Peter nói: “Anh sẽ đợi em. Anh vẫn yêu em,” và mẹ dao động, bởi vì mẹ vẫn còn yêu Peter nhiều lắm.

Không lâu sau đó, một hôm mẹ đang ở sau quầy hàng thì hai người phụ nữ da đen bước vào. Mẹ nghe thấy họ nói về Peter. Một người nói: “Đúng vậy, cậu ta sắp cưới rồi…” Mẹ suýt ngã ngửa. Tateh đang đứng ngay bên cạnh mẹ, vậy nên mẹ phải chộp lấy cái giẻ lau và bắt đầu lau bàn quầy, mon men đến gần họ nghe trộm. Quả thực mẹ nhoài người trên mặt bàn quầy để nghe họ nói. “Đúng vậy đấy,” người kia nói. “Cậu ta làm cô gái đó có chửa rồi…” Người đó nói tên một cô gái da đen sống ở khu dân cư phía sau cửa hàng nhà mẹ.

Ngay lập tức mẹ đi tìm Peter. Có ai biết chuyện của bọn mẹ hay không, mẹ mặc kệ. Mẹ điên đến mức mẹ đi thẳng ra đường đến nhà Peter giữa ban ngày ban mặt và gọi anh ta ra. “Hãy nói cho em biết sự thật,” mẹ nói. Peter thú nhận điều đó. “Họ bắt anh cưới cô ấy,” anh ta nói. “Gia đình anh bắt anh phải cưới.”

“Anh đã làm cho cô ta có thai?”

“Ừ.”

Mẹ choáng váng. Mẹ nói với Peter rằng mẹ không muốn gặp anh ta nữa và đi thẳng qua khu dân cư da đen về cửa hàng, lên gác khóc nức nở bởi vì mẹ vẫn còn yêu Peter. Mẹ đã phải vượt qua thử thách đó một mình vậy mà anh ta ở đây lại bận hẹn hò với người khác. Cái thực tế Peter là người da đen và cô gái mà anh ta sắp cưới là người da đen - khiến mẹ thậm chí còn đau đớn hơn. Nếu cuộc đời này công bằng thì mẹ nghĩ mẹ sẽ kết hôn với Peter đấy, nhưng ở Virginia chuyện đó chẳng thể xảy ra. Vào năm 1937 thì chuyện đó không thể, không thể.

Ngay lúc đó mẹ quyết định sẽ đi khỏi Suffolk mãi mãi. Mẹ mới mười bảy tuổi, đang học năm cuối của trường trung học, và lần đầu tiên trong đời bắt đầu có chủ kiến. Không có cuộc sống nào cho mẹ ở Suffolk. Mẹ lên kế hoạch tới New York. Nhưng, con thấy đấy, mẹ còn có Mameh ở đó. Mẹ là đôi mắt, đôi tai của Mameh. Bà ngoại của con không biết nói tiếng Anh và mẹ phải phiên dịch cho bà, phải trông nom bà bởi vì Tateh chẳng hề quan tâm đến bà. Bệnh đau dạ dày bắt đầu hành hạ bà và bà thường bị xỉu đi vào giữa trưa. Tateh không quan tâm. Ông thuê một phụ nữ da đen trông nom Mameh và người đó quan tâm đến Mameh hơn cả ông. Bà ấy thường thức khuya chăm sóc Mameh dẫu rằng Tateh không trả công cho việc đó, mà chỉ trả công rất rẻ mạt cho thời gian bà giúp việc ban ngày. Ông nghĩ tiền ông dùng để chăm sóc vợ mình như vậy là đủ, và điều đó đền bù cho việc ông không yêu bà. Nhưng một người vợ muốn có tình yêu. Bà là một người vợ Do Thái tốt, nhưng cuộc hôn nhân của ông bà bắt đầu tan vỡ bởi vì ông không quan tâm đến bà. Đó là lý do tại sao mẹ biết mẹ sẽ bỏ nhà đi. Mẹ sẽ không phải trói buộc mình trong một cuộc hôn nhân sắp đặt như ông bà. Nếu buộc phải như vậy, mẹ thà chết còn hơn, và quả thật mẹ bị coi như đã chết bởi vì khi mẹ bỏ nhà đi mẹ đã mất cả mẹ đẻ lẫn em gái.

Các học sinh ở trường trung học của mẹ rất phấn khởi, cười khúc khích khi nói đến buổi khiêu vũ, lễ tốt nghiệp và những kế hoạch cho tương lai, nhưng mẹ sẽ đi New York nên mẹ không có kế hoạch tham dự những sự kiện đó. Chẳng ai rủ mẹ đến buổi khiêu vũ, nhưng Frances cứ nài nỉ: “Đi dự lễ tốt nghiệp nhé, Ruth. Chúng mình sẽ cùng đến dự lễ tốt nghiệp nhé.” Mẹ không hề nói cho Frances biết mẹ đang phải trải qua chuyện gì. Mẹ không kể cho cô ấy nghe về Peter và chuyện mẹ phá thai ở New York. Cô ấy biết cuộc sống gia đình của mẹ không hoàn hảo, nhưng cô ấy không phải loại người hay tọc mạch. Cô ấy thuộc tuýp người chỉ lặng lẽ cho đi. Vậy nên mẹ quyết định đến dự lễ tốt nghiệp vì Frances, vì cô ấy là người bạn tốt nhất của mẹ và mẹ sẽ làm bất cứ điều gì vì cô ấy.

Vào ngày lễ tốt nghiệp ở trường trung học Suffolk, các học sinh năm cuối đội mũ, mặc áo choàng đứng xếp hàng ở bên ngoài cổng trường và diễu hành đến nhà thờ Tin Lành để làm lễ. Họ gọi đó là lễ tốt nghiệp tú tài, đại loại thế. Mẹ hỏi xin Tateh tiền để mua mũ và áo choàng cho lễ tốt nghiệp. Khi ông nghe nói mẹ và các bạn học sẽ diễu hành đến nhà thờ Tin Lành, ông tuyên bố: “Không. Quên đi. Mày sẽ không diễu đến cái nhà thờ ngoại đạo đó.” Ông kiên quyết phản đối việc ấy. Con biết đấy, ông bà ngoại của con thuộc lớp người châu Âu lạc hậu trong cách nghĩ vì thế ông phản ứng như vậy không có gì là lạ. Nếu con mời một nhân viên xã hội đến nhà nói chuyện với ông bà thì chẳng khác nào nói với bức tường. Họ bị mắc kẹt trong cách nghĩ của chính mình. Không có cách nào có thể khiến họ thay đổi. Ông vẫn là cha của mẹ, và mẹ vẫn còn là một đứa trẻ mới lớn sống trong nhà của ông, và ông có thể rút dây thắt lưng đánh mẹ bất cứ lúc nào ông muốn, vậy mẹ có thể làm gì chứ? Ông không quan tâm đến lễ tốt nghiệp của mẹ. Điều khiến ông lo lắng hơn là mẹ không có triển vọng hôn nhân. Ông bắt đầu cho mẹ đi theo ông đến Portsmouth và Norfolk lảng vảng quanh các cửa hàng, các đại lý bán hàng hóa, giới thiệu mẹ với các nhà buôn và con trai của họ. Cứ như thể ông nói với người ta “Đây, con gái tôi đã được bày lên kệ rồi đây! Anh nghĩ thế nào?” Thỉnh thoảng ông thu xếp cho mẹ đi một mình, tự lái xe, hoặc mẹ và Dee-Dee cùng đi. Hai chị em mẹ chất đầy hàng lên thùng xe và lái xe từ các kho hàng qua vùng Dismal, đi quanh khu vực Portsmouth và Norfolk. Người ta nói với bọn mẹ: “Cẩn thận với phố đèn đỏ ở Norfolk nhé,” và bọn mẹ cứ đi quanh Norfolk để tránh đèn đỏ giao thông.

Mẹ giận Tateh về việc dự lễ tốt nghiệp vậy nên mẹ và ông không nói chuyện với nhau một thời gian, nhưng rồi cũng đến lúc ông cần mẹ giúp trông cửa hàng, bởi vì Sam đã bỏ nhà đi còn Mameh thì không được khỏe. Dạ dày của bà hành hạ bà đến mức bà cúi gập người vì đau đớn. Bà được đưa đến bác sĩ của thị trấn và ông ấy nói thế này, thế nọ. Ông ta nhắc đến một loại phẫu thuật mà bản thân không có khả năng thực hiện. Ông ta là một ông già đê tiện. Một lần mẹ đến đó thấy ông ta tươi hơn hớn, sờ soạng mẹ và nói những lời dâm ô, vậy nên mẹ không bao giờ đến chỗ ông ta nữa. Tất nhiên mẹ không kể với ai chuyện ấy. Nhưng ông ta nhìn Mameh và nói ông ta không biết bà bị làm sao.

Tateh và mẹ bất đồng xung quanh chuyện mua mũ và áo cho lễ tốt nghiệp trong một thời gian dài cho đến khi mẹ phát điên đến mức mẹ nói ra kế hoạch đi New York sau khi tốt nghiệp. “Con sẽ đi New York,” mẹ nói với ông. “Con sẽ đi khỏi đây.” Ông khệnh khoạng bước ra khỏi nhà, vừa đi vừa chửi thề. Vài phút sau Mameh đi theo ông ra ngoài nói chuyện với ông - dạo đó ông bà hiếm khi nói chuyện với nhau - và ngày hôm sau ông đi đến chỗ mẹ, đưa tiền cho mẹ mua mũ và áo choàng. “Mày có thể tham gia diễu hành,” ông nói, “nhưng mày không được bước vào cái nhà thờ đó. Mày không được phép.”

“Con sẽ dự lễ tốt nghiệp,” tôi nói.

“Hãy tôn trọng cha mẹ mày,” ông nói. “Đừng có vi phạm luật Kinh Thánh. Đừng có bước chân vào cái nhà thờ ngoại đạo đó,” ông nói.

Nhưng mẹ đã quyết định rồi.

Vào ngày lễ tốt nghiệp Dee-Dee và mẹ mở cửa hàng, bày thịt, xếp rau quả ra, và làm việc ở sau quầy hàng cho đến giờ mẹ phải đi. Tất nhiên ông bà ngoại của con không đi dự lễ tốt nghiệp ngoại đạo đó, vậy nên mẹ mặc áo choàng, đội mũ và đi bộ qua sáu dãy phố đến trường Trung học Suffolk một mình và đợi Frances ở bãi đỗ xe. Frances đến muộn khiến các sinh viên khác và phụ huynh của họ cứ tròn mắt nhìn mẹ đứng đó một mình. Đúng lúc mẹ sắp sửa quay gót, định chạy về nhà thì cô ấy đến. Mẹ nói với Frances: “Frances này, tớ không chắc tớ có thể vào trong nhà thờ đâu.” Cô ấy nói: “Tớ hiểu, Ruth ạ. Vậy thì tớ sẽ tốt nghiệp một mình, bởi vì tớ không muốn tốt nghiệp bên cạnh bất cứ ai khác ngoài cậu.” Mẹ cảm thấy mẹ không thể để điều đó xảy ra, vậy nên mẹ nói: “Vậy thì tớ có thể vào. Đi nào.” Bọn mẹ chụp một kiểu ảnh đội mũ, mặc áo choàng và bước vào hàng, sánh bước bên nhau. Bọn mẹ diễu qua sân trường, đi vào Phố chính, chầm chậm tiến đến lối vào nhà thờ. Khi bọn mẹ đến nhà thờ, mẹ bắt đầu run rẩy, toát mồ hôi, và trước khi đặt chân đến cửa nhà thờ mẹ bước ra khỏi hàng. Mẹ không thể làm được. Mẹ không thể bước vào bên trong nhà thờ đó được. Trong trái tim mình mẹ vẫn là người Do Thái. Trong đời mẹ đã làm một số việc sai trái nhưng mẹ vẫn là con của cha mẹ mình.

Mẹ quay đi, nhưng Frances đã kịp nhìn thấy những giọt nước mắt của mẹ. Cô ấy bước ra khỏi hàng nhưng mẹ phẩy tay ra hiệu cho cô ấy hãy tiếp tục đi vào. “Frances, cậu vào đi,” mẹ nói. “Đừng bỏ lỡ lễ tốt nghiệp vì tớ.” Frances đi vào trong nhà thờ. Frances phải gạt nước mắt mà đi, nhưng cố ấy đã quay trở lại hàng, đi dự lễ tốt nghiệp mà không có mẹ, và trong suốt buổi lễ tốt nghiệp cô ấy ngồi bên cạnh một chiếc ghế trống, chỗ của mẹ.

Mẹ đi bộ về nhà trong chiếc áo choàng, vừa đi vừa khóc sụt sịt, và ngay ngày hôm sau mẹ bắt xe buýt Greyhound đi New York.