Vào ngày 3 tháng 3 năm 2015, một nhà phả hệ học tình nguyên tại một tổ chức phi lợi nhuận có tên là DNAAdoption.org đã mở email sau:

ĐẦU ĐỀ: Tìm kiếm người không xác định

NỘI DUNG: Tôi làm việc cho Sở Cảnh sát hạt San Bernardino. Tôi đang giải quyết một vụ án chưa có lời giải liên quan đến một vụ bắt cóc một đứa trẻ khi cô ấy khoảng 2 tuổi; cô ấy đã được tìm lại vào khoảng 5 tuổi. Chúng tôi không biết tên thật, ngày sinh của cô ấy,… Cô ấy giờ đây đang ở độ tuổi ngoài 30 và là nạn nhân duy nhất sống sót của nghi phạm. Khi lần theo dấu vết nghi phạm để tìm các nạn nhân khác, chúng tôi đang cố gắng cho cô ấy biết cô ấy là ai. Chúng tôi vừa đăng ký làm xét nghiệm với DNA phả hệ và đã tìm thấy một người họ hàng hai đời. Tôi đọc trang web của anh và muốn hỏi liệu các bạn có lời khuyên nào khác căn cứ vào kết quả tìm thấy duy nhất của chúng tôi hay không.

Người đã gửi email là cảnh sát Peter Headley thuộc Đội Phòng chống Tội phạm Xâm hại Trẻ em của Sở Cảnh sát hạt San Bernardino. Người tình nguyện là tôi.

Chỉ vài tháng trước đó, tôi đăng ký làm thiên thần tìm kiếm với DNAAdoption, một nhóm dạy những người con nuôi cách xác định họ hàng ruột thịt bằng cách sử dụng DNA nhiễm sắc thể thường. Gần như tất cả các email tôi đọc là của những người con nuôi với hy vọng tìm hiểu cách xác định bố mẹ đẻ của họ và tôi cố gắng hết sức để trả lời câu hỏi của họ. Nhưng email này thì khác. Tôi rất tò mò và ngay lập tức gọi cho cảnh sát Headley để tìm hiểu thêm.

Headley kể cho tôi nghe câu chuyện về một cô gái bị bắt cóc và hiện là một phần của vụ án nan giải kéo dài. Tên cô ấy là Lisa Jensen, và câu chuyện của cô ấy, ít nhất là một phần của nó đã được cơ quan thực thi pháp luật biết đến, bắt đầu vào năm 1986, khi Lisa khoảng 5 tuổi và sống ở khu nghỉ dưỡng RV Cruz Ranch Santa.

Đó là một bãi đỗ xe moóc không có gì nổi bật nằm quanh những cây hồng sam của dải núi Santa Cruz ở California, trên địa điểm của một công viên giải trí cũ kỹ tên là Ngôi làng của ông già Noel (Santa’s Village).

Năm đó, Lisa kết bạn với một phụ nữ tên là Kathy Decker, sống trong một ngôi nhà di động ở công viên. Kathy biết Lisa là một đứa trẻ thân thiện và hay nói, bề ngoài bình thường về hầu hết các mặt. Nhưng Lisa cũng gầy một cách đáng báo động, trên người cô bé có những vết bầm tím và vết bẩn trên quần áo. Cô bé không có đồ chơi của riêng mình và hầu như ngày nào cô bé cũng đến chơi với đứa cháu trai nhỏ của Kathy, như thể cô bé ấy không còn nơi nào khác để đi. Kathy để ý thấy Lisa và bố cô – một người góa vợ tên là Gordon Jensen, làm việc cần cù ở công viên – ngủ trong một chiếc lều cắm trại dựng ở phía sau xe bán tải, ngay cả vào những đêm trời lạnh giá.

Kathy sau đó nói: “Lisa ăn mặc tả tơi và rách nát. Cô bé là một đứa trẻ vô gia cư”.

Ngay khi Lisa tìm đến cháu trai của Kathy để bầu bạn, bố của Lisa là Gordon đã tìm đến Kathy để được hỗ trợ về mặt tinh thần. Anh ta tâm sự với cô ấy về việc anh nhớ người vợ quá cố của mình như thế nào, người mà anh ta nói là đã chết vì bệnh ung thư khi Lisa mới chỉ là một đứa trẻ sơ sinh. Kathy nhìn anh ta rơi nước mắt khi nhớ đến vợ. Jensen cũng phàn nàn về việc làm bố đơn thân khó khăn như thế nào.

Khi Kathy đề cập đến việc con gái riêng và con rể của bà rất muốn có con nhưng không thể thụ thai, chính Gordon Jensen đã gợi ý rằng con gái của Kathy nên đưa bé Lisa đến sống cùng cô ở Chico Hills, California trong 3 tuần – một lần thử nghiệm trước, có lẽ, anh ta sẽ cho phép họ nhận cô bé làm con nuôi hợp pháp. Lisa rất hào hứng với ý tưởng đó. Kathy mua giày mới cho Lisa để đi đến Chico Hills, cô bé đã mang chúng đi ngủ.

Đó là một sự sắp xếp kỳ cục, chắc chắn rồi, nhưng trong một thời gian ngắn nó diễn biến rất tốt. Lisa yêu ngôi nhà mới của mình cùng với con gái và con rể Kathy, và ngược lại, họ cũng yêu cô gái nhỏ.

Sau đó, một ngày nọ, cô bé Lisa bắt đầu mô tả những cách mà bố cô đã ngược đãi cô. Những câu chuyện của cô bé gây sốc và thật ghê tởm – một sĩ quan cảnh sát sau đó cho biết Lisa đã “bị lạm dụng tình dục và tra tấn dã man”. Con gái của Kathy đã nhanh chóng gọi cảnh sát.

Các nhân viên từ Sở cảnh sát hạt San Bernardino đã sớm đến bãi đậu xe moóc, nhưng khi họ đến đó, Gordon Jensen đã biến mất. Anh ta đã thu dọn đồ đạc và biến mất, bỏ lại Lisa.

Điều tra viên Cliff Harris của Sở Cảnh sát cấp hạt đã khám xét khu nghỉ dưỡng RV và lấy được một dấu vân tay duy nhất trên thiết bị video mà Jensen đã lắp đặt trong khu vực cộng đồng của công viên. Có vẻ như Jensen đã lau sạch thiết bị trước khi rời đi nhưng đã bỏ sót một dấu vết buộc tội anh ta. Harris lấy dấu vân tay và biết rằng Jensen, với biệt hiệu Curtis Kimball, từng bị bắt một năm trước đó, vào năm 1985, sau khi lái xe trong tình trạng say rượu và đâm vào một chiếc ô tô khi cô con gái nhỏ Lisa của anh ta cùng ngồi trong đó. Năm ấy, luật sư quận buộc tội Jensen lái xe khi say rượu và gây nguy hiểm cho trẻ em.

Nhưng Jensen không xuất hiện trước tòa với những cáo buộc đó, và sau đó rời khỏi tầm ngắm.

Cơ quan thực thi pháp luật lần ra dấu vết của anh ta một năm sau đó khi con gái của Kathy Decker gọi báo cảnh sát về anh ta.

Và bây giờ, một lần nữa, Jensen lại trốn thoát. Một năm trôi qua, rồi một năm nữa. Trong khi đó, vì Gordon Jensen đã bỏ trốn trước khi ký bất kỳ giấy tờ nhận con nuôi nào, và vì Lisa không có quan hệ họ hàng với con gái của Kathy và có một người bố còn sống, nên cô bé đã bị đưa đi khỏi gia đình của Kathy và chịu sự giám hộ của tiểu bang.

Đối với Kathy Decker và con gái bà, cái kết viên mãn đã không bao giờ xảy ra.

Đối với Lisa, việc trốn thoát khỏi Gordon Jensen đã đưa cô đến cơ sở chăm sóc nuôi dưỡng và tạo ra sự không rõ ràng về danh tính của cô. Cô không biết gì về mẹ mình, không có giấy khai sinh, không có tài liệu nào cả, và cái tên mà cô biết về bố mình, theo như cảnh sát biết, là cái tên giả.

Nhưng đó không phải là tất cả. Một xét nghiệm DNA được tiết lộ vào năm 2003 rằng Gordon Jensen không phải là bố ruột của Lisa. Anh ta, tôi sẽ sớm biết, là kẻ bắt cóc cô ấy.

Điều đó có nghĩa là Lisa Jensen, theo thuật ngữ chuyên môn, là một “Jane Doe đời thực” – một phụ nữ không rõ tên và danh tính.

Tháng 11 năm 1988, cảnh sát cuối cùng cũng bắt được Gordon Jensen. Các cảnh sát đã chặn một chiếc ô tô ở San Luis Obispo vì nghi ngờ rằng nó đã bị đánh cắp. Người lái xe tự nhận mình là Gerry Mockerman và xuất trình các tài liệu có tên trong đó. Anh ta bình tĩnh và chắc chắn về bản thân. Tuy nhiên, dấu vân tay của người lái xe tiết lộ người đàn ông thực sự là Gordon Jensen. Anh ta bị bắt vì lái một chiếc xe bị đánh cắp, và một cuộc điều tra đã kết nối anh ta với vụ việc bỏ rơi Lisa Jensen vào năm 1986. “Anh ta sẽ đánh cắp danh tính của mọi người và anh ta ghi nhớ tất cả tên của họ trong đầu”, cảnh sát Headley nói về Gordon Jensen. “Anh ta có một trí nhớ đáng kinh ngạc và là một người rất thông minh. Anh ta nói thông thạo nhiều thứ tiếng”.

Vì tội bỏ rơi Lisa, một thẩm phán đã kết án Jensen 3 năm tù giam.

Jensen chỉ thụ án một phần nhỏ trong khoảng thời gian đó trước khi được ân xá vào năm 1990. Sau đó, anh ta làm điều mà mình đã làm nhiều lần trước đây trong sự nghiệp tội phạm của mình anh ta lại biến mất, không để lại dấu vết, lần này là 12 năm dài đằng đẵng.

⚝ ⚝ ⚝

Vào năm 2014, vụ án Jane Doe kéo dài chưa được giải quyết của Lisa Jensen được cảnh sát Peter Headley hạt San Bernardino tiếp quản.

Headley là người đến từ miền nam California, bắt đầu công việc thực thi pháp luật từ việc tiến hành các nhiệm vụ tìm kiếm và cứu hộ trên núi, anh đang làm việc cho tổ Đội Phòng chống Tội phạm Xâm hại Trẻ em khi tiếp nhận vụ án của Lisa. Lisa lúc này ngoài 30 và đã có con. Cô khăng khăng muốn sống một cuộc sống kín đáo, thanh thản, nhưng cô cũng quyết tâm tìm ra nguồn gốc danh tính của mình. Bất chấp những tổn thương trong những năm đầu đời, Lisa giờ đây là một người phụ nữ xinh đẹp, sôi nổi, biết đón nhận cuộc sống, dạy các lớp khiêu vũ và luôn bảo vệ gia đình mình một cách quyết liệt.

Trong nhiều năm, Lisa và cảnh sát Headley đã làm việc cùng nhau để tìm đủ thông tin giúp xác định tên thật và danh tính của cô, nhưng thật đáng buồn, công việc tiến triển rất ít.

Headley nói với tôi: “Đây là một vụ án chưa có lời giải diễn ra từ rất, rất lâu, và những người biết về nó hoặc đã chết hoặc họ không thể nhớ được. Và về các cuộc thẩm vấn của cảnh sát với Jensen, anh ta chưa từng cho chúng tôi biết bất cứ thứ gì. Anh ta nói rằng mình thậm chí không thể nhớ ra Lisa”.

Cả Lisa và Headley đều không bỏ cuộc. Một ngày nọ, Lisa xem chương trình truyền hình về gia phả học, Who Do You Think You Are? (Bạn nghĩ mình là ai), chương trình theo chân những người nổi tiếng khi họ lần theo cây phả hệ của gia đình để tìm hiểu thêm về lịch sử cá nhân của họ. Sau khi xem chương trình, Lisa đã gọi cho cảnh sát Headley.

“Anh có nghĩ rằng DNA có thể giúp tôi không?” Cô ấy hỏi.

Phân tích DNA để tìm những người có khả năng là người thân, họ hàng và thậm chí cả nghi phạm hình sự không phải là một điều gì mới đối với Headley. Nhiều năm trước, anh ấy có đọc về một công nghệ mới phát minh và xem một trang web mới về phả hệ dành cho người dùng có tên là Ancestry DNA, trang web khuyến khích mọi người gửi hồ sơ DNA của họ và xây dựng cây phả hệ cho riêng họ. “Nhưng hồi đó”, Headley nói, “cơ sở dữ liệu vẫn còn rất ít” – nghĩa là có quá ít người tham gia vào trang web để tạo ra một nhóm đủ lớn những người họ hàng tiềm năng có thể “khớp” với DNA của Lisa. Điều tra di truyền phả hệ là một trò chơi số học, và Headley phải đợi các con số được hình thành.

Vào năm 2014, khi cơ sở dữ liệu của Ancestry DNA và các cơ sở dữ liệu tương tự khác trở nên dồi dào hơn, cảnh sát Headley đã mở một tài khoản cho Lisa Jensen trên Ancestry DNA và Lisa đã gửi một mẫu nước bọt. Xét nghiệm DNA của Lisa đã tạo ra hàng trăm kết quả trùng khớp về gen. Nhìn vào danh sách dài những cái tên, cảnh sát Headley nhận ra rằng anh không biết phải làm gì với đống thông tin.

Đó là lý do anh ấy quyết định rằng mình cần một số sự trợ giúp. “Đây vẫn là công nghệ tương đối mới lạ đối với tôi”, anh nói. “Tôi gặp rất nhiều trở ngại”.

Tôi rất xúc động trước câu chuyện của Lisa và sự cố gắng của cô để tìm lấy danh tính của mình, và tôi đồng ý giúp đỡ bằng mọi cách mà tôi có thể.

Cảnh sát Headley cho tôi cơ hội phụ trách chính về mặt DNA của vụ án, và vào ngày 3 tháng 3 năm 2015, tôi tham gia nhóm làm về vụ được gọi là Dự án Lisa Jensen.

Tôi là một nhà phả hệ tình nguyện hoàn toàn không có kinh nghiệm thực thi pháp luật, nhưng đột nhiên tôi lại trở thành người dẫn đầu và là trung tâm của một vụ án hình sự nan giải. Làm sao chuyện này lại có thể xảy ra?

Khi tôi mở email của Headley vào năm 2015, thực chất, lúc đó tôi đã về hưu.

Vài năm trước đó, tôi kết thúc sự nghiệp lâu năm với tư cách là luật sư về bằng sáng chế. Chuyên môn của tôi là đổi mới công nghệ sinh học - giúp các nhà phát minh cấp bằng sáng chế cho các sinh vật biến đổi gen và các công cụ để biến đổi chúng. Tôi tiếp nhận một trường hợp nổi tiếng liên quan đến một loại cà chua biến đổi gen có tên là Flavr Savr, và tôi mở công ty luật của riêng mình. Tôi từng là luật sư về bằng sáng chế trong gần ba thập kỷ trước khi nghỉ hưu, thành thật mà nói, tôi rất thích công việc này.

Hồi đó cũng như bây giờ, tôi sống trong một ngôi nhà dọc bờ biển phía bắc California, cách biển không xa, ở một vùng gợi tôi nhớ về vẻ tráng lệ nguyên sơ của quê hương New Zealand. Khi nghỉ hưu, tôi có nhiều thời gian hơn để ở bên con trai mình, Christopher, và chăm sóc khu vườn nhỏ mà tôi trồng sau nhà, ở đó tôi trồng khoai tây, cà chua, đậu que và cải xoăn – gợi lại kỷ niệm ngọt ngào từ khu vườn mà tôi có từ lúc tôi 10 tuổi, và mẹ tôi trả cho tôi giá bằng thị trường để mua củ cải đỏ, cà chua và cải cầu vồng. Tôi chơi quần vợt với bạn bè và trồng đầy nhà những cây phong lan đến từ một vườn ươm địa phương, và tôi đi du lịch đến Trung Quốc, châu Âu và New Zealand. Hai con mèo Bijou và Emrys của tôi luôn đi dạo, kéo về chim và chuột rồi để chúng trong phòng tắm của tôi như những món quà.

Cuối cùng tôi cũng có thời gian để nghiên cứu về lịch sử của gia đình mình, tìm theo cả dòng họ nội và ngoại của tôi càng xa càng tốt – điều này rất khó về bên nội vì New Zealand không công bố bất kỳ dữ liệu điều tra dân số nào cho công chúng. Tôi học các phương pháp nghiên cứu cơ bản để chuẩn bị. Nhưng một khi tìm hiểu sâu về lịch sử gia đình mình, “sở thích” về gia phả chi phối tôi rất nhiều, đến mức tôi dành phần lớn thời gian trong hầu hết các ngày để tìm hiểu hết bí ẩn này đến bí ẩn khác của gia đình.

Tôi may mắn nghỉ hưu ngay khi các dịch vụ xét nghiệm DNA trực tiếp với khách hàng bắt đầu phát triển. Loại hình nghiên cứu chuyên sâu dựa trên DNA kiểu mới này – sử dụng xét nghiệm DNA để xác định những người có cùng huyết thống – đã thu hút tôi ngay từ khi mới bắt đầu và tôi là một trong những người đầu tiên sử dụng nó cho việc nghiên cứu gia đình. Phạm vi đáng kinh ngạc của nó – nguồn gốc tổ tiên từ xa xưa, dấu ấn di truyền trải qua hàng nghìn năm, các dấu hiệu di truyền du hành qua hàng thiên niên kỷ, lịch sử biến ảo trải dài của tất cả chúng ta – thật hấp dẫn, nhưng công việc phân tích các kết quả DNA trùng khớp được lấy từ hàng nghìn mục dữ liệu DNA cũng vậy.

Xung quanh tôi, lĩnh vực này phát triển với tốc độ cấp số nhân. Vào năm 2000, FamilyTreeDNA phát hành bộ kit xét nghiệm trực tiếp với người tiêu dùng đầu tiên, cho phép người dùng xác định và kết nối với những người họ hàng mà họ có thể không biết, đồng thời xác minh gia phả mà họ đã tìm hiểu thông qua các phương pháp truyền thống. Các hồ sơ DNA mới liên tục gửi vào nhiều trang web trực tuyến mới - MyHeritage, FamilyTreeDNA, 23andMe – tạo ra cơ sở dữ liệu khổng lồ về các mẫu DNA trùng khớp tiềm năng. Vào năm 2015, chưa đến một triệu người ở Hoa Kỳ gửi mẫu để làm xét nghiệm di truyền cho AncestryDNA. Ngày nay, con số đó đã lên đến hơn 30 triệu trên tất cả các trang về phả hệ của Hoa Kỳ.

Bởi tôi có nền tảng làm việc trong lĩnh vực công nghệ sinh học, và vì tôi có bằng Tiến sĩ Sinh học nên tôi hiểu khoa học về DNA và cách thức hoạt động của nó liên quan đến dòng họ. Tôi hiểu bản chất của nhiễm sắc thể và cách DNA trong nhiễm sắc thể thường được sao chép và truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, và điều này có ý nghĩa gì trong tổng thể nghiên cứu về dòng họ, một thách thức về mặt khái niệm mà nhiều nhà di truyền phả hệ nghiệp dư và một số người khá dày dặn kinh nghiệm vẫn đang tiếp tục đối mặt. Trong quá trình nghiên cứu của mình, tôi phát hiện ra rằng tôi có thể nhanh chóng nhìn ra những mối liên hệ mà những người khác có thể mất nhiều thời gian hơn để tìm ra.

Tuy nhiên, khi bắt đầu nghiên cứu về cội nguồn của mình, tôi biết rất ít về nghiên cứu phả hệ, và tôi ngay lập tức bắt đầu tìm hiểu mọi thứ có thể.

Tôi đăng ký một lớp học trực tuyến về phả hệ kéo dài 4 học kỳ tại Đại học Monterey Peninsula. Nó được thiết kế và giảng dạy bởi Karen Clifford, một trong những nhà nghiên cứu phả hệ hàng đầu thế giới và là người tiên phong trong lĩnh vực này, người đã viết các cuốn sách giáo khoa và sách hướng dẫn về chủ đề này. Lớp học của Karen hoàn toàn là về phả hệ, hoặc nghiên cứu phả hệ - là bước khởi đầu cho quá trình mà tôi đắm chìm trong lĩnh vực này.

Tôi tìm hiểu về các nguồn và phương pháp cho việc nghiên cứu phả hệ từ năm 1850 và các chiến lược nâng cao hơn trước đó. Tôi học cách nghiền ngẫm tất cả các loại hồ sơ: điều tra dân số, thuế, bản sao di chúc có chứng thực, đất đai, tài sản, quân đội,…; làm thế nào để mở rộng dòng tộc ra khỏi biên giới Hoa Kỳ đến các quốc gia của tổ tiên; làm thế nào để tìm ra chữ viết tay trên các tài liệu có từ thế kỷ 17; làm thế nào để khám phá những ngóc ngách bụi bặm nhất của nghiên cứu phả hệ, từ hồ sơ có ích của cuộc chiến tranh Tây Ban Nha và Mỹ đến các danh sách nô lệ thế kỷ 18.

Lớp học của Karen Clifford là dẫn nhập tuyệt vời về tất cả những gì có thể thực hiện được trong quá trình nghiên cứu phả hệ – và tất cả những gì có thể khiến bạn thất bại nếu bạn bỏ lỡ một bước. Trong khoảng thời gian chưa đầy một phần tư thế kỷ, những bước tiến lớn về công nghệ (quét và số hóa, lập chỉ mục hồ sơ) đã được thực hiện, mở ra lĩnh vực phả hệ cho hầu hết tất cả mọi người, đồng thời làm cho công việc này ít tốn thời gian và công sức hơn rất nhiều.

Trong phần lớn thế kỷ 20, cách duy nhất để xây dựng một cây phả hệ vững chắc là đi đến các kho lưu trữ và phòng lưu trữ hồ sơ, thu thập giấy khai sinh, giấy chứng tử, giấy đăng ký kết hôn và các bằng chứng giấy tờ khác. Thêm vào các chuyến đi đến nghĩa địa để thu thập thông tin từ các bia mộ và những câu chuyện về gia đình được truyền lại qua nhiều năm và bạn sẽ có phả hệ gần đúng của gia đình mình trong khoảng 200 năm hoặc lâu hơn.

Tôi có một người em họ ở New Zealand, người đến Anh du lịch trong nhiều thập kỷ để nghiên cứu về gia phả và bảo vệ các tài liệu phả hệ quý giá của nhà chúng tôi. Tôi xem qua những tập tài liệu khổng lồ chứa đầy giấy khai sinh gốc và các hồ sơ quan trọng khác của cô ấy, và tôi rất ngac nhiên trước sự siêng năng của cô. Cô ấy tự mình thu thập mọi thứ trong các tập tài liệu đó và tôi chỉ có thể tưởng tượng ra được hàng trăm giờ làm việc mà cô đã dành ra. Đó là một thành tích tuyệt vời, và trong nhiều năm, cô đã thành công trong việc xây dựng một gia phả thực sự tốt.

Nhưng thời gian đã thay đổi mọi thứ. Ngày nay, không phải mất vài năm để thu được một gia phả. Một người nào đó có phần lớn tổ tiên là người Bắc Âu hoặc Tây Âu có thể tạo ra một gia phả tương tự chỉ trong vài tuần.

Một trong những điều đầu tiên tôi làm trong quá trình nghiên cứu phả hệ của mình là điều mà người em họ ở New Zealand của tôi không thể làm được – tôi sử dụng DNA để xác nhận, bổ sung hoặc bác bỏ tất cả công việc tôi đang làm trên nhánh chung của cây phả hệ nhà tôi. Để làm được điều này, tôi phải thuyết phục càng nhiều người thân của mình càng tốt để làm xét nghiệm DNA, bao gồm cả bố của người em họ ở New Zealand của tôi.

Bài kiểm tra của bố em họ tôi ngay lập tức tiết lộ một bí ẩn gia đình mà tôi đặt ra để làm sáng tỏ.

Theo những gì tôi có thể nhớ, tôi được cho biết rằng một nhánh của gia đình tôi có liên quan đến Yorkshire Rowntrees, một gia tộc Quaker nổi tiếng ở thế kỷ 19 đến từ miền bắc nước Anh, gần biên giới Scotland. Tuy nhiên, khi tôi kiểm tra Y-DNA (kiểm tra lần theo đằng nội) của bố em họ tôi, tôi rất ngạc nhiên khi thấy ông ấy không khớp với bất kỳ người nào nhà Rowntrees.

Tuy nhiên, đúng là, ông ấy khớp với hàng trăm người đàn ông trong Gia tộc Irwin, một gia đình ít tiếng tăm hơn đến từ Dumfries ở phía nam Scotland.

Điều này có nghĩa là gì?

Để tìm câu trả lời, tôi phải quay trở lại thời Trung Cổ.

Tôi kiểm tra những người họ hàng là đàn ông nhà Rowntree thuộc nhánh trực tiếp xa hơn (có họ xa hơn) và cuối cùng đã kiểm tra một người họ hàng có chung tổ tiên với tôi từ thời mà biên giới giữa Scotland và Anh là một dải đất của nạn cướp bóc và vô trật tự, dễ xảy ra xung đột, trộm cắp bừa bãi và gây thương tật và giết người. Biên giới đất nước, như đã được biết, có luật lệ riêng, thành văn và bất thành văn, và được thực thi bởi các bộ tộc khác nhau ở cả hai bên.

Những luật lệ này đã tạo ra những tên cướp được gọi là cướp biên giới – những tên đàn ông lang thang qua biên giới đánh cắp những đàn gia súc và có lẽ cả một người vợ trước khi quay trở về mà dường như không bị trừng phạt.

Đây là lời giải thích có vẻ phù hợp cho bí ẩn gia tộc Rowntree/Irwin – một số gã trong Gia tộc

Irwin từ Dumfries đã vượt qua Biên giới đất nước và hãm hiếp một người vợ nhà Rowntree khi ở Sunderland, tạo ra một đứa trẻ họ Rowntree, theo đằng nội, nhưng là một người nhà Irwin về mặt di truyền. Thay vì có quan hệ họ hàng với những người Quaker dịu dàng, yêu chuộng hòa bình của các gia đình Yorskhire Rowntree, chúng tôi thực sự phát hiện dấu vết từ một tên cướp táo bạo gào thét qua vùng biên giới lộn xộn.

Gặp phải bí ẩn gia đình kỳ lạ này – và sau đó làm sáng tỏ nó thông qua di truyền phả hệ – thật phấn khích. Có điều gì đó kích thích việc quay ngược thời gian bởi DNA và cho phép DNA dẫn dắt tôi vượt qua những khúc thực sự quanh co của dòng dõi gia đình. DNA rất mạnh mẽ, chính xác, có tính quyết định, là một công cụ thực sự xuất sắc.

Đây có thể là khoảnh khắc khi lần đầu tiên tôi trở nên say mê phần thưởng xứng đáng của di truyền phả hệ – cảm giác hồi hộp khi khám phá.

⚝ ⚝ ⚝

Ngay từ những ngày đầu trong cuộc phiêu lưu tìm hiểu di truyền phả hệ, tôi được một người tên là David Abbott liên lạc. David sống tại nhà riêng của anh ở Kent, Vương quốc Anh, cách eo biển Dover và eo biển Manche không xa, vào một ngày bình thường của năm 2014, anh ấy đã xem cùng một chương trình truyền hình về gia phả học, Who Do You Think You Are?, mà Lisa Jensen đã xem. David đã bị hấp dẫn và truy cập trang phả hệ Family TreeDNA.

Anh ấy nhớ lại: “Họ đang cung cấp các bộ kit miễn phí, vì vậy tôi quyết định thử, chỉ để có một việc gì đó để làm”.

Xét nghiệm DNA và việc David tìm hiểu sâu về gia phả của mình đã khai quật được một bí mật đáng kinh ngạc. Người đàn ông mà anh ấy tin là bố mình lại không có quan hệ huyết thống với anh trên thực tế, David phát hiện ra rằng anh sinh ra trong một trại trẻ mồ côi, và dòng viết về danh tính của bố anh trên giấy khai sinh bị bỏ trống.

David nói: “Tôi có tất cả những câu hỏi mà tôi cần được trả lời, nhưng không còn ai để hỏi nữa”. Đáng thương thay, mẹ anh qua đời chỉ ba ngày trước khi anh biết được sự thật về bố mình, và em gái của mẹ anh chỉ có thể nói với anh rằng bố ruột của anh từng là một người lính không quân người Canada đóng quân ở Vương quốc Anh – nhưng đó là tất cả những gì bà có thể nói cho anh.

Tuy nhiên, điều đó đã khiến David hiểu ra. “Tôi nhớ mình có ba chiếc máy bay mô hình khi còn nhỏ”, anh nói. “Tôi không biết chúng đến từ đâu, nhưng tôi vẫn còn một cái. Tôi cũng có bức ảnh cũ về một chú chó tại một sân bay nào đó. Tôi chỉ không biết những điều đó có nghĩa là gì”.

Xét nghiệm tại FamilyTreeDNA năm 2014 của David đã cho ra một danh sách dài những người có cùng một phần nhỏ DNA với anh ấy. Người có quan hệ gần gũi nhất là một người có khả năng là anh em họ có cùng ông bà cố – một người nào đó, nếu may mắn, có thể giúp David xác định được bố ruột của mình.

Tôi có thể là họ hàng ba đời của David.

David đã liên hệ với tôi trong giai đoạn đầu khi tôi mới làm quen với DNA. Anh ấy nói rằng anh ấy rất hy vọng tìm ra danh tính của bố mình và nhờ tôi giúp đỡ. Tôi bị thu hút bởi mối liên hệ của tôi với gia phả rối ren của anh ấy, và tôi đồng ý làm bất cứ điều gì có thể.

Để giúp đỡ David đúng cách, tôi cảm thấy mình cần học hỏi thêm. Tôi tìm kiếm các lớp học tập trung vào các kỹ thuật mới trong lĩnh vực di truyền phả hệ – việc sử dụng DNA để xác định những người có cùng huyết thống (ngược lại, lớp của Karen Clifford là về nghiên cứu phả hệ truyền thống và không đụng đến DNA). Một trong những nhóm mà tôi tìm hiểu là DNAAdoption.org. Ra mắt vào năm 2012, tổ chức phi lợi nhuận này bắt đầu và tiếp tục là một tập hợp các tình nguyện viên không lương từ tất cả các lĩnh vực: những nhà phả hệ học, nhà khoa học, chuyên gia máy tính, nhân viên kế toán, nhà di truyền học và thậm chí cả những người có sở thích trinh thám và đã trở thành các thám tử lành nghề. Nhóm tập trung công việc của mình vào việc kết nối những người con nuôi với những người thân ruột thịt. Họ cung cấp một khóa học trực tuyến chuyên sâu về phân tích DNA kéo dài 6 tuần, không quá đắt đỏ và có vẻ khá toàn diện. Tôi đăng ký ngay lập tức. Đây là lần đầu tiên tôi học cách xây dựng cây phả hệ bằng khoa học DNA mới và sử dụng thông tin đó để xác định bố mẹ ruột của người được nhận làm con nuôi.

Hóa ra, nền tảng khoa học của tôi giúp tôi xác định một số lỗi về khoa học trong các bài học trực tuyến của DNAAdoption.org. Tôi thông báo những lỗi sai cho nhóm và các thành viên của nhóm hoàn toàn vui về điều đó, thậm chí còn đề nghị tôi làm lại các bài học. Tôi rất mừng khi thấy rằng những người tiên phong trong lĩnh vực di truyền phả hệ này không coi mình là những chuyên gia khó gần mà giống như tôi, họ là những sinh viên không ngừng học hỏi, luôn phát triển, luôn cởi mở với thông tin và kỹ thuật mới. Nếu có điều gì không đúng, tất cả những gì họ quan tâm là tìm cách sửa lại nó.

Vào thời gian cuối của 6 tuần, tôi không hoàn toàn cảm thấy mình là một chuyên gia, nhưng chắc chắn tôi cảm thấy mình đã học đủ để ít nhất có thể giúp David tìm ra bố ruột của anh ấy. Đây là lần đầu tiên tôi giúp người khác khám phá cội nguồn của họ. Đây sẽ không phải là đích cuối cùng. Tôi dần hiểu ra rằng, có rất nhiều người giống như người anh em họ David của tôi – những người rất cần giúp đỡ để làm sáng tỏ gia phả rối rắm của họ. Tôi thấy được những người này cần câu trả lời cho nhiều câu hỏi đến mức nào. Và ý nghĩ mà tôi có là:

Tôi muốn có thể giúp đỡ họ.

Và vì vậy, vào năm 2014, tôi tham gia DNAAdoption.org với tư cách là một thiên thần tìm kiếm tình nguyện.

⚝ ⚝ ⚝

Karin Corbeil, người đã nghiên cứu di truyền phả hệ sau một thời gian dài làm việc trong lĩnh vực kế toán quốc tế, là một trong những người đã chào đón tôi vào DNAAdoption.org. Cùng với những người đồng sáng lập Rob Warthen, Diane Harman-Hoog và Gaye Tannenbaum

Karin đã phát triển và hoàn thiện một kỹ thuật tìm kiếm mang tính cách mạng mà họ gọi là Phương pháp luận (The Methodology). Tôi học kỹ thuật này trong khóa học kéo dài 6 tuần của họ và tôi muốn dành một chút thời gian để giải thích về nó. Ngay cả sau nhiều năm, nó vẫn làm cơ sở cho công việc của tôi với những người con nuôi và các vụ án hình sự.

Phương pháp luận về cơ bản đã thay đổi lĩnh vực di truyền phả hệ bằng cách thiết lập một phương pháp chính thức để xây dựng cây phả hệ dựa trên sự trùng khớp DNA. Phương pháp này dựa trên một bước đột phá về khoa học – sự ra đời của xét nghiệm DNA trong nhiễm sắc thể thường vào năm 2007. Những xét nghiệm này cung cấp những cách thức mới để đối sánh DNA và mở rộng nhóm những người thân thích mà trước đây không thể xác định được. (Để biết thêm về xét nghiệm DNA trong nhiễm sắc thể thường, hãy xem bảng thuật ngữ). Lần đầu tiên chúng tôi có một phương pháp đáng tin cậy để xác định những người không biết danh tính.

Khám phá mang tính đột phá của Phương pháp luận, hay Phép đạc Tam giác Phân đoạn DNA (DNA Segment Triangulation), là sự thực hành kiểm tra xem nếu ba người đều khớp với nhau trên cùng một đoạn DNA – và nếu chúng ta tìm thấy tổ tiên chung của hai người trong số họ – thì người thứ ba cũng phải là một hậu duệ của tổ tiên chung đó.

Nói cách khác, nếu DNA của Người A (không rõ tổ tiên) khớp với DNA của Người B và C ở cấp độ họ hàng hai đời, và nếu Người B và C cũng là họ hàng hai đời và cùng chung ông bà cố, chúng ta có thể chắc chắn rằng Người A cũng là con cháu của ông bà cố này. Để xác định người A là ai, bạn cần xác định tổ tiên chung tồn tại gần đây nhất (MRCA - the most recent common ancestor) của Người B và C. Sau đó, bạn xác định tất cả con cháu của MRCA này và cố gắng xác định những người cùng thế hệ với người A. Trong số tất cả những người con cháu đó, bạn tìm kiếm một người phù hợp với thông tin mà bạn có về người A, chẳng hạn như tuổi của họ, nơi họ sống, bất kỳ đặc điểm ngoại hình nào đã biết,… và cuối cùng tìm ra danh tính của người A.

Việc xác định tất cả các hậu duệ được gọi là xây dựng nhánh hậu duệ ngược: di chuyển theo trình tự thời gian qua các thế hệ ngày càng gần đây hơn, trái ngược với cách truyền thống xây dựng cây phả hệ – ví dụ, bắt đầu với chính bạn và xây dựng lên phía trên để tìm thêm càng nhiều họ hàng xa hơn.

Tôi nhận ra ngay rằng, đây là một công cụ thú vị để sử dụng. Nó có thể giúp tôi hoàn thành một khối lượng công việc đáng kể, đặc biệt nếu tổ tiên chung tồn tại gần đây nhất có nhiều con cái và tôi phải xác định hàng chục hoặc thậm chí hàng trăm người con cháu để ra người tình nghi. Nhưng giờ đây tôi có một hướng đi rõ ràng để giúp mọi người tìm thấy người thân ruột thịt của mình – khi đã xác định được tổ tiên chung tồn tại gần đây nhất, tôi có thể chắc chắn rằng câu trả lời đã có. Nó ở đâu đó, chờ tôi tìm thấy nó.

⚝ ⚝ ⚝

Tại DNAAdoption.org, Karin Corbeil và tôi xem qua tất cả các email mà chúng tôi nhận được từ những người đang nóng lòng đi tìm người thân ruột thịt. Nếu như có trường hợp cần tới ý kiến của giới chuyên môn riêng biệt, chúng tôi sẽ chuyển trường hợp đó đến thiên thần tìm kiếm được trang bị tốt nhất để trợ giúp. Karen và tôi cũng sẽ đích thân đảm nhận những trường hợp đặc biệt khó khăn hoặc gấp gáp về thời gian.

Trong giai đoạn đầu, tôi đảm nhận một trường hợp liên quan đến một phụ nữ 98 tuổi tên là Ellen Law. Khi đã 85 tuổi, Ellen phát hiện ra mình là người được nhận nuôi và bà muốn biết danh tính của bố mẹ ruột của mình trước khi qua đời. Trường hợp của bà ấy là một ví dụ điển hình về loại công việc tôi đang làm tại DNAAdoption.com.

Email yêu cầu được gửi từ cháu gái của Ellen, Tonya. Với sự giúp đỡ của Tonya, Ellen tin rằng bà đã chắp nối được một ít gia phả của mình trong nhiều năm. Ví dụ, bà ấy đã lấy được một bản sao giấy khai sinh gốc của mình từ Chicago. Tên bố mẹ được liệt kê trên giấy khai sinh là Maria Jensen và Claude Holt. Bà ấy đã dành 8 năm để tìm kiếm Maria và Claude nhưng chưa bao giờ có thể tìm được họ.

Kết quả xét nghiệm của Ellen từ 23andMe cho ra khá nhiều kết quả trùng khớp, nhiều kết quả trùng khớp rất cao. Với sự cho phép của Ellen, tôi liên hệ với một số những người phù hợp này, bao gồm cả một phụ nữ tên là Marilyn, thông qua hệ thống tin nhắn 23andMe. Mọi người thường mất hàng tuần để trả lời những tin nhắn như vậy, nếu họ có trả lời, nhưng tôi đã gặp may. Marilyn trả lời trong vòng 20 phút và gửi cho tôi một cây phả hệ. Trong hồ sơ của Marilyn, cô ấy liệt kê họ của mẹ mình trước khi kết hôn là Jensen – họ trùng với họ trong giấy khai sinh của Ellen. Điều này thật thú vị. Hai người trùng khớp khác cũng nhanh chóng trả lời và gửi cho tôi cây phả hệ của họ.

Tôi bắt đầu làm việc với những thông tin trên tất cả những cây phả hệ này và phát hiện ra một người tên là Anna Maria Jensen, người dì của Marilyn. Người phụ nữ này phù hợp với tuổi tác trên hồ sơ của mẹ Ellen Law.

Nhưng có một vấn đề – Anna Maria Jensen sống ở Minnesota và Ellen sinh ra ở Chicago.

Tôi tiếp tục tìm tòi. Hai người trùng khớp lúc sau có phản hồi liên quan chặt chẽ đến mức tôi có thể kết hợp hai cây phả hệ của họ thành một. Khi tôi làm điều đó, tôi có một khám phá lớn – ông nội của một trong những người trùng khớp có tên là Claude. Khi tôi tìm hiểu sâu hơn và tìm thấy tổ tiên chung tồn tại gần đây nhất trên cây phả hệ kết hợp, tôi thấy rằng tên của MRCA này cũng là Claude. Họ là cùng một người – tổ tiên chung tồn tại gần đây nhất của họ.

Một phát hiện quan trọng khác của tôi là Claude đã kết hôn với một người phụ nữ tên là

Anna Marie Jensen, người phụ nữ trạc tuổi với mẹ của Ellen. Tên “Maria” và “Claude” xuất hiện trên giấy khai sinh của Ellen ở Chicago, nhưng chúng không chính xác khớp với tên họ đầy đủ của người mà tôi tìm ra – Claude Henry Allen và Anna Maria Jensen. Và vấn đề về địa lý vẫn còn đó – Ellen sinh ra ở Chicago vào tháng 11 năm 1919, và theo những gì tôi có thể nói thì cả Claude và Anna đều sống ở Minnesota vào thời điểm đó.

Tôi liên hệ với Marilyn để xem liệu cô ấy có thể có bất kỳ thông tin nào khác về Claude và Anna để giúp chúng tôi tìm ra sự khác biệt hay không. Thật không thể tin được, cô ấy có đúng thứ mà tôi cần: tiểu sử của Anna Marie có đoạn văn sau (chú ý phần in nghiêng):

ANNA MARIE JENSEN – Sau cuộc hôn nhân năm 1913 của chị gái Laura với George Holst, bà đến sống với họ trong thời gian đi học. Sau đó, bà chuyển đến Chicago, nơi bà cùng với các chị gái Martha và Emma, làm việc vào ban ngày trong một cửa hàng bán kẹo và đi học vào ban đêm. Khi em gái Tillie của bà bị ốm, bà đã đến Minneapolis để chăm sóc em gái và các con của người em. Khoảng năm 1917, bà quay trở lại Alden [Minnesota] để thay thế cho anh trai Bill, người đã lên đường tham gia chiến tranh, làm việc tại ngân hàng. Cô ấy làm việc ở đó cho đến năm 1919, và tại đó cô ấy đã gặp Claude. Sau khi trở lại Chicago trong 2 năm, cô ấy lại đến Minneapolis để hỗ trợ Tillie. Claude đang học ở Minneapolis, hai người đoàn tụ rồi kết hôn.

Câu trả lời là đây. Câu đố về địa lý đã được giải quyết. Tôi vạch ra các nhánh bên nội và ngoại của Ellen, và tôi tìm ra nơi mà chúng hội tụ – cuộc hôn nhân của Claude Henry Allen và Anna Maria Jensen, bố mẹ ruột của Ellen Law.

Những người thân còn sống của Ellen rất vui mừng khi cô tìm thấy họ. Họ định đoàn tụ đại gia đình ở Los Angeles, và họ thậm chí còn mời tôi. Tại buổi đoàn tụ, Ellen đã gặp các con của những người anh chị em ruột mà cô chưa từng biết mặt, những người này trông gần như giống hệt cô (đáng buồn thay, chị gái ruột của cô đã qua đời chỉ vài tháng trước đó). Nhìn họ ôm nhau, cười với nhau, trong đầu tôi cứ nghĩ đến câu “con nhà tông không giống lông cũng giống cánh”. Đó là một khoảnh khắc vô cùng xúc động đối với Ellen và tất cả mọi người ở đó, bao gồm cả tôi.

Theo tôi, kết thúc có hậu như thế này thường xảy ra rất nhiều. Thậm chí có thể lên tới 80%. Nhưng điều đó không được đảm bảo. Tôi nhận thấy rằng, đôi khi các gia đình ruột thịt không muốn liên quan gì đến những người thân mới được tìm thấy, điều này có thể gây tổn thương cho người thân mới. Vì vậy, khi buổi đoàn tụ của Ellen diễn ra và tôi có mặt ở đó để tận mắt chứng kiến Ellen hạnh phúc như thế nào khi được ở cùng gia đình thì tôi không hề coi đó là điều hiển nhiên.

Ngoài tất cả các mẫu DNA, tỷ lệ phần trăm và các cây phả hệ, còn có những con người, tuy không hoàn hảo nhưng tuyệt vời, đang tìm kiếm sự kết nối, sự thân thuộc và tình yêu thương. Có thể giúp họ tìm thấy những điều này là một đặc ân và là một phước lành. Điều quan trọng nhất đối với tôi trong trường hợp của Ellen là niềm vui thực sự của cô ấy, niềm vui của những người thân mà cô ấy mới tìm được, và cơ hội mà tôi có được để giúp đỡ tất cả những con người đáng yêu này, điều mà tôi mãi mãi biết ơn.

Cuộc phiêu lưu của tôi trong lĩnh vực di truyền phả hệ đã có thể tiếp tục trên con đường nhẹ nhàng này, giúp những người được nhận nuôi như Ellen Law tìm thấy gia đình của họ, nếu tôi không đọc được email đó từ cảnh sát Peter Headley năm 2015.

Cảnh sát Headley đang làm việc tại Đội Phòng chống Tội phạm Xâm hại Trẻ em của Sở Cảnh sát hạt San Bernardino (San Bernardino là một hạt lớn nam ngay phía đông Los Angeles) khi tôi gọi cho anh ấy sau khi nhận được email của anh.

Câu hỏi đầu tiên của anh ấy là, “Có thể áp dụng các phương pháp chị sử dụng để xác định cho trường hợp Doe đời thực không?”

Nói cách khác, các phương pháp đó có thể giúp xác định một người ta không biết tên, danh tính hoặc tiểu sử hay không? Một người mà hồ sơ công và các định danh khác hoàn toàn trống rỗng? Ai đó giống như Lisa Jensen?

Tôi nói với anh ấy rằng tôi tin là có thể.

Nhiệt huyết của Headley đối với vụ án được thể hiện trong cuộc gọi giữa hai chúng tôi. Đó là một trong những vụ án mà anh ấy không thể từ bỏ một cách dễ dàng, và việc giải quyết nó đã trở thành ưu tiên hàng đầu. Trong những năm qua, anh đã thực sự nỗ lực làm việc cùng với Lisa, một người đã phải chịu đựng sự đau khổ không thể tả xiết và giờ đang cố gắng chắp vá những mảnh còn thiếu về bản thân cô ấy. Anh quý cô và bảo vệ sự riêng tư của cô.

Headey hồi tưởng lại: “Có lúc Trung tâm Quốc gia về Trẻ em Mất tích và Bị bóc lột (National Center for Missing and Exploited Children NCMEC) muốn để Lisa xuất hiện trên một chương trình quốc gia để xem có ai nhớ được cô ấy không. Cô ấy gần như đã sẵn sàng để làm điều đó, nhưng sau đó cô ấy gọi lại cho tôi và nói: “Tôi đang ở cửa hàng tạp hóa với các con của tôi, và nếu ai đó nhận ra tôi từ chương trình và nói điều gì đó về chuyện ấy trước mặt các con tôi thì sao? Vì vậy, cuối cùng cô ấy nói sẽ không tham gia chương trình nữa”.

Lisa đã nhiều lần bị cuộc sống làm thất vọng – bị cướp đi tuổi thơ, bị cướp mất bố mẹ, sự trong trắng của cô bị tan vỡ khi còn rất nhỏ – và Headley không muốn để cô ấy thất vọng một lần nữa. Vì vậy, anh ấy đã biến vụ án của cô trở thành vụ án cá nhân đối với mình. “Tôi vẫn giữ liên lạc với cô ấy và cập nhật cho cô ấy những gì đang xảy ra, mặc dù hầu hết thời gian tôi cảm thấy như mình đang phí thời gian để làm việc mà bản thân biết sẽ chẳng thành công – cố gắng xác định cô ấy là ai”, Headley nói. “Nhưng tôi sẽ không bỏ cuộc. Ở điểm nào đó việc này đã trở thành việc mấu chốt với tôi – tôi sẽ không bỏ cuộc”.

Nhiệt huyết của anh ấy rất dễ lây lan, và tôi hiểu rằng anh ấy không chỉ đơn giản muốn tôi giúp đỡ về vụ án mà anh còn đang muốn tôi giúp cô ấy tìm lời giải cho bí ẩn chính về danh tính và hiểu rõ cuộc đời của mình. Đây là một công việc cảm tưởng rất hệ trọng, ý nghĩa và mang nhiều trách nhiệm, tất cả những điều đó đã truyền cảm hứng cho tôi và khiến tôi muốn trở thành một phần của vụ án. Tôi thảo luận về đề nghị của cảnh sát Headley với Karen Corbeil và những người khác tại DNAAdoption, và họ khuyến khích tôi tự mình đảm nhận vụ việc.

Thế là vào một buổi sáng mùa xuân đầy nắng ngày 3 tháng 3 năm 2015, tôi bắt tay làm việc với vụ án hình sự đầu tiên của mình.

Tôi đặt chiếc máy tính xách tay Macbook Pro của mình trên chiếc bàn kính tròn trong phòng gia đình ở tầng dưới nhà. Bên cạnh máy tính, tôi đặt chiếc iPad của mình vào ốp lưng kèm bàn phím ngoài. Phòng gia đình được sơn màu vàng (toàn bộ ngôi nhà của tôi được sơn bằng nhiều sắc thái khác nhau của màu vàng, một màu mà tôi yêu thích). Có một cây si được bện từ 3 cây riêng biệt trồng trong chậu cây cạnh cầu thang, và trên chiếc bàn cạnh cửa sổ, một hộp chậu cây khác trồng đầy hoa lan màu tím và trắng (một loài hoa mà tôi cũng rất thích). Tôi pha một ly cà phê americano trong máy pha cà phê espresso của mình và đổ nó vào chiếc cốc bằng sứ xương yêu thích mà tôi mua được ở một cửa hàng tạp hóa ở Grantown-on-Spey thuộc cao nguyên Scotland. Nó cũng có màu vàng và được trang trí bằng năm con cừu cách điệu. Tôi ngồi xuống chiếc ghế đệm màu xanh lá cây cùng màu với chân bàn và bật máy tính xách tay và iPad của mình lên. Một thế giới thông tin rộng lớn ngoài sức tưởng tượng, mơ hồ, bí ẩn, phức tạp, đen tối và khó hiểu là mục tiêu tìm kiếm của tôi.

Bây giờ, tôi sẵn sàng để tìm ra Lisa Jensen là ai.

Vào việc, tôi không nghi ngờ gì về việc Phương pháp luận sẽ giúp tôi xác định danh tính của Lisa. Nhưng tôi cũng hiểu rằng đó sẽ là một cuộc kiếm tìm khó khăn hơn nhiều so với hầu hết những vụ xác định bố mẹ chưa biết của tôi.

Với người được nhận làm con nuôi, bạn thường biết điều gì đó về họ: họ được nhận làm con nuôi khi nào và ở đâu, có thể họ được sinh ra khi nào và ở đâu, những câu chuyện gia đình về việc nhận con nuôi và các bằng chứng tài liệu hoặc giai thoại khác. Ngay cả một mẩu thông tin cá nhân nhỏ cũng có thể chỉ cho bạn biết một phần đống cỏ khô – nơi bạn sẽ tìm thấy cây kim của mình.

Nhưng với Lisa, tôi gần như không có thông tin gì. Hãy tưởng tượng bạn hầu như không biết gì về bản thân và không có hộ khẩu gia đình – không giấy khai sinh, không giấy nhận con nuôi, không biết ngày sinh, không biết mình đến từ đâu, thậm chí không có một cái tên nào mà bạn có thể chắc chắn là của chính mình. Hãy tưởng tượng bạn sẽ cảm thấy như thế nào khi lang thang một mình trong thế giới này, không có mối liên hệ quen biết nào với bất kỳ nơi nào hoặc bất kỳ ai – ngoại trừ người đàn ông đã bỏ rơi bạn. Đó là tình cảnh của Lisa. Tất cả những gì tôi phải làm là làm việc với DNA của cô ấy.

Tôi có thêm một chút thông tin chi tiết – tôi biết rằng Gordon Jensen/Curtis Kimball đã sống ở Quebec, miền trung Canada, vào khoảng thời gian được ước tính là khoảng thời gian mà Lisa được sinh ra. Nhưng anh ta cũng đã đi du lịch khắp Hoa Kỳ trong đại khái cùng một khoảng thời gian, vì vậy chúng tôi thực sự không biết liệu Lisa đến từ Hoa Kỳ hay Canada. Như tôi nói, đó chỉ là một mẩu thông tin nhỏ.

Vào ngày đầu tiên làm việc với vụ án của Lisa, tôi đặt mua một bộ kit xét nghiệm DNA từ 23andMe cho cô ấy, tải xuống hồ sơ DNA sơ cấp của cô ấy từ AncestryDNA và tải nó lên cả Family Tree DNA và GEDmatch. Bằng cách đó, hồ sơ DNA của cô ấy sẽ có trên tất cả các trang web lớn.

Tổng số người dùng trong các cơ sở dữ liệu vẫn còn tương đối nhỏ vào năm 2015 – chẳng hạn, chỉ có khoảng một triệu người trong cơ sở dữ liệu của AncestryDNA. Các trang phân phối sản phẩm dịch vụ trực tiếp đến người dùng cũng không chia sẻ dữ liệu của họ với nhau (họ vẫn chưa làm điều này). Nếu bạn là con nuôi hoặc là người nào khác đang tìm kiếm người thân ruột thịt thì bạn cần phải đánh cá trong tất cả các ao để việc tìm kiếm thực sự tiến triển. Lisa đã cho phép tôi kiểm soát tất cả các tài khoản trực tuyến của cô ấy và thay mặt cô liên hệ với bất kỳ đối tượng có tiềm năng phù hợp nào.

Tôi tập hợp một nhóm tình nguyện viên nhỏ để giúp tôi giải quyết vụ án của Lisa. Tôi biết hầu hết họ từ Hiệp hội Phả hệ hạt Monterey (MoCoGenSo), trụ sở của nhiều nhà nghiên cứu tài năng trong khu vực. Những người tôi tuyển dụng không phải là chuyên gia thực thi pháp luật; họ là những người giống tôi – đang nghiên cứu về gia phả của mình. Một số là người khá mới đối với lĩnh vực phả hệ, một số khác đã làm việc trong lĩnh vực này nhiều năm. Nhưng tất cả họ đều thông minh, và họ có nền tảng kiến thức cũng như kỹ năng nghiên cứu mà tôi nghĩ rằng sẽ hữu ích.

Tôi cũng thành lập Nhóm Quan tâm Đặc biệt về DNA (DNA Special Interest Group – SIG) họp mỗi tháng một lần tại Trung tâm Phả hệ địa phương. Mục đích của nhóm là giúp hướng dẫn các thành viên – bao gồm cả những người trong nhóm tình nguyện viên của tôi – về những cách tốt nhất để sử dụng DNA trong nghiên cứu phả hệ.

Sẽ mất vài tuần để lấy dữ liệu trùng khớp của Lisa từ bộ kit mà Lisa đã gửi cho 23andMe, và vài ngày để các kết quả trùng khớp của cô ấy được tải lên FTDNA và GEDmatch, nhưng tôi sẵn sàng để nghiên cứu các kết quả trùng khớp của cô ấy tại AncestryDNA. Tôi bắt đầu với kết quả trùng khớp cao nhất từ Ancestry – Jean DuPont, một người đàn ông 81 tuổi gốc Pháp-Canada, với tuổi của ông và Lisa, có thể có quan hệ ông bác và cháu (first cousin twice removed – 1C2R). Jean có một cây phả hệ khổng lồ trên Ancestry (gồm hơn 6.000 người) mà tôi sử dụng làm điểm khởi đầu của phả hệ tự biện sẽ dẫn tôi tìm ra danh tính của một trong những đời bố mẹ của Lisa.

Khi có kết quả từ các trang xét nghiệm DNA khác, tôi phát hiện ra rằng Lisa cũng có 3 kết quả trùng khớp cao trên 23andMe.

Kết quả trùng khớp cao nhất mà tôi thấy trong danh sách là ẩn danh, điều đó có nghĩa là tôi không biết gì về người này ngoài việc người đó là nam. Cách duy nhất của tôi để liên hệ với người ẩn danh để tìm hiểu thêm là thông qua hệ thống nhắn tin nội bộ của 23andMe. Tôi làm như vậy, nhưng người ẩn danh ấy không trả lời tin nhắn của tôi.

Kết quả trùng khớp cao nhất tiếp theo là một người đàn ông 40 tuổi tên là Adam. Nếu may mắn, Adam sẽ vui lòng hợp tác và đưa ra một cây phả hệ chứa đầy những người họ hàng ruột thịt, những người sẽ đưa chúng ta đến gần hơn với danh tính của Lisa.

Nhưng – không có may mắn như vậy. Hồ sơ của Adam ghi rằng anh ấy đã được nhận làm con nuôi. Đây không phải là điều tôi đang hy vọng về một kết quả trùng khớp. Theo lý tưởng, tôi sẽ tìm một người có gia phả bao gồm những cái tên giống với cây gia phả của Jean, nhưng với Adam, tôi không có được cái tên nào cả. Đối với người có kết quả trùng khớp cao còn lại, anh ấy trả lời rằng mình không có hứng thú giúp đỡ tôi, vậy chỉ còn lại Adam.

Nhưng trước khi Adam có thể giúp đỡ trong vụ án của Lisa, tôi cũng phải tìm ra được anh ấy là ai.

⚝ ⚝ ⚝

Tôi gửi cho Adam một lời nhắn thông qua trang 23andMe, giải thích tôi là ai và tôi đang làm gì. Mục tiêu của tôi là thuyết phục anh ấy tải hồ sơ DNA của mình lên GEDmatch để tôi có thể so sánh DNA của anh ấy với DNA trùng khớp từ Ancestry, từ người mà tôi tin rằng có thể có quan hệ họ hàng với anh ấy. Adam bỏ qua lời nhắn đầu tiên của tôi, vì vậy tôi thử lại. Dù mất bao lâu chăng nữa, tôi vẫn phải tiếp tục cố gắng. Tôi cần sự giúp đỡ của anh chàng này vì tôi cần biết tổ tiên của anh ta là ai để giải quyết vụ án của Lisa.

Cuối cùng Adam cũng trả lời, nhưng anh ấy vô cùng nghi ngờ về động cơ của tôi, và thậm chí về vụ bắt cóc của Lisa, điều mà tôi mô tả cho anh ấy trong lời nhắn của mình. Sau đó, Adam giải thích: “Nó giống như những gì mà bạn xem trong chương trình truyền hình tội phạm vào tối thứ Năm vậy. Tôi nghĩ, Loại chuyện này sẽ không thực sự xảy ra với người thật””.

Giống như rất nhiều người khác mà tôi từng tiếp cận trong những vụ án xác định bố mẹ cho những đứa con không rõ nguồn gốc trong nhiều năm, Adam sợ bị lừa đảo hoặc bị lừa lấy tiền. Tôi cho anh ấy số điện thoại của cảnh sát Headley và đề nghị anh gọi cho Headley để xác minh rằng đây là một vụ án hợp pháp. Adam đã gọi cho Headley, nhưng ngay cả sau khi đã được cam đoan, Adam vẫn hoài nghi và cần thuyết phục thêm.

Vì vậy, tôi trao đổi với anh ấy – tôi nói với anh ấy rằng tôi sẽ giúp anh xác định bố mẹ ruột của mình nếu anh ấy giúp tôi trong vụ án của Lisa.

Cuối cùng, Adam đã đồng ý giúp đỡ. Anh ấy chia sẻ thông tin đăng nhập vào tài khoản 23andMe của mình và cho phép tôi tải hồ sơ DNA của anh ấy lên GEDmatch.

Vì vậy, bây giờ tôi có được sự tham gia của Adam, người có kết quả trùng khớp với Lisa trên 23andMe.

Tiếp theo, tôi cần người có kết quả trùng khớp với Lisa trên Ancestry – Jean, ông bác 81 tuổi của cô ấy – đồng ý giúp tôi.

May mắn thay, Jean rất vui khi tham gia cuộc tìm kiếm. Ông ấy cho phép tôi tải hồ sơ DNA của mình lên GEDmatch và điều đó dẫn đến việc phát hiện ra rằng Jean có sự tương đồng đáng kể về nhiễm sắc thể X với Lisa. Vì nhiễm sắc thể X của Jean đến từ mẹ ông ấy, điều này có nghĩa là Lisa có quan hệ họ hàng với Jean thông qua một trong những nhánh bên ngoại của ông. Chắc chắn những thông tin này rất hữu ích.

Nhưng sau đó đã có một sự may mắn thậm chí còn lớn hơn.

Một kết quả trùng khớp mới với Lisa bất ngờ xuất hiện trên AncestryDNA. Tên anh ta là Mark Brassard, và anh ta có độ trùng khớp DNA với Lisa giống Jean. Mark có một cây phả hệ riêng trên AncestryDNA và anh đã đồng ý chia sẻ với tôi.

Cây của Mark là công cụ trong việc xác định tổ tiên chung tồn tại gần đây nhất. Tôi được biết ông cố của anh ấy là một cặp vợ chồng người Canada gốc Pháp tên là Louis-Adolphe Doyon và Marie Leontine Jolin.

Louis-Adolphe và Marie cũng xuất hiện trong cây phả hệ của Jean; họ là ông bà ngoại của Jean. Họ đây rồi – những người mà tôi đang tìm kiếm. Họ đã kết nối hai trong số những người có kết quả trùng khớp với Lisa, Mark Brassard và Jean. Bây giờ tôi có MRCA – tổ tiên chung tồn tại gần đây nhất quý giá của chúng ta.

Tôi yêu cầu Mark Brassard tải hồ sơ DNA của anh ấy lên GEDmatch, và trên trang web đó tôi có thể thấy rằng anh ấy không chỉ trùng khớp với Lisa mà còn với cả Adam và Jean trên cùng một đoạn DNA.

Vì cả Lisa và Adam đều khớp với Jean và Mark, và tất cả họ đều khớp với nhau trên cùng một đoạn DNA nên Lisa và Adam phải là con cháu của Louis-Adolphe Doyon và Marie Leontine Jolin.

Tiếp đó, tôi phải xác định tất cả con cháu của Louis-Adolphe Doyon và Marie Leontine Jolin cho đến khoảng thời gian mà tôi chắc chắn rằng bố hoặc mẹ của Lisa, và bố của Adam, phải được sinh ra. Về lý thuyết, điều đó sẽ dẫn tôi đến thẳng danh tính thực sự của Adam và Lisa.

Dựa trên tuổi của họ (Adam sinh năm 1975 và người ta ước tính rằng Lisa sinh khoảng năm 1981), tôi phỏng đoán bố của Adam sẽ sinh năm 1955 hoặc sớm hơn. Bố mẹ của Lisa sẽ sinh năm 1961 hoặc sớm hơn. Bất kỳ con cháu nào của Louis-Adolphe và Marie sinh vào khoảng những năm đó đều có thể là người mà tôi đang tìm kiếm. Tôi hy vọng Louis-Adolphe và Marie chỉ có một hoặc có thể có hai đứa con, như vậy tôi sẽ không phải xây dựng phả hệ xuống dưới cho cả đống con cháu.

Trên thực tế, Louis-Adolphe và Marie có 14 người con.

Không ai từng nói rằng việc xác định danh tính của Lisa là dễ dàng.

⚝ ⚝ ⚝

Tôi cấp quyền truy cập cho cảnh sát Headley và Lisa vào cây phả hệ tự biện mà tôi đang xây dựng dựa trên cây gia phả của Jean DuPont để giúp cả anh và Lisa cập nhật tiến trình của tôi. Lisa có thể thấy rằng, bất chấp sự phức tạp trong vụ án của cô ấy, việc xác định người thân ruột thịt của cô đang tiến triển một cách ổn định.

Vì tôi sẽ có được điểm dữ liệu thứ ba nếu tôi biết bố mẹ ruột của Adam là ai nên trước tiên tôi cố gắng xác định trực tiếp bố mẹ ruột của Adam thay vì sử dụng di truyền phả hệ.

Trong khi Lisa gần như không biết gì về bản thân, thì Adam đã nắm được một vài bằng chứng. Anh ấy biết nơi anh ấy sinh ra (San Diego) và được nhận nuôi ở đó khi mới 4 tháng tuổi. Anh ấy cũng có giấy khai sinh với tên của bố mẹ nuôi, bao gồm cả tên trước khi kết hôn của mẹ nuôi.

Có thể lấy tên trước hôn phối đó và thực hiện việc tra cứu ngược, và để được trợ giúp về việc này, tôi liên hệ với một thiên thần tìm kiếm tài năng tên là Diana Iwanski, người có quyền truy cập vào một vi phim tra cứu ngược cho các ca sinh ở California bao gồm khoảng thời gian khi Adam được sinh ra.

Diana, tìm kiếm dựa trên tên trước hôn phối của mẹ nuôi Adam, ngày sinh – nơi sinh của Adam, đã có thể xác định được tên trước hôn phối của mẹ ruột Adam, và thậm chí cả tên khai sinh của Adam - Michael Richard.

Về phần bố của Adam, tên ông không được ghi trong giấy khai sinh anh ấy.

Tuy nhiên, Adam đã có một bản sao “Non-ID” – thông tin không định danh được cấp bởi hạt nơi anh ấy sinh ra. Trên Non-ID không đề tên, nhưng có liệt kê thông tin về một số họ hàng của Adam, và thông tin cho thấy Adam có anh chị em cùng cha khác mẹ. Adam có kiến thức nền về máy tính và ba chúng tôi, Adam, Diana và tôi, đã sử dụng tên trước hôn phối hiếm thấy của mẹ Adam và thông tin từ non-ID để xây dựng một cây phả hệ cho nhánh bên ngoại của Adam. Mọi thứ dường như đang tiến triển thuận lợi.

Sau đó – một trở ngại khác.

Trên GEDmatch, Adam không chỉ trùng khớp DNA với Lisa mà anh ấy còn trùng khớp với Jean và Mark, cả hai đều có tổ tiên là người Canada gốc Pháp. Vì vậy, tôi tìm kiếm bất kỳ tổ tiên bên ngoại nào của Adam có cùng nguồn gốc.

Tuy nhiên, mẹ ruột anh ấy là người lai Hà Lan và Mexico. Điều này có nghĩa là mối liên hệ giữa Adam và Lisa có thể không đến từ phía mẹ của anh. Nó đến từ phía bố của anh ấy – và tôi không biết bố anh ấy là ai.

Bằng cách nào đó, tôi cần phải lấy thông tin từ một người biết rõ về bố của Adam cụ thể là mẹ ruột của Adam, người vẫn còn sống.

Nhưng trước khi cảnh sát Headley có thể liên lạc với bà ấy, anh ấy cần phải xác nhận lại thông tin mà tôi có được từ tra cứu ngược xác định bà ấy là mẹ của Adam. Để làm được điều đó, anh ấy đã làm đơn xin tòa án ở San Diego mở hồ sơ nhận con nuôi đã được niêm phong của Adam trên cơ sở rằng thông tin đó có khả năng giúp giải quyết một vụ án hình sự. Quá trình ấy đã mất vài tuần, nhưng cuối cùng Headley đã nhận được hồ sơ giúp xác nhận thông tin chúng tôi có. Cảnh sát Headley giờ đã có thể liên lạc với mẹ của Adam với hy vọng biết được bố Adam là ai.

Cuối cùng, khi gặp được mẹ của Adam, anh ấy đã báo cho bà biết về con trai của bà và yêu cầu bà làm xét nghiệm DNA. Bà ấy đồng ý và xét nghiệm đã xác nhận rằng bà ấy là mẹ ruột của Adam.

Tuy nhiên, đúng như tôi nghi ngờ (dựa trên dòng máu lai người mẹ), bà ấy không trùng khớp với Lisa.

Thật tốt, mẹ của Adam đã cho chúng tôi biết tên của một người đàn ông mà bà nói là bố của Adam. Tuy nhiên, khi chúng tôi xác định vị trí và kiểm tra ông ta thì ông không khớp với Adam. Tất nhiên, Adam vô cùng thất vọng, nhưng anh ấy đã rất xúc động khi được gặp mẹ ruột và những người thân khác mà anh ấy cảm thấy có sự thân thuộc ngay lập tức, khám phá ra rất nhiều điểm chung và tài năng ở họ mà anh ấy chưa từng có với gia đình nuôi của mình.

Có phải mẹ của Adam đã nhầm lẫn về người mà bà tin là bố của anh ấy không? Hay bà ấy đã cho tôi cái tên giả như một cách để bảo vệ ai đó? Dù là thế nào thì tôi vẫn không có được tên của bố Adam, và tôi sẽ phải xác định danh tính của ông ấy chỉ thông qua DNA của Adam.

Để làm điều đó, tôi tập trung vào Jean và Mark, những người có kết quả trùng khớp cao của Lisa trên AncestryDNA.

Họ có mối quan hệ gì với Adam? Jean có khả năng là ông bác của Adam, giống với Lisa, điều hoặc cũng nghĩa Jean là chú của bố Adam – cũng như bố hoặc mẹ của Lisa. Thêm vào đó, ông ấy sẽ sinh vào năm 1955 hoặc sớm hơn và có thể có mối liên hệ với miền nam California, và có thể là San Diego, trong khoảng thời gian mà Adam nằm trong bụng mẹ.

Điều đó có nghĩa là phải tìm ra tất cả con cháu của Louis-Adolphe và con của Marie nhiều người trong số họ, tôi thấy nản lòng khi phải tìm hiểu, đã có 8 hoặc 10 người con – sinh năm 1955 hoặc sớm hơn.

Đó là một khối lượng công việc khổng lồ cần sự chính xác và tỉ mỉ, nhưng với sự giúp đỡ của các tình nguyện viên trong vụ án Lisa, tôi hoàn thành sơ đồ thế hệ mà tôi tin rằng tương ứng với bố hoặc mẹ của Lisa và bố của Adam.

Tính tới bây giờ tôi tham gia Dự án Lisa được khoảng ba tháng. Nỗ lực bỏ ra cho việc xây dựng cây phả hệ ngược thật đáng kinh ngạc. Tôi thấy công việc gần như chi phối tất cả và tôi thường ngồi trước máy tính xách tay của mình suốt 12 giờ liền mà không hề nhận ra. Công việc dồn dập đến nỗi tôi bắt đầu đặt báo thức cho mình để không bỏ lỡ những cuộc gọi, cuộc hẹn quan trọng. Đây là khi tôi hiểu rằng để thành công trong loại công việc này, ở một mức độ nào đó, tôi phải luôn suy nghĩ về vụ án. Tôi phải để bản thân mình bị cuốn theo nó. Dựng cây phả hệ đòi hỏi sự tập trung và kiên trì cao độ, và đó không phải là điều bạn có thể làm nửa vời, nửa giờ ở đây và một giờ ở kia. Khi mọi thứ bắt đầu đi vào đúng vị trí, nó có thể rất thú vị, nhưng nếu không, nó có thể rất rắc rối.

Để thành công, bạn cần phải hoàn toàn cam kết tìm ra câu trả lời của mình, bất kể bạn phải xây dựng bao nhiêu cái cây hay mất bao nhiêu giờ để xây dựng chúng.

Tôi cảm thấy mình đang làm việc chăm chỉ như trước khi nghỉ hưu.

Sau khi hoàn tất quá trình xây dựng ngược theo thế hệ con cháu của Louis-Adolphe và Marie, tôi viết một bản Báo cáo Quan hệ Họ hàng, cho biết những người trong cây phả hệ có quan hệ như thế nào với một người cụ thể – trong trường hợp này là Jean DuPont. Báo cáo đã liệt kê tất cả những người cháu của Jean – nhóm người bao gồm cả những người có khả năng là bố hoặc mẹ của Lisa (tôi vẫn chưa biết là bố hay mẹ) và bố ruột của Adam.

Có 94 người là cháu của Jean trong Báo cáo Quan hệ Họ hàng.

97. Khi tôi in ra danh sách con cháu, nó bao gồm 12 tờ giấy ở định dạng nằm ngang. Khi tôi dán tất cả các tờ lại với nhau, dải giấy dài bằng chiều dài của cả một căn phòng. Một ai đó trong số tất cả những người cháu này là bố của Adam và bố hoặc mẹ của Lisa.

Việc thu hẹp nhóm 94 người này để xác định bố của Adam đã diễn ra một cách nhanh chóng. Câu hỏi quan trọng là: có ai trong số 94 người cháu này sống ở miền nam California, nơi Adam sinh ra không? Câu trả lời là có – tôi tìm được một gia đình ở San Clemente. Gia đình này có 4 anh em.

Dựa trên số tuổi của 4 người anh em này, tôi suy ra rằng một trong số họ gần như chắc chắn là bố của Adam.

Nhưng – có một người anh trai đã qua đời, và 3 người còn lại là tội phạm, như cảnh sát Headley đã nói, “trong gió” và không thể tìm thấy.

May mắn thay, cảnh sát Headley đã tìm thấy một người chị gái còn sống và tiếp cận bà ấy để làm xét nghiệm DNA. Bà đã thẳng thừng từ chối, tin rằng ý định thực sự của cảnh sát Headley là tìm và bắt giữ một trong những người em trai đang bỏ trốn của bà.

Tôi vẫn tiếp tục. Mặc dù Headley và tôi làm việc riêng biệt và ở các lĩnh vực khác nhau, nhưng về cơ bản chúng tôi là một đội, theo sát sự dẫn dắt của nhau và cùng nhau lắp ráp những mảnh ghép, anh ấy ở hiện trường, tôi ở trước máy tính của mình. Tôi cảm thấy sự tôn trọng lẫn nhau đang hình thành giữa hai chúng tôi khi cả hai gần như cùng lúc nhận ra rằng kỹ thuật mới này có thể có ảnh hưởng sâu sắc như thế nào đối với tương lai của việc thực thi pháp luật.

Headley nói: “Giống như mặt trăng và các vì sao thẳng hàng một cách hoàn hảo. “Barbara đang làm việc với tư cách là một cố vấn không lương, một tình nguyện viên hoàn toàn chuyên nghiệp cũng như các thành viên trong nhóm của cô ấy. Cô ấy đang xác định những người cần kiểm tra để cung cấp các điểm dữ liệu bổ sung và tôi gọi điện ngẫu nhiên cho những người có thể liên quan và gửi những bộ kit xét nghiệm DNA cho những người sẵn sàng giúp đỡ. Và rồi Barbara và nhóm của cô ấy đang tập hợp những người thuộc cây phả hệ này lại với nhau để giúp xác định danh tính của Lisa. Barbara và tôi đều phải bỏ ra rất nhiều tiền để mua những bộ kit xét nghiệm DNA này.

Nhưng tôi đang dần trở nên giỏi giang trong việc thuyết phục mọi người xét nghiệm, và cô ấy đang làm việc với các điểm dữ liệu mới để thêm vào cây. Tôi có thể nói rằng chúng ta đang tiến gần hơn”.

Giờ đây, cảnh sát Headley phải truy tìm 1 trong 3 anh em mất tích ở San Clemente và thuyết phục người đó làm xét nghiệm DNA. Thật không thể tin được, anh ấy đã thành công. Người anh em mà anh ấy tìm thấy chỉ có một điều kiện: anh ta muốn tôi giấu tên anh ta, và không muốn Headley hỏi mình bất kỳ câu hỏi nào về nơi những người anh em khác của anh ta đang ẩn náu.

Người anh em đó đã làm xét nghiệm DNA và kết quả là một tin tốt lành.

Xét nghiệm của anh ta tiết lộ rằng anh ta là chú của Adam.

Điều đó có nghĩa là tôi đúng – và 1 trong 3 người anh em kia chắc chắn là bố ruột của Adam.

Tất nhiên, Adam rất muốn biết người anh em nào là bố của mình (đáng buồn thay, gia đình của những người đó đã thẳng thừng từ chối bất cứ điều gì liên quan đến Adam và yêu cầu anh không được liên lạc với họ). Nhưng về mặt xác định bố mẹ cho Lisa Jensen, mục tiêu ban đầu của tôi, biết được nhánh từ Adam đến tổ tiên chung tồn tại gần đây nhất là tất cả những gì tôi cần để tiếp tục. Tôi xây dựng cây gia phả của Adam từ ông bà ngoại của anh ấy, sau đó đến ông bà cố của anh và cuối cùng là các cụ cố của anh ấy – Louis-Adolphe Doyon và Marie Leontine Jolin.

Có hai điều bất ngờ nữa.

Adam có quan hệ họ hàng với Mark Brassard, người có kết quả trùng khớp với Lisa trên Ancestry, theo đằng nội của anh ấy thông qua hai gia đình khác nhau, và anh cũng có quan hệ họ hàng gần hơn gấp đôi với Jean DuPont, một người khác cũng có kết quả trùng khớp với Lisa trên Ancestry, thông qua hai gia đình, bao gồm một gia đình bên nội của Jean.

Những kiểu trùng khớp theo cặp này ngụ ý chế độ nội hôn, hoặc hôn nhân trong một gia đình hoặc thị tộc hoặc bộ lạc. Thông thường, bố mẹ không có quan hệ huyết thống với nhau sẽ chỉ có quan hệ với một bên đằng ngoại hoặc đằng nội của gia đình. Nhưng nếu bạn nằm trong chế độ nội hôn, bạn có thể có gen trùng khớp với những người họ hàng cả bên nội và bên ngoại trong cây gia phả. Trong lịch sử, chế độ nội hôn phổ biến ở một số nhóm dân tộc thiểu số, tôn giáo và địa lý nhất định, và nó có thể là một vấn đề đối với các nhà di truyền phả hệ. Bởi thoạt nhìn, mọi người có vẻ có quan hệ huyết thống gần gũi hơn so với thực tế, vì bạn không nhận được tỷ lệ pha loãng 50% DNA thông thường từ thế hệ này sang thế hệ khác. Và điều đó có thể khiến bạn thấy rối rắm.

Nhưng việc trùng khớp với cả hai bên nội ngoại cũng có thể giới hạn số người mà có lẽ bạn đang tìm kiếm, và đó có thể là một bước tiến.

Từ sự trùng khớp nhiễm sắc thể X giữa Jean và Lisa, tôi biết rằng Lisa có quan hệ họ hàng với Jean từ phía bên ngoại của anh ấy. Điều chúng tôi không biết là liệu Jean có quan hệ họ hàng với Lisa từ phía bên nội hay bên ngoại của cô ấy hay không. Dựa vào cấu trúc nhiễm sắc thể trên DNA trùng khớp, tôi đưa ra giả thuyết rằng Lisa rất có thể là hậu duệ của con trai Marie Leontine Jolin. Người con trai này đã trở thành chủ đề tìm kiếm mới của chúng tôi.

Tôi biết Marie có 12 người con còn sống đến tuổi trưởng thành. Và tôi biết mình đang tìm kiếm một mối quan hệ bố con đặc trưng. Vì vậy, tôi xem xét các dòng họ tồn tại gần đây hơn của Marie và chỉ tìm thấy hai người con đã ở tuổi trưởng thành.

Nếu một trong hai người đàn ông này có con gái hoặc nhiều con gái, thì một trong những người phụ nữ đó là mẹ của Lisa Jensen.

Nhưng – cả hai người đàn ông đều không có con gái.

Giờ thì sao?

⚝ ⚝ ⚝

Giả thuyết của tôi sai. Lisa không phải là hậu duệ của một trong những người con trai của Marie.

Cô ấy là hậu duệ của một trong những cô con gái của bà.

Jean, Marc và Adam, mỗi người đều là hậu duệ của một người con gái khác nhau của Marie Jolin. Do đó, Lisa phải là hậu duệ của 1 trong 7 nhánh từ 7 người con gái còn lại của Marie. Tôi đề nghị cảnh sát Headley tiếp cận người lớn tuổi nhất trong mỗi hàng.

Một trong những người mà anh liên lạc là một người đàn ông tên là Armand Beaudin, con trai của con gái Marie Leontine Jolin, Marie Cora Alice Beaudin với nhũ danh Doyon. Armand, sống ở New Hampshire, là một người đàn ông lớn tuổi và không hề ngạc nhiên khi ông hoài nghi về ý định của tôi. Ông ta thậm chí còn đến sở cảnh sát địa phương của mình để xác minh rằng thân phận của cảnh sát Headley đúng với những gì anh ấy nói. Armand được đảm bảo rằng đây là một vụ án hợp pháp và công khai, nhưng ông ta vẫn từ chối liên lạc sau đó.

Nếu ông ta hợp tác, có lẽ tôi giải quyết xong vụ án luôn trong tuần.

Nhưng vì ông không làm như thế nên tôi phải tiếp tục tìm tòi trong 8 tháng nữa.

Trong những tháng đó, tôi và nhóm Dự án Lisa Jensen đã dành hàng nghìn giờ để điền các hậu duệ vào 7 nhánh của 7 người con gái còn lại của Marie. Chúng tôi tìm đọc hàng trăm hồ sơ - giấy đăng ký kết hôn, giấy khai sinh và giấy chứng tử, dữ liệu điều tra dân số – cả ở Hoa Kỳ và Canada. Khi chúng tôi tìm thấy những người thân mới, cảnh sát Headley đã gọi hàng chục cuộc điện thoại, gần như cầu xin họ hợp tác với cuộc tìm kiếm. Rất nhiều người mà anh ấy liên lạc đã từ chối giúp đỡ.

Sau cả một năm làm việc cho dự án, chúng tôi vẫn không biết Lisa là ai. Và chưa bao giờ chắc chắn rằng chúng tôi sẽ biết. Cảnh sát Headley không thể ngưng suy nghĩ về vụ án. Cuối cùng, tôi biết được anh ấy cũng thấy tôi như vậy.

Anh ấy nói: “Với Barbara, tôi có thể nói rằng cô ấy rất kiên trì. Nếu cô ấy là một nhân viên điều tra, cô ấy sẽ là một trong những nhân viên điều tra không bao giờ bỏ cuộc và đổ mồ hôi cho từng chi tiết. Tôi cũng có thể nói rằng cô ấy đã bị thuyết phục về tính đúng đắn của những gì chúng tôi đang làm và rằng cô ấy chắc chắn mình sẽ xác định được Lisa là ai”.

Đôi khi, ngay lúc cần thiết nhất, bạn sẽ gặp được điều may; thiên thần hộ mệnh của tôi tới để giải cứu.

Cơ hội may mắn của tôi đến khi một ngày, một người mới nữa có kết quả trùng khớp với Lisa xuất hiện một cách thần kỳ trên AncestryDNA – một người đàn ông lớn tuổi tên là Raymond Gelinas. Và độ trùng khớp chỉ ra rằng anh ta là một người họ hàng gần.

Có một người trùng khớp mới đột nhiên xuất hiện là may mắn tuyệt vời. Nhưng còn may mán hơn nữa khi Raymond là một nhân viên tình báo đã nghỉ hưu, ưa thích các trò chơi, câu đố và những điều bí ẩn. Biết rằng mình có thể là một phần trong cuộc tìm kiếm danh tính của Lisa của chúng tôi khiến ông ấy rất hào hứng và ông đã hoàn toàn hợp tác. Ông ấy thích kể cho tôi nghe những câu chuyện về những ngày xưa cũ của mình trong một cơ quan gián điệp, và tôi thích nghe chúng, và có những đêm chúng tôi dành hàng giờ nói chuyện điện thoại để tìm ra manh mối trong những chuyến phiêu lưu xa xôi của ông. Trò chuyện với Raymond là một sự giải trí thú vị cũng như một sự gia tăng năng lượng hữu ích. Sự nhiệt tình của ông ấy đối với nghề gián điệp và âm mưu đã củng cố quyết tâm phá án của tôi.

Mặc dù ông ấy cũng có tổ tiên là người Canada gốc Pháp, nhưng hóa ra Raymond lại không trùng khớp với những người khác có kết quả trùng khớp với Lisa mà có tổ tiên người Canada gốc Pháp là Jean, Marc và Adam – điều này cho tôi biết rằng Raymond có quan hệ họ hàng với Lisa qua những nhánh khác nhau. Raymond đã thuyết phục hai người anh em họ của ông ấy làm xét nghiệm cho tôi, một người thuộc dòng họ nội và một người thuộc dòng họ ngoại của ông.

Kết quả xét nghiệm của hai người anh em họ đó thật bất ngờ.

Cả hai đều là những người có kết quả trùng khớp rất cao với Lisa.

Sau khi gặp rất nhiều người thân họ hàng từ chối xét nghiệm và xử lý rất nhiều xét nghiệm không cho kết quả trùng khớp, đột nhiên tôi lại có hai kết quả trùng khớp đến kỳ lạ đó – một lượng lớn DNA trùng khớp một cách khó hiểu. Tôi xem lại các nhánh gia phả của Raymond và tập trung vào những tổ tiển tồn tại gần đây nhất của ông ấy, trên lý thuyết rằng, trong một dòng họ khép kín hoặc bộ lạc, những người họ hàng thường kết hôn với nhau, làm mờ đi sự khác biệt giữa các dòng họ.

Tôi không tìm thấy bất kỳ cuộc hôn nhân cận huyết nào giữa các tổ tiên trực hệ của Raymond, nhưng tôi phát hiện ra rằng hai chị em gái trong dòng họ của Raymond, bà ngoại và bà dì của ông ấy đã kết hôn với hai anh em, ông nội và ông chú của ông – gây ra sự trùng khớp dị thường với cả hai dòng nội ngoại trong tương lai.

Điều này đã nói lên điều gì với tôi?

• Một trong hai người anh em này có khả năng là bố của bà ngoại Lisa Jensen.

• Người bà ngoại này đã kết hôn với Armand, người đàn ông lớn tuổi đã từ chối hợp tác với chúng tôi nhiều tháng trước đó, ngay cả sau khi xác minh đây là một vụ án hợp pháp.

Nếu bằng cách nào đó tôi có thể khẳng định chắc chắn rằng Armand chính là ông ngoại của Lisa thì tôi sắp phá được vụ án rồi.

Tại sao? Armand thừa hưởng một nhiễm sắc thể X từ tổ tiên chung gần đây nhất, Marie Jolin, tôi biết rằng việc bảo tồn nhiễm sắc thể X ngụ ý trình tự truyền từ mẹ sang con trai. Nếu Armand thực sự là ông ngoại của Lisa, thì người con gái duy nhất của ông phải là người thừa hưởng một nhiễm sắc thể X từ chuỗi mẹ truyền sang con trai - bố truyền sang con gái.

Và sau đó cô con gái này sẽ phải là mẹ của Lisa Jensen.

Thật vậy, khi chúng tôi tìm và kiểm tra hai người em họ của con gái Armand – một trong số đó là cháu trai của Armand – cả hai người em họ đều trùng khớp với Lisa.

Do đó, Armand là ông ngoại của Lisa. Và con gái của Armand là mẹ của Lisa.

Bây giờ là lúc để xác nhận lý thuyết này với các tài liệu thực tế. Armand có một người con trai, Randall, đã chết vài năm trước và cáo phó của anh ta có đề cập đến một người chị, Denise, như một thành viên trong gia đình còn sống. Tương tự như vậy, cáo phó năm 2008 dành cho vợ Armand, Georgette Beaudin, nhũ danh Gelinas, ghi chú lại rằng Georgette có một cô con gái, Denise.

Thật không may, tôi không thể tìm thấy bất kỳ hồ sơ nào về Denise Beaudin, ngoài hai bản cáo phó được tìm thấy bởi Junel Davidsen, một thành viên của nhóm Dự án Lisa.

Trong khoảng thời gian này, tôi lại có một cơ hội may mắn khác.

Cháu trai của Armand cuối cùng đã thuyết phục được Armand miễn cưỡng làm xét nghiệm DNA và giúp đỡ chúng tôi tìm kiếm. Kết quả xác nhận rằng Armand chính là ông ngoại của Lisa.

Và điều đó cuối cùng đã chứng thực rằng con gái của Armand, Denise Beaudin, là mẹ của Lisa.

Tôi tìm thấy cô ấy.

⚝ ⚝ ⚝

Tôi liên lạc với cảnh sát Headley và nói với anh ấy rằng chúng tôi biết danh tính mẹ ruột của Lisa. Vài giờ sau khi anh ấy đọc được email của tôi, anh ấy đã gọi cho tôi. Phản ứng của anh không như tôi mong đợi.

“Denise Beaudin”, cảnh sát Headley nói, “không tồn tại”.

Tôi không ngừng làm việc hơn 3.000 giờ để tìm ra Denise Beaudin để rồi chỉ được thông báo rằng bà ấy không tồn tại, vì vậy phản hồi của tôi với cảnh sát Headley khá thẳng thắn: “Có, cô ấy có”.

Denise đã được nhắc đến trong cáo phó của hai thành viên trong gia đình, anh trai và mẹ cô ấy – cô ấy chắc chắn có tồn tại. Nhưng ngoài cáo phó, cảnh sát Headley không thể tìm thấy dấu vết nào của cô ở bất cứ đâu.

Cứ như thể cô ấy đã bị xóa hoàn toàn khỏi các hồ sơ công.

Điều đó khiến tôi tin rằng mình đã tìm đúng người. Với những gì đã xảy ra với Lisa, tôi không từng nghĩ rằng mình tin sẽ tìm thấy mẹ của Lisa còn sống, nhưng việc thiếu đi các hồ sơ vẫn giống như một cú sốc thực tế nghiêm trọng.

Cơ sở dữ liệu thực thi pháp luật được xây dựng từ các hồ sơ bầu cử, giấy phép lái xe, giấy chứng tử và các hồ sơ công khác. Ai sở hữu càng ít các tài liệu như vậy thì cơ quan thực thi pháp luật càng khó theo dõi họ. Trong trường hợp của Denise Beaudin, hoàn toàn không có bất kỳ hồ sơ nào như thế, có nghĩa là Denise đã rơi khỏi mạng lưới thông tin, hoặc giả định một danh tính mới hoặc trường hợp xấu nhất là chết trẻ. Một biến chuyển nào đó đã xảy ra với cô ấy, và chỉ điều đó thôi cũng đủ để khiến cảnh sát Headley có lý do điều tra thêm về tung tích của cô.

Bố của Denise Beaudin, ông Armand, nói với cảnh sát rằng ông nhìn thấy con gái mình lần cuối vào lễ Tạ ơn năm 1981, khi Denise cùng với con gái nhỏ của cô và bạn trai của cô đột ngột rời khỏi nhà của Armand ở Manchester, New Hampshire, sau một cuộc cãi vã.

Armand nhớ lại tên của người bạn trai là Bob Evans.

Theo Armand, Bob Evans sau đó nói với ông rằng anh ta và Denise sẽ rời khỏi Manchester nhưng không đưa ra được lý do thuyết phục. Armand nghe được từ những người khác nói rằng họ đang trốn một khoản nợ nào đó. Dù lý do có là gì, Armand không bao giờ nghe được tin tức về Denise hay Bob Evans nữa.

Cả anh ta và tất cả những người thân thích của cô đều không trình báo về việc Denise hoặc con gái cô ấy mất tích.

Nhưng họ cũng không bao giờ quên cô. Mỗi năm vào ngày sinh nhật của cô, anh trai của Denise đều khóc và cầu nguyện cho người em gái đã biến mất một cách bí ẩn khỏi cuộc đời anh.

Bây giờ Headley đã có một cái tên để tiếp tục làm việc. Anh ấy điều tra Bob Evans, hy vọng tìm ra tiền án tiền sự, và quả thực, anh đã tìm ra Evans đã bị bắt ở Manchester vì viết chi phiếu khống và dùng trộm điện của một người hàng xóm. Headley đã yêu cầu những bức ảnh chụp khi bị bắt của Evan từ những vụ bắt giữ đó, và khi những bức ảnh đến tay, khuôn mặt trên những bức ảnh chụp rất quen thuộc.

Hóa ra Bob Evans là Gordon Jensen.

Headley được biết thêm về Bob Evans từ một người anh em họ nhà Beaudin. Headley nói: “Anh ta nói với mọi người rằng họ nợ tiền một số người xấu, những kẻ buôn bán ma túy, vì vậy họ phải rời thị trấn. “Rõ ràng Bob Evans rất giỏi kể những câu chuyện như thế này”. Headley tiếp tục điều tra cho đến khi anh ta phát hiện ra một khuôn mẫu đáng lo ngại trong hành vi của Bob Evans.

“Bob Evans sử dụng một phương pháp”, Headley nói với tôi. “Anh ta sẽ tìm những người phụ nữ độc thân có con nhỏ và ở bên họ, thao túng họ với mục đích lạm dụng tình dục. Sau đó, anh ta sẽ giết người mẹ và cướp đứa trẻ rồi đi đến một nơi khác, nơi anh ta đóng giả làm một người bố đơn thân, đó là cách mà anh ta dụ dỗ nạn nhân tiếp theo của mình. Anh ta sẽ mang theo đứa con của nạn nhân trước đó và kể cho người phụ nữ nghe những câu chuyện đau buồn về người bố đơn thân, và bắt đầu lại quá trình”.

Đó là một chuỗi các vụ bắt cóc, giết người và lạm dụng tình dục trẻ em kinh hoàng, và Lisa Jensen đã thoát khỏi đó nhờ con gái của Kathy Decker, người đã báo cảnh sát về Gordon Jensen ở San Bernardino.

Cảnh sát Headley biết được các chi tiết tiểu sử khác về Lisa. Cô sinh năm 1981, là con của Denise và một người đàn ông lúc đó là chồng của Denise. Cuộc hôn nhân này kết thúc chỉ sau 4 tháng, và bố của Lisa không còn liên quan gì nữa. Denise sau đó bắt đầu hẹn hò với Bob Evans ở Manchester, New Hampshire. Vào một thời điểm nào đó sau đấy – không ai biết chính xác khi nào – Denise biến mất. Năm 1986, Bob Evans – bây giờ tự gọi mình là Gordon Jensen xuất hiện cùng Lisa ở nam California. Trong nhiều thập kỷ sau, Lisa không biết mẹ mình là ai và mình là ai.

Điều đó đã là thay đổi.

Trong một cuộc phỏng vấn với một thành viên trong gia đình, cảnh sát Headley đã biết được tên riêng của Lisa. Vào ngày 3 tháng 7 năm 2016, hơn một năm sau khi tôi bắt đầu tìm kiếm danh tính của Lisa, Headley đã gọi cho Lisa.

“Cô có muốn biết tên khai sinh của mình không?” Anh ấy hỏi.

“Tôi muốn”, Lisa trả lời.

“Đó là Dawn. Dawn Beaudin”.

Cuối cùng, Lisa Jensen đã có được thứ mà mẹ cô đã dành cho cô mà không ai có thể lấy đi – tên của cô.

Lisa cuối cùng đã có thể gặp ông ngoại Armand và những người họ hàng khác của mình tại một buổi tụ họp ở New Hampshire. Khi Lisa và tôi nói chuyện qua điện thoại, cô ấy đã kể cho tôi nghe tất cả về buổi họp mặt và nó đặc biệt như thế nào đối với cô ấy. Sau một thời gian dài tin rằng người thân duy nhất của cô hóa ra lại là người đàn ông đã bắt cóc cô thì giờ đây Lisa có hàng trăm người thân – một gia đình thực sự bao gồm ông ngoại và nhiều chị em, anh em họ thân thiết. Cảnh sát Headley đã nhận được một bản sao giấy khai sinh gốc của Lisa/Dawn, vì vậy bây giờ cô ấy cũng có một ngày sinh đúng của mình. Dần dần, cô ghép lại được một danh tính đã bị lấy đi khỏi mình và bị chia vỡ thành từng mảnh.

Nhờ Phương pháp luận và những bí mật được khai quật bằng cách sử dụng DNA của Lisa, tôi có thể giúp cô ấy ghép những mảnh ghép đó lại với nhau.

⚝ ⚝ ⚝

Có một vài chi tiết kết thúc không được rõ ràng. Nơi ở của Denise Beaudin không được giải thích, cũng như thi thể của cô ấy không được tìm thấy, mặc dù cuối cùng cô được tuyên bố là đã chết một cách hợp pháp.

Về phần Bob Evans, anh ta chưa bao giờ phải đối mặt với toàn bộ trách nhiệm trước công lý – anh ta chết trong tù vào năm 2010, vài năm trước khi tôi phát hiện ra danh tính của anh ta hoặc Lisa.

Tuy nhiên, tôi hoàn thành mục tiêu của Dự án Lisa - là khôi phục lại cho nạn nhân ít nhất một trong những thứ đã bị đánh cắp khỏi cô ấy: danh tính của cô. Cuối cùng, số lượng tổ tiên trên cây phả hệ mà tôi xây dựng với sự giúp đỡ của nhóm đã lên tới gần 18.000 cái tên. Dòng họ bên nội thêm 4.000 cái tên khác. Với sự giúp đỡ của cảnh sát Headley và nhóm của mình, tôi xác định vị trí và liên lạc với hàng trăm người thân họ hàng, đồng thời xét nghiệm DNA cho hàng tá người trong số họ. Tôi ước tính rằng nhóm nhỏ của tôi gồm các nhà phả hệ, chỉ riêng vậy thôi, đã bỏ ra khoảng 20.000 giờ làm việc – trong khi Headley và các nhà điều tra của anh làm việc thêm hàng nghìn giờ nữa.

Đối với tôi, Dự án Lisa là một thành công cực kỳ có ý nghĩa. Có thể giúp Lisa kết thúc tình trạng bi thảm như vậy là một phần thưởng, và tôi rất vui khi nghe cô ấy nói rằng giờ đây cô có thể tiếp tục cuộc sống của mình theo cách mà trước đây cô ấy chưa từng làm được.

Vụ án này cũng khẳng định với tôi một điều rằng, trong một cuộc tìm kiếm DNA, câu trả lời luôn có sẵn. Nó có thể được ẩn giấu kỹ càng hoặc dường như không thể nắm bắt được. Có thể mất 20.000 giờ để tìm ra, hoặc thậm chí 100.000 giờ. Thời gian của tôi có lẽ sẽ bị cạn kiệt để tìm kiếm nó. Nhưng câu trả lời ở đó, ở đâu đó, trong các dữ liệu, đang chờ được khám phá. Và với đủ thời gian và kỹ năng, tôi bắt đầu tin rằng, bất kỳ vụ án nào nếu có sẵn bằng chứng DNA đều có thể giải quyết được.

Sau khi kết thúc Dự án Lisa, không mất nhiều thời gian để tôi rơi vào tình huống mà tôi sẽ đưa lý thuyết đó vào thử nghiệm.

Thực tế, chính bằng chứng thu thập được trong Dự án Lisa đã dẫn cảnh sát Headley và tôi vào một vụ án hình sự khác, vụ án này thậm chí còn đen tối và đáng sợ hơn. Đó là một trường hợp được gọi là 4 mạng người ở Allenstown.

Hoặc, trong một số câu chuyện, được nhắc đến là Vụ án giết 4 mạng người ở công viên Bear Brook.