Suy Ngẫm: Những Châm Ngôn Và Đạo Lý

Lượt đọc: 82 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Lời Người Dịch

❊ ❊ ❊

Thiết tưởng cũng cần phải đưa ra dăm lời cáo lỗi cho một nỗ lực nhằm "dịch những thứ không thể dịch". Dù có đến không dưới tám bản dịch tiếng Anh tác phẩm của La Rochefoucauld, hầu như chẳng bản nào đáng đọc, không bản nào không tì vết, và tất cả ít nhiều đều không truyền đạt trọn vẹn ý nghĩa của tác giả. Dù được dịch đi dịch lại nhiều lần, vẫn chưa hề có một ấn bản tiếng Anh hoàn chỉnh nào chứa đựng cả Tối ngôn lẫn Tư tưởng. Tất cả các bản dịch đều chỉ quanh quẩn ở phần Tối ngôn, không có bản nào bao gồm cả phần Tư tưởng. Điều này có thể được giải thích bằng thực tế là hầu hết các bản dịch đều dựa trên các ấn bản cũ của phần Tối ngôn, vốn không có sự xuất hiện của phần Tư tưởng. Cho đến khi ông M. Suard dồn tâm huyết vào văn bản của Rochefoucauld, các ấn bản khác nhau kỳ thực chỉ là sự tái bản của các ấn bản trước đó, hoàn toàn phớt lờ những sửa đổi mà tác giả đã thực hiện trong các ấn bản cuối đời được xuất bản khi ông còn sống. Sự việc trầm trọng đến mức những câu Tối ngôn đã bị chính Rochefoucauld loại bỏ trong ấn bản cuối cùng của mình vẫn bị giữ lại trong phần chính của tác phẩm. Chỉ xin đơn cử một ví dụ: câu Tối ngôn nổi tiếng bàn về những bất hạnh của bạn bè đã bị lược bỏ trong ấn bản cuối cùng của cuốn sách được xuất bản khi Rochefoucauld còn sống, thế nhưng trong mọi ấn bản tiếng Anh, câu Tối ngôn ấy vẫn xuất hiện chình ình trong phần chính của tác phẩm.

Năm 1827, ông M. Aimé Martin đã cho xuất bản một ấn bản gồm các Tối ngôn và Tư tưởng, từ đó cho đến nay vẫn được coi là văn bản chuẩn mực của Rochefoucauld tại Pháp. Phần Tối ngôn được in dựa trên ấn bản năm 1678, là ấn bản cuối cùng được xuất bản khi tác giả còn sống và cũng là ấn bản cuối cùng nhận được những chỉnh sửa trực tiếp từ ông. Đi kèm với ấn bản này là hai phần Phụ lục; phần thứ nhất chứa đựng những câu Tối ngôn từng xuất hiện trong các ấn bản năm 1665, 1666 và 1675 nhưng sau đó đã bị lược bỏ; phần thứ hai gồm một số câu Tối ngôn bổ sung được tìm thấy trong các bản thảo khác nhau của tác giả tại Thư viện Hoàng gia ở Paris. Cùng với đó là một loạt các bài Tư tưởng vốn đã từng được ấn hành trong một tác phẩm mang tựa đề "Recueil de pièces d'histoire et de littérature" xuất bản tại Paris năm 1731. Chúng lần đầu tiên được in chung với các Tối ngôn trong một ấn bản do Gabriel Brotier thực hiện.

Trong một ấn bản về tác phẩm của Rochefoucauld mang tựa đề "Réflexions, ou Sentences et Maximes Morales, augmentées de plus deux cent nouvelles Maximes et Maximes et Pensées diverses suivant les copies Imprimées à Paris, chez Claude Barbin, et Maître Cramoisy 1692,"* có khoảng năm mươi câu Tối ngôn được bổ sung, mà theo người biên tập thì chúng là của Rochefoucauld; và vì gia đình ông đã đồng ý cho phép xuất bản chúng dưới tên ông, nên có vẻ như chúng hoàn toàn là tác phẩm thật của ông. Năm mươi câu này tạo thành phần phụ lục thứ ba của cuốn sách này.

*Trong tất cả các ấn bản tiếng Pháp, cuốn sách này được ghi nhận là xuất bản năm 1693. Cuốn duy nhất tôi từng được thấy hiện nằm tại Thư viện Đại học Cambridge, mang mã 47, 16, 81, và được gọi là "Réflexions Morales."

Do đó, lời cáo lỗi cho ấn bản các tác phẩm của Rochefoucauld lần này mang ý nghĩa kép: thứ nhất, đây là một nỗ lực nhằm mang đến cho công chúng một ấn bản tiếng Anh hoàn chỉnh về các tác phẩm của Rochefoucauld dưới tư cách là một nhà luân lý học. Phần thân của tác phẩm bao gồm các câu Tối ngôn ở dạng thức cuối cùng mà tác giả để lại, phần phụ lục thứ nhất gồm những câu từng xuất hiện ở các ấn bản trước nhưng đã bị tác giả loại bỏ về sau, phần phụ lục thứ hai gồm những câu Tối ngôn chưa từng được công bố được rút ra từ thư tín và bản thảo của tác giả, và phần phụ lục thứ ba gồm những câu Tối ngôn lần đầu ra mắt vào năm 1692. Trong khi đó, phần Tư tưởng—nơi những suy ngẫm trong các câu Tối ngôn được mở rộng và đào sâu—nay lần đầu tiên xuất hiện bằng tiếng Anh. Và thứ hai, đây là một nỗ lực (trích dẫn từ lời tựa của ấn bản năm 1749) nhằm "trả lại sự công bằng cho Công tước de la Rochefoucauld bằng cách giúp ông cất lên tiếng Anh."

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 26 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.