[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: CẢNH
Bãi cỏ trước bậc thềm tại Hunstanton.
[Sir John và Lady Caroline Pontefract, Miss Worsley đang ngồi trên ghế dưới gốc cây thủy tùng lớn.]
Lady Caroline. Tôi tin đây là ngôi nhà đồng quê đầu tiên ở Anh mà cô lưu lại phải không, Miss Worsley?
Hester. Vâng, thưa Lady Caroline.
Lady Caroline. Người ta bảo tôi rằng ở Mỹ các cô không có nhà đồng quê phải không?
Hester. Chúng tôi không có nhiều.
Lady Caroline. Các cô có vùng nông thôn nào không? Ý tôi là những nơi mà chúng ta gọi là miền quê ấy?
Hester. [Cười.] Chúng tôi có đất nước rộng lớn nhất thế giới, thưa Lady Caroline. Hồi ở trường, người ta vẫn thường bảo chúng tôi rằng có những bang của chúng tôi rộng bằng cả nước Pháp và nước Anh cộng lại.
Lady Caroline. À! Chắc là cô thấy ở đó lùa gió lắm nhỉ, tôi cứ nghĩ thế. [Hướng sang Sir John.] John, anh phải choàng khăn vào chứ. Em cứ tết khăn quàng cho anh mãi để làm gì nếu anh cứ nhất quyết không chịu đeo chứ?
Sir John. Anh ấm lắm rồi, Caroline, anh đảm bảo đấy.
Lady Caroline. Em nghĩ là không đâu, John. À này, cô không thể đến một nơi nào đáng yêu hơn chốn này đâu, Miss Worsley, mặc dù ngôi nhà này cực kỳ ẩm thấp, ẩm một cách không tài nào tha thứ được, và quý bà Hunstanton đáng kính đôi khi có phần hơi dễ dãi trong việc mời mọc người này người nọ về đây. [Hướng sang Sir John.] Jane giao du tạp nham quá. Đương nhiên là Lord Illingworth thì rất đáng kính rồi. Được gặp ông ấy là một vinh dự. Còn vị nghị sĩ kia, ông Kettle—
Sir John. Kelvil, mình yêu ạ, Kelvil.
Lady Caroline. Chắc ông ta cũng đàng hoàng tử tế. Người ta chưa từng nghe thấy tên ông ta bao giờ trong suốt cuộc đời mình, thời buổi này điều đó nói lên rất nhiều điều về một con người. Nhưng Mrs. Allonby thì khó mà coi là một người thích hợp cho lắm.
Hester. Tôi không thích Mrs. Allonby. Tôi không thích cô ta hơn cả những gì tôi có thể nói.
Lady Caroline. Tôi không chắc, Miss Worsley, là những người ngoại quốc như cô lại nên nuôi dưỡng sự yêu ghét đối với những người mà họ được mời đến để gặp mặt. Mrs. Allonby có dòng dõi rất cao quý. Cô ta là cháu gái của Lord Brancaster. Đương nhiên người ta đồn rằng cô ta đã hai lần trốn theo tình nhân trước khi kết hôn. Nhưng cô biết đấy thiên hạ thường hay bất công thế nào. Bản thân tôi thì không tin là cô ta trốn đi quá một lần.
Hester. Mr. Arbuthnot rất đỗi đáng yêu.
Lady Caroline. À, vâng! Cậu thanh niên làm việc trong một ngân hàng. Lady Hunstanton rất đỗi ân tình khi mời cậu ta tới đây, và có vẻ như Lord Illingworth rất quý mến cậu ta. Tuy nhiên, tôi không chắc là Jane có đúng đắn không khi đưa cậu ta ra khỏi vị trí vốn có của mình. Thời trẻ của tôi, Miss Worsley, người ta chẳng bao giờ gặp bất cứ ai trong giới thượng lưu phải lao động kiếm sống cả. Điều đó không được coi là hợp phép.
Hester. Ở Mỹ, đó lại là những người mà chúng tôi tôn trọng nhất.
Lady Caroline. Tôi không nghi ngờ gì về điều đó.
Hester. Mr. Arbuthnot có một bản tính thật tuyệt vời! Cậu ấy thật giản dị, thật chân thành. Cậu ấy sở hữu một trong những tâm hồn đẹp nhất mà tôi từng gặp. Được gặp cậu ấy là một vinh dự.
Lady Caroline. Ở nước Anh này người ta không quen việc một thiếu nữ lại nói năng đầy nhiệt huyết như vậy về một người khác giới đâu, Miss Worsley. Phụ nữ Anh che giấu tình cảm của mình cho đến khi kết hôn. Lúc đó họ mới bộc lộ ra.
Hester. Ở nước Anh các vị không cho phép tình bạn tồn tại giữa một thanh niên và một thiếu nữ hay sao?
[Lady Hunstanton bước vào, theo sau là người hầu mang theo khăn choàng và gối dựa.]
Lady Caroline. Chúng tôi cho điều đó là rất bất hợp lý. Jane, tôi vừa mới nói rằng chị đã mời một nhóm khách thật dễ chịu đến gặp chúng ta. Chị có một khả năng lựa chọn thật tuyệt vời. Đúng là một năng bẩm sinh.
Lady Hunstanton. Caroline thân mến, thật tốt quá cho chị! Chị nghĩ tất cả chúng ta đều rất hợp nhau một cách tốt đẹp. Và chị hy vọng vị khách Mỹ đáng yêu của chúng ta sẽ mang về những kỷ niệm đẹp đẽ về đời sống đồng quê nước Anh. [Nói với người hầu.] Cái gối đó ở đằng kia, Francis. Cả chiếc khăn choàng của ta nữa. Chiếc khăn len Shetland ấy. Lấy chiếc khăn Shetland đi. [Người hầu đi ra lấy khăn choàng.]
[Gerald Arbuthnot bước vào.]
Gerald. Thưa Lady Hunstanton, cháu có một tin vui thế này muốn kể cho bác nghe. Lord Illingworth vừa mới ngỏ ý nhận cháu làm thư ký riêng cho ngài ấy.
Lady Hunstanton. Thư ký riêng ư? Quả là tin vui lớn đấy, Gerald. Điều đó có nghĩa là một tương lai vô cùng rực rỡ đang chờ đón cháu. Thân mẫu cháu chắc chắn sẽ vô cùng vui sướng. Bác thực sự phải tìm cách thuyết phục cụ đến đây tối nay mới được. Cháu có nghĩ cụ sẽ đến không, Gerald? Bác thừa biết việc rủ cụ đi đâu là khó khăn thế nào.
Gerald. Ồ! Cháu chắc chắn là cụ sẽ đi, thưa Lady Hunstanton, nếu cụ biết Lord Illingworth đã dành cho cháu một lời đề nghị như vậy.
[Người hầu mang khăn choàng bước vào.]
Lady Hunstanton. Ta sẽ viết thư kể cho cụ nghe chuyện này, và mời cụ tới đây để gặp ngài ấy. [Nói với người hầu.] Đợi chút đã, Francis. [Viết thư.]
Lady Caroline. Đó là một cơ hội thực sự tuyệt vời đối với một người trẻ tuổi như cậu, Mr. Arbuthnot.
Gerald. Thưa Lady Caroline, quả thực là như vậy ạ. Cháu hy vọng mình sẽ có thể chứng tỏ bản thân xứng đáng với cơ hội đó.
Lady Caroline. Tôi cũng hy vọng thế.
Gerald. [Nói với Hester.] Cô vẫn chưa chúc mừng tôi đấy, Miss Worsley.
Hester. Anh rất vui về chuyện đó sao?
Gerald. Tất nhiên là tôi vui rồi. Nó có ý nghĩa tất cả đối với tôi — những điều mà trước đây nằm ngoài tầm với của hy vọng thì nay có lẽ đã nằm trong tầm tay.
Hester. Không có gì nên nằm ngoài tầm với của hy vọng cả. Cuộc sống chính là một niềm hy vọng.
Lady Hunstanton. Caroline ạ, ta có cảm giác rằng Ngoại giao chính là mục tiêu mà Lord Illingworth đang nhắm tới. Ta nghe nói ông ấy đã được ngỏ ý mời sang Vienna. Nhưng điều đó có lẽ không đúng.
Lady Caroline. Jane này, tôi không nghĩ nước Anh nên được đại diện ở nước ngoài bởi một người đàn ông độc thân. Điều đó có thể dẫn đến những rắc rối phức tạp.
Lady Hunstanton. Chị quá ư lo xa rồi, Caroline. Tin tôi đi, chị quá lo xa đấy. Hơn nữa, Lord Illingworth có thể kết hôn bất cứ ngày nào. Ta từng hy vọng ông ấy sẽ kết hôn với Lady Kelso. Nhưng ta nghe nói ông ấy bảo gia đình cô ta quá đông con. Hay là vì đôi bàn chân của cô ta nhỉ? Ta quên mất là vì cái nào rồi. Ta lấy làm tiếc lắm. Cô ta sinh ra là để làm vợ đại sứ.
Lady Caroline. Quả thật cô ta có một tài năng kỳ lạ là nhớ tên mọi người nhưng lại quên mất mặt họ.
Lady Hunstanton. À, điều đó rất tự nhiên mà Caroline, phải không nào? [Nói với người hầu.] Bảo Henry đợi lấy hồi âm nhé. Ta vừa viết vài dòng gửi thân mẫu cậu, Gerald, để báo tin vui và nhắn rằng cụ thực sự phải đến dự bữa tối đấy.
[Người hầu đi ra.]
Gerald. Thật là quá chu đáo với cháu, thưa Lady Hunstanton. [Nói với Hester.] Cô có muốn đi dạo một lát không, Miss Worsley?
Hester. Rất sẵn lòng. [Đi ra cùng Gerald.]
Lady Hunstanton. Tôi rất đỗi vui mừng trước vận may tốt lành của Gerald Arbuthnot. Cậu ta hoàn toàn là một người được tôi bảo bọc. Và tôi đặc biệt hài lòng khi Lord Illingworth đã tự chủ động đưa ra lời đề nghị mà không cần tôi phải gợi ý điều gì. Chẳng ai thích bị nhờ vả cả. Tôi nhớ có lần tội nghiệp Charlotte Pagden đã tự biến mình thành kẻ vô cùng mất lòng trong suốt một mùa mơi, chỉ vì cô ta có một cô gia sư người Pháp muốn giới thiệu với tất cả mọi người.
Lady Caroline. Tôi đã gặp cô gia sư đó rồi, Jane. Lady Pagden đã cử cô ta đến chỗ tôi. Đó là trước khi Eleanor bước chân vào xã hội. Cô ta quá ư ưa nhìn để có thể ở lại bất kỳ gia đình đàng hoàng nào. Tôi chẳng lấy làm lạ khi Lady Pagden lại sốt sắng muốn tống khứ cô ta đi đến thế.
Lady Hunstanton. À, hóa ra là thế.
Lady Caroline. John, bãi cỏ quá ẩm đối với anh đấy. Anh nên đi thay giày đi mưa ngay đi thôi.
Sir John. Caroline này, anh hoàn toàn thoải mái mà, anh đảm bảo đấy.
Lady Caroline. Anh phải cho phép em là người đánh giá đúng đắn nhất về chuyện đó chứ, John. Xin anh hãy làm theo lời em bảo.
[Sir John đứng dậy và bỏ đi.]
Lady Hunstanton. Caroline, chị chiều ông ấy quá đấy, thật sự là thế đấy!
[Mrs. Allonby và Lady Stutfield bước vào.]
[Nói với Mrs. Allonby.] Này cưng, hy vọng em thích khu công viên này. Người ta bảo nơi đây có những rặng cổ thụ rất đẹp.
Mrs. Allonby. Những cây cổ thụ thật tuyệt diệu, thưa Lady Hunstanton.
Lady Stutfield. Quả thật, quả thật rất tuyệt diệu.
Mrs. Allonby. Nhưng chẳng hiểu sao, em đoan chắc rằng nếu mình sống ở vùng nông thôn này suốt sáu tháng, em sẽ trở nên ngây thơ ngờ nghệch đến mức chẳng màng ai thèm để ý tới em dù chỉ một chút.
Lady Hunstanton. Ta đảm bảo với em cưng à, miền quê hoàn toàn không mang lại hiệu ứng đó đâu. Chà, chính từ Melthorpe — nơi chỉ cách đây chừng hai dặm — là chốn Lady Belton đã bỏ trốn cùng Lord Fethersdale đấy. Ta nhớ rõ mồn một sự việc đó. Tội nghiệp Lord Belton đã qua đời ba ngày sau đó vì quá vui mừng, hoặc do bệnh gout. Ta quên mất là vì cái nào rồi. Hồi đó chúng ta có một nhóm đông khách lưu lại đây, nên tất cả đều vô cùng hứng thú với toàn bộ câu chuyện.
Mrs. Allonby. Em nghĩ việc bỏ trốn là hành vi hèn nhát. Đó là sự trốn chạy khỏi hiểm nguy. Mà hiểm nguy trong đời sống hiện đại lại trở nên quá đỗi hiếm hoi.
Lady Caroline. Theo như những gì tôi có thể nhận thức được, các thiếu nữ thời nay dường như coi mục đích duy nhất trong đời họ là luôn luôn đùa với lửa.
Mrs. Allonby. Ưu điểm duy nhất của việc đùa với lửa, thưa Lady Caroline, là người ta thậm chí chẳng bao giờ bị xém lông mày. Chỉ có những kẻ không biết cách đùa với nó mới bị thiêu rụi mà thôi.
Lady Stutfield. Vâng; em thấy đúng là thế. Điều đó thực sự, thực sự hữu ích làm sao.
Lady Hunstanton. Ta không biết thế giới sẽ trôi dạt về đâu với một lý thuyết như thế, cưng Mrs. Allonby ạ.
Lady Stutfield. À! Thế giới này được tạo ra cho đàn ông chứ không phải cho phụ nữ.
Mrs. Allonby. Ồ, xin đừng nói thế, Lady Stutfield. Chúng ta có khoảng thời gian tuyệt vời hơn họ nhiều. Có vô số thứ bị cấm đoán đối với chúng ta hơn là đối với họ.
Lady Stutfield. Vâng; điều đó hoàn toàn, hoàn toàn đúng. Em đã không nghĩ đến điều đó.
[Sir John và Mr. Kelvil bước vào.]
Lady Hunstanton. Chào Mr. Kelvil, anh đã làm xong việc của mình chưa?
Kelvil. Tôi đã hoàn thành việc viết lách trong ngày rồi, thưa Lady Hunstanton. Đó là một nhiệm vụ nhọc nhằn. Những đòi hỏi về mặt thời gian đối với một nhân vật công chúng thời nay rất nặng nề, thực sự rất nặng nề. Và tôi không nghĩ chúng nhận được sự ghi nhận tương xứng.
Lady Caroline. John, anh đã đi giày đi mưa vào chưa đấy?
Sir John. Rồi, mình yêu ạ.
Lady Caroline. Em nghĩ anh nên sang đằng này ngồi, John. Ở đây kín gió hơn.
Sir John. Anh rất thoải mái mà, Caroline.
Lady Caroline. Em nghĩ là không đâu, John. Anh nên ngồi bên cạnh em thì hơn. [Sir John đứng dậy và bước sang.]
Lady Stutfield. Sáng nay anh đã viết về đề tài gì thế, Mr. Kelvil?
Kelvil. Vẫn là chủ đề quen thuộc thôi, Lady Stutfield. Về Sự thuần khiết.
Lady Stutfield. Viết về một chủ đề như thế hẳn là rất, rất thú vị phải không ạ.
Kelvil. Đó là chủ đề duy nhất mang tầm quan trọng thực sự đối với quốc gia vào thời điểm này, thưa Lady Stutfield. Tôi dự định sẽ có bài phát biểu trước các cử tri của mình về vấn đề này trước khi Quốc hội họp. Tôi nhận thấy các tầng lớp nghèo khó ở đất nước này thể hiện một mong ước vô cùng rõ rệt về một chuẩn mực đạo đức cao hơn.
Lady Stutfield. Họ thật là vô cùng, vô cùng đáng yêu làm sao.
Lady Caroline. Anh có ủng hộ việc phụ nữ tham gia chính trị không, Mr. Kettle?
Sir John. Kelvil, mình yêu ạ, Kelvil.
Kelvil. Ảnh hưởng ngày càng lớn của phụ nữ là điều duy nhất mang lại sự an tâm trong đời sống chính trị của chúng ta, thar Lady Caroline. Phụ nữ luôn đứng về phía đạo đức, cả công lẫn tư.
Lady Stutfield. Nghe anh nói vậy thật là vô cùng, vô cùng thỏa lòng làm sao.
Lady Hunstanton. À, vâng! — những phẩm chất đạo đức ở người phụ nữ — đó mới là điều quan trọng. Ta e rằng, Caroline, Lord Illingworth quý mến của chúng ta không đánh giá cao những phẩm chất đạo đức ở phụ nữ như lẽ ra ngài nên thế.
[Lord Illingworth bước vào.]
Lady Stutfield. Thiên hạ đồn rằng Lord Illingworth rất đỗi, rất đỗi hư hỏng.
Lord Illingworth. Nhưng thiên hạ nào đồn thế hở Lady Stutfield? Chắc chắn đó là thế giới bên kia rồi. Thế giới này và tôi đang có mối quan hệ vô cùng tốt đẹp đấy chứ. [Ngồi xuống cạnh Mrs. Allonby.]
Lady Stutfield. Mọi người tôi quen đều bảo ngài rất đỗi, rất đỗi hư hỏng.
Lord Illingworth. Thật là quái gở hết chỗ nói cái cách mà thời nay người ta cứ đi đây đi đó để nói xấu sau lưng người khác những điều hoàn toàn và đích thị là sự thật.
Lady Hunstanton. Lord Illingworth thân mến quả là hết thuốc chữa rồi, Lady Stutfield ạ. Tôi đã từ bỏ ý định cải hóa ngài ấy từ lâu. Phải lập hẳn một Công ty Cổ phần với một Hội đồng Quản trị cùng một viên thư ký được trả lương thì mới mong làm nổi chuyện đó. Nhưng ngài đã có sẵn viên thư ký rồi còn gì, Lord Illingworth, phải không nhỉ? Gerald Arbuthnot vừa kể cho chúng tôi nghe về vận may của cậu ấy; ngài thật sự quá đỗi tử tế.
Lord Illingworth. Ồ, xin đừng nói thế, thưa Lady Hunstanton. Từ "tử tế" nghe thật đáng sợ. Tôi đã vô cùng quý mến cậu Arbuthnot ngay từ khoảnh khắc gặp mặt đầu tiên, và cậu ấy sẽ đắc dụng cho tôi trong một việc mà tôi đang ngớ ngẩn định làm.
Lady Hunstanton. Cậu ấy là một thanh niên đáng khâm phục. Và thân mẫu cậu ấy là một trong những người bạn tri kỷ nhất của tôi. Cậu ấy vừa đi dạo cùng cô tiểu thư người Mỹ xinh xắn của chúng ta rồi. Cô bé rất xinh phải không ngài?
Lady Caroline. Quá ư xinh đẹp ấy chứ. Mấy cô tiểu thư người Mỹ này vơ vét hết những đám cưới tốt đẹp. Sao họ không chịu ở yên trong nước mình nhỉ? Họ cứ luôn mồm bảo đó là Thiên đường của phụ nữ cơ mà.
Lord Illingworth. Đúng thế thật đấy, Lady Caroline. Đó là lý do vì sao, giống như Eva, họ vô cùng sốt sắng muốn bước chân ra khỏi nơi đó.
Lady Caroline. Cha mẹ của Miss Worsley là ai thế?
Lord Illingworth. Phụ nữ Mỹ có tài che giấu cha mẹ họ một cách kỳ tài.
Lady Hunstanton. Trời ạ, Lord Illingworth, ý ngài là gì thế? Miss Worsley, Caroline ạ, là một cô bé mồ côi. Cha con bé là một nhà triệu phú hay nhà từ thiện rất giàu có, hoặc là cả hai, tôi tin là vậy, người đã tiếp đón con trai tôi vô cùng nồng hậu khi nó đến thăm Boston. Ban đầu tôi không rõ ông ta kiếm ra số tiền đó bằng cách nào.
Kelvil. Tôi tưởng là từ ngành hàng vải vóc khô ở Mỹ chứ.
Lady Hunstanton. Hàng vải vóc khô ở Mỹ là gì cơ chứ?
Lord Illingworth. Tiểu thuyết Mỹ.
Lady Hunstanton. Kỳ lạ thật đấy! . . . Chà, dù gia tài kếch xù của cô bé xuất phát từ nguồn nào đi nữa, tôi vẫn dành sự quý trọng lớn cho Miss Worsley. Con bé ăn mặc cực kỳ đẹp. Người Mỹ ai cũng ăn mặc đẹp cả. Họ toàn may quần áo ở Paris.
Mrs. Allonby. Người ta đồn rằng, thưa Lady Hunstanton, khi những người Mỹ tốt bụng qua đời, họ sẽ đến Paris.
Lady Hunstanton. Thế à? Còn khi những người Mỹ xấu xa qua đời, họ đi đâu cơ chứ?
Lord Illingworth. Ồ, họ quay về Mỹ.
Kelvil. Tôi e rằng ngài không đánh giá đúng nước Mỹ rồi, Lord Illingworth. Đó là một đất nước rất đáng chú ý, nhất là khi xét đến tuổi đời trẻ trung của họ.
Lord Illingworth. Sự trẻ trung của nước Mỹ chính là truyền thống lâu đời nhất của họ. Nó đã kéo dài suốt ba trăm năm nay rồi. Nghe họ nói chuyện, người ta cứ ngỡ họ đang ở độ tuổi ấu thơ đầu tiên cơ chứ. Còn xét về mặt văn minh thì họ đang ở độ tuổi ấu thơ lần thứ hai rồi đấy.
Kelvil. Không còn nghi ngờ gì khi trong nền chính trị Mỹ có rất nhiều sự nhũng loạn. Chắc ngài đang ám chỉ điều đó phải không?
Lord Illingworth. Tôi tự hỏi đấy.
Lady Hunstanton. Tôi nghe nói nền chính trị ở đâu cũng đang lâm vào cảnh bi đát. Ở Anh thì chắc chắn là thế rồi. Mr. Cardew thân mến đang tàn phá đất nước này. Tôi tự hỏi sao Mrs. Cardew lại có thể dung thứ cho ông ta cơ chứ. Tôi đoan chắc rằng, Lord Illingworth, ngài không hề nghĩ rằng những kẻ thất học lại nên được phép có quyền bỏ phiếu chứ?
Lord Illingworth. Tôi cho rằng họ là những kẻ duy nhất nên có quyền đó.
Kelvil. Vậy là ngài không hề đứng về phe nào trong nền chính trị hiện đại sao, Lord Illingworth?
Lord Illingworth. Người ta không bao giờ nên đứng về phe nào trong bất cứ chuyện gì cả, Mr. Kelvil. Việc đứng về một phe chính là khởi nguồn của sự giả tạo, và sự nghiêm túc sẽ nối gót theo sau đó không lâu, để rồi con người trở nên nhàm chán hết chỗ nói. Tuy nhiên, Hạ viện thực ra chẳng gây hại gì mấy đâu. Anh không thể làm cho con người ta trở thành người tốt bằng Đạo luật Quốc hội được — ít ra thì đó cũng là một sự thật.
Kelvil. Ngài không thể phủ nhận rằng Hạ viện luôn tỏ ra vô cùng đồng cảm với những nỗi thống khổ của người nghèo.
Lord Illingworth. Đó chính là thói hư tật xấu đặc trưng của nó. Đó là thói hư tật xấu đặc trưng của thời đại này. Người ta nên đồng cảm với niềm vui, với vẻ đẹp, với màu sắc của cuộc sống. Càng ít bàn về những vết thương nhức nhối của cuộc đời thì càng hay, Mr. Kelvil ạ.
Kelvil. Dù sao thì khu phía Đông London của chúng ta vẫn là một vấn đề vô cùng quan trọng.
Lord Illingworth. Hoàn toàn chính xác. Đó chính là vấn đề về nô lệ. Và chúng ta đang tìm cách giải quyết nó bằng cách làm cho lũ nô lệ được giải trí.
Lady Hunstanton. Chắc chắn rồi, rất nhiều việc có thể được thực hiện thông qua những buổi giải trí giá rẻ, đúng như ngài nói đấy, Lord Illingworth. Tiến sĩ Daubeny thân mến, vị chánh xứ của chúng ta ở đây, với sự hỗ trợ của các vị phó tế, thường tổ chức những hoạt động giải trí thực sự đáng ngợi khen cho người nghèo trong suốt mùa đông. Và rất nhiều điều tốt đẹp có thể được làm thông qua đèn chiếu ma thuật, hoặc các nhà truyền giáo, hay một vài hình thức giải trí bình dân kiểu đó.
Lady Caroline. Jane này, tôi hoàn toàn không ủng hộ việc tổ chức giải trí cho người nghèo đâu. Chăn và than củi là quá đủ rồi. Bản thân giới thượng lưu đã quá ham mê lạc thú rồi còn gì. Sức khỏe mới là thứ chúng ta cần trong đời sống hiện đại. Tôn ti trật tự chẳng còn lành mạnh chút nào, không hề lành mạnh chút nào cả.
Kelvil. Lady Caroline nói hoàn toàn đúng.
Lady Caroline. Tôi tin là mình thường xuyên đúng.
Mrs. Allonby. Cái từ "sức khỏe" mới kinh tởm làm sao.
Lord Illingworth. Đó là từ ngớ ngẩn nhất trong ngôn ngữ của chúng ta, và người ta quá ư tường tận cái ý niệm bình dân về sức khỏe. Đó là hình ảnh gã quý tộc đồng quê nước Anh đang phi nước đại rượt theo con cáo — một sự quái gở toàn tập đang truy đuổi một thứ không thể ăn nổi.
Kelvil. Xin mạn phép hỏi Lord Illingworth, ngài có coi Thượng viện là một thiết chế tốt hơn Hạ viện không?
Lord Illingworth. Tất nhiên là một thiết chế tốt hơn nhiều rồi. Chúng ta ở Thượng viện không bao giờ phải chịu sự chi phối của dư luận quần chúng. Điều đó biến chúng ta thành một tập thể văn minh.
Kelvil. Ngài nghiêm túc khi đưa ra một quan điểm như vậy chứ?
Lord Illingworth. Hoàn toàn nghiêm túc, Mr. Kelvil. [Nói với Mrs. Allonby.] Cái thói tục thô lỗ mà thời nay người ta hay mắc phải là sau khi nghe ai đó đưa ra một ý tưởng liền hỏi xem người ta nói nghiêm túc hay đùa cợt. Chẳng có gì là nghiêm túc ngoại trừ đam mê. Trí tuệ không phải là một thứ nghiêm túc, và chưa bao giờ là thế cả. Nó chỉ là một thứ nhạc cụ để người ta tấu lên, thế thôi. Dạng thức trí tuệ nghiêm túc duy nhất mà tôi biết chính là trí tuệ Anh quốc. Và trên cái nền trí tuệ Anh quốc đó, những kẻ mù chữ đang tha hồ gõ trống kèn.
Lady Hunstanton. Ngài đang nói cái gì thế, Lord Illingworth, về chuyện gõ trống kèn vậy?
Lord Illingworth. Tôi chỉ đang bàn với Mrs. Allonby về các bài xã luận trên các tờ báo ở London thôi.
Lady Hunstanton. Nhưng ngài có tin tất cả những gì được viết trên báo chí không?
Lord Illingworth. Tôi có chứ. Thời buổi này chỉ có những thứ không tài nào đọc nổi mới thực sự xảy ra thôi. [Đứng dậy cùng Mrs. Allonby.]
Lady Hunstanton. Cô định đi đâu thế, Mrs. Allonby?
Mrs. Allonby. Ra tới khu nhà kính trồng cây thôi ạ. Sáng nay Lord Illingworth vừa bảo với tôi rằng ở đó có một dò lan đẹp tuyệt trần tựa như bảy mối tội đầu vậy.
Lady Hunstanton. Cưng à, ta hy vọng không có chuyện lôi thôi đó đâu. Ta nhất định sẽ nói lại với tay làm vườn mới được.
[Mrs. Allonby và Lord Illingworth bước đi.]
Lady Caroline. Quả là một mẫu người đáng chú ý, Mrs. Allonby.
Lady Hunstanton. Đôi khi cái lưỡi sắc sảo của con bé cứ hay trượt đi quá đà.
Lady Caroline. Jane này, đó có phải là thứ duy nhất mà Mrs. Allonby cho phép trượt đi quá đà không?
Lady Hunstanton. Tôi hy vọng thế, Caroline, tôi chắc chắn đấy.
[Lord Alfred bước vào.]
Lord Alfred thân mến, hãy tham gia cùng chúng tôi đi. [Lord Alfred ngồi xuống cạnh Lady Stutfield.]
Lady Caroline. Chị lúc nào cũng nghĩ tốt về mọi người, Jane. Đó là một sai lầm lớn.
Lady Stutfield. Thưa Lady Caroline, ngài thực sự, thực sự nghĩ rằng chúng ta nên nghĩ xấu về tất cả mọi người sao?
Lady Caroline. Tôi nghĩ làm vậy sẽ an toàn hơn nhiều, Lady Stutfield ạ. Tất nhiên là cho đến khi người ta bị phát hiện ra là người tốt. Nhưng thời buổi này điều đó đòi hỏi phải mất rất nhiều công sức điều tra.
Lady Stutfield. Nhưng trong đời sống hiện đại có biết bao nhiêu là lời đàm tiếu ác ý.
Lady Caroline. Tối qua trong bữa tối, Lord Illingworth có nhận xét với tôi rằng nền tảng của mọi lời đàm tiếu chính là một sự chắc chắn hoàn toàn vô đạo đức.
Kelvil. Đương nhiên Lord Illingworth là một người rất tài uy, nhưng tôi thấy ngài ấy hình như thiếu đi niềm tin cao cả vào sự cao quý và thuần khiết của cuộc sống — điều vô cùng quan trọng trong thế kỷ này.
Lady Stutfield. Vâng, quả thực rất, rất quan trọng phải không ạ?
Kelvil. Ngài ấy mang lại cho tôi ấn tượng của một kẻ không biết trân quý vẻ đẹp trong đời sống gia đình của người Anh chúng ta. Tôi phải nói rằng ngài ấy đã bị vấy bẩn bởi những tư tưởng ngoại lai về vấn đề này.
Lady Stutfield. Chẳng có gì, chẳng có gì sánh được với vẻ đẹp của đời sống gia đình phải không anh?
Kelvil. Đó chính là trụ cột trong hệ thống đạo đức của chúng ta ở nước Anh, Lady Stutfield. Thiếu nó, chúng ta sẽ trở nên giống như những kẻ láng giềng xung quanh.
Lady Stutfield. Điều đó hẳn sẽ rất, rất đau buồn phải không ạ?
Kelvil. Tôi cũng e rằng Lord Illingworth chỉ coi phụ nữ đơn thuần như một thứ đồ chơi. Trái lại, tôi chưa bao giờ coi phụ nữ là đồ chơi cả. Phụ nữ là người bạn đồng hành về mặt trí tuệ của đàn ông trong đời sống công cũng như đời sống tư. Thiếu họ, chúng ta sẽ quên mất những lý tưởng chân chính. [Ngồi xuống bên cạnh Lady Stutfield.]
Lady Stutfield. Nghe anh nói vậy em cảm thấy vô cùng, vô cùng vui mừng.
Lady Caroline. Anh là một người đã có gia đình cơ mà, Mr. Kettle?
Sir John. Kelvil, mình yêu ạ, Kelvil.
Kelvil. Tôi đã có gia đình, thưa Lady Caroline.
Lady Caroline. Có con chưa?
Kelvil. Rồi ạ.
Lady Caroline. Mấy đứa rồi?
Kelvil. Tám đứa.
[Lady Stutfield quay sang chú ý đến Lord Alfred.]
Lady Caroline. Chắc là Mrs. Kettle và các cháu đang ở vùng nghỉ mát ven biển chứ? [Sir John nhún vai.]
Kelvil. Thưa Lady Caroline, vợ tôi đang ở bãi biển cùng các con.
Lady Caroline. Không còn nghi ngờ gì nữa, thể nào anh cũng sẽ ra đoàn tụ với họ sau chứ?
Kelvil. Nếu các công việc công vụ của tôi cho phép.
Lady Caroline. Đời sống công ích của anh hẳn phải là một nguồn mang lại niềm hoan hỉ lớn lao cho Mrs. Kettle.
Sir John. Kelvil, mình yêu ạ, Kelvil.
Lady Stutfield. [Nói với Lord Alfred.] Những điếu thuốc lá đầu lọc mạ vàng của ngài trông thật là vô cùng, vô cùng quyến rũ đấy, Lord Alfred.
Lord Alfred. Chúng đắt cắt cổ đấy. Tôi chỉ dám hút khi nào đang ngập đầu trong nợ nần thôi.
Lady Stutfield. Rơi vào cảnh nợ nần hẳn là phải vô cùng, vô cùng khổ sở dằn vặt lắm chứ ạ.
Lord Alfred. Thời buổi này người ta phải có việc gì đó để làm chứ. Nếu không có đống nợ thì tôi chẳng có gì để mà nghĩ ngợi nữa. Mấy tay bạn tôi quen ai cũng nợ nần đầm đìa cả.
Lady Stutfield. Nhưng mà những chủ nợ của ngài không làm ngài phiền lòng rất, rất nhiều hay sao?
[Người hầu bước vào.]
Lord Alfred. Ồ không, họ viết thư; còn tôi thì không.
Lady Stutfield. Thật là vô cùng, vô cùng kỳ lạ.
Lady Hunstanton. À, đây rồi Caroline, có một bức thư từ Mrs. Arbuthnot thân mến. Cụ ấy không dự bữa tối đâu. Tôi tiếc quá. Nhưng cụ sẽ ghé qua vào buổi tối. Tôi thực sự rất vui. Cụ là một trong những người phụ nữ ngọt ngào nhất. Lại viết chữ đẹp nữa chứ, nét chữ to và rất cứng cáp. [Đưa thư cho Lady Caroline.]
Lady Caroline. [Nhìn vào bức thư.] Hơi thiếu vẻ nữ tính một chút đấy, Jane. Nữ tính chính là phẩm chất mà tôi ngưỡng mộ nhất ở phụ nữ.
Lady Hunstanton. [Nhận lại bức thư và đặt lên bàn.] Ồ! Cụ ấy rất nữ tính đấy chứ, Caroline, lại còn rất tốt bụng nữa. Chị nên nghe cách mà Đức Tổng phó tế nói về cụ ấy xem. Ông coi cụ ấy là cánh tay phải của mình ở giáo xứ đấy. [Người hầu thưa chuyện với bà.] Ở Phòng Khách Vàng ư? Tất cả chúng ta vào trong đó nhé? Lady Stutfield, chúng ta vào uống trà chứ?
Lady Stutfield. Vâng, rất sẵn lòng, thưa Lady Hunstanton. [Họ đứng dậy và chuẩn bị đi ra. Sir John ngỏ ý cầm áo choàng giúp Lady Stutfield.]
Lady Caroline. John! Nếu anh để cho cháu trai của anh lo việc áo choàng cho Lady Stutfield, thì anh có thể giúp em xách cái giỏ đựng đồ khâu vá này đấy.
[Lord Illingworth và Mrs. Allonby bước vào.]
Sir John. Chắc chắn rồi, mình yêu ạ. [Cùng đi ra.]
Mrs. Allonby. Thật là kỳ lạ, những người phụ nữ kém sắc thì lúc nào cũng ghen tuông với chồng mình, còn những phụ nữ đẹp thì không bao giờ!
Lord Illingworth. Phụ nữ đẹp chẳng bao giờ có thời gian đâu. Họ lúc nào cũng bận rộn với việc ghen tuông chồng của những người khác mất rồi.
Mrs. Allonby. Tôi cứ nghĩ là đến lúc này thì Lady Caroline hẳn phải chán ngấy cái cảnh lo lắng chuyện vợ chồng lắm rồi chứ! Sir John đã là đời chồng thứ tư của bà ấy rồi cơ mà!
Lord Illingworth. Cưới xin lắm quá chắc chắn là chẳng đẹp đẽ gì cho cam. Hai mươi năm lãng mạn khiến một người phụ nữ trông giống như một tòa lâu đài hoang phế; nhưng hai mươi năm hôn nhân lại biến cô ta trông chẳng khác nào một tòa nhà công cộng.
Mrs. Allonby. Hai mươi năm lãng mạn! Trên đời này có chuyện đó thật sao?
Lord Illingworth. Thời đại chúng ta thì không. Phụ nữ ngày nay trở nên quá ư sắc sảo. Chẳng có gì phá hỏng sự lãng mạn nhanh bằng việc người phụ nữ có khiếu hài hước cả.
Mrs. Allonby. Hoặc là việc người đàn ông thiếu đi khiếu hài hước.
Lord Illingworth. Cô nói hoàn toàn chính xác. Ở trong một Ngôi Đền, ai nấy đều phải nghiêm túc, ngoại trừ cái đối tượng được thờ phụng ấy.
Mrs. Allonby. Và đó phải là đàn ông ư?
Lord Illingworth. Phụ nữ quỳ gối trông mới duyên dáng làm sao; còn đàn ông thì không.
Mrs. Allonby. Ngài đang nghĩ đến Lady Stutfield phải không!
Lord Illingworth. Tôi xin đảm bảo là suốt một khắc vừa qua tôi chẳng hề nghĩ gì đến Lady Stutfield cả.
Mrs. Allonby. Cô ta là một bí ẩn lớn đến thế cơ à?
Lord Illingworth. Cô ta còn hơn cả một bí ẩn — cô ta là một tâm trạng.
Mrs. Allonby. Tâm trạng thì chẳng kéo dài lâu đâu.
Lord Illingworth. Đó chính là nét duyên ngầm lớn nhất của chúng.
[Hester và Gerald bước vào.]
Gerald. Lord Illingworth, mọi người vừa chúc mừng cháu xong, Lady Hunstanton và Lady Caroline, và... cả mọi người nữa. Cháu hy vọng mình sẽ làm một người thư ký tốt.
Lord Illingworth. Cậu sẽ là một thư ký mẫu mực đấy, Gerald. [Trò chuyện với cậu ta.]
Mrs. Allonby. Cô thích đời sống đồng quê chứ, Miss Worsley?
Hester. Rất thích ạ.
Mrs. Allonby. Cô không thấy thèm thuồng những bữa tiệc tối ở London hay sao?
Hester. Tôi không thích các bữa tiệc tối ở London.
Mrs. Allonby. Tôi thì mê mẩn chúng. Những kẻ thông minh chẳng bao giờ thèm lắng nghe, còn những kẻ ngốc nghếch thì chẳng bao giờ mở miệng nói năng.
Hester. Tôi nghĩ những kẻ ngốc nghếch lại nói rất nhiều là đằng khác.
Mrs. Allonby. À, tôi thì chẳng bao giờ thèm nghe họ nói cả!
Lord Illingworth. Cậu thanh niên thân mến của tôi ơi, nếu tôi không quý mến cậu thì tôi đã chẳng ngỏ lời đề nghị đó. Chính vì quá quý mến cậu nên tôi mới muốn cậu ở bên cạnh tôi.
[Hester đi ra cùng Gerald.]
Quả là một chàng trai đáng yêu, Gerald Arbuthnot!
Mrs. Allonby. Cậu ta rất dễ mến; thực sự rất dễ mến. Nhưng tôi không tài nào chịu đựng nổi cô tiểu thư người Mỹ kia.
Lord Illingworth. Tại sao thế?
Mrs. Allonby. Hôm qua cô ta vừa bảo với tôi, lại còn bằng một cái giọng to rõ hết chỗ nói nữa chứ, rằng cô ta mới chỉ mười tám tuổi. Thật là phiền toái hết chỗ nói.
Lord Illingworth. Người ta không bao giờ nên tin một người phụ nữ dám khai thật tuổi thật của mình cho người khác biết. Một người phụ nữ đã dám khai thật điều đó thì chuyện quái gì cô ta cũng dám nói tất.
Mrs. Allonby. Cô ta lại còn là một tín đồ Thanh giáo nữa chứ —
Lord Illingworth. À, điều đó thì không thể tha thứ được. Tôi không thèm chấp những người phụ nữ kém sắc làm tín đồ Thanh giáo. Đó là lý do bào chữa duy nhất mà họ có được cho vẻ bề ngoài kém sắc của mình. Nhưng con bé này quả thực rất xinh đẹp. Tôi vô cùng ngưỡng mộ nó. [Nhìn đăm đăm vào Mrs. Allonby.]
Mrs. Allonby. Ngài đúng là một kẻ tồi tệ đến tột cùng!
Lord Illingworth. Thế nào là một kẻ tồi tệ theo định nghĩa của cô?
Mrs. Allonby. Là kiểu đàn ông đi ngưỡng mộ sự ngây thơ trong sáng.
Lord Illingworth. Thế còn một người đàn bà tồi tệ là gì?
Mrs. Allonby. Ồ! Là kiểu đàn bà mà đàn ông chẳng bao giờ thấy chán.
Lord Illingworth. Cô thật cay nghiệt — với chính bản thân mình đấy.
Mrs. Allonby. Hãy định nghĩa về chúng tôi đi, ý tôi là giới nữ ấy.
Lord Illingworth. Những pho tượng nhân sư hoàn toàn không có lấy một bí mật nào.
Mrs. Allonby. Điều đó đã bao gồm cả những phụ nữ theo phái Thanh giáo chưa?
Lord Illingworth. Cô có tin không, tôi hoàn toàn không tin vào sự tồn tại của những người phụ nữ Thanh giáo nào cả! Tôi không nghĩ trên đời này có người phụ nữ nào lại không cảm thấy hơi phổng mũi một chút nếu có ai đó tán tỉnh mình. Chính điều đó đã làm cho phụ nữ trở nên đáng yêu đến mức không tài nào cưỡng lại nổi.
Mrs. Allonby. Ngài nghĩ là không có lấy một người phụ nữ nào trên đời này phản đối chuyện bị cưỡng hôn sao?
Lord Illingworth. Rất ít là đằng khác.
Mrs. Allonby. Miss Worsley sẽ không đời nào để ngài hôn cô ta đâu.
Lord Illingworth. Cô chắc thế chứ?
Mrs. Allonby. Chắc chắn chứ.
Lord Illingworth. Cô nghĩ con bé sẽ làm gì nếu tôi hôn nó nào?
Mrs. Allonby. Hoặc là bắt ngài cưới, hoặc là quất thẳng găng tay vào mặt ngài. Thế ngài sẽ làm gì nếu cô ta quất găng tay vào mặt ngài?
Lord Illingworth. Chắc là sẽ đem lòng yêu cô ta mất thôi.
Mrs. Allonby. Vậy thì thật may mắn cho ngài là ngài sẽ không đời nào hôn cô ta rồi!
Lord Illingworth. Đó là một lời thách thức đấy phăng-te-zi (phải không)?
Mrs. Allonby. Đó là một mũi tên bắn vút vào không trung.
Lord Illingworth. Cô không biết rằng tôi luôn thành công trong bất cứ việc gì mình mưu tính hay sao?
Mrs. Allonby. Nghe vậy tôi lấy làm tiếc quá. Chúng tôi phụ nữ lại chuộng những kẻ thất bại cơ. Họ mới là người nương tựa vào chúng tôi.
Lord Illingworth. Các cô tôn sùng những kẻ thành công. Các cô bám chặt lấy họ.
Mrs. Allonby. Chúng tôi chính là vòng nguyệt quế để che đi cái đầu hói của họ mà.
Lord Illingworth. Và họ lúc nào cũng cần đến các cô, ngoại trừ khoảnh khắc của sự khải hoàn.
Mrs. Allonby. Lúc đó thì họ trở nên nhàm chán rồi.
Lord Illingworth. Cô mới trêu ngươi làm sao! [Khoảng lặng.]
Mrs. Allonby. Lord Illingworth, có một điều mà tôi sẽ luôn vì nó mà quý mến ngài.
Lord Illingworth. Chỉ một điều thôi sao? Trong khi tôi lại có quá nhiều thói hư tật xấu.
Mrs. Allonby. À, đừng có tự đắc quá về chúng nhé. Ngài có thể đánh mất chúng khi tuổi già ập đến đấy.
Lord Illingworth. Tôi chưa bao giờ có ý định già đi cả. Linh hồn sinh ra đã già cỗi nhưng rồi lại trẻ hóa ra. Đó chính là bức tranh hài kịch của cuộc đời.
Mrs. Allonby. Còn thể xác sinh ra trẻ trung rồi lại già đi. Đó là bi kịch của cuộc đời.
Lord Illingworth. Đôi khi nó cũng là hài kịch nữa. Nhưng lý do bí ẩn nào khiến cô sẽ mãi mãi quý mến tôi cơ chứ?
Mrs. Allonby. Đó là vì ngài chưa bao giờ tán tỉnh tôi cả.
Lord Illingworth. Tôi chưa bao giờ làm bất cứ việc gì khác ngoài việc đó cả.
Mrs. Allonby. Thật á? Tôi chẳng hề nhận ra điều đó.
Lord Illingworth. Thật là may mắn biết bao! Nó suýt chút nữa đã trở thành một vở bi kịch cho cả hai chúng ta rồi.
Mrs. Allonby. Chúng ta chắc chắn đều đã sống sót qua được thôi.
Lord Illingworth. Thời buổi này người ta có thể sống sót qua mọi thứ, ngoại trừ cái chết, và rũ bỏ được mọi điều tiếng ngoại trừ một tiếng tăm tốt đẹp.
Mrs. Allonby. Ngài đã thử có một tiếng tăm tốt đẹp bao giờ chưa?
Lord Illingworth. Đó là một trong vô vàn những nỗi phiền toái mà tôi chưa từng phải chịu đựng lần nào.
Mrs. Allonby. Biết đâu nó sẽ đến đấy.
Lord Illingworth. Sao cô lại đe dọa tôi?
Mrs. Allonby. Tôi sẽ nói cho ngài biết khi nào ngài hôn xong cô nàng Thanh giáo đó.
[Người hầu bước vào.]
Francis. Trà đã được dọn lên ở Phòng Khách Vàng rồi, thưa ngài.
Lord Illingworth. Bảo với phu nhân là chúng tôi đang vào đây.
Francis. Vâng, thưa ngài.
[Đi ra.]
Lord Illingworth. Chúng ta vào uống trà chứ?
Mrs. Allonby. Ngài lại thích những niềm vui bình dị nhường ấy cơ à?
Lord Illingworth. Tôi mê mẩn những niềm vui bình dị. Chúng là chốn nương thân cuối cùng của những tâm hồn phức tạp. Nhưng nếu cô muốn, chúng ta hãy ở lại đây. Phải, hãy ở lại đây đi. Cuốn Sách Sự Sống bắt đầu bằng một người đàn ông và một người đàn bà ở trong khu vườn.
Mrs. Allonby. Nó kết thúc bằng Sách Khải Huyền.
Lord Illingworth. Cô đấu kiếm thật tuyệt diệu. Nhưng cái khuy chặn ở đầu kiếm của cô đã rơi ra mất rồi kìa.
Mrs. Allonby. Tôi vẫn còn chiếc mặt nạ cơ mà.
Lord Illingworth. Nó làm cho đôi mắt cô trở nên đáng yêu hơn đấy.
Mrs. Allonby. Cảm ơn ngài. Nào, chúng ta đi thôi.
Lord Illingworth. [Nhìn thấy bức thư của Mrs. Arbuthnot trên bàn, nhắm lấy nó và ngắm nghía chiếc phong bì.] Chữ viết thật kỳ lạ làm sao! Nó làm tôi liên tưởng đến nét chữ của một người phụ nữ mà tôi từng quen biết từ nhiều năm trước.
Mrs. Allonby. Ai thế?
Lord Illingworth. Ồ! Không ai cả. Chẳng phải ai đặc biệt đâu. Một người phụ nữ không có gì quan trọng. [Ném bức thư xuống, bước lên những bậc thềm của sân hiên cùng Mrs. Allonby. Họ mỉm cười với nhau.]
Hạ Màn.
