Không có người nào tồn tại trên thế giới này mà không để lại dấu vết. Trái đất đo lường sự hiện diện của chúng ta thông qua những dấu ấn và tàn dư của thời đại chúng ta tại nơi đây, một số dấu vết cực kỳ nhỏ bé hoặc khó thấy, một số lại nổi bật như những tòa nhà chúng ta xây dựng hoặc những ngọn núi chúng ta di chuyển. Chúng ta không phải là một loài tàng hình; chúng ta đánh dấu nơi mình đến một cách liều lĩnh hoặc vô ý. Một số dấu vết có thể không bao giờ được kiểm tra hoặc thậm chí không bao giờ được người khác biết đến. Nhưng những dấu vết khác sẽ được tìm kiếm và khám phá, và từ đó, có thể rút ra được nhiều điều về lịch sử xa xưa, mối quan hệ gia đình, di truyền bệnh tật và hành vi, phạm tội hay vô tội.
Theo thời gian, chúng ta ngày càng trở nên thành thạo hơn trong việc phân tích những dấu vết này, đến mức xương được chôn cất hàng thiên niên kỷ có thể mở ra những bí ẩn sâu kín nhất và một giọt máu khô có thể tiết lộ con quái vật đáng sợ nhất. Ở thời điểm hiện tại, chúng ta đang trải qua một cuộc cách mạng pháp y liên quan đến cách chúng ta hiểu và đọc bộ gen của con người.
Không thể tin được, ít nhất là đối với tôi, tôi là một phần của cuộc cách mạng này.
Vào tháng 3 năm 2017, một người đàn ông tên Paul Holes đã gọi điện cho tôi tại nhà riêng ở phía bắc California. Anh ta tự nhận mình là điều tra viên của một vụ án chưa có lời giải cho Sở Cảnh sát hạt Contra Costa.
Vào thời điểm đó, tôi nghỉ hưu sau một thời gian dài làm luật sư về bằng sáng chế và không được đào tạo gì về điều tra tội phạm hay bất cứ thứ gì tương tự. Khởi đầu như một sở thích sau khi nghỉ hưu, tôi tình nguyện làm người nghiên cứu di truyền phả hệ – một “thiên thần tìm kiếm” sử dụng các kết quả DNA trùng khớp để xây dựng cây phả hệ và giúp giải quyết các vấn đề về dòng dõi chưa xác định. Tôi thường làm việc với những người con nuôi đang tìm kiếm gia đình ruột thịt của họ.
Vào tháng 3 năm 2015, tôi bắt đầu thực hiện một dự án xác định danh tính của một người phụ nữ bị bắt cóc khi còn là một đứa trẻ sơ sinh mà tôi không hề biết tên, tiểu sử hay nguồn gốc của cô ấy, và tôi sử dụng thành công DNA để tìm ra được danh tính của cô ấy – giải quyết một bí ẩn đã gây trở ngại cho cả người phụ nữ lẫn các thám tử trong nhiều thập kỷ. Paul Holes đã nghe về công việc của tôi trong vụ đó từ một luật sư của FBI và đã gọi cho tôi.
“Tôi có một vụ án cần được giúp đỡ”, Paul nói. “Chị có sẵn sàng hợp tác với tôi trong việc xác định nghi phạm không?”
Tôi không hỏi về tội phạm hay vụ án. Tôi chỉ nói rằng tôi sẵn sàng giúp đỡ. Cuối cùng thì Paul cũng cho tôi biết người chúng tôi đang săn lùng:
Sát nhân Golden State.
Những điều xảy ra trong vài tháng tới đã thay đổi lĩnh vực tội phạm học. Như Tạp chí TIME đã viết, công việc tôi thực hiện trong vụ án Sát nhân Golden State “cung cấp cho cơ quan thực thi pháp luật công cụ mang tính cách mạng nhất kể từ khi xét nghiệm pháp y ra đời vào những năm 1980.
Cuốn sách này nói về một số vụ án tôi có cơ hội làm việc trong một khoảng thời gian tuy ngắn nhưng đặc biệt từ khoảng năm 2015 đến năm 2018 – mà một ngày nào đó có thể được coi là thời kỳ hoàng kim của điều tra di truyền phả hệ (investigative genetic genealogy – IGG). Trong thời gian đáng chú ý này, những vụ phạm tội từ lâu được coi là nan giải đã được giải quyết với tốc độ tương đối đáng kinh ngạc, và những tên tội phạm từ lâu đã lẩn trốn không chỉ bị bắt mà thậm chí cả danh tính đều đột ngột bị nêu ra và chịu trách nhiệm. Những hồ sơ vụ án đi vào ngõ cụt bị chôn vùi từ lâu trong những chiếc tủ đầy bụi được lôi ra ánh sáng, và cuối cùng, được đóng lại một cách mãn nguyện. Điều không thể, đột nhiên, đã có thể.
Bên cạnh sự khởi đầu của dấu vân tay pháp y vào cuối thế kỷ 19 và sự bắt đầu của việc lập hồ sơ DNA vào những năm 1980, có những khoảng thời gian quý giá khi các thám tử, đặc vụ FBI và những người chống tội phạm khác đạt được lợi thế vô cùng mạnh mẽ đối với những tên tội phạm mà họ săn lùng.
Và sau đó, gần như khi cánh cửa cơ hội phi thường này đột ngột mở ra, nó lại hầu như đóng lại.
Toàn bộ câu chuyện về khoảng thời gian này đã diễn ra như thế nào – khi một nhóm nhỏ chúng tôi áp dụng những đột phá công nghệ đáng kinh ngạc để lật lại các vụ án hình sự chưa có lời giải – chưa bao giờ thực sự được kể trước đó. Tôi đang kể về nó bây giờ đây. Các trang tiếp theo sẽ cung cấp cận cảnh, “người thật việc thật” về các vụ án chưa có lời giải đã vượt qua ranh giới và thay đổi quy tắc, cũng như khám phá xem những vụ việc này tiết lộ điều gì về bản chất con người – về chúng ta.
Một câu chuyện song song mô tả làm thế nào mà một người không có kiến thức về thực thi pháp luật, và thực sự đã nghỉ hưu, bằng cách nào đó, lại có thể ở tại vị trí trung tâm trong một vụ án hình sự nan giải mà sau đó hung thủ được tìm ra, dẫn đến hàng nghìn bài báo trên khắp thế giới và điều đó có lẽ đã châm ngòi cho cuộc tranh luận về đạo đức lớn nhất trong thời đại chúng ta – trường hợp của Sát nhân Golden State.
Tôi biết về Sát nhân Golden State thông qua các nạn nhân của hắn.
Trong đó có Patrice, một y tá mới lập gia đình, thân thiện và tràn đầy sức sống, bị sát hại dã man tại nhà riêng vào năm 1975. Patrice 27 tuổi vào năm 1975, bằng tuổi tôi năm đó. Có Jane, một người mẹ trẻ bị trói và hãm hiếp nhiều lần trong ngôi nhà mà cô sống với đứa con trai 3 tuổi của mình, cậu bé đang ở trong nhà và bị trói khi sự việc kinh hoàng xảy ra. Còn có Charlene, một nhà thiết kế nội thất, được con trai riêng của cô ấy phát hiện trên giường, hộp sọ của cô ấy bị nghiền nát bởi một khúc gỗ để đốt trong lò sưởi.
Và nhiều nạn nhân nữa, hàng chục người trong số họ, hầu hết đều trạc tuổi tôi trong vụ án giết người và hiếp dâm kéo dài 12 năm từ 1974 đến 1986. Sau tội ác cuối cùng được biết đến trong cuộc đấu súng, kẻ giết người đã biến mất trong tình trạng danh tính không xác định, và rồi vụ án trở nên khó khăn – đến mức nó vẫn chưa được giải quyết và dường như không thể giải quyết được trong hơn 30 năm.
Nhưng rồi đến năm 2017, các nạn nhân của hắn bắt đầu bày tỏ với tôi qua những tờ báo cũ, kể về tội ác khủng khiếp với họ nhưng chỉ là đoán mò bản chất của kẻ tấn công không rõ danh tính - một con quái vật rình rập, ẩn nấp sau bụi rậm và luồn lách qua cửa ra vào và cửa sổ không khóa, cúi mình, không gây tiếng động, nhanh chóng về lấy, và bây giờ, đã rất nhiều năm sau đó, vẫn chỉ là một cái bóng trong bóng tối, vẫn chế nhạo và gây ám ảnh với những người sống sót sau sự tàn phá của hắn.
Tôi không có kinh nghiệm, hoặc thậm chí không biết về sự tồn tại của cái ác như vậy trong thế giới của chúng ta, và tôi cảm thấy rằng việc tham gia truy đuổi người đàn ông này sẽ đưa tôi đến những nơi rất tăm tối, tăm tối hơn bất cứ nơi nào tôi từng đến trước đây. Nhưng tôi cũng biết rằng tôi muốn giúp xác định hắn.
Tôi hành động theo bản năng ăn sâu trong tôi, và được phản ánh trong rất nhiều khoảng thời gian quan trọng trong cuộc đời tôi – nhu cầu được biết những gì tôi không biết.
Khi tôi còn nhỏ và lớn lên ở New Zealand, mẹ tôi gọi bản năng này là “tâm trí châu chấu”, một sự tò mò bồn chồn thất thường, xu hướng xem xét các vấn đề từ những góc độ có vẻ kỳ lạ cho đến khi tôi tìm ra một cách mới lạ nào đó để giải quyết chúng. Cách này đã giúp tôi trở nên xuất sắc trong sự nghiệp của mình với tư cách là luật sư về bằng sáng chế và nó đã giúp tôi giải quyết các vụ án trong lĩnh vực sơ khai là điều tra di truyền phả hệ - bao gồm một số vụ án khét tiếng, đẫm máu và khó giải nhất mọi thời đại.
Đặc điểm cá nhân và quá khứ của tôi là những thứ đã đưa tôi đến với vụ án lịch sử đó vào thời điểm này, nhưng tôi tin rằng tất cả chúng ta ở một mức độ nào đó đều là những người giải câu đố bẩm sinh, tò mò về những gì chúng ta chưa biết và hào hứng khám phá những mối liên hệ bí mật – những điều tra viên trong cuộc sống riêng của chúng ta.
Một số bạn đang đọc điều này có thể có chung với tôi mối quan tâm đối với di truyền phả hệ và nghiên cứu lịch sử gia đình, được thúc đẩy để khám phá những bí ẩn về tổ tiên của bạn và cuối cùng là của chính bạn. Một số bạn có thể là nhà di truyền phả hệ học nghiệp dư, chuyên nghiệp hoặc đam mê lĩnh vực đó hoặc giúp đỡ những người khác trên hành trình khám phá bản thân của họ. Và một số bạn có thể là những người say mê tội phạm thực sự, bị thu hút bởi những chi tiết thủ tục – và cảm giác hồi hộp theo bản năng không thể phủ nhận – khi giải quyết một vụ án giết người chưa có lời giải kéo dài.
Dù điều gì đã đưa bạn đến với câu chuyện này, tôi hy vọng rằng bạn không chỉ thấy nó mang lại nhiều kiến thức và sự thú vị, mà nó còn truyền cảm hứng trong cách mô tả những hành trình khám phá đầy dũng cảm và đáng giá mà tất cả chúng ta phải thực hiện vào một thời điểm nào đó trong đời.
Bởi đằng sau câu chuyện về thời gian mấu chốt này trong lịch sử, ngoài vụ án Sát nhân Golden State và những tội ác dài dằng dặc khác mà tôi giúp giải quyết, ẩn chứa một điều gì đó mạnh mẽ, chung nhất và nguyên thủy…
Mong muốn khám phá những gì ẩn giấu trong chúng ta.
