Nha vào năm 1552, tác phẩm Historia de las Indias của Lopez de Gómara được định giá 2 maravedí một tờ; và tại Mexico, cuốn Provisiones năm 1563 của Vasco de Puga được phép bán ở mức giá khổng lồ là một real hoặc 34 maravedí cho một tờ giấy.

13 Juan de Cuellar được nhắc đến trong Thư Chỉ thị do Philip II ban hành cho Gómez Pérez Dasmariñas vào ngày 9 tháng 8 năm 1589, là một trong số những người “có giá trị và có thế giá” ở Philippines, những người nên được chu cấp và thưởng xứng đáng, B. & R., VII, tr. 151, dịch từ bản thảo gốc trong Khố lưu trữ Indies (105–2–11), Torres, III, số 3567, tr. 17. Cuellar đã nhận được một ủy nhiệm từ Dasmariñas và ký kết nhiều văn bản khác nhau trong nhiệm kỳ của ông với tư cách là thư ký và công chứng viên. Antonio de Morga, Sucesos de las Islas Filipinas, Mexico, 1609, tờ 13v, tường thuật rằng Cuellar là một trong hai người sống sót trên con tàu mà Dasmariñas đã đi vào tháng 10 năm 1593 như một phần của chuyến thám hiểm nhằm chinh phục pháo đài Terrenate ở Maluco. Vào ngày thứ hai ra khơi, khi con tàu phải neo đậu vì thời tiết xấu tại Punta del Acufre, các tay chèo người Trung Quốc đã nổi loạn, và chỉ có Cuellar—khi đó được mô tả là thư ký của thống đốc—cùng vị linh mục dòng Phanxicô Francisco de Montilla là sống sót sau cuộc thảm sát sau đó. Họ được đưa lên bờ ở bờ biển Ylocos, và tìm đường quay trở lại Manila. Một câu chuyện tương tự xuất hiện trong Chương XVI tác phẩm Conqvista delas Islas Malvcas của Leonardo de Argensola, Madrid, 1609. Chúng tôi không thể tìm thấy bất kỳ ghi chép nào tiếp theo về Cuellar.

14 Colín, I, tr. 501, 507–14, 561–6.

15 Pedro Chirino, Primera parte de la Historia de la provincia de Philipinas de la Compañia de Ihs, bản thảo chưa xuất bản năm 1610, đoạn văn hiện tại được trích dẫn từ đây bởi Retana, cột 25. Để biết thông tin về bản thảo, xem Santiago Vela, VI, tr. 435n. Schilling, tr. 214, chứng minh rằng theo dấu chấm câu gốc, ý nghĩa là những thợ in đầu tiên là Villanueva và Blancas de San José, nhưng với việc dịch chuyển dấu chấm phẩy, nó có thể được đọc là những thợ in đầu tiên thuộc Dòng Thánh Augustine. Chúng tôi không thấy lý do gì để dịch chuyển dấu chấm phẩy đó, và đã giữ nguyên vị trí ban đầu của nó.

16 Retana, cột 26, cho biết ông không thể tìm thấy bất kỳ thông tin nào liên quan đến Villanueva ngoại trừ việc tên ông được liệt kê bởi Cano, tr. 43, là đã đến Philippines vào một ngày không rõ. Sự tàn phá các hồ sơ đầu tiên của dòng Augustinô khi người Anh cúng cướp Manila vào năm 1762 giải thích cho sự khan hiếm thông tin, nhưng có một vài tài liệu tham khảo làm sáng tỏ đôi chút về hai Villanueva. San Agustin, tr. 212, kể rằng khi Herrara giương buồm sang Mexico vào năm 1569, ông chỉ để lại ở Cebu “P. Fr. Martin de Rada và hai giáo sĩ đức hạnh, một người tên là Juan de Vivero, và người kia là Juan de Villanueva, người đã đến cùng với Felipe de Salcedo.” Salcedo đã trở lại Cebu vào năm 1566. Francisco Moreno, Historia de la Santa Iglesia Metropolitana de Filipinas hasta 1650, Manila, 1877, tr. 226, tuyên bố rằng Villanueva đến vào năm 1566, và qua đời không lâu sau năm 1569. San Antonio, I, tr. 173, viết rằng: “Một giáo sĩ khác là Cử nhân Don Juan de Villanueva, người mà điều duy nhất được biết đến là ông là một giáo sĩ và sống không lâu—và điều đó diễn ra sau khi nhà thờ được xây dựng.” Điều này đề cập đến việc thành lập nhà thờ ở Manila vào năm 1571. Về vị Villanueva kia, thông tin của chúng tôi đến từ Pérez, tr. 63.

17 Alonso Fernández, Historia Eclesiastica de Nvestros Tiempos, Toledo, 1611, tr. 303–4. Cuốn sách được nhắc đến ở đây có tựa đề De los mysterios del Rosario de nuestra Señora bởi Jacques Quétif và Jacques Echard, Scriptores Ordinis Praedicatorum, Paris, 1719, II, tr. 390; và Devotion del Santisimo Rosario de la Bienaventurada Virgen bởi Vicente Maria Fontana, Monvmenta Dominicana, Rome, 1675, tr. 586.

18 Fernández, Historia de los insignes Milagros qve la Magestad Diuina ha obrado por el Rosario santissimo de la Virgen soberana, su Madre, Madrid, 1613, tờ 216. Tôi không thể tìm được một bản sao của cuốn sách này tại Hoa Kỳ, nhưng đoạn văn đã được in trong Retana, Aparato Bibliográfico de la Historia General de Filipinas, Madrid, 1906, I, tr. 64–5. Nó lần đầu tiên được trích dẫn trong thời kỳ hiện đại bởi Pedro Vindel, Catálogo, Madrid, 1903, III, số 2631.

19 Một phác thảo về cuộc đời của Aduarte đã được bổ sung vào lịch sử của ông bởi Gonçalez, II, tr. 376–81, và một thông báo cũng xuất hiện trong Ramon Martínez-Vigil, La Orden de Predicadores ... seguidas del Ensayo de una Bibliotheca de Dominicos Españoles, Madrid, 1884, tr. 229.

20 Aduarte, II, tr. 15–18.

21 Artigas, sđd, tr. 3–22, nhấn mạnh vai trò của ông trong việc thiết lập ngành in ấn và cung cấp nhiều thông tin liên quan đến vị linh mục này. Tại đây, khi tham khảo Acta Capitulorum Provincialium provinciae Sanctissimi Rosarii Philippinarum, Manila, 1874–77, Artigas lần theo sự nghiệp của Blancas de San José như sau: tại Abucay từ ngày 24 tháng 5 năm 1598 đến ngày 27 tháng 4 năm 1602; tại San Gabriel ở Binondo từ ngày 27 tháng 4 năm 1602 đến ngày 4 tháng 5 năm 1604; làm Giảng sư Tổng quản của dòng tại Tu viện Santo Domingo ở Manila từ năm 1604 đến 1608; trở lại Abucay từ ngày 26 tháng 4 năm 1608 đến ngày 8 tháng 5 năm 1610; và tại San Gabriel một lần nữa từ ngày 8 tháng 5 năm 1610 đến ngày 4 tháng 5 năm 1614.

22 Medina, số 8, tr. 7. Một bản sao của cuốn sách này và một bản duy nhất của tập Ordinationes năm 1604 mới được phát hiện (xem chú thích 127) đang được lưu giữ tại Thư viện Quốc hội. Cả hai cuốn sách đều hoàn toàn được in bằng chữ rời, và tiếng Tagalog trong tập năm 1610 đã được chuyển tự. Hai cuốn này cùng với tập Doctrina hiện tại là những ấn phẩm duy nhất trước năm 1613 của Philippines có mặt tại Hoa Kỳ, theo những gì tôi có thể tìm hiểu được.

23 Medina, số 14, tr. 11. Văn bản được viết bởi Thomas Pinpin, người xuất hiện với tư cách là thợ in của cuốn sách trước, và một cuốn sách xưng tội của Blancas de San José—người có lẽ đã biên tập tập sách—được bao gồm bên trong.

24 Juan Lopez, Quinta Parte de la Historia de San Domingo, Valladolid, 1621, tờ 246–51.

25 Quétif và Echard, sđd, II, tr. 390. Tuyên bố tương tự này cũng được đưa ra trong Antonio de León Pinelo, Epitome de la Biblioteca Oriental y Occidental, Nautica, y Geografica (do Antonio González de Barcia biên tập), Madrid, 1737–38, cột 737, và được in lại gần như từng chữ bởi José Mariano Beristain y Sousa, Bibliotheca Hispano-Americana Septentrional, Mexico, 1883–97, I, tr. 177.

26 Một tiểu sử tương đối hoàn chỉnh được cung cấp bởi Viñaza, tr. 112–7, nơi ông chỉ ra rằng một số nhà viết tiểu sử lớn của dòng Tên đã vô tình khẳng định sai rằng Hervas đã đi châu Mỹ một thời gian trước năm 1767.

27 Lorenzo Hervas y Panduro, Origine, formazione, meccanismo, ed armonia degli’ idiomi, Cesena, 1785, tr. 88.

28 Hervas, Saggio Pratico delle lingue, Con prolegomeni, e una raccolta di orazioni Dominicali in più di trecento lingue, e dialetti, Cesena, 1787, tr. 128–9. Mặc dù Schilling, tr. 208, nói rằng Hervas có một bản sao của Doctrina năm 1593 trước mặt, thứ mà “đã được cho mượn hoặc cho đi” bởi Bernardo de la Fuente, Hervas chỉ đơn giản nói rằng ông lấy thông tin của mình “từ các tài liệu tốt nhất, thể hiện được ngữ pháp; còn từ điển tiếng Tagalog và Visayan đã được trao cho tôi bởi các ông D. Antonio Tornos và D. Bernardo de la Fuente.” Tuy nhiên, không có nghi ngờ gì về việc Hervas thực sự có một bản sao của Doctrina, hoặc các bản chép tay chính xác và rộng rãi từ một bản sao thuộc quyền sở hữu của một người bạn ông.

29 Franz Carl Alter, Ueber die Tagalische Sprache, Vienna, 1803, tr. vii. Alter đề cập đến việc đã có thư tín trao đổi rộng rãi với Hervas.

30 Johann Christoph Adelung, Mithridates oder allgemeine Sprachenkunde mit dem Vater Unser als Sprach probe in beynahe fünfhundert Sprachen und Mundarten, Berlin, 1806, I, tr. 608–9.

31 Beristain, sđd, II, tr. 464. Ấn bản đầu tiên được xuất bản vào năm 1819–21, nhưng chúng tôi sử dụng ấn bản thứ hai cho các trích dẫn của mình.

32 Juan de Grijalva, Cronica de la orden de N.P.S. Augustin de Nueva Espana, Mexico, 1624, tờ 199v.

33 Nicolás Antonio, Bibliotheca Hispana Nova, Madrid, 1783, I, tr. 764. Ấn bản đầu tiên là Rome, 1672, nhưng tôi không thể tìm thấy bất kỳ bản sao nào ở đất nước này.

34 San Agustin, tr. 352. Ở các trang 443–4 khi nhắc đến Grijalva và Herrera, ông chỉ đơn thuần nói rằng Quiñones “rất uyên bác về ngôn ngữ Tagalog, và đã viết một cuốn ngữ pháp cùng từ điển về nó.”

35 “Ông đã thành công trong việc học ngôn ngữ đó với độ hoàn hảo đến mức soạn ra một chuyên luận, như một ngọn đèn soi và chỉ nam cho các nhà truyền giáo mới, cùng một từ vựng, nhờ đó trong một thời gian ngắn họ có thể hướng dẫn những người dân đảo ấy vào các mầu nhiệm đức tin,” Medina, tr. xxvii, cho rằng điều này ám chỉ José Sicardo, La Cristiandad del Japon, Madrid, 1698, nơi ông không thể tìm thấy gì về Quiñones, nhưng Beristain trích dẫn cụ thể tác phẩm Historias de Filipinas y Japon của ông, mà điều này theo Santiago Vela, VI, tr. 441, nghĩ rằng đó phải là những phần bổ sung của ông cho Grijalva, bao gồm một tiểu sử về Quiñones, thứ mà San Agustin đã sử dụng và trích dẫn. Trích dẫn ở đây lấy từ San Agustin, tr. 442, nơi Sicardo được nêu làm nguồn.

36 Tomas de Herrera, Alphabetvm Avgvstinianvm, Madrid, 1644, I, tr. 406, theo P. & G., tr. xxiv.

37 Schilling, tr. 204.

38 Pedro Bello, Noticia de los escritores y sus obras impresas y manuscritas en diferentes idiomas por los religiosos agustinos calzados hasta 1801, bản thảo chưa xuất bản, trích dẫn được cung cấp từ đó bởi Santiago Vela, VI, tr. 441.

39 P. & G., tr. xxv–xxvi.

40 Medina, tr. xxviii, người cung cấp nguồn là Khố lưu trữ Indies và Libro de provisiones reales, Madrid, 1596, I, tr. 231. Trong chú thích của mình, Medina nói rằng sắc lệnh (cedula) này không có trong Recopilacion, nhưng nhìn lại chú thích ở trang xxiv, chúng ta thấy rằng ở đó ông in một bộ luật có cùng nội dung và ngày tháng, được trích dẫn là Luật 3, Tiêu đề XXIV, Sách 1 của Recopilacion, nơi chúng ta đã thấy nó, với một sự bổ sung cực kỳ quan trọng: “nó sẽ không được công bố, hoặc in ấn, hoặc sử dụng.” Nếu cụm từ này không có trong sắc lệnh gốc gửi tới Manila, mà được thêm vào khi in vì áp dụng cho toàn bộ Tây Ấn (Indies), thì đây là bằng chứng quan trọng cho thấy Nhà vua cảm thấy việc cảnh cáo không in ấn là không cần thiết ở những nơi không có cơ sở vật chất để in.

41 Retana, cột 10, trích từ bản thảo gốc trong Khố lưu trữ Indies (68–1–42), Torres, II, số 3211, tr. 150.

42 San Antonio, II, tr. 297. Tác phẩm này, được San Antonio bàn luận dài dòng, là bằng chứng cho thấy sự tôn trọng cao độ dành cho Plasencia với tư cách là một bậc thầy tiếng Tagalog. Nó được hợp nhất trong một văn bản của Thống đốc Francisco Tello, đề ngày 13 tháng 7 năm 1599, hiện nằm trong Khố lưu trữ Indies (67–6–18), và lần đầu tiên được in trong phần phụ lục của Santa Inés, II, tr. 592–603, đồng thời được dịch trong B. & R., VII, tr. 173–96.

43 Santiago Vela, VI, tr. 442–3. Nghiên cứu của ông về cuốn Arte đáng ngờ năm 1581 là nghiên cứu thấu đáo và chi tiết nhất từng được viết.

44 Schilling, tr. 205.

45 Pardo de Tavera, sđd, tr. 8–9. Sau khi trích dẫn phần sau của đoạn này, Medina, tr. xviii, thêm vào một chú thích đầy vẻ thăm dò: “Tôi muốn trích dẫn ý kiến của một học giả xuất sắc như vậy về Philippines bởi nó cho thấy thông tin về báo chí nguyên thủy của Philippines rắc rối và mơ hồ đến nhường nào, ngay cả đối với những người am hiểu nhất về chủ đề này.”

46 Medina, số 1 và 2, tr. [3].

47 Medina, tr. xix.

48 Retana đã xuất bản nhiều phát hiện của mình trong La Politico de España en Filipinas, Madrid, 1891–98; trong ấn bản của ông về Joaquín Martínez de Zuñiga, Estadismo de las Islas Filipinas, Madrid, 1893; và trong Archivo del Bibliófilo Filipino, Madrid, 1895–97.

49 Retana, cột 7–8. Chúng ta sẽ bàn về Juan de Vera sau.

50 Thomas Cooke Middleton, Some Notes on the Bibliography of the Philippines, Philadelphia, 1900, tr. 32–33.

51 Pardo de Tavera, Biblioteca Filipina, Washington, 1903, tr. 9–10.

52 Medina, La Imprenta en Manila desde sus Orígenes hasta 1810 Adiciones y Ampliacones, Santiago de Chile, 1904.

53 P. & G., tr. xxi–xxvi.

54 B. & R., LIII, tr. 11.

55 Artigas, sđd. Ông thừa nhận rằng lễ kỷ niệm đáng lẽ phải được tổ chức vào năm 1902.

56 Retana, Orígenes de la Imprenta Filipina, Madrid, 1911. Retana cũng đã xuất bản trong khoảng thời gian từ năm 1897 đến 1911 một số cuốn sách khác chứa đựng thông tin về ngành in ấn thời kỳ đầu ở Philippines, bộ Aparato Bibliográfico năm 1906 và ấn bản về Morga năm 1909, cả hai đều đã được trích dẫn trước đó.

57 Antonio Palau y Dulcet, Manuel del Librero Hispano-Americano, Barcelona, 1923–37, III, tr. 72.

58 Schilling, sđd.

59 Chirino, tr. 3, viết rằng ông là “người đầu tiên thực hiện việc cải đạo sang Cơ Đốc giáo tại Philippines, giảng dạy cho họ về Chúa Giê-su Christ bằng chính ngôn ngữ của họ—ngôn ngữ mà ông đã tạo ra cuốn từ vựng đầu tiên, thứ mà tôi đã thấy và nghiên cứu;” và Juan de Medina (người ban đầu viết lịch sử của mình vào năm 1630), tr. 54, nói rằng khi đến thăm Cebu vào năm 1612, ông “đã thấy ở đó một cuốn tự điển, do Cha Fray Martin de Rada biên soạn, chứa đựng một số lượng lớn từ ngữ.” Grijalva, sđd, tờ 124v, viết rằng Rada “bằng sức mạnh của trí tưởng tượng và khả năng xuất chúng đã học được tiếng Visayan, như ông đã học tiếng Otomi ở vùng đất này [Mexico], để ông có thể giảng đạo bằng ngôn ngữ đó chỉ trong vòng năm tháng.”

60 Pérez, tr. 5.

61 Juan González de Mendoza, The Historie of the great and mightie kingdom of China ... Translated out of Spanish by R. Parke, London, 1588, tr. 138. Ấn bản gốc năm 1585 nói rằng ông đã làm một “arte y vocabulario.” Chúng ta phải hiểu cụm từ “trong vài ngày” theo nghĩa tương đối, nhưng việc một tu sĩ dòng Augustinô, có lẽ là Rada, đã biết một ít tiếng Trung từ ngày 30 tháng 7 năm 1574 được thể hiện qua một bức thư từ Thống đốc Lavezaris gửi Nhà vua từ Manila, gửi cho ngài “một bản đồ toàn bộ đất nước Trung Quốc, kèm theo phần giải thích mà tôi nhờ một số thông dịch viên Trung Quốc thực hiện với sự hỗ trợ của một tu sĩ dòng Augustinô am hiểu các yếu tố của ngôn ngữ Trung Quốc,” B. & R., III, tr. 284, trích từ bản thảo gốc trong Khố lưu trữ Indies (67–6–6), Torres, II, số 1868, tr. 10–11. Antonio de León Pinelo, Epitome de la Biblioteca Oriental i Occidental, Nautica i Geographica, Madrid, 1629, tr. 31, cũng ghi nhận cuốn ngữ pháp và từ điển tiếng Trung của Rada. Santiago Vela, VI, tr. 444–60, cung cấp một lịch sử đầy đủ về Rada và các trước tác của ông. Ông đến Trung Quốc lần thứ hai vào tháng 5 năm 1576, và vào năm 1578 tháp tùng La Sande trong chuyến thám hiểm tới Borneo, qua đời trên đường trở về Manila vào tháng 6 năm đó.

62 González de Mendoza, sđd, tr. 103–5.

63 Diego Ordoñez Vivar đến Philippines vào năm 1570, đảm nhiệm nhiều sứ vụ khác nhau ở đó, và theo Agustin Maria de Castro thì ông có mặt ở Nhật Bản vào năm 1597, nơi ông chứng kiến cảnh tử đạo của các tu sĩ Dòng Phanxicô; ông qua đời năm 1603, Pérez, tr. 10. Juan de Medina, tr. 74, nói rằng: “Cha Diego de Ordoñez học ngôn ngữ này [Tagalog] rất nhanh.” Alonso Alvatado từng tham gia chuyến thám hiểm không thành công năm 1542 của Villalobos, và trở lại Philippines vào năm 1571. Pérez, tr. 11, ghi lại rằng ông trở nên quen thuộc với tiếng Tagalog, là bề trên tiên khởi của Tondo, mục vụ cho người Trung Quốc ở đó, và là người Tây Ban Nha đầu tiên học phương ngữ Quan Thoại. Ông được bầu làm bề trên giám tỉnh vào năm 1575, và qua đời tại Manila vào năm sau. Jéronimo Marín đến các hòn đảo cùng với Alvarado, có được sự thành thạo trong tiếng Visayan, Tagalog và Trung Quốc, tháp tùng Rada trong chuyến thám hiểm đầu tiên tới China, có mặt ở Tondo vào năm 1578, và sau đó trở lại Tây Ban Nha để chiêu mộ các nhà truyền giáo mới cho tỉnh dòng, qua đời tại Mexico vào năm 1606, Pérez, tr. 11–12.

64 Cano, tr. 12. Santiago Vela, I, tr. 85, bày tỏ quan điểm rằng tuyên bố của Cano chỉ là sự nhiệt tình thái quá và không có giá trị.

65 Retana, cột 9.

66 Juan de Medina, tr. 156.

67 Santiago Vela, I, tr. 85, nơi ông trích dẫn cuốn sách đầu tiên thuộc phần Gobierno của tỉnh dòng Augustinô.

68 Santiago Vela, I, tr. 84–6 bàn luận chi tiết về toàn bộ vấn đề này.

69 Một cuốn Doctrina bằng tiếng Tagalog, được quy cho Alburquerque bởi Agustin Maria de Castro trong tập Osario chưa xuất bản của ông, được Santiago Vela, I, tr. 85, cho biết là đã được sắp xếp và hoàn thiện bởi Quiñones, và có lẽ là tác phẩm do ông trình bày trước Thượng hội đồng năm 1582, nếu quả thực ông đã trình bày một tác phẩm như vậy vào lúc đó. Để biết về bản thảo Osario, xem Schilling, tr. 205n.

70 Pérez, tr. 20n, trích dẫn Vicente Barrantes, El teatro tagalo, Madrid, 1890, tr. 170, khi nói rằng “theo các nhà văn dòng Augustinô,” Alburquerque đã biên soạn một cuốn Arte de la Lengua Tagala trong khoảng thời gian từ 1570 đến 1580, bản thảo của nó đã biến mất khi người Anh cướp phá Manila vào năm 1762. Có thể Barrantes đã ám chỉ Cano hoặc có lẽ là Castro, nhưng phải nhấn mạnh rằng không có nhà sử học đương thời nào, theo như những gì được phát hiện cho đến thời điểm này, đưa ra một tuyên bố như vậy.

71 Quiñones đến Philippines vào năm 1577 và dành thời gian làm công tác truyền giáo tại Manila và các vùng phụ cận. Ông được bổ nhiệm làm bề trên tu viện Manila vào năm 1586, và làm phó bề trên giám tỉnh vào năm 1587, năm mà ông qua đời, Pérez, tr. 19, và Santiago Vela, VI, tr. 433–4.

72 Một lần nữa Castro, như được trích dẫn bởi Santiago Vela, VI, tr. 435, là thẩm quyền duy nhất cho việc này, mặc dù San Agustin, tr. 391, liệt kê tên Quiñones vào số những người có mặt tại Thượng hội đồng.

73 San Agustin, tr. 381. Cần lưu ý rằng tuyên bố này mâu thuẫn trực tiếp với những gì chúng ta sẽ trích dẫn sau đây liên quan đến cuộc tranh cãi giữa dòng Augustinô và dòng Đa Minh về sứ vụ truyền giáo cho người Trung Quốc. Tu viện ở Tondo đã được thành lập vào năm 1571, vì vậy San Agustin ở đây chắc chắn phải ám chỉ cụ thể đến sứ vụ Trung Quốc.

74 Pérez, tr. 22.

75 Pérez, tr. 29.

76 Huerta, tr. 443 & 500–01. Vào năm 1580, dưới ảnh hưởng của Plasencia, Talavera gia nhập dòng Phanxicô và đi giảng đạo khắp Philippines cho đến khi qua đời vào năm 1616. Huerta liệt kê sáu tác phẩm bằng tiếng Tagalog của ông, tất cả đều là các tiểu luận sùng đạo, cuốn cuối cùng được ông ghi nhận là được in tại Manila vào năm 1617, và được liệt kê bởi Medina, số 20, tr. 14–5. Các tác phẩm của ông cũng được ghi lại bởi Leon Pinelo, sđd, 1737–38, II, tờ 919r.

77 Santa Inés (ban đầu được viết vào năm 1676), tr. 211. Thông tin tương tự gần như hoàn toàn cũng được cung cấp bởi San Antonio, I, tr. 532–3 & 563.

78 Juan de la Concepcion, Historia general de Philipinas, Manila, 1788–92, II, tr. 45–6. Schilling, tr. 203n, lập luận rằng các nhà văn thời kỳ đầu đã nhầm lẫn khi tin rằng Thượng hội đồng được tổ chức vào năm 1581. Vào ngày 16 tháng 10 năm 1581, Giám mục đã triệu tập một cuộc họp gồm mười linh mục tại Tu viện Tondo để thảo luận về việc thực thi sắc lệnh về nô lệ, Torres, II, tr. cxliv–v. Không có giáo dân nào tham dự và không có chủ đề nào khác được thảo luận. Các quyết định của cuộc họp này đã được gửi trong một bức thư từ Salazar gửi Nhà vua, đề ngày từ Tondo, ngày 17 tháng 10 năm 1581, được dịch trong B. & R., XXXIV, tr. 325–31, từ bản thảo gốc trong Khố lưu trữ Indies (68–1–42), Torres, II, số 2686, tr. 95. Năm sau, một Thượng hội đồng thực sự được tổ chức, lần này có sự tham gia của cả các quan chức chính phủ giáo dân cũng như các linh mục, nơi nhiều chủ đề đa dạng đã được thảo luận. Robert Streit, Bibliotheca Missionum, Aachen, 1928, IV, tr. 327–31, trích dẫn một bản tường thuật bằng bản thảo về sự kiện này do linh mục dòng Tên Sanchez—người đã tham dự—thực hiện; và Valentín Marín, Ensayo de una Síntesis de los trabajos realizados por las Corporaciones Religiosas Españoles de Filipinas, Manila, 1901, I, tr. 192 và tiếp theo, trích dẫn một bản thảo khác, khi đó nằm trong Khố lưu trữ của Cung điện Tổng giám mục Manila, Memoria de una junta que se hizo a manera de concilio el año de 1582, para dar asiento a las cosas tocantes al aumento de la fe, y justificacíon de las conquistas hechas y que adelante se hicieron por los espanoles, từ đó ông trích dẫn rộng rãi. Liên quan đến Thượng hội đồng, xem thêm Lorenzo Pérez, Origen de las Misiones Franciscanas en el extremo oriente, trong Archivo Ibero-Americano, 1915, III, tr. 386–400.

79 Santa Inés, tr. 212. Một lần nữa các tường thuật tương tự có thể được tìm thấy trong San Antonio, I, tr. 563–6, chi tiết hơn rất nhiều và được diễn đạt bằng những thuật ngữ thậm chí còn ca ngợi hơn, và tiểu sử ban đầu đầy đủ nhất về Plasencia được cung cấp bởi San Antonio, II, tr. 512–79. Các khảo sát hiện đại xuất hiện trong Marín, sđd, II, tr. 573–82, và Lorenzo Pérez, sđd, tr. 378 và tiếp theo.

80 Chirino, Primera parte, được trích dẫn bởi Retana, cột 24, ngụ ý rằng Quiñones và Plasencia viết vào khoảng cùng một thời điểm: “Những người đầu tiên viết bằng các ngôn ngữ này là, bằng tiếng Visayan, P. Fr. Martin de Rada, và bằng tiếng Tagalog, Fr. Juan de Quiñones, cả hai đều thuộc Dòng Augustinô, và cùng lúc đó là Fr. Juan de Oliver cùng Fr. Juan de Plasencia thuộc Dòng Phanxicô, trong đó những người sau bắt đầu trước, nhưng những người trước [đã viết] nhiều thứ hơn và rất hữu ích.” Tuy nhiên, San Antonio, I, tr. 532, có lẽ viết với sự thiên vị dành cho dòng tu của chính mình rằng: “Mặc dù các cha dòng Augustinô đã đến sớm hơn và không thiếu các linh mục thông thạo thổ ngữ, nhưng ngôn ngữ đó vẫn chưa được quy chuẩn thành ngữ pháp, sao cho nó có thể được học theo các quy tắc ngữ pháp thông thường, cũng không có một từ vựng chung về lời nói; ngoại trừ việc mỗi người có ghi chú riêng của mình, để làm cho bản thân được hiểu, và mọi thứ đều chưa có hệ thống.”

81 Entrada de la seraphica Religion de nuestro P. S. Francisco en las Islas Philipinas, bản thảo năm 1649, lần đầu tiên được xuất bản trong Retana, Archivo, I, số III, dịch trong B. & R., XXXV, tr. 311.

82 Medina, tr. 15, trích từ Martínez—người mà chúng tôi không thể tra cứu được.

83 Huerta, tr. 492–3. Oliver qua đời năm 1599. San Antonio, II, tr. 531, nói rằng Plasencia là người đầu tiên viết một cuốn giáo lý (được gọi bằng tiếng Tagalog là “Tocsohan”), và Oliver là người đầu tiên dịch phần giải thích về Doctrina. Các tác phẩm của Oliver được ghi nhận bởi León Pinelo, sđd, 1737–38, II, cột 730, và Barrantes, sđd, tr. 187.

84 Sebastian de Totanes, Arte de la Lengua Tagala, Manila, 1850, tr. v, (ấn bản đầu tiên in năm 1745) nói về Oliver rằng “cho đến ngày nay tỉnh dòng của chúng tôi vẫn tôn kính ông như bậc thầy đầu tiên của thổ ngữ này.”

85 Xem chú thích 42.

86 Huerta, tr. 517. Không có gì được biết về Diego de la Asuncion ngoại trừ việc ông đã viết năm tác phẩm bằng tiếng Tagalog bao gồm một cuốn Arte và Diccionario. Huerta không thể tìm thấy bất kỳ hồ sơ nào về ông trong các danh sách truyền giáo, các biên bản chương hội hoặc hồ sơ tử vong, nhưng chúng ta có thể chắc chắn rằng ông đã có mặt ở Philippines trước năm 1649 từ thông báo về ông trong bản thảo mang niên đại đó.

87 Huerta, tr. 495. Montes y Escamilla đến các hòn đảo vào năm 1583 và ở lại đó cho đến khi qua đời vào năm 1610. Năm tác phẩm bằng tiếng Tagalog được quy cho ông, gồm một cuốn Arte, Diccionario, Confesionario, Devocional tagalog, và một cuốn Guia de Pecadores. Cuốn Devocional được liệt kê bởi Medina, số 16, tr. 12.

88 Pablo Rojo, Fr. Juan de Plasencia, Escritor, Phụ lục 3 của Santa Inés, II, tr. 590. Một tài liệu tham khảo ban đầu của Fernández, Historia Eclesiastica, tr. 300, khi bàn về những thành công truyền giáo của dòng Phanxicô giữa những người bản xứ, cho biết: “Họ đã học cuốn Doctrina Christiana mà các linh mục đã dịch sang tiếng Tagalog.”

89 Rojo, trong Santa Inés, II, tr. 590–1, nói rằng cuốn Doctrina khi đó đang được sử dụng giữa những người Tagalog cũng chính là cuốn do Plasencia viết, ngoại trừ việc được hiện đại hóa theo những thay đổi đã diễn ra trong ngôn ngữ kể từ thời của ông.

90 Medina, số 15, tr. 11.

91 Chirino, tr. 14.

92 Colin, II, tr. 325.

93 Chirino, tr. 27.

94 Chirino, các chương XV–XVII, tr. 34–41.

95 Vào ngày 13 tháng 5 năm 1579, Philip II viết cho Thống đốc Philippines rằng: “Fray Domingo de Salazar, thuộc dòng Đa Minh, và là giám mục của các hòn đảo nói trên, đã báo cáo với chúng ta rằng ông sẽ cư trú tại những hòn đảo này; và rằng ông sẽ mang theo các tu sĩ thuộc dòng của mình để thành lập các tu viện, đồng thời đảm nhận việc cải đạo và hướng dẫn cho người bản xứ,” B. & R., IV, tr. 141, dịch từ bản thảo gốc trong Archivo-Historico Nacional, Cedulario indico, t. 31, f. 132V, số 135. Mười hai trong số hai mươi người khởi hành từ châu Âu cùng Salazar đã qua đời trước khi đến Mexico, và những người khác đau ốm nặng đến mức tất cả trừ một người phải ở lại đó, vì vậy khi Salazar cập cảng Manila vào tháng 3 năm 1581, ông đi cùng với hai mươi tu sĩ dòng Augustinô, tám tu sĩ dòng Phanxicô, và chỉ có duy nhất một tu sĩ dòng Đa Minh là Christoval de Salvatierra.

96 Đối với những sự thật chung này và các sự thật khác, tôi đã sử dụng Aduarte và Remesal khi họ được hỗ trợ bởi các nhà sử học khác, Juan de la Concepcion, San Antonio, San Agustin, Juan de Medina và Santa Inés. Cần lưu ý rằng Remesal thừa nhận nguồn tài liệu cho phần lớn nội dung về Philippines là cuốn lịch sử bản thảo chưa xuất bản của tu sĩ dòng Phanxicô Francisco de Montilla. Mười lăm tu sĩ dòng Đa Minh gồm có Juan de Castro, Alonso Ximenez, Miguel de Benavides, Pedro Bolaños, Bernardo Navarro, Diego de Soria, Juan de Castro trẻ, Marcos Soria de San Antonio, Juan de San Pedro Martyr (hoặc Maldonado), Juan Ormaza de Santo Tomás, Pedro de Soto, Juan de la Cruz, Gregorio de Ochoa, Domingo de Nieva, và Pedro Rodriguez.

97 Bằng một sắc chỉ (bull) ngày 20 tháng 10 năm 1582, Giáo hoàng Gregory XIII đã phê chuẩn sự bổ nhiệm đã đạt được từ Pablo Constable de Ferrara, Bề trên Tổng quyền Dòng Đa Minh, đưa Juan Chrisóstomo lên làm phó bề trên tổng quản quần đảo Philippines và Trung Quốc, đồng thời trao cho ông thẩm quyền thành lập một tỉnh dòng ở đó, B. & R., V, tr. 199—200, dịch từ Hernaez, Coleccion de bulas, Brussels, 1879, I, tr. 527, nơi nó được in từ bản thảo gốc tại Vatican, Bular. Dom., t. 15, tr. 412.

98 Vào năm 1680, các tu sĩ dòng Đa Minh ở Mexico đã bắt đầu kế hoạch thành lập một tỉnh dòng ở phương Đông, và cử Juan Chrisóstomo sang châu Âu để thu được sự cho phép cần thiết từ các nhà cầm quyền giáo quyền và thế quyền. Tu sĩ dòng Tên Alonso Sanchez—người được cử sang Tây Ban Nha để giải thích tình hình ở Philippines—đang có mặt tại triều đình, và đã nói với Nhà vua cùng Hội đồng Tây Ấn—hoàn toàn làm chệch hướng sứ mạng của mình—rằng không cần thêm linh mục nào nữa và đặc biệt không cần một dòng tu mới nào ở đó. Chrisóstomo nản lòng, nhưng kế hoạch đã được vực dậy bởi Juan de Castro, người cuối cùng đã đảm bảo được một bức thư từ Philip II vào ngày 20 tháng 10 năm 1585 tán thành kế hoạch này. Hai mươi hai tình nguyện viên đã giương buồm từ Tây Ban Nha vào ngày 17 tháng 7 năm 1586. Tại Mexico, các tu sĩ dòng Đa Minh lại một lần nữa phát hiện Sanchez đang tuyên truyền chống lại sứ mạng và cũng vấp phải những nỗ lực của Phó vương nhằm thuyết phục các tu sĩ ở lại đó. Mặc dù vậy, hai mươi tu sĩ đã ký tên vào một tập các sắc lệnh tại Tu viện Santo Domingo ở Mexico vào ngày 17 tháng 12 năm 1586. Trong số hai mươi người, mười lăm người đi Philippines, ba người đi thẳng tới Trung Quốc, còn Juan Chrisóstomo—vốn đang ốm yếu—và Juan Cobo, người có công việc riêng ở đó, đã ở lại Mexico.

99 Aduarte, I, tr. 9.

100 Aduarte, I, tr. 70.

101 Juan Cobo đã ở lại Mexico vì công việc kinh doanh, và trong thời gian lưu trú ở đó, ông đã vô cùng phẫn nộ trước những vụ bê bối của chính quyền nơi này đến mức ông đã công khai giảng đạo chống lại chúng, kết quả là ông bị Phó vương trục xuất. Ông mang theo từ Mexico một người bạn đồng hành cùng cải cách và lưu vong là Luis Gandullo, cùng bốn tân binh khác cho sứ mạng Philippines.

102 Những điều này được in trong Ordinationes năm 1604, xem chú thích 127, và bởi Remesal, tr. 677—8, người nói rằng “những sắc lệnh này được in với các kiểu chữ tinh xảo và chính xác chẳng khác nào ở Rome hay Lyon, bởi Francisco de Vera, một tín đồ Cơ Đốc người Trung Quốc, tại thị trấn Binondo vào năm 1604 nhờ sự tận tụy của Cha Fr. Miguel Martin.”

103 Sangley, một thuật ngữ được người bản xứ dùng để chỉ người Trung Quốc, bắt nguồn từ tiếng Quảng Đông hiang (hoặc xiang) và ley có nghĩa là “thương gia lữ hành.” Nó được người Tây Ban Nha tiếp nhận và trong hầu hết các trường hợp được dùng thay thế cho nhau với từ Trung Quốc. Nếu có bất kỳ sự phân biệt nào tồn tại, thì đó là Sangley là một thường trú nhân của Philippines—hoàn toàn trái ngược với nguồn gốc của từ này—hoặc một người Trung Quốc có một phần dòng máu bản xứ. Xem San Agustin, tr. 253.

104 Đặc biệt là Bản tưởng trình gửi Hội đồng Tây Ấn được gửi cùng với Sanchez, ngày 20 tháng 4 năm 1586, được dịch trong B. & R., VI, tr. 167–8, từ bản thảo gốc trong Khố lưu trữ Indies (1–1–2/24), Torres, II, số 3289, tr. 159.

105 B. & R., VII, tr. 130–1, dịch từ bản thảo gốc trong Khố lưu trữ Indies (67–6–18), Torres, III, số 3556, tr. 15–6. Xem tuyên bố của San Agustin được trích dẫn ở tr. 22, đưa ra quan điểm không thể hòa giải của dòng Augustinô. Tuy nhiên, phần lớn các nhân chứng đương thời dường như đồng tình với các tu sĩ dòng Đa Minh.

106 B. & R., VII, tr. 220–3, dịch từ Retana, Archivo, III, tr. 47–80, và được in ở đó từ bản thảo gốc trong Khố lưu trữ Indies (68–1–32), Torres, III, số 3698, tr. 32.

107 Remesal, tr. 681–2.

108 B. & R., VII, tr. 223–5, như trong chú thích 106.

109 Martínez-Vigil, sđd, tr. 246, liệt kê tác phẩm do Benavides viết gồm Vocabularium sinense facillimum, và Vinaza, tr. 17, dẫn lại mục nhập này.

110 Schilling, tr. 210, nói rằng trong bức thư của chính mình, Cobo ghi nhận rằng “Benavides đã viết cuốn giáo lý tiếng Trung đầu tiên ở Philippines.” Tuy nhiên, ông không phân biệt giữa việc viết bằng ký tự tiếng Trung và viết tiếng Trung chuyển tự, hơn nữa cụm từ “hizo doctrina” có thể chỉ có nghĩa là ông đã dạy giáo lý, chứ không nhất thiết là ông đã viết một cuốn.

111 B. & R., VII, tr. 238, như trong chú thích 106.

112 Aduarte, I, tr. 140.

113 Aduarte, I, tr. 140, nói, trước đoạn văn được trích dẫn trước đó, rằng Cobo “đã đưa cuốn Doctrina Christiana vào ngôn ngữ Trung Quốc,” và Viñaza, tr. 17–23, liệt kê bảy cuốn sách của ông, bao gồm bản dịch nổi tiếng của kinh điển Trung Quốc, Beng-Sim-Po-Cam, bản thảo gốc của nó, kèm theo một bức thư ngỏ mở đầu của Benavides, đề ngày từ Madrid, ngày 23 tháng 12 năm 1595, đang được lưu giữ tại Thư viện Quốc gia ở Madrid; một cuốn Arte de las letras chinas; Vocabulario chino; Catecismo o doctrina christiana en chino; (trích từ León Pinelo, sđd, 1737–38, I, cột 142); Tratado de astronomia en chino; Linguae sinica ad certam revocata methodum (được gọi bởi Martinez-Vigil, sđd, tr. 263, là “tác phẩm hoặc các tác phẩm đầu tiên về ngôn ngữ Trung Quốc”); và Sententiae plures, được trích xuất từ các cuốn sách Trung Quốc khác nhau. Xem thêm Beristain, sđd, I, tr. 316, và Quétif và Echard, sđd, II, tr. 306–7.

114 Aduarte, I, tr. 122.

115 Fernandez, Historia Eclesiastica, tr. 304: “Bằng ngôn ngữ và ký tự Trung Quốc, P. Fr. Domingo de Nieva, thuộc tu viện San Pablo ở Valladolid, đã in một bài tưởng niệm về đời sống Cơ Đốc giáo; và P. Fray Tomas Mayor, thuộc tỉnh dòng Aragon, từ Tu viện và Cao đẳng Orihuela, cuốn Biểu tượng Đức tin.” Trong cuốn Historia de los Insignes Milagros, tờ 217, Fernández tuyên bố rằng cả hai tác phẩm này đều được in tại Bataan. Vì Mayor không đến các hòn đảo cho đến năm 1602 nên tác phẩm của ông không liên quan đến cuộc thảo luận hiện tại. Cuốn sách của Mayor đã được nhìn thấy nhưng được mô tả không đầy đủ bởi Jose Rodriguez, Biblioteca Valentina, 1747, tr. 406, từ một bản sao khi đó nằm trong Thư viện Tu viện Đa Minh ở Valencia, nhưng nay đã thất lạc. Medina ghi nhận nó dưới năm 1607, số 6, tr. 6. Xem thêm León Pinelo, sđd, 1737—38, II, tờ 919r, và Antonio, sđd, I, tr. 330.

116 Aduarte, I, tr. 342.

117 Medina, số 399–402, tr. 261–2.

118 Aduarte, I, tr. 255–8. San Pedro Martyr di chuyển qua lại khá nhiều. Năm đầu tiên ở Philippines, ông ở cùng Benavides tại Baybay; năm thứ hai ông ở Pangasinan. Vào năm 1590, ông được Castro ra lệnh điều đến sứ vụ Trung Quốc thay thế vị trí của Cobo trước khi Castro lên đường sang China. Khi Castro trở lại và Cobo có thể tiếp quản lại trạm cũ của mình, San Pedro Martyr đi đến giáo khu Bataan “ngôn ngữ mà ông đã học rất giỏi,” và khi Cobo lên đường sang Nhật Bản vào năm 1592, San Pedro Martyr quay trở lại San Gabriel.

119 Aduarte, I, tr. 323.

120 Remesal, tr. 683.

121 Xem Hermann Hülle, Über den alten chinesischen Typendruck und seine Entzvicklung in den Ländern des Fernen Ostens, N.P., 1923; Thomas Francis Carter, The Invention of Printing in China and its Spread Westward, New York, 1925; và Cyrus H. Peake, The origin and development of printing in China in the light of recent research, trong Gutenberg-Jahrbuch 1935, X, tr. 9–17.

122 B. & R., VII, tr. 226, như trong chú thích 106.

123 Aduarte, II, tr. 15–18.

124 Medina, tr. xix, phỏng đoán rằng Doctrina được in tại Bệnh viện San Gabriel ở Minondoc, nhưng Aduarte, I, tr. 107, nói rằng khi làng Baybay trở nên quá đông đúc, việc mở rộng khu định cư Cơ Đốc giáo người Trung Quốc sang một địa điểm mới ngay bên kia sông đã trở nên cần thiết, nơi đất đai đã được Don Luis Pérez Dasmariñas—con trai và người kế nhiệm của Gómez Pérez Dasmariñas—cấp cho họ, và tại đó nhà thờ San Gabriel thứ hai đã được xây dựng. Theo một bản khắc trên bức tranh vẽ Don Luis, được trưng bày tại Hội chợ St. Louis năm 1904 và minh họa trong B. & R., XXX, tr. 228, ông đã mua mảnh đất từ Don Antonio Velada vào ngày 28 tháng 3 năm 1594, vì vậy San Gabriel ở Minondoc không thể là nơi các tập sách năm 1593 được in. Marin, sđd, II, tr. 617, nói rằng San Gabriel đã được chuyển dời vài năm sau khi thành lập đến Binondo theo yêu cầu của thành phố, và đã được xây dựng lại hai lần. Rõ ràng là San Gabriel ở Parian đã bị bỏ hoang sau khi nhà thờ ở Binondo được xây dựng.

125 Juan de Vera có lẽ là một cái tên tương đối phổ biến vào thời điểm này, bởi khi chịu phép rửa tội, người bản xứ và người Trung Quốc thường lấy bất kỳ cái tên Tây Ban Nha nào họ thích, và vì Santiago de Vera làm thống đốc từ năm 1584 đến 1590, họ của ông hẳn rất được ưa chuộng. Aduarte, I, tr. 86, đề cập đến một tù trưởng da đỏ, Don Juan de Vera, người đã giúp đỡ các tu sĩ dòng Đa Minh ở Pangasinan, và Retana, cột 23, trích dẫn từ một văn bản do Tòa án Thượng thẩm (Audiencia) Philippines gửi Nhà vua ngày 11 tháng 8 năm 1620, về việc bổ nhiệm làm thông dịch viên chính thức của một Juan de Vera vào ngày 15 tháng 6 năm 1598, và cùng một Juan de Vera khác hoặc một người tên Juan de Vera nào đó vào ngày 9 tháng 10 năm 1613.

126 Aduarte, I, tr. 108.

127 Trang bìa của cuốn sách độc bản này như sau: [hàng trang trí chữ in] / Ordinationes Generales / prouinciæ Sanctissimi Rosarij / [hoa văn chữ in] Philippinarum. [hoa văn chữ in] / Factæ per admodum Reuerendum patrem fratrem / Ioānem de Castro, primum vicarium generalem e- / iusdem prouintiæ. De consilio, & vnanimi con / sensu omnium frattū, qui primit9 in pro / uintiam illam se contulerunt, euan / gelizandi gratia./ Sunt que semper vsque in hodiernum diem in om- / nibus eiusdem prouintiæ capitulis infalibiliter / acceptatæ, inuiolabiliter ab omnibus / fratribus obseruandæ. / Binondoc, per Ioannem de Vera chinā / Christianum. Cum licentia. 1604. / [hàng trang trí chữ in]. Tập sách, khổ tám (octavo) được đóng bìa da thuộc màu nâu đỏ sẫm (maroon levant morocco) bởi Sangorski và Sutcliffe, bao gồm tám tờ, cụ thể như sau: trang bìa như trên, ở mặt sau là giấy phép được ký tại Manila ngày 24 tháng 6 năm 1604, bởi Fr. Miguel Martin de San Jacinto, bề on giám tỉnh của Tỉnh dòng Đa Minh Philippines; văn bản các sắc lệnh bằng tiếng Latinh trên mười một trang, với huy hiệu của dòng Đa Minh ở mặt sau của trang cuối cùng; trang trắng.

128 Xem chú thích 102.

129 Medina, Adiciones y Ampliacixones, tr. [5].

130 Retana, cột 77–8, nơi ông đưa ra nguồn là Hilario Ocio, Reseña biográfica de los religiosos de la provincia del Santisimo Rosario de Filipinas, Manila, 1891, I, tr. 63. Ocio không trích dẫn Remesal làm nguồn của mình, nhưng thông tin, bao gồm cả tên thợ in là Francisco de Vera, thì giống hệt nhau.

131 Cả hai trang bìa đều được tái sản xuất trong Francisco Vindel, Manual Gráphico-Descriptivo del Bibliófilo Hispano-Americano, Madrid, 1930—34, IX, tr. 22, và VII, tr. 181 tương ứng.

[41]

Các tài liệu tham khảo thường xuyên nhất sẽ được viện dẫn như sau:

ADUARTE—Diego Aduarte, Historia de la Provincia del Sancto Rosario de la Orden de Predicadores en Philippinas, Iapon, y China, Manila, 1640.

B. & R.—Emma Helen Blair and James Alexander Robertson, The Philippine Islands 1493–1898, Cleveland, 1903–09.

CANO—Gaspar Cano, Catalogo de los Religiosos de N.P.S. Agustin de la Provincia del Smo. Nombre de Jesus de Filipinas, Manila, 1864.

CHIRINO—Pedro Chirino, Relacion de las Islas Filipinas, Rome, 1604.

COLÍN—Francisco Colín, Labor Evangélica, Ministerios Apostólicos de los Obreros de la Compañia de Jesus, Fundacion, y Progressos de su Provincia en las Islas Filipinas (do Pablo Pastells biên tập), Barcelona, 1900–02.

HUERTA—Felix de Huerta, Estado Geográfico, Topográfico, Estadístico, Histórico-Religioso, de la Santa y Apostólica Provincia de S. Gregorio Magno ... de N.S.P.S. Francisco, en las Islas Filipinas, Binondo, 1865.

MEDINA—José Toribio Medina, La Imprenta en Manila desde sus Orígenes hasta 1810, Santiago de Chile, 1896.

MEDINA (Juan de)—Juan de Medina, Historia de los Sucesos de la Orden de N. Gran P. S. Agustin de estas Islas Filipinas, Manila, 1893.

P. & G.—Angel Pérez and Cecilio Güemes, Adiciones y Continuacion de “La Imprenta en Manila” de D.J.T. Medina, Manila, 1904.

PÉREZ—Elviro Jorde Pérez, Catálogo Biobibliográfico de los Religiosos Agustinos de la Provincia del Santísimo Nombre de Jesús de las Islas Filipinas, Manila, 1901.

REMESAL—Antonio de Remesal, Historia de la provincia de S. Vincente de Chyapa y Guatemala de la orden de nro glorioso padre Sancto Domingo, Madrid, 1619.

RETANA—Wenceslao Emilio Retana y Gamboa, La Imprenta en Filipinas Adiciones y Observaciones á La Imprenta en Manila de D.J.T. Medina, Madrid, 1897.

SAN AGUSTIN—Gaspar de San Agustin, Conquistas de las Islas Philipinas, Madrid, 1698.

SAN ANTONIO—Juan Francisco de San Antonio, Chronicas de la Apostolica Provincia de S. Gregorio de Religiosos Descalzos de N.S.P. Francisco en las Islas Philipinas, Manila, 1738–44.

SANTA INÉS—Francisco de Santa Inés, Crónica de la Provincia de San Gregorio Magno de Religiosos descalzos de N.P. San Francisco en islas Filipinas, China, Japón, etc. escrita ... en 1676, Manila, 1892.

SANTIAGO VELA—Gregorio de Santiago Vela, Ensayo de una Biblioteca Ibero-Americana de la Orden de San Agustin, Madrid, 1913–31.

SCHILLING—Dorotheus Schilling, Vorgeschichte des Typendrucks auf den Philippen, Gutenberg-Jahrbuch, 1937, tr. 202–16.

TORRES—Pedro Torres y Lanza, Catálogo de los documentos relativos á las Islas Filipinas existentes en el Archivo de Indias de Seville, Barcelona, 1925–34.

VIÑAZA—Cipriano Muñoz y Manzano, Conde de la Viñaza, Escritos de los Portugueses y Castellanos referentes á las lenguas de China y el Japón, Lisbon, 1892.

Bản sao chụp của tập Doctrina Christiana được in tại Manila vào năm 1593 này do Edward Stern & Company, Inc., Philadelphia, ấn hành với số lượng hai nghìn năm trăm bản, và được Thư viện Quốc hội xuất bản vào tháng 2 năm 1947. Kiểu chữ được sử dụng cho trang bìa và các tiêu đề là Forum, còn phần văn bản sử dụng kiểu chữ Italian Old Style.

[1]

Doctrina Christiana, en

lengua española ytagala, cor

regida por los Religiosos de las

ordenes Impressa con licencia, en

S. gabriel. de la orden de. S. Domigo

En Manila. 1593

[2]

Tassada endos rreales

Juandecuellaz

[3]

A. a. b. c. d. e. f. g. h. ij. l. m. n. o.

p. q. rr. s. s. t. u. v. x. y. z. z.

vocales. a. e. i. o. u.

Ba. be. bi bo bu. Ça çe çi. ço. çu.

Da. de di do du. Fa fe fi fo fu.

Gua gue gui guo gu. Ha he hi.

ho hu. Ja je ji jo ju. La le li.

lo lu. Ma me mi mo mu. Na.

ne ni no nu. Pa pe pi po pu.

Qua que qui quo qu. Ra re.

ri ro ru. Sa se si so su. Ta te ti.

to tu. Ua ue ui uo uu. Xa xe xi.

xo xu. Ya ye yi yo yu. Za ze zi.

zo zu.

[4]

Ban ben bin bon bun. Çan çen

çin çon çun. Dan den din don.

dun. Fan fen fin fon fun. Guan

guen guin guon gun. Han hen

hin hon hun. Jan jen jin jon jun.

Lan len lin lon lun. Man mẽ

min mon mun. Nan nen nin non.

nun. Pan pen pin pon pun. Quã

quen quin quon qun. Ran ren

rin ron run. San sen sin son sũ.

Tan ten tin ton tun. Uan uen.

uin uon. uun. Xan xen xin xon

xun. Yan yen yin yon yun. Zan

zen zin zon zun.

[5]

Bã bẽ bĩ bõ bũ. Çã çẽ çĩ çõ çũ.

Dã dẽ dĩ dõ dũ. Fã fẽ fĩ fõ fũ.

Guan guen guin guon gun. Hã.

hẽ hĩ hõ hũ. Jã jẽ jĩ jõ jũ. Lã lẽ.

lĩ lõ lũ. Mã mẽ mĩ mõ mũ. Nã.

nẽ nĩ nõ nũ. Pã pẽ pĩ põ pũ. Quã.

quẽ quĩ quõ qũ. Rã rẽ rĩ rõ rũ. Sã.

sẽ sĩ sõ sũ. Xã xẽ xĩ xõ xũ. Yã yẽ.

yĩ yõ yũ. Zã zẽ zĩ zõ zũ.

¶El abc. en lẽgua tagala.

ᜀ ᜂ ᜁ ᜑᜒᜓ ᜉᜒᜓ ᜃᜒᜓ ᜐᜒᜓ ᜎᜒᜓ ᜆᜒᜓ ᜈᜒᜓ ᜊᜒᜓ ᜋᜒᜓ ᜄᜒᜓ ᜇᜒᜓ ᜌᜒᜓ

ᜅᜒᜓ ᜏᜒᜓ᜶

¶El paternoster.

PADRE nuestro que estas en

[6]

Los cielos, sanctificado sea el tu

nombre. Venga anos el tu reyno.

hagase tu voluntad, asi en la tierra

como en el cielo. El pan nuestro

de cada dia da noslo oy. Y per

donanos nuestras duedas. asi como

nosotros las perdonamos á

nuestros deudores. Y no nos de

xes caer en la tentacion. Das

libranos de mal. Amen.

Ang ama namin.

Ama namin nasa lang̃it ca

y pasamba mo ang ng̃alã

mo, mouisa amin ang pagcahari

[7]

mo. Y pasonor mo ang loob mo.

dito sa lupa parã sa lang̃it, bigyã

mo cami ng̃aion nang amin caca

nin. para nang sa araoarao. at pa

caualin mo ang amin casalanã,

yaing uinaualan bahala namĩ

sa loob ang casalanan nang

nagcasasala sa amin. Houag

mo caming ceuan nang di cami

matalo nang tocso. Datapo

uat ya dia mo cami sa dilan ma

sama. Amen Jesus.

ᜀ ᜋ ᜈ ᜋᜒ᜶ ᜈ ᜐ ᜎ ᜅᜒ ᜃ᜶ ᜁ ᜉ ᜐ ᜊ

ᜋᜓ᜶ ᜀ ᜅ ᜎ ᜋᜓ᜶ ᜋᜓ ᜏᜒ ᜐ ᜀ ᜋᜒ᜶ ᜀ

[8]

ᜉᜒ ᜃ ᜑ ᜇᜒ ᜋᜓ᜶ ᜁ ᜉᜒ ᜐᜓ ᜈᜓ ᜋᜓ᜶ ᜀ ᜎᜓ ᜂ ᜋᜓ᜶

ᜇᜒ ᜆᜓ ᜐ ᜎᜓ ᜉ᜶ ᜉ ᜇ ᜐ ᜎ ᜅᜒ᜶ ᜊᜒ ᜌ ᜋᜓ ᜃ ᜋᜒ᜶

ᜅ ᜂ᜶ ᜈ ᜀ ᜋᜒ ᜃ ᜃ ᜈᜒ᜶ ᜉ ᜇ ᜈ ᜐ ᜀ ᜇ ᜀ ᜇ᜶

ᜀ ᜉ ᜃ ᜏ ᜁ ᜋᜓ᜶ ᜀ ᜀ ᜋᜒ ᜃ ᜐ ᜎ ᜈ᜶ ᜌ ᜌ

ᜏᜒ ᜈ ᜏ ᜎ ᜊ ᜑ ᜎ ᜈ ᜋᜒ ᜐ ᜎᜓ ᜂ᜶ ᜀ ᜃ ᜐ ᜎ ᜈ᜶

ᜈ ᜈ ᜃ ᜐ ᜐ ᜎ ᜐ ᜀ ᜋᜒ᜶ ᜑᜓ ᜏ ᜋᜓ ᜃ ᜋᜒ ᜁ ᜏ᜶ ᜈ

ᜇᜒ ᜃ ᜋᜒ ᜋ ᜆ ᜎᜓ ᜈ ᜆᜓ ᜐᜓ᜶ ᜇ ᜆ ᜉᜓ ᜏ᜶ ᜁ ᜀ

ᜌ ᜋᜓ ᜃ ᜋᜒ᜶ ᜐ ᜇᜒ ᜎ ᜋ ᜐ ᜋ᜶ ᜀ ᜋᜒ ᜐᜒ ᜐᜓ᜶

El aue Maria.

Dios te salue Maria. lle

na degracia. El senõr es

contigo. bendita tu, estretodas

las mugeres. Y bendito el fructo.

deus vientre Jesus. Santa Ma

[9]

ria uirgen y madre de Dios rue

ga por nosotros peccadores. aora

y en la ora denuestra muerte

amen. Jesus.

Ang aba guinoo Ma

Aba guinoo Maria ma

toua cana, napopono ca

nang graçia. ang pang̃inoon di

os, ce, nasayyo. Bucor cang pinag

pala sa babaying lahat. Pinag

pala naman ang yyong anac si

Jesus. Santa Maria yna nang,

dios, ypanalang̃in mo camima

çasalanan ng̃aion at cun mama

[10]

tai cami. Amen Jesus.

ᜀ ᜊ ᜄᜒ ᜈᜓ ᜂ M ᜇᜒ ᜌ᜶ ᜋ ᜆᜓ ᜏ ᜃ ᜈ᜶ ᜈ ᜉᜓ

ᜉᜓ ᜈᜓ ᜃ ᜈ ᜄ ᜇ ᜐᜒ ᜌ᜶ ᜀ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ ᜇᜒ

ᜌᜓ ᜈ ᜐ ᜁ ᜌᜓ᜶ ᜊᜓ ᜃᜓ ᜃ ᜉᜒ ᜈ ᜉ ᜎ᜶ ᜐ ᜊ ᜊ ᜌᜒ᜶

ᜎ ᜑ᜶ ᜉᜒ ᜈ ᜉ ᜎ ᜈ ᜋ᜶ ᜀ ᜁ ᜌᜓ ᜀ ᜈ ᜐᜒ ᜐᜒ ᜐᜓ᜶

ᜐ ᜆ ᜋ ᜇᜒ ᜌ᜶ ᜁ ᜈ ᜈ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜁ ᜉ ᜈ ᜎ ᜅᜒ ᜋᜓ

ᜃ ᜋᜒ᜶ ᜋ ᜃ ᜐ ᜎ ᜈ᜶ ᜅ ᜂ᜶ ᜀ ᜃᜓ ᜋ ᜋ ᜆ ᜃ ᜋᜒ᜶

ᜀ ᜋᜒ ᜐᜒ ᜐᜓ᜶

El credo en Romãce

Creo en dios padre, todo

poderoso. Criador del çie

lo y dela tierra. Y en Jesuchristo,

su unico hijo senõr nro. Que fue

conçebido del elpiritusancto. Y

[11]

Y naçio de la uirgen sancta Ma

ria. Padesçio so el poder depõcio

Pilato. Fue crucificado, muer

to, y sepultado, descendio alos

infiernos, y alterçero dia resuscito,

dentre, los muertos. Subio a los cie

los, y esta asentado ala diestra de

dios padre todo poderoso, dende

uerna ajuzgar alos uiuos y alos

muertos. Creo en el espiritusãto.

y la sancta yglesia catholica, la

comuniõ de los sanctos. La remi

sion de los peccados. La refuree

çion de la carne. La uida perdu

[12]

rable, que nunca seacaba. Amẽ.

Ang sumãgpalataia

Sumasangpalataia aco sa di

os ama, macagagaua sa lahat,

mangagaua nang lang̃it at nang lu,

pa. Sumasangpalataia aco naman

cai Jesuchristo yysang anac nang

dios pang̃inoon natin lahat. Nag

catauan tauo siya salang nang es

piritusancto. Ypinanganac ni Sã

cta Maria uirgen totoo. Nasactã

otos ni poncio Pilato. Ypinaco

sa cruz. Namatai, ybinaon, nana

og sa mang̃a infierno, nang ma

[13]

ycatlong arao nabuhai na naguli.

naquiat sa lang̃it nalolocloc sa ca

nan nang dios ama, macagagaua

sa lahat. Sa caparito hohocom sa

nabubuhai, at sa nang̃a matai na

tauo. Sumasangpalataia aco na

man sa dios Espiritusancto. At

mei sancta yglesia catholica, at

mei casamahan ang mang̃a sãtos.

At mei ycauauala nang casala

nan. At mabubuhai na maguli

ang na ng̃a matai na tauo. At

mei buhai na di mauala mag pa

rating saan. Amen Jesus.

[14]

ᜐᜓ ᜋ ᜐ ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ ᜀ ᜀᜃᜓ᜶ ᜐ ᜇᜒ ᜌᜓ ᜀ ᜋ᜶

ᜋ ᜃ ᜄ ᜄ ᜏ ᜐ ᜎ ᜑ᜶ ᜋ ᜄ ᜄ ᜏ ᜈ ᜎ ᜅᜒ᜶

ᜀ ᜈ ᜎᜓ ᜉ᜶ ᜐᜓ ᜋ ᜐ ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ ᜀ ᜃᜓ ᜈ ᜋ᜶ ᜃ ᜐᜒ ᜐᜓ᜶

ᜃᜒ ᜇᜒ ᜆᜓ᜶ ᜁ ᜁ ᜐ ᜀ ᜈ ᜈ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ ᜈ ᜆᜒ

ᜎ ᜑ᜶ ᜈ ᜃ ᜆ ᜀ ᜆ ᜏᜓ ᜐᜒ ᜌ᜶ ᜎ ᜎ ᜈ ᜁ ᜉᜒ ᜇᜒ ᜆᜓ ᜐ ᜆᜓ᜶

ᜁ ᜉᜒ ᜈ ᜅ ᜈ᜶ ᜈᜒ ᜐ ᜆ ᜋ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜊᜒ ᜐᜒ ᜆᜓ ᜆᜓ ᜂ᜶ ᜈ ᜐ

ᜆ ᜂ ᜆᜓ ᜈᜒ ᜉᜓ ᜐᜒ ᜌᜓ᜶ ᜉᜒ ᜎ ᜆᜓ᜶ ᜁ ᜉᜒ ᜈ ᜃᜓ ᜐ ᜃᜓ ᜇᜓ᜶

ᜈ ᜋ ᜆ᜶ ᜁ ᜊᜒ ᜈ ᜂ᜶ ᜈ ᜈ ᜂ ᜐ ᜋ ᜅ ᜁ ᜉᜒ ᜈᜓ᜶ ᜈ B

ᜁ ᜃ ᜎᜓ ᜀ ᜇ᜶ ᜈ ᜊᜓ ᜑ ᜈ ᜈ ᜂ ᜎᜒ᜶ ᜈ ᜌ ᜐ ᜎ ᜅᜒ᜶

ᜈ ᜎᜓ ᜎᜓ ᜎᜓ ᜐ ᜃ ᜈ᜶ ᜈ ᜇᜒ ᜌᜓ ᜀ ᜋ᜶ ᜋ ᜃ ᜄ ᜄ ᜏ ᜐ

ᜎ ᜑ᜶ ᜐ ᜃ ᜉ ᜇᜒ ᜆᜓ᜶ ᜑᜓ ᜑᜓ ᜃᜓ᜶ ᜐ ᜈ ᜊᜓ ᜊᜓ ᜑ᜶ ᜀ ᜐ

ᜈ ᜅ ᜋ ᜆ ᜈ ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜐᜓ M ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ ᜀ ᜃᜓ ᜈ

ᜋ ᜐ ᜇᜒ ᜌᜓ ᜁ ᜉᜒ ᜇᜒ ᜆᜓ ᜐ ᜆᜓ᜶ ᜀ ᜋ ᜐ ᜆ ᜁ ᜎᜒ ᜐᜒ

ᜌ ᜃ ᜆᜓ ᜎᜒ ᜃ᜶ ᜀ ᜋ ᜃ ᜐ ᜋ ᜑ᜶ ᜀ ᜋ ᜅ ᜐ ᜆᜓ᜶

[15]

ᜀ ᜋ ᜁ ᜃ ᜏ ᜏ ᜎ᜶ ᜈ ᜃ ᜐ ᜎ ᜈ᜶ ᜀ ᜋ ᜊᜓ ᜊᜓ ᜑ

ᜈ ᜋ ᜂ ᜎᜒ᜶ ᜀ ᜈ ᜅ ᜋ ᜆ ᜈ ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜀ ᜋ ᜊᜓ ᜑ

ᜈ ᜇᜒ ᜈ ᜋ ᜏ ᜎ᜶ ᜋ ᜉ ᜇ ᜆᜒ ᜐ ᜀ᜶ ᜀ ᜋᜒ ᜐᜒ ᜐᜓ᜶

La salue Regina

Salue te dios reyna y ma

dre demisericordia, uida

dulçura y esperança nra. Dios

te salue atillamamos los deste

ruados hijos de Gua. Atisuspi

ramos gimiendo yllorando en

aqueste ualle de lagrimas. Ga

pues abogada nuestra, buelue

anostros ellos tus misericor

diosos ojos. Y despues dea.

[16]

queste destierro muestra nos aje

sus bendito fruto de tu ueintre. O

clemente. O piadosa. O dulce uir

gen Maria. Ruega por nos sãta

madre de dios quescamos dig

nos de las promisiones de Chris

to Amen.

Ang aba po.

Aba po sancta. Mariang ha

ri yna nang aua. Ycao ang

yquinabubuhai namin, at ang pi

nananaligan. Aba ycao ng̃a ang

tinatauag namin pinapapanao

na tauo anac ni Gua. ycao din

[17]

ang ypinagbubuntun hining̃a na

min nang amin pagtang̃is dini sa

lupã baian cahapishapis. Ay

aba pintacasi namin, yling̃o mo

sa amin ang mata mong maauaĩ.

At saca cun matapos yering pag

papanao sa amin. ypaquita mo

sa amin ang yyong anac si Jesus.

Ay Sancta Maria maauain, ma

alam, uirgen naman totoo, yna

nang Dios. Cami ypanalang̃in

mo, nang mapatoloi sa amin

ang pang̃a ng̃aco ni Jesuchristo.

Amen Jesus.

[18]

ᜀ ᜊ ᜉᜓ ᜐ ᜆ ᜋ ᜇᜒ ᜌ ᜑ ᜇᜒ᜶ ᜁ ᜈ ᜈ ᜀ ᜏ

ᜁ ᜃ ᜀ ᜁ ᜃᜒ ᜈ ᜊᜓ ᜊᜓ ᜑ ᜈ ᜋᜒ᜶ ᜀ ᜀ ᜉᜒ

ᜈ ᜈ ᜈ ᜎᜒ ᜄ᜶ ᜀ ᜊ ᜁ ᜃ ᜅ᜶ ᜀ ᜆᜒ ᜈ ᜆ ᜏ ᜈ ᜋᜒ᜶ ᜉᜒ

ᜈ ᜉ ᜉ ᜈ ᜈ ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜀ ᜈ ᜈᜒ ᜁ ᜊ᜶ ᜁ ᜃ ᜇᜒ᜶ ᜀ ᜁ ᜉᜒ

ᜈ ᜊᜓ ᜊᜓ ᜆᜓ ᜑᜒ ᜈᜒ ᜅ ᜈ ᜋᜒ᜶ ᜈ ᜀ ᜋᜒ ᜉ ᜆ ᜅᜒ᜶ ᜇᜒ ᜈᜒ

ᜐ ᜎᜓ ᜉ᜶ ᜊ ᜌ ᜃ ᜑ ᜉᜒ ᜑ ᜉᜒ᜶ ᜀ ᜀ ᜊ᜶ ᜉᜒ ᜆ ᜃ

ᜐᜒ ᜈ ᜋᜒ᜶ ᜁ ᜎᜒ ᜅᜓ M ᜐ ᜀ ᜋᜒ᜶ ᜀ ᜋ ᜆ ᜋᜓ ᜋ ᜀ ᜏ

ᜁ᜶ ᜐ ᜃ ᜃᜓ M ᜆ ᜉᜓ᜶ ᜌ ᜇᜒ ᜉ ᜉ ᜉ ᜈ ᜐ ᜀ ᜋᜒ᜶

ᜁ ᜉ ᜃᜒ ᜆ ᜋᜓ ᜐ ᜀ ᜋᜒ᜶ ᜀ ᜁ ᜌᜓ ᜀ ᜈ ᜐᜒ ᜐᜒ ᜐᜓ᜶ ᜐ ᜆ

M ᜇᜒ ᜌ᜶ ᜋ ᜀ ᜏ ᜁ᜶ ᜋ ᜀ ᜎ᜶ ᜊᜒ ᜐᜒ ᜈ ᜋ ᜆᜓ ᜆᜓ ᜂ᜶

ᜁ ᜈ ᜈ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜃ ᜋᜒ ᜁ ᜉ ᜈ ᜎ ᜅᜒ ᜋᜓ᜶ ᜈ ᜋ ᜉ

ᜆᜓ ᜎᜓ ᜐ ᜀ ᜋᜒ᜶ ᜀ ᜉ ᜅ ᜅ ᜃᜓ᜶ ᜈᜒ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶

ᜀ ᜋᜒ ᜐᜒ ᜐᜓ᜶

Los Articulos dela fee,

[19]

son catorze. Los siete pertenesçẽ

ata diuinidad, ylos otros siete

a la humanidad denrõ senõr Je

suchristo Dios y hombre uerda

dero. ylos siete que pertenesçen

ala diuinidad son estos.

El primero, creer en un so

lo dios todo poderoso.

El segundo creer que es dios pa

dre. El tercero, creer q̃es dios hi

jo. El quarto, creer que es Dios

Espiritusancto. El quinto, creer

que es criador. El sexto, creer

q̃es satuador. El septimo, creer

[20]

que es glorificador.

Los que pertenesçenatasa

ta humanidad. Son estos.

El Primero, creer que nues

tro senõr Jesuchristo, en quãto

hombre fue conçebido del sptri

tu sancto. El segundo, que nasçro

del uientre uirginal de la uirgen

sancta Maria, siendo ella uirgẽ

antes del parto, yenelparto, y des

pues del parto. El terçero, que

rescibio muerte y pasion porsal

uar anosotros peccadores. El quar

to: que desçendio alos infiernos,

[21]

ysacolas animas de los sanctos

padres que asta estauan esperan

do su sancto aduenimiento. El

quinto, que resuscito alterçero

dia. El sexto, creer que subio

alos cielos, yseassento ala dies

tra de dios padre todo poderoso.

El septimo, que uerna ajuzgar

alos uinos y alos muertos. Con

uiene asaber, alos buenos paradar

la gloria, porq̃ guardaron susmã

damientos: yalos malos pena

percurable porque nolos guar

daron. Amen:

[22]

Ang pono nang sinasangpa

lataianan nang mang̃a chris

tiano labin apat na bagai. Ang

pitong naona ang sabi ang Dios

ang pagcadios niya. Ang pitõg

naholi ang sabi,a, ang atin pang̃i

noon Jesuchristo ang pagcatauo

niya. Ang pitong naona ang sa

bi, ce ang Dios ang pagca dios ni

ya ay yceri.

Ang naona sumangpalataia

sa ysang Dios totoo. Ang ycalua,

sumangpalataia, ycering dios si

yang ama. Ang ycatlo, Sumãpalataia.

[23]

ycering dios siyang anac.

Ang ycapat sumangpalataia,

ycering dios siyang spiritusancto.

Ang ycalima, sumangpalataia, ycerĩg

dios siyang mangagaua nang la

hat. Ang ycanim, sumangpala

taia ycering dios siyang naca

uauala nang casalanan.

Ang ycapito sumangpalataia ycering

dios siyang nacalulualhati.

Ang pitong naholi ang

sabi ce ang ating pãgninoon

Jesuchristo ang pagcatauo ni

ya ay yari.

[24]

Ang naona sumangpala

taia ang atin pag̃ninoon

Jesuchristo, ypinaglehe ni San

cta Maria lalang nang spiritu

sancto. Ang ycalua sumang

palataia, ang atin pagninoon

Jesuchristo y pinang̃anac ni

sancta maria uirgen totoo, nã

dipa nang̃anac, nang macapa

ng̃anac na uirgen din totoo.

Ang ycatlo sumangpalataia,

ang atin pang̃inoon Jesuchris

to nasactan, ypinaco sa cruz.

namatai sacop nang atin casa

[25]

lanan. Ang ycapat sumang

palataia, ang atin pang̃inoon Je

suchristo nanaog sa mang̃a in

fierno, at hinang̃o doon ang ca

loloua nang mang̃a sanctos nag

hihintai nang pagdating niya.

Ang ycalima sumangpalataia

ang atin pang̃inoon Jesuchristo,

nang magycatlong arao nabu

hai nanaguli. Ang ycanim su

mangpalataia ang atin pang̃ino

on Jesuchristo nacyat sa lang̃it

nalolocloc sa canan nang dios

ama macagagaua sa lahat. Ang

[26]

ycapito sumangpalataia ang a

tin pang̃inoon Jesuchristo saca

parito hohocom sa nabubuhai at

sa nang̃amatai na tauo. Ang ba

nal na tauo gagantihin niya nãg

caloualhatian nang lang̃it, ang

nacasonor silla nang caniyang

otos. Ang di banal pacasasamin

sa infierno ang di silla sumonor

nang otos niya. Amẽ. Jesus.

ᜀ ᜉᜓ ᜈᜓ ᜈ ᜐᜒ ᜈ ᜐ ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ ᜈ᜶ ᜈ

ᜋ ᜅ ᜃᜒ ᜈᜒ ᜆᜒ ᜌ ᜈᜓ᜶ ᜎ ᜊᜒ ᜀ ᜉ ᜈ

ᜊ ᜄ᜶ ᜀ ᜉᜒ ᜆᜓ ᜈ ᜂ ᜈ᜶ ᜀ ᜐ ᜊᜒ ᜁ ᜀ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜀ

ᜉ ᜃ ᜇᜒ ᜌᜓ ᜈᜒ ᜌ᜶ ᜀ ᜉᜒ ᜆᜓ ᜈ ᜑᜓ ᜎᜒ᜶ ᜀ ᜐ ᜊᜒ ᜁ᜶

[27]

ᜀ ᜀ ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶ ᜀ ᜉ ᜃ ᜆ ᜏᜓ ᜈᜒ ᜌ᜶

ᜀ ᜉᜒ ᜆ ᜈ ᜂ ᜈ᜶ ᜀ ᜐ ᜊᜒ ᜀ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜀ ᜉ ᜃ ᜇᜒ ᜌᜓ

ᜈᜒ ᜌ᜶ ᜀ ᜉ ᜇᜒ᜶

ᜀ ᜈ ᜂ ᜈ᜶ ᜐᜓ M ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ ᜐ ᜁ ᜐ ᜇᜒ

ᜌᜓ ᜆᜓ ᜆᜓ ᜂ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜏ᜶ ᜐᜓ M ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ᜶ ᜌ ᜇᜒ ᜇᜒ

ᜌᜓ᜶ ᜐᜒ ᜌ ᜀ ᜋ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜎᜓ᜶ ᜐᜓ M ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ᜶

ᜌ ᜇᜒ ᜇᜒ ᜆᜓ᜶ ᜐᜒ ᜌ ᜀ ᜈ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜉ᜶ ᜐᜓ M ᜉ ᜎ

ᜆ ᜌ᜶ ᜌ ᜇᜒ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜐᜌ ᜁ ᜉᜒ ᜇᜒ ᜆᜓ ᜐ ᜆᜓ ᜀ ᜁ

ᜃ ᜎᜒ ᜋ᜶ ᜐᜓ M ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ᜶ ᜌ ᜇᜒ ᜇᜒ ᜆᜓ᜶ ᜐᜒ ᜌ ᜋ ᜄ

ᜄ ᜏ ᜈ ᜎ ᜑ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜈᜒ᜶ ᜐᜓ M ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ᜶ ᜌ ᜇᜒ

ᜇᜒ ᜆᜓ᜶ ᜐᜒ ᜌ ᜈ ᜃ ᜏ ᜏ ᜎ ᜈ ᜃ ᜐ ᜎ ᜈ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜉᜒ

ᜆᜓ᜶ ᜐᜓ M ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ᜶ ᜌ ᜇᜒ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜐᜒ ᜌ ᜈ ᜃ ᜎᜓ

ᜎᜓ ᜏ ᜑ ᜆᜒ᜶

ᜀ ᜉᜒ ᜆᜓ ᜈ ᜑᜓ ᜎᜒ᜶ ᜀ ᜐ ᜊᜒ ᜁ ᜀ ᜀ ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ

[28]

ᜈᜓ ᜂ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶ ᜀ ᜉ ᜃ ᜆ ᜏ ᜈᜒ ᜌ᜶ ᜀ ᜌ ᜇᜒ᜶

ᜀ ᜈ ᜂ ᜈ᜶ ᜐᜓ M ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ᜶ ᜀ ᜀ ᜆᜒ ᜉ

ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶ ᜁ ᜉᜒ ᜈ ᜎᜒ ᜑᜒ᜶ ᜈᜒ ᜐ ᜆ ᜋ ᜇᜒ

ᜌ᜶ ᜎ ᜎ ᜈ ᜁ ᜉᜒ ᜇᜒ ᜆᜓ ᜐ ᜆᜓ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜏ᜶ ᜐᜓ M

ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ᜶ ᜀ ᜀ ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶ ᜁ ᜉᜒ

ᜈ ᜅ ᜈ᜶ ᜈᜒ ᜐ ᜆᜓ ᜋ ᜇᜒ ᜌ᜶ ᜊᜒ ᜐᜒ ᜆᜓ ᜆᜓ ᜂ᜶ ᜈ ᜇᜒ ᜉ

ᜈ ᜅ ᜈ᜶ ᜈ ᜋ ᜃ ᜉ ᜅ ᜈ ᜈ᜶ ᜊᜒ ᜐᜒ ᜇᜒ ᜆᜓ ᜆᜓ ᜂ᜶

ᜀ ᜁ ᜃ ᜎᜓ᜶ ᜐᜓ M ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ᜶ ᜀ ᜀ ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ

ᜈᜓ ᜂ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶ ᜈ ᜐ ᜆ᜶ ᜁ ᜉᜒ ᜈ ᜃᜓ ᜐ ᜃᜓ ᜇᜓ᜶ ᜐ

ᜃᜓ ᜈ ᜀ ᜆᜒ ᜃ s ᜎ ᜈ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜉ᜶ ᜐᜓ M ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ᜶

ᜀ ᜀ ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶ ᜈ ᜈ ᜂ᜶ ᜐ ᜋ ᜅᜓ

ᜁ ᜉᜒ ᜈᜓ᜶ ᜀ ᜑᜒ ᜈ ᜅᜓ ᜇᜓ ᜂ᜶ ᜀ ᜃ ᜎᜓ ᜎᜓ ᜏ ᜈ ᜋ

ᜅ ᜐ ᜆᜓ᜶ ᜈ ᜑᜒ ᜑᜒ ᜆ᜶ ᜈ ᜉ ᜇ ᜆᜒ ᜈᜒ ᜌ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ

ᜎᜒ ᜋ᜶ ᜐᜓ M ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ᜶ ᜀ ᜀ ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ᜶ ᜐᜒ ᜐᜓ

[29]

ᜃᜒ ᜆᜓ᜶ ᜈ ᜋ ᜁ ᜃ ᜎᜓ ᜀ ᜇ᜶ ᜈ ᜊᜓ ᜑ ᜈ ᜈ ᜂ ᜎᜒ᜶

ᜀ ᜁ ᜃ ᜈᜒ᜶ ᜐᜓ M ᜐ ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ᜶ ᜀ ᜀ ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ

ᜂ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶ ᜈ ᜌ ᜐ ᜎ ᜅᜒ᜶ ᜈ ᜎᜓ ᜎᜓ ᜎᜓ ᜐ ᜃ

ᜈ᜶ ᜈ ᜇᜒ ᜌᜓ ᜀ ᜋ᜶ ᜋ ᜃ ᜄ ᜄ ᜏ ᜐ ᜎ ᜑ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜉᜒ ᜆᜓ᜶

ᜐᜓ M ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ᜶ ᜀ ᜀ ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶

ᜐ ᜃ ᜉ ᜇᜒ ᜆᜓ᜶ ᜑᜓ ᜑᜓ ᜃᜓ᜶ ᜐ ᜈ ᜊᜓ ᜊᜓ ᜑ᜶ ᜀ ᜐ ᜈ ᜅ

ᜋ ᜆ ᜈ ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜀ ᜊ ᜈ ᜈ ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜄ ᜄ ᜆᜒ ᜑᜒ ᜈᜒ ᜌ᜶

ᜈ ᜃ ᜎᜓ ᜏ ᜑ ᜆᜒ ᜀ ᜈ ᜎ ᜅᜒ᜶ ᜀ ᜈ ᜃ ᜐᜓ ᜈᜓ ᜐᜒ ᜎ

ᜈ ᜃ ᜈᜒ ᜌ ᜂ ᜆᜓ᜶ ᜀ ᜇᜒ ᜊ ᜈ ᜉ ᜃ ᜐ ᜐ ᜁ᜶ ᜐ ᜁ

ᜉᜒ ᜈᜓ᜶ ᜀ ᜇᜒ ᜐᜒ ᜎ ᜐᜓ M ᜂ᜶ ᜈ ᜂ ᜆᜓ ᜈᜒ ᜌ᜶ ᜀ ᜋᜒ᜶

ᜐᜒ ᜐᜓ᜶

Los mandamientos de la

lei de dios son diez. Los tres

pertenesçen alhonor de Dios.

[30]

ylos otros siete al prouecho del

proximo.

El primero, amarasa dios

sobre todas las cosas. El

segundo, no jurarasu sancto nom

bre en uano. El terçero, sanctisi

caras las siestas. El quarto, hon

rraras atu padre y madre. El

quinto, no mataras. El sexto

nofornicaras. El septimo, no hur

taras. El octauo, noscuantarafal*

so testimonio. El noueno, no

dessearas la muger de suproxi

mo. El dezeno, nocobdiçiaras,

[31]

los bienes agenos. Estos diez

mandamientos se ençierran ẽ

dos, amarasa dios sobre todas

las cosas. y atu proximo como

ati mesmo.

Ang otos nang Dios,ce,

sangpouo.

Ang naona, ybigin mo ang

dios lalo sa lahat. Ang y

calua, houag mo sacsihin ang

dios cundi totoo. Ang ycatlo

mang̃ilin ca cun domingo at cũ

siesta. Ang ycapat, ygalang mo

ang yyong ama, at ang yyong

[32]

yna. Ang ycalima houag mõg

patayin ãg capoua mo tauo. ãg yca

nim, houag cãg maquiapir sa di mo

asaua. Ang ycapito houag cang mag

nacao, ãg ycaualo houag mõg paga

uãgauã nanguica ang capoua mo

tauo houag ca naman magsonõ

galing. Ang ycasiam houag cang

mag nasa sa di mo asaua. Ang y

capolo, houag mong pagnasa

ang di mo ari. Ytong sang

pouong Otos nang Dios da

laua ang inouian. Ang ysa

ybigin mo Ang Dios lalo

[33]

lalo sa lahat. Ang ycalua ybig

in mo naman ang capoua mo tauo

parang ang catauan mo. Amen.

Jesus.

ᜀ ᜂ ᜆᜓ ᜈ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜁ ᜐ ᜉᜓ ᜏᜓ

ᜀ ᜈ ᜂ ᜈ᜶ ᜁ ᜊᜒ ᜁ ᜋᜓ ᜀ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜎ ᜎᜓ ᜐ ᜎ

ᜑ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜏ᜶ ᜑᜓ ᜏ ᜋᜓ ᜐ ᜐᜒ ᜑᜒ ᜀ ᜇᜒ ᜌᜓ

ᜃᜓ ᜇᜒ ᜆᜓ ᜆᜓ ᜂ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜎᜓ᜶ ᜋ ᜅᜒ ᜎᜒ ᜃ᜶ ᜃᜓ ᜇᜓ ᜋᜒ ᜄᜓ᜶

ᜀ ᜃᜓ ᜉᜒ ᜆ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜉ᜶ ᜁ ᜄ ᜎ ᜋᜓ᜶ ᜀ ᜁ ᜌᜓ ᜀ ᜋ᜶

ᜀ ᜀ ᜁ ᜌᜓ ᜁ ᜈ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜎᜒ ᜋ᜶ ᜑᜓ ᜏ ᜋᜓ ᜉ ᜆ

ᜌᜒ ᜀ ᜃ ᜉᜓ ᜏ ᜋᜓ ᜆᜓ ᜏᜓ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜈᜒ᜶ ᜑᜓ ᜏ ᜃ ᜋ ᜃᜒ

ᜀ ᜉᜒ ᜐ ᜇᜒ ᜋᜓ ᜀ ᜐ ᜏ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜉᜒ ᜆᜓ᜶ ᜑᜓ ᜏ ᜃ

ᜋ ᜈ ᜃ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜏ ᜎᜓ᜶ ᜑᜓ ᜏ ᜋᜓ ᜉ ᜄ ᜀ ᜄ ᜀ ᜈ

ᜏᜒ ᜃ᜶ ᜀ ᜃ ᜉᜓ ᜏ ᜋᜓ ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜑᜓ ᜏ ᜃ ᜈ ᜋ ᜋ ᜐᜓ᜶

[34]

ᜈᜓ ᜅ ᜎᜒ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜐᜒ ᜌ᜶ ᜑᜓ ᜏ ᜃ ᜋ ᜈ ᜐ᜶ ᜐ

ᜇᜒ ᜋᜓ ᜀ ᜐ ᜏ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜉᜓ ᜎᜓ᜶ ᜑᜓ ᜏ ᜋᜓ ᜉ ᜈ ᜐ ᜑᜒ

ᜀ ᜇᜒ ᜋᜓ ᜀ ᜇᜒ᜶ ᜁ ᜆᜓ ᜐ ᜉᜓ ᜏᜓ᜶ ᜂ ᜆᜓ ᜈ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜇ ᜏ

ᜀ ᜁ ᜈᜓ ᜏᜒ ᜀ᜶ ᜀ ᜁ ᜐ᜶ ᜁ ᜊᜒ ᜁ ᜋᜓ ᜀ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜎ

ᜎᜓ ᜐ ᜎ ᜑ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜏ᜶ ᜁ ᜊᜒ ᜁ ᜋᜓ ᜈ ᜋ᜶ ᜀ ᜃ

ᜉᜓ ᜏ ᜋᜓ ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜉ ᜇ ᜈ ᜃ ᜆ ᜀ ᜋᜓ᜶ ᜀ ᜋᜒ ᜐᜒ ᜐᜓ᜶

Los mandamientos de las sã

cta madre yglesia, son cinco.

El primero. ourmissa ente

ra los domingos y siestas

de guardar. El segundo, con

fesar alomenos una vez en el

anõ. El tercero, comulgar de

necessidad por pascua florida.

[35]

El quarto, ayunar quando lo

manda la sancta madre ygtiã.

El quinto, pagar diezmos y

primiçias.

Ang otos nang sancta y

gtiã yna natin ceylima.

Ang naona, maqui~nig nãg

missa houag meilisan

cun domingo at sa siesta, pina

ng̃ingilinan. Ang ycalua, mag

confesar miminsan man taon

taon, at cun mey hirap na yca

mamatai. Ang ycatlo, mag

comulgar cun pascua na yqui

[36]

nabuhai na naguli nang atin pa

ng̃inoon Jesuchristo. Ang ycapat,

magayunar cun magotos ang sa

cta yglesia yna natin. Ang y

calima papamagohin ang Dios

nang dilan pananim, at ang scey

capoua yhayin sa dios. Amen.

ᜀ ᜂ ᜆᜓ ᜈ ᜐ ᜆ ᜁ ᜎᜒ ᜐᜒ ᜌ᜶ ᜁ ᜈ ᜈ ᜆᜒ ᜀ

ᜀ ᜎᜒ ᜋ᜶

ᜀ ᜈ ᜂ ᜈ᜶ ᜋ ᜃᜒ ᜌᜒ ᜈ ᜋᜒ ᜐ᜶ ᜑᜓ ᜏ ᜋ ᜎᜒ ᜐ᜶

ᜃᜓ ᜇᜓ ᜋᜒ ᜄᜓ᜶ ᜀ ᜐ ᜉᜒ ᜆ᜶ ᜉᜒ ᜈ ᜅᜒ

ᜅᜒ ᜎᜒ ᜈ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜏ᜶ ᜋ ᜃᜓ ᜉᜒ ᜐ᜶ ᜋᜒ ᜋᜒ ᜐ ᜋ᜶

ᜆ ᜂ ᜆ ᜂ᜶ ᜀ ᜃᜓ M ᜑᜒ ᜇ ᜈ ᜁ ᜃ ᜋ ᜋ ᜆ᜶ ᜀ ᜁ

ᜃ ᜎᜓ᜶ ᜋ ᜃᜓ M ᜓ ᜄ᜶ ᜃᜓ ᜉ ᜃᜓ ᜏ᜶ ᜈ ᜁ ᜃᜒ ᜈ ᜊᜓ ᜑ

[37]

ᜈ ᜈ ᜂ ᜎᜒ᜶ ᜈ ᜀ ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ᜶ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶

ᜀ ᜁ ᜃ ᜉ᜶ ᜋ ᜀ ᜌᜓ ᜈ᜶ ᜃᜓ M ᜂ ᜆᜓ᜶ ᜀ ᜐ ᜆ

ᜁ ᜎᜒ ᜐᜒ ᜌ᜶ ᜁ ᜈ ᜈ ᜆᜒ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜎᜒ ᜋ᜶ ᜉ ᜉ

ᜋ ᜄᜓ ᜑᜒ ᜀ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜀ ᜇᜒ ᜎ ᜉ ᜈ ᜈᜒ᜶ ᜀ ᜀ

ᜐ ᜁ ᜃ ᜉᜓ ᜏᜓ᜶ ᜁ ᜑ ᜌᜒ ᜋᜓ ᜐ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜀ ᜋᜒ᜶

Los sacramentos de la san

cta madre ygtiã son siete.

El primero baptismo. El segũ

do confirmacion. El tercero Pe

nitencia. El quarto, comuniõ.

El quinto extrema uncion.

El septimo, orden de matrimonio.

Pito ang mahal natanda

[38]

ycauauala nang casalanan ang

ng̃alan sacramentos.

Ang naona ang baptismo. Ag̃

ycalua ang confirmar. Ang y

catlo ang confesar. Ang yca

pat ang comulgar. Ang ycali

ma ang extrema uncion.

Ang ycanim ang orden nang saçerdo

te. Ang ycapito ang pagcasal.

Itong daluan holi pinatotoobã

nang dios ang tauo piliin ang

balan ybig. Amen.

ᜉᜒ ᜆᜓ ᜀ ᜋ ᜑ ᜈ ᜆ ᜇ᜶ ᜀ ᜃ ᜏ ᜏ ᜎ ᜈ ᜃ ᜐ

ᜎ ᜈ᜶ ᜀ ᜅ ᜎ ᜐ ᜃ ᜇ ᜋᜒ ᜆᜓ᜶

[39]

ᜀ ᜈ ᜂ ᜈ᜶ ᜀ ᜊ ᜆᜒ ᜋᜓ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜏ᜶ ᜀ ᜃᜓ ᜉᜒ ᜋ᜶

ᜀ ᜁ ᜃ ᜎᜓ᜶ ᜀ ᜃᜓ ᜉᜒ ᜐ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜉ᜶ ᜀ ᜃᜓ M ᜓ ᜄ᜶

ᜀ ᜁ ᜃ ᜎᜒ ᜋ᜶ ᜀ ᜁ ᜆᜒ ᜇᜒ ᜋ᜶ ᜂ ᜐᜒ ᜌᜓ᜶ ᜀ ᜁ

ᜃ ᜈᜒ᜶ ᜀ ᜂ ᜇᜒ ᜈ ᜐ ᜐᜒ ᜇᜓ ᜆᜒ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜉᜒ ᜆᜓ᜶

ᜀ ᜉ ᜃ ᜐ᜶ ᜁ ᜆᜓ ᜇ ᜏ ᜑᜓ ᜎᜒ᜶ ᜉᜒ ᜈ ᜎᜓ ᜎᜓ ᜂ ᜊ᜶

ᜈ ᜇᜒ ᜌᜓ ᜀ ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜉᜒ ᜎᜒ ᜁ᜶ ᜀ ᜊ ᜎ ᜁ ᜊᜒ᜶

Los peccados mortales

son siete.

El primero soberuia. El se

gundo Euaricia. El tercero,

Luxuria. El quarto yra. El

quinto, Gula*. El sexto Embi

dia. El septimo Accidia.

Ang ponong casalanan, y

[40]

capapacasama nang caloloua

cey pito.

Ang capalaloan. Ang caramo

tan. Ang calibogan. Ang ca

galitan. Ang caiamoan sapag

caen at sapag inum. Ang capa

naghilian. Ang catamarã.

ᜀ ᜉᜓ ᜈᜓ ᜃ ᜐ ᜎ ᜈ᜶ ᜁ ᜃ ᜉ ᜉ ᜃ ᜐ

ᜋ ᜈ ᜃ ᜎᜓ ᜎᜓ ᜏ᜶ ᜀ ᜉᜒ ᜆᜓ᜶

ᜀ ᜃ ᜉ ᜎ ᜎᜓ ᜀ᜶ ᜀ ᜃ ᜇ ᜋᜓ ᜆ᜶ ᜀ ᜃ ᜎᜒ

ᜊᜓ ᜄ᜶ ᜀ ᜃ ᜄ ᜎᜒ ᜆ᜶ ᜀ ᜃ ᜌ ᜋᜓ ᜀ᜶ ᜐ ᜉ ᜃ

ᜁ᜶ ᜀ ᜐ ᜉ ᜁ ᜈᜓ᜶ ᜀ ᜃ ᜉ ᜈ ᜑᜒ ᜎᜒ ᜀ᜶

ᜀ ᜃ catamarã

Las obras demisericordia,

[41]

que qualquier chistiano deue

cumplirson catorze. Las siete

spirituales, y las otras siete cor

porales. las siete corporales son

estas.

Ujsitar los enfermos. Dar de

comer al que hahãbre. Dar de

beuer al que hased. Recte

mir al que esta captiuo. Deltir

al desnudo, que lo hamenester.

Dar posada a los peregrinos.

Enterrar los muertos.

Las otras siete obras de

misericordia spirituales, son

[42]

estas. Ensenãs alos sim

ples queno saben. Dar consejo

al quelo hamenester. Castigar

al que hamenester castigo. Per

donar al que erro contrati. Su

friutas injurias de tu proximo

conpaciencia, al doliente, yatsa

nüdo. Consolar los tristes, y

desconsolados, Rogardios

por los uiuos y por los muertos.

Amen.

Ang cauaan gaua labin apat ãg

pitong naona paquinabang nãg

catauan, ang pitong naholi pa

[43]

quinabang nang caloloua. Ang

pitong naona paquinabang nã

catauan ay yari.

Dalauin ang mei hirap. Paca

nin ang nagogotom. Painumĩ

ang nauuhao. Paramtan ang ua

lan damit. Tubsin ang nabihag.

Patoloyin ang ualan totoloyã.

Ybaon ang namatai.

Ang pitong naholi paquina

bang nang caloloua

ay yari.

Aralan ang di nacaaalam. A

ralan ang napaaaral. Ang ta

[44]

bõ sala, ce, papagdalitain. Ual

in bahala sa loob ang casalanã

nang naccasasala sa iyo. Houag

ypalaman sa loob ang pagmo

mora nang tauo sa iyo. Aliuin

ang nalulumbai. Ipanalang̃in

sa dios ang nabubuhai at ang

nang̃a matai na christiano.

Amen Jesus.

ᜀ ᜃ ᜀ ᜏ ᜀ ᜄ ᜏ᜶ ᜎ ᜊᜒ ᜀ ᜉ᜶ ᜀ ᜉᜒ

ᜆᜓ ᜈ ᜂ ᜈ᜶ ᜉ ᜃᜒ ᜈ ᜊ ᜈ ᜃ ᜆ ᜀ᜶

ᜀ ᜉᜒ ᜆᜓ ᜈ ᜑᜓ ᜎᜒ᜶ ᜉ ᜃᜒ ᜈ ᜊ᜶ ᜈ ᜃ ᜎᜓ ᜎᜓ

ᜏ᜶ ᜀ ᜉᜒ ᜆᜓ ᜈ ᜂ ᜈ᜶ ᜉ ᜃᜒ ᜈ ᜊ ᜈ ᜃ ᜆ ᜀ᜶

ᜀ ᜌ ᜇᜒ᜶ ᜇ ᜎ ᜏᜒ ᜀ ᜋᜒ ᜑᜒ ᜇ᜶ ᜉ ᜃ ᜈ᜶

[45]

ᜀ ᜈ ᜄᜓ ᜄᜓ ᜆᜓ᜶ ᜉ ᜁ ᜈᜓ M ᜒ᜶ ᜀ ᜈ ᜂ ᜂ ᜑ᜶ ᜉ

ᜇ ᜆ᜶ ᜀ ᜏ ᜎ ᜇ ᜋᜒ᜶ ᜆᜓ ᜐᜒ ᜀ ᜈ ᜊᜒ ᜑ᜶ ᜉ

ᜆᜓ ᜎᜓ ᜌᜒ᜶ ᜀ ᜏ ᜎ ᜆᜓ ᜆᜓ ᜎᜓ ᜌ᜶ ᜁ ᜊ ᜂ᜶ ᜀ

ᜈ ᜋ ᜆ᜶ ᜀ ᜉᜒ ᜆᜓ ᜀ ᜑᜓ ᜎᜒ᜶ ᜉ ᜃᜒ ᜈ

ᜊ ᜈ ᜃ ᜎᜓ ᜎᜓ ᜏ᜶ ᜀ ᜌ ᜇᜒ᜶

ᜀ ᜇ ᜎ᜶ ᜀ ᜇᜒ ᜈ ᜃ ᜀ ᜀ ᜎ᜶ ᜀ ᜇ ᜎ᜶

ᜀ ᜈ ᜉ ᜀ ᜀ ᜇ᜶ ᜀ ᜆ ᜏᜓ ᜐ ᜎ᜶ ᜉ ᜉ ᜇ

ᜎᜒ ᜆ ᜁ᜶ ᜏ ᜁ ᜊ ᜑ ᜎ ᜐ ᜎᜓ ᜂ᜶ ᜀ ᜃ ᜐ ᜎ

ᜈ᜶ ᜈ ᜈ ᜃ ᜐ ᜐ ᜎ᜶ ᜐ ᜁ ᜌᜓ᜶ ᜑᜓ ᜏ ᜁ ᜉ

ᜎ ᜋ ᜐ ᜎᜓ ᜂ᜶ ᜀ ᜉ ᜋᜓ ᜋᜓ ᜇ᜶ ᜀ ᜆ ᜏᜓ ᜐ

ᜁ ᜌᜓ᜶ ᜀ ᜎᜒ ᜏᜒ᜶ ᜀ ᜈ ᜎᜓ ᜎᜓ ᜊ᜶ ᜀ ᜉ ᜈ ᜎ

ᜅᜒ ᜐ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜀ ᜈ ᜊᜓ ᜊᜓ ᜑ᜶ ᜀ ᜀ ᜈ

ᜅ ᜋ ᜆ ᜈ ᜃᜒ ᜈᜒ ᜆᜒ ᜌ ᜈᜓ᜶ ᜀ ᜋᜒ ᜐᜒ ᜐᜓ᜶

La confesion en Romançe

[46]

Jopeccador mucho herrado me

confieso adios yasancta Maria,

ya san Pedro ya san Pablo,

ya los bien aueuturados, san

Miguel harchangel, ya san

Juan baptista; ya todos los sanc

tos, yauos padre que peque mu

cho con el pensamientoi conla

palabra, y conta obra, por mi cul

pa por mi culpa, por mi guan cul

pa, por en de ruego a la bien auẽ

turada uirgen sancta Maria,

y alos bien auenturados apos

toles san Pedro y san Pablo,

[47]

y asanct Juan baptista, ya todos

los sanctos y sanctas querue

quen por mi anuestro senõr.

Je

suchristo. Amen.

Acoy macasalanan nagcocõ

pesal aco sa atin pang̃inoon di

os macagagaua sa lahat at cai

sancta Maria uirgen totoo

at cai sanct Miguel archangel,

cai sanct Juan baptista sa san

ctos apostoles cai sanct Pedro,

at cai sanct Pablo at sa lahat

na sanctos na sa iyo padre,

ang naccasala aco sa panĩdim,

[48]

sa pag uica at sa paggaua aco ng̃a

ce, sala aco,i, mei casalanan, aco,

i, salan lubha siyang ypmagsisi

sico caiang̃aiata nananalan

ng̃in aco cai sancta Maria

uirgen totoo at cai, S. Miguel archã

gel, at cai, S.Juan baptista, at sa san

ctos apostoles, cai S. Pedro at cai, S.

Pablo at sa lahat na sanctos, nãg aco

ã. ypanalang̃in nila sa atin pang̃i

noõ dios ycao namã padre aco,i.

ypanalang̃in mo at haman caha

lili canang dios dito aco,i, ca

lagan mo sa casalanan co, at

[49]

parusahan mo aco. Amen, Jesu.

ᜀ ᜃᜓ ᜋ ᜃ ᜐ ᜎ ᜈ᜶ ᜀ ᜃᜓ ᜈ ᜃᜓ ᜃᜓ ᜉᜒ ᜐ

ᜐ ᜀ ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜋ ᜃ ᜄ ᜄ

ᜏ ᜐ ᜎ ᜑ᜶ ᜀ ᜃ ᜐ ᜆ ᜋ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜊᜒ ᜐᜒ ᜆᜓ ᜆᜓ ᜂ᜶

ᜃ ᜐ ᜋᜒ ᜄᜒ᜶ ᜀ ᜃ ᜐᜒ᜶ ᜃ ᜐ ᜐᜓ ᜏ ᜊ ᜆᜒ ᜆ᜶ ᜐ ᜐ

ᜆᜓ ᜀ ᜉᜓ ᜆᜓ ᜎᜒ᜶ ᜃ ᜐ ᜉᜒ ᜇᜓ᜶ ᜀ ᜃ ᜐ ᜉ ᜎᜓ᜶

ᜀ ᜐ ᜎ ᜑ ᜈ ᜐ ᜆᜓ᜶ ᜀ ᜐ ᜁ ᜌᜓ ᜉ ᜇᜒ᜶ ᜀ ᜈ

ᜃ ᜐ ᜎ ᜀ ᜃᜓ᜶ ᜐ ᜉ ᜈᜒ ᜇᜒ᜶ ᜐ ᜉ ᜏᜒ ᜃ᜶ ᜀ

ᜐ ᜉ ᜄ ᜏ᜶ ᜀ ᜃᜓ ᜅ ᜀ ᜐ ᜎ᜶ ᜀ ᜃᜓ ᜋ ᜃ

ᜐ ᜎ ᜈ᜶ ᜀ ᜃᜓ ᜐ ᜎ ᜎᜓ ᜑ᜶ ᜐᜒ ᜌ ᜁ ᜉᜒ ᜈ ᜐᜒ ᜐᜒ

ᜐᜒ ᜃᜓ᜶ ᜃ ᜌ ᜅ ᜌ ᜆᜓ᜶ ᜈ ᜈ ᜈ ᜎ ᜅᜒ ᜀ ᜃᜓ

ᜃ ᜐ ᜆ ᜋ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜊᜒ ᜐᜒ ᜆᜓ ᜆᜓ ᜂ᜶ ᜃ ᜐ ᜋᜒ ᜄᜓ᜶

ᜀ ᜃ ᜐᜒ᜶ ᜀ ᜐ ᜐᜓ ᜏ ᜊ ᜆᜒ ᜆ᜶ ᜀ ᜐ ᜐ ᜆᜓ ᜀ

ᜉᜓ ᜆᜓ ᜎᜒ᜶ ᜃ ᜐ ᜉᜒ ᜇᜓ᜶ ᜀ ᜃ ᜐ ᜉᜒ ᜎ᜶

[50]

ᜀ ᜐ ᜎ ᜑ ᜈ ᜐ ᜆᜓ᜶ ᜈ ᜀ ᜃᜓ ᜁ ᜉ ᜈ ᜎ

ᜅᜒ ᜈᜒ ᜎ᜶ ᜐ ᜀ ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜁ ᜃ

ᜈ ᜋ ᜉ ᜇᜒ᜶ ᜀ ᜃᜓ ᜁ ᜉ ᜈ ᜎ ᜅᜒ ᜋᜓ᜶ ᜀ ᜑ

ᜋ ᜃ ᜑ ᜎᜒ ᜎᜒ ᜃ᜶ ᜈ ᜇᜒ ᜌᜓ ᜇᜒ ᜆᜓ᜶ ᜀ ᜃᜓ ᜃ ᜎ

ᜄ ᜋᜓ᜶ ᜐ ᜃ ᜐ ᜎ ᜈ ᜃᜓ᜶ ᜀ ᜉ ᜇᜓ ᜐ ᜑ ᜋᜓ

ᜀ ᜃᜓ᜶ ᜀ ᜋᜒ ᜐᜒ ᜐᜓ᜶

Las preguntas en Romãce

P. Eres christiano? R. si porlami

sericordia de Dios. P.que cosa es

christiano? R. El hombre bapti

zado que cree lo que ensenã di

os, yla sancta yglesia madre nrã.

P. qua les la senãl del christiano

R. la sancta cruz. P. Aquien

[51]

adoran los christianos? R. a nrõ

senõr Dios. P. que cosa es dios?

R. la primera causa, el princi

pio de todas las cosas, El que hi

ço todas las cosas, y el no tiene

principio nifin. P. quantos dio

ses ay? R. un solo dios. P. quã

tas personas. R. tres P. como

se llama la primera? R. Dios

padre. P. como se llama la seũ

da? R. Dios hijo. P. como se lla

ma la tercera? R. Dios spiritu

sancto. P. son por uenturatres

Dioses. R. no sontres dioses.

[52]

las personas son tres, ysolo ai

un dios. P. qual de las tres per

sonas se hizo hombre? R. la se

gunda persona que es el hijo.

P. como se hizo hombre? R. por

obra del spiritu sancto, en las

entranãs de sancta Maria uirgẽ

antes del parto, ydespues del

parto. P. para q̃ se hizo hombre?

R. para podermorir en rescate

de los peccados de todos los

hombres. P. qual es erantos

peccados de los hombres? R.

el peccado de nuestros prime

[53]

ros padres. Adan y Eva, del

qual todos participamos, y fue

ra de esto, los peccados actua

les conque ofenden a dios ca

da dia. P. como rescato a los hõ

bres? R. murio en la cruz y to

mo asucargo los peccados de

todos los hombres. P. despues

de muerto nrõ senõr Jesuchris

to que hizo su alma? R. baxo

a los infiernos junta con la diui

nidad, ysaco las animas de los

sanctos padres que estauan a

guardando su sancto adueni.

[54]

miento. P. El cuerpo de nuestro

senõr Jesuchristo fue sepultado?

R. si P. resuscito. R. si P.quã

do? R. al terçero dia, de su muer

te. P. que dose aca en la tierra nu

estro senõr Jesuchristo? R. no,

sino subro a los çielos, despues

de quarenta dias de su. R. esurreç

cion y esta asentado ala diestra

de dios padre todo poderoso.

P. que asiento tiene alla en el

cielo? R. El mas abentaxado

de todos. P. ay dia enque uẽdra

ajuzgar uinos y muertos. R. si,

[55]

P. quando? R. no se sabe. P.

El alma del hombre aca base

quando muere el hombre? R.

no muere con el cuerpo como

en los otros animales, si no so

to el cuerpo muere y el alma

uiue para siempre. P. ande uol

uer adinir todos los que muerẽ

buenos y malos? R. ande uol

uer adinir y juntar se el cuerpo

con el alma para ser juzgados

de chirsto nuestro senõr. P.

despues de. R. esuscitados los

cuerpos de los hombres ande

[56]

uoluer amorir? R. no P.que

dara dios en premio a los bue

nos. R. la gloria del cielo al

la ueran adios y se alegraran

y regozi jaran para siempre ja

mas. P. que castigo dara dios

a los malos? R. echar los a en

el infierno allatendran tormẽ

los y dolores para simpre ja

mas. P. que esta sancta ygle

sia. R. todos los hombres

christianos que creen en di

os, juntamente consu cabe

ça, Jesuschristo que esta en

[57]

el cielo, ysuuicauio en la tierra

que es el papa del Roma. P. En es

ta sancta yglesia y cosas que

quiten peccados? R. si P. que

cosas son? R. el baptisimo a

los no christianos, y la confe

sion a los ya christianos que

peccaron si searrepienten de

suspeccados de ueras ytienẽ

uoluntad de nunca mas boluer

apeccar. P. En esta sancta yglia

ay comunion de los sanctos? R.

si. P. que esta comunion de los

sanctos? R. la partiçipaçion

[58]

de los buenos christianos en las

buenas obras y sacramentos.

P. quando leuanta la ostia el pa

dre en la missa para quela ado

rentos christianos quien esta

asti? R. Jesuchristo nrõ senõr

dios y hombre uerdadero como

esta en el cielo. P. En el caliz

quien esta? R. la sangre uer

dadera de nrõ senõr Jesuchris

to como aquella que deruamo

en la cruz. P. que esta el chris

tiano obligado a hazer, para

saluarse? R. hazer y cumplir.

[59]

los diez mandamientos de dios

y los de la sancta madre yglesia.

Ang tanong̃an.

Tanong̃an. Christiano cana?

Sagot. Oo.t aua nang atin pã

ng̃inoon dios. T. ano caia ang

christiano? S. ang binãgan su

masangpalataia sa aral nang

dios at nang sancta yglesia

yna natin. T. alin caia ang tan

da nang christiano? S. ang sãcta

cruz. T. sino caia ang sinasam

ba nang mang̃a christiano? S.

ang atin pang̃inoon dios. T.

[60]

ano caia ang dios? S. ang onãg

mola. ang caona onahan sa lahat,

ang mei gaua sa lahat, siya,e,

ualan pinagmolan ualan cahã

ganan. T. ylan ang dios? S. ysa

lamang. T. ylan ang personas?

S. tatlo. T. anong ng̃alang nang

naona? S. ang dios ama. T. anõg

ng̃alan nang ycalua? S. ang di

os anac. T. anong ng̃alan nãg

ycatlo? S. ang dios spiritusãcto.

T. tatlo caia ang dios? S. dile

tatlo ang dios, ang personas

siyang tatlo, ang dios ysa

[61]

lamang. T. alin sa tatlong per

sonas ang nagcatauan tauo?

S. ang ycaluang persona nang

sanctissima trinidad ang dios a

nac. T. anong pagcatauan tauo

niya? S. pinaglalangan siya nãg

dios spiritusancto satian ni sãcta

Maria uirgen totoo nang dipa

nang̃anac siya. nang macapang̃a

nac na virgen din totoo. T. ayat

nagcatauan tauo siya? S, nang mã

yari mamatai siya tubus sacasa

lanan nang lahat na tauo. T. atin

caia ang casalanan nang tauo?

[62]

S. ang casalanan nang atin magu

gulang si Adan at si Eva nagin

casalanan natin, naramai pala ta

yo sapagcacasala nila sa pang̃ino

on dios. bucor naman doon ang sa

diling casalanan nang balan nang

tauo nagcasasala sa dios arao

arao. T. Anong pagtubus niya

sa tauo? S. nagpacamatai siya

sa cruz, at sinacop niya ang san

libotan bayan. T. nang namatai

na ang atin pang̃inoon Jesuchris

to sa cruz, anong guinaua nang

caloloua niya? S, nanaog sama

[63]

ng̃a infiernos pati nang pagca

dios niya, at hinang̃o doon ãg

caloloua nang mang̃a sanctos

padres naghihintai nãgpagda

ting niya. T. ang catauan ni

Jesuchristo ybinaon? S. oo. T.

nabuhai nanaguli? S. oo. T. ca

ylan? S. nang magycatlong

arao nangpagcamatai niya. T.

humabilin dito sa lupa ang atin

pang̃inoon Jesuchristo? S. di

le humabilin dito sa lupa, nac

yat sa lang̃it nang magycapat

napoung arao nang pagcabu

[64]

hai niyang naguli, at nalolocloc

sa canan nang dios ama maca

gagaua sa lahat. T. anong pagca

locloc niya doon sa lang̃it? S.

pinalalo siya nang dios ama ni

ya sa lahat. T. mei arao na yhoho

com sa nangabubuhai, at sana

ngamatai natauo? S. oo T. cailã?

S. dile naaalaman. T. sino caia,

ang hocom? S. ang atin pang̃ino

on Jesuchristo. T. ang caloloua

natin mamatai caia cun mama

tai ang catauan natin? S. dile ma

matai ang caloloua natin para

[65]

nang sa haiop, ang catauan la

mang mamatai, ang caloloua

mabubuhai magparating man

saan. T. mabubuhai caia mag

uli ang nang̃amatai natauo,

banal man, tampalasan man. S, oo

mabubuhai din maguli, at papa

soc na moli ang caloloua sa ca

tauan nang hocoman silang

dalua nang atin pang̃inoon Je

suchristo. T. cun mabuhai na

maguli ang catauan nang ma

nga tauo mamatai pa caiang mo

li? S. dile. T. ano ygaganti

[66]

nang dios sa mang̃a banal na

tauo. S. ang caluualhatian

sa lang̃it doon maquiquita ni

la ang dios, at matotoua at ma

liligaia, at luluualhati magpa

rating man saan. T. ano ypa

rurusa niya sa mang̃a tauõ tan

palasan? S, yhoholog niya sa

ynfierno doon maghihirap sila

at maccacasaquet magparatĩg

man saan. T. ano caia ang san

cta yglesia? S. ang lahat nata

uo christiano sumasangpala

taia sa dios pati nang pononi

[67]

la si Jesuchristo,e, nasa lang̃it

dito sa lupa ang cahalili niya

ang sancto Papa sa Roma?

T. dito sa sancta yglesia mei

ycauauala nang casalanan?

S, oo, T, ano caia ang ycauaua

la nang casalanan? S, ang

pinagbinãg sa dipa christianos

at ang pagcoconfesal nang ma

ng̃a christianos mei casalanã,

cun magsising masaquet at

mei loob na di moli maccasa

la sa dios magparating man

saan. T, dito sasancta yglesia

[68]

mei casamahan ang mang̃a

sanctos? S, oo, T, ano caia

ang casamahan nang mang̃a

sanctos? S, ang pagpapaquina

bang nang mang̃a Christianos

banal na tauo, sa gauã maga

ling sangpon nang sasacra

mentos. T, Nang binubuhat

ang ostia nang padre sapagmi

misa sino caia ang naroon?

S, ang atin pang̃inoon Jesu

Christo Dios totoo, at tauõg

totoo, para doon sa lang̃it. T, sa

caliz sino caia ang naroon? S,

[69]

Ang dugong totoo nang atin

pang̃inoon Jesuchristo, capara

niun nabohos sa cruz nang na

matai siya. T, ano caia ang ga

gauin nang mang̃a Christiano

nang macaparoon sa lang̃it? S,

Ang susundin nila ang sang

po, uong otos nang dios, pati

nang otos nang sancta yglesia

yna natin.

ᜆ ᜈᜓ ᜅ᜶

ᜃᜒ ᜈᜒ ᜆᜒ ᜌ ᜈᜓ ᜃ ᜈ᜶ ᜂ ᜂ ᜀ ᜏ ᜈ ᜀ

ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜀ ᜈᜓ ᜃ ᜌ

ᜀ ᜃᜒ ᜈᜒ ᜆᜒ ᜌ ᜈᜓ᜶ ᜀ ᜊᜒ ᜌ ᜄ ᜈ ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜐᜓ M

[70]

ᜐ ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ᜶ ᜐ ᜀ ᜇ ᜈ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜀ ᜈ ᜐ

ᜆ ᜁ ᜎᜒ ᜐᜒ ᜌ᜶ ᜁ ᜈ ᜈ ᜆᜒ᜶ ᜀ ᜎᜒ ᜃ ᜌ

ᜀ ᜆ ᜇ ᜈ ᜃᜒ ᜈᜒ ᜆᜒ ᜌ ᜈᜓ᜶ ᜀ ᜐ ᜆ ᜃᜓ ᜇᜓ᜶

ᜐᜒ ᜈᜓ ᜃ ᜌ᜶ ᜀ ᜐᜒ ᜈ ᜐ ᜊ᜶ ᜈ ᜋ ᜅ ᜃᜒ ᜈᜒ

ᜆᜒ ᜌ ᜈᜓ᜶ ᜀ ᜀ ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜀ

ᜈᜓ ᜃ ᜌ ᜀ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜀ ᜂ ᜈ ᜋᜓ ᜎ᜶ ᜀ ᜃ ᜂ

ᜈ ᜂ ᜈ ᜑ ᜐ ᜎ ᜑ᜶ ᜀ ᜋ ᜄ ᜏ ᜐ ᜎ ᜑ᜶

ᜐᜒ ᜌ ᜏ ᜎ ᜉᜒ ᜈ ᜋᜓ ᜀ᜶ ᜏ ᜎ ᜃ ᜑ ᜄ ᜈ᜶

ᜁ ᜎ ᜀ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜁ ᜁ ᜐ ᜎ ᜋ᜶ ᜁ ᜎ ᜀ

ᜉᜒ ᜐᜓ ᜈ᜶ ᜆ ᜎᜓ᜶ ᜀ ᜈᜓ ᜅ ᜎ ᜈ ᜈ ᜂ ᜈ᜶ ᜇᜒ

ᜌᜓ ᜀ ᜋ᜶ ᜀᜈᜓ ᜅ ᜎ ᜈ ᜁ ᜃ ᜏ᜶ ᜇᜒ ᜌᜓ ᜀ ᜋ᜶

ᜀ ᜈᜓ ᜅ ᜎ ᜈ ᜁ ᜃ ᜎᜓ᜶ ᜇᜒ ᜌᜓ ᜁ ᜉᜒ ᜇᜒ ᜆᜓ

ᜐ ᜆᜓ᜶ ᜆ ᜎᜓ ᜃ ᜌ ᜀ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜇᜒ ᜎᜒ ᜆ ᜎᜓ ᜀ ᜇᜒ

ᜌᜓ᜶ ᜀ ᜉᜒ ᜐᜓ ᜈ ᜐᜒ ᜌ ᜆ ᜎᜓ᜶ ᜀ ᜇᜒ ᜌᜓ ᜁ ᜐ

[71]

ᜎ ᜋ᜶ ᜀ ᜎᜒ ᜐ ᜆ ᜎᜓ ᜉᜒ ᜐᜓ ᜈ᜶ ᜀ ᜈ ᜃ ᜆ ᜀ

ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜀ ᜁ ᜃ ᜏ ᜉᜒ ᜐᜓ ᜈ᜶ ᜈ ᜐ ᜆᜒ ᜐᜒ ᜋ ᜆᜒ

ᜈᜒ ᜇ᜶ ᜈ ᜇᜒ ᜌᜓ ᜀ ᜈ᜶ ᜀ ᜈᜓ ᜉ ᜃ ᜆ ᜀ ᜆ ᜏᜓ

ᜈᜒ ᜌ᜶ ᜉᜒ ᜈ ᜎ ᜎ ᜅ ᜐᜒ ᜌ᜶ ᜈ ᜇᜒ ᜌᜓ ᜁ ᜉᜒ

ᜇᜒ ᜆᜓ ᜐ ᜆᜓ᜶ ᜐ ᜆᜒ ᜌ ᜈᜒ ᜐ ᜆᜓ ᜋ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶

ᜊᜒ ᜐᜒ ᜆᜓ ᜆᜓ ᜂ᜶ ᜈ ᜇᜒ ᜉ ᜈ ᜅ ᜈ᜶ ᜐᜒ ᜌ᜶ ᜈ ᜋ

ᜃ ᜉ ᜅ ᜈ ᜈ᜶ ᜊᜒ ᜐᜒ ᜇᜒ ᜆᜓ ᜆᜓ ᜂ᜶ ᜀ ᜀ ᜈ ᜃ

ᜆ ᜀ ᜆ ᜏᜓ ᜐᜒ ᜌ᜶ ᜈ ᜋ ᜌ ᜇᜒ ᜋ ᜋ ᜆ ᜐᜒ ᜌ᜶

ᜆᜓ ᜊᜓ ᜐ ᜃ ᜐ ᜎ ᜈ᜶ ᜈ ᜎ ᜑ ᜈ ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜀ ᜎᜒ ᜃ

ᜌ ᜀ ᜃ ᜐ ᜎ ᜈ ᜈᜒ ᜎ᜶ ᜀ ᜂ ᜈ ᜃ ᜐ ᜎ ᜈ᜶

ᜈ ᜋ ᜄᜓ ᜄᜓ ᜎ ᜈ ᜆᜒ᜶ ᜐᜒ ᜀ ᜇ᜶ ᜀ ᜐᜒ ᜁ ᜊ᜶

ᜈ ᜄᜒ ᜃ ᜐ ᜎ ᜈ ᜈ ᜆᜒ ᜶ ᜈ ᜇ ᜋ ᜉ ᜎ ᜆ ᜌᜓ᜶

ᜐ ᜉ ᜃ ᜃ ᜂ ᜎ ᜈᜒ ᜎ ᜐ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜊᜓ ᜃᜓ ᜈ ᜋ ᜇᜓ

ᜂ᜶ ᜀ ᜐ ᜇᜒ ᜎᜒ ᜀ ᜐ ᜎ ᜈ᜶ ᜈ ᜊ ᜎ ᜈ ᜆ ᜏ᜶

[72]

ᜈ ᜃ ᜐ ᜐ ᜎ ᜐ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜀ ᜇ ᜀ ᜇ᜶ ᜆᜒ ᜈᜓ

ᜊᜓ ᜈᜒ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶ ᜀ ᜎ ᜑ ᜈ ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜂ ᜂ᜶ ᜀ ᜈᜓ

ᜉ ᜆᜓ ᜊᜓ ᜈᜒ ᜌ ᜐ ᜋ ᜅ ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜀ ᜉ ᜃ ᜋ ᜆ

ᜐᜒ ᜌ ᜐ ᜃᜓ ᜇᜓ᜶ ᜀ ᜐᜒ ᜈ ᜃᜓ ᜈᜒ ᜌ᜶ ᜀ ᜐ ᜎᜒ ᜊᜓ

ᜆ ᜊ ᜌ᜶ ᜈ ᜈ ᜋ ᜆ ᜈ ᜀ ᜀ ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ

ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ ᜐ ᜃᜓ ᜇᜓ᜶ ᜀ ᜈᜓ ᜄᜒ ᜈ ᜏ ᜈ ᜃ ᜎᜓ ᜎᜓ ᜏ

ᜈᜒ ᜌ᜶ ᜈ ᜈ ᜂ ᜐ ᜋ ᜅ ᜁ ᜉᜒ ᜈᜓ᜶ ᜉ ᜆᜒ ᜈ

ᜉ ᜃ ᜇᜒ ᜌᜓ ᜈᜒ ᜌ᜶ ᜀ ᜑᜒ ᜈ ᜅᜓ ᜇᜓ ᜂ᜶ ᜀ

ᜃ ᜎᜓ ᜎᜓ ᜏ ᜈ ᜋ ᜅ ᜐ ᜆᜓ ᜉ ᜇᜒ᜶ ᜈ ᜑᜒ ᜈᜒ ᜆ

ᜀ ᜉ ᜇ ᜆᜒ ᜈᜒ ᜌ᜶ ᜀ ᜃ ᜆ ᜀ ᜈᜒ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶

ᜁ ᜊᜒ ᜈ ᜂ᜶ ᜂ ᜂ᜶ ᜈ ᜊᜓ ᜑ ᜈ ᜈ ᜂ ᜎᜒ᜶ ᜂ ᜂ᜶ ᜃ ᜁ

ᜎ᜶ ᜈ ᜋ ᜁ ᜃ ᜎᜓ ᜀ ᜇ᜶ ᜀ ᜉ ᜃ ᜋ ᜆ ᜈᜒ ᜌ᜶

ᜑᜓ M ᜊᜒ ᜎᜒ ᜇᜒ ᜆᜓ ᜐ ᜎᜓ ᜉ᜶ ᜀ ᜀ ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ

ᜂ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶ ᜇᜒ ᜎᜒ ᜑᜓ M ᜊᜒ ᜎᜒ ᜇᜒ ᜆᜓ ᜐ ᜎᜓ ᜉ᜶

[73]

ᜈ ᜌ ᜐ ᜎ ᜅᜒ᜶ ᜈ ᜋ ᜁ ᜃ ᜉ ᜈ ᜉᜓ ᜏᜓ ᜀ

ᜇ᜶ ᜀ ᜉ ᜃ ᜊᜓ ᜑ ᜈᜒ ᜌ ᜈ ᜂ ᜎᜒ᜶ ᜀ ᜈ ᜎᜓ

ᜎᜓ ᜎᜓ ᜐ ᜃ ᜈ ᜈ ᜇᜒ ᜌᜓ ᜀ ᜋ᜶ ᜀ ᜃ ᜄ ᜄ ᜏ

ᜐ ᜎ ᜑ᜶ ᜀ ᜈᜓ ᜉ ᜃ ᜎᜓ ᜎᜓ ᜈᜒ ᜌ᜶ ᜇᜓ ᜂ ᜐ ᜎ

ᜅᜒ᜶ ᜉᜒ ᜈ ᜎᜓ ᜎᜓ ᜐᜒ ᜌ ᜈ ᜇᜒ ᜌᜓ ᜀ M ᜈᜒ ᜌ᜶

ᜐ ᜎ ᜑ᜶ ᜋ ᜀ ᜇ ᜈ ᜁ ᜑᜓ ᜑᜓ᜶ ᜐ M ᜊᜓ ᜊᜓ ᜑ

ᜀ ᜐ ᜈ ᜅ ᜋ ᜆ ᜈ ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜂ ᜂ᜶ ᜃ ᜁ ᜎ᜶ ᜇᜒ ᜎᜒ

ᜈ ᜀ ᜀ ᜎ ᜋ᜶ ᜐᜒ ᜈᜓ ᜃ ᜌ ᜀ ᜑᜓ ᜃᜓ᜶ ᜀ ᜀ

ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶ ᜀ ᜃ ᜎᜓ ᜎᜓ ᜏ ᜈ ᜆᜒ᜶

ᜋ ᜋ ᜆ ᜃ ᜌ᜶ ᜃᜓ ᜋ ᜋ ᜆ ᜀ ᜃ ᜆ ᜀ ᜈ ᜆᜒ᜶

ᜇᜒ ᜎᜒ ᜋ ᜋ ᜆ ᜀ ᜃ ᜎᜓ ᜎᜓ ᜏ ᜈ ᜆᜒ᜶ ᜉ ᜇ ᜈ ᜐ ᜁ

ᜊ ᜑ ᜌᜓ᜶ ᜀ ᜃ ᜆ ᜀ ᜈ ᜎ ᜋ᜶ ᜀ ᜋ ᜋ ᜆ᜶ ᜀ ᜃ

ᜎᜓ ᜎᜓ ᜏ ᜋ ᜊᜓ ᜊᜓ ᜑ᜶ ᜋ ᜉ ᜇ ᜆᜒ ᜋ ᜐ ᜀ

ᜋ ᜊᜓ ᜊᜓ ᜑ ᜃ ᜌ ᜋ ᜂ ᜎᜒ᜶ ᜀ ᜈ ᜅ ᜋ ᜆ ᜈ ᜆᜓ ᜏᜓ᜶

[74]

ᜊ ᜈ ᜋ᜶ ᜆ ᜉ ᜎ ᜐ ᜋ᜶ ᜂ ᜂ ᜈ ᜊᜓ ᜊᜓ ᜑ ᜇᜒ

ᜋ ᜂ ᜎᜒ᜶ ᜀ ᜉ ᜉ ᜐᜓ ᜈ ᜋᜓ ᜎᜒ᜶ ᜀ ᜃ ᜎᜓ ᜎᜓ

ᜏ ᜐ ᜃ ᜆ ᜀ ᜈᜒ ᜌ᜶ ᜈ ᜑᜓ ᜃᜓ M ᜐᜒ ᜎ ᜇ ᜏ᜶

ᜈ ᜀ ᜆᜒ ᜉ ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶ ᜃᜓ M ᜊᜓ ᜑ

ᜈ ᜋ ᜂ ᜎᜒ᜶ ᜀ ᜃ ᜆ ᜀ ᜈ ᜋ ᜅ ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜋ ᜋ ᜆ

ᜉ ᜃ ᜌ ᜋᜓ ᜎᜒ᜶ ᜇᜒ ᜎᜒ᜶ ᜀᜈᜓ ᜁ ᜄ ᜄ ᜆᜒ ᜈ ᜇᜒ ᜌᜓ

ᜐ M ᜅ ᜊ ᜈ ᜈ ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜀ ᜃ ᜎᜓ ᜏ ᜑ ᜆᜒ ᜀ ᜀ ᜐ ᜎ

ᜅᜒ᜶ ᜇᜓ ᜂ ᜋ ᜃᜒ ᜃᜒ ᜆ ᜈᜒ ᜎ ᜀ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜀ ᜋ ᜆᜓ

ᜆᜓ ᜏ᜶ ᜀ ᜋ ᜎᜒ ᜎᜒ ᜄ ᜌ᜶ ᜀ ᜎᜓ ᜎᜓ ᜏ ᜑ ᜆᜒ᜶ ᜋ ᜉ

ᜇ ᜆᜒ ᜋ ᜐ ᜀ᜶ ᜀ ᜈᜓ ᜁ ᜉ ᜇᜓ ᜇᜓ ᜐ ᜈ ᜇᜒ ᜌᜓ

ᜀ ᜋ ᜅ ᜆ ᜏᜓ ᜆ ᜉ ᜎ ᜐ᜶ ᜁ ᜑᜓ ᜑᜓ ᜎᜓ ᜈᜒ ᜌ᜶

ᜐ ᜁ ᜉᜒ ᜈᜓ᜶ ᜇᜓ ᜂ ᜋ ᜑᜒ ᜑᜒ ᜇ ᜐᜒ ᜌ᜶ ᜀ ᜋ ᜃ

ᜃ ᜐ ᜃᜒ᜶ ᜋ ᜉ ᜇ ᜆᜒ ᜋ ᜐ ᜀ᜶ ᜀ ᜈᜓ ᜃ ᜌ ᜀ

ᜐ ᜆ ᜁ ᜎᜒ ᜐᜒ ᜌ᜶ ᜀ ᜎ ᜑ ᜈ ᜆ ᜏᜓ ᜃᜒ ᜈᜒ ᜆᜒ ᜌ ᜈᜓ᜶

[75]

ᜐᜓ M ᜐ ᜉ ᜎ ᜆ ᜌ ᜐ ᜇᜒ ᜌᜓ᜶ ᜉ ᜆᜒ ᜈ ᜉᜓ

ᜉᜓ ᜈᜒ ᜎ ᜐᜒ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶ ᜈ ᜐ ᜎ ᜅᜒ᜶ ᜀ ᜇᜒ

ᜆᜓ ᜐ ᜎᜓ ᜉ᜶ ᜀ ᜃ ᜑ ᜎᜒ ᜎᜒ ᜈᜒ ᜌ᜶ ᜀ ᜐ ᜆᜓ ᜉ

ᜉ᜶ ᜇᜒ ᜆᜓ ᜐ ᜐ ᜆ ᜁ ᜎᜒ ᜐᜒ ᜌ᜶ ᜋ ᜁ ᜃ ᜏ ᜏ ᜎ

ᜈ ᜃ ᜐ ᜎ ᜈ᜶ ᜀ ᜈᜓ ᜃ ᜌ ᜀ ᜁ ᜃ ᜏ ᜏ ᜎ

ᜈ ᜃ ᜐ ᜎ ᜈ᜶ ᜀ ᜉ ᜊᜒ ᜌ ᜐ ᜇᜒ ᜉ ᜃᜒ ᜈᜒ ᜆᜒ

ᜌ ᜈᜓ᜶ ᜀ ᜀ ᜉ ᜃᜓ ᜃᜓ ᜉᜒ ᜐ᜶ ᜀ ᜋ ᜅ ᜃ

ᜈᜒ ᜆᜒ ᜌ ᜈᜓ᜶ ᜋ ᜃ ᜐ ᜎ ᜈ᜶ ᜃᜓ M ᜐᜒ ᜋ ᜐ ᜃᜒ᜶

ᜀ ᜋ ᜎᜓ ᜂ᜶ ᜈ ᜇᜒ ᜋᜓ ᜎᜒ ᜋ ᜃ ᜐ ᜎ ᜐ ᜇᜒ ᜌᜓ

ᜋ ᜉ ᜇ ᜆᜒ ᜋ ᜐ ᜀ᜶ ᜇᜒ ᜆᜓ ᜐ ᜐ ᜆ ᜁ ᜎᜒ ᜐᜒ

ᜌ᜶ ᜋ ᜃ ᜐ ᜋ ᜑ᜶ ᜀ ᜋ ᜅ ᜐ ᜆᜓ᜶ ᜂ ᜂ᜶ ᜀ ᜈᜓ

ᜃ ᜌ ᜀ ᜃ ᜐ ᜋ ᜑ᜶ ᜈ ᜋ ᜅ ᜐ ᜆᜓ᜶ ᜀ ᜉ ᜉ

ᜉ ᜃᜒ ᜈ ᜊ᜶ ᜈ ᜋ ᜅ ᜃᜒ ᜈᜒ ᜆᜒ ᜌ ᜈᜓ᜶ ᜊ ᜈ ᜈ

ᜆ ᜏᜓ᜶ ᜐ ᜄ ᜏ ᜋ ᜄ ᜎᜒ᜶ ᜐ ᜉᜓ ᜈ ᜐ ᜐ ᜃ ᜇ ᜋᜒ ᜆᜓ᜶

[76]

ᜈ ᜊᜒ ᜈᜓ ᜊᜓ ᜑ ᜀ ᜂ ᜆᜒ ᜌ ᜈ ᜉ ᜇᜒ᜶ ᜐ ᜉ ᜋᜒ

ᜋᜒ ᜐ᜶ ᜐᜒ ᜈᜓ ᜃ ᜌ ᜀ ᜈ ᜇᜓ ᜂ᜶ ᜀ ᜀ ᜆᜒ ᜉ

ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶ ᜇᜒ ᜌᜓ ᜆᜓ ᜆᜓ ᜂ᜶ ᜀ ᜆ ᜏᜓ

ᜆᜓ ᜆᜓ ᜂ᜶ ᜉ ᜇ ᜇᜓ ᜂ ᜐ ᜎ ᜅᜒ᜶ ᜐ ᜃ ᜎᜒ᜶ ᜐᜒ ᜈᜓ

ᜃ ᜌ ᜀ ᜈ ᜇᜓ ᜂ᜶ ᜀ ᜇᜓ ᜄᜓ ᜆᜓ ᜆᜓ ᜂ᜶ ᜈ ᜀ ᜆᜒ ᜉ

ᜅᜒ ᜈᜓ ᜂ ᜐᜒ ᜐᜓ ᜃᜒ ᜆᜓ᜶ ᜃ ᜉ ᜇ ᜈᜒ ᜂ ᜈ ᜊᜓ ᜑᜓ ᜐ ᜃᜓ

ᜇᜓ᜶ ᜈ ᜈ ᜋ ᜆ ᜐᜒ ᜌ᜶ ᜀᜈᜓ ᜃ ᜌ᜶ ᜀ ᜄ ᜄ ᜁ

ᜈ ᜋ ᜅ ᜃᜒ ᜈᜒ ᜆᜒ ᜌ ᜈᜓ᜶ ᜈ ᜋ ᜃ ᜉ ᜇᜓ ᜂ ᜐ

ᜎ ᜅᜒ᜶ ᜀ ᜐᜓ ᜐᜓ ᜇᜒ ᜈᜒ ᜌ᜶ ᜀ ᜐ ᜉᜓ ᜏᜓ ᜂ ᜆᜓ ᜈ ᜇᜒ

ᜌᜓ᜶ ᜉ ᜆᜒ ᜈ ᜂ ᜆᜓ ᜈ ᜐ ᜆ ᜁ ᜎᜒ ᜐᜒ ᜌ᜶

ᜁ ᜈ ᜈ ᜆᜒ᜶

Laus Deo