Suy Ngẫm: Những Châm Ngôn Và Đạo Lý

Lượt đọc: 59 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
I. Về Lòng Tin Cậy.

❊ ❊ ❊

Dẫu sự chân thành và lòng tin cậy có nhiều điểm tương đồng, chúng vẫn mang lắm nét khác biệt.

Sự chân thành là một tấm lòng rộng mở, cho ta thấy rõ bản chất thật của mình, là tình yêu chân lý, sự chán ghét dối gian, là ước muốn bù đắp lỗi lầm và làm giảm nhẹ chúng bằng chính công đức của việc dám thú nhận.

Lòng tin cậy đòi hỏi nhiều ràng buộc hơn, các quy tắc của nó ngặt nghèo hơn, cần nhiều sự thận trọng và kín đáo hơn, và ta không phải lúc nào cũng tùy ý trao gửi nó. Nó không chỉ liên quan đến riêng ta, bởi lợi ích của ta thường gắn liền với người khác; cần phải có sự tế nhị lớn lao để không đẩy bạn bè vào thế khó khi phơi bày bản thân, hay lợi dụng lòng tốt của họ nhằm tô vẽ thêm giá trị cho những gì ta trao.

Lòng tin cậy luôn làm hài lòng những ai đón nhận nó. Đó là sự tôn vinh ta dành cho phẩm giá của họ, là món quà ta gửi gắm vào tay họ, là lời cam kết trao cho họ quyền hạn đối với ta, một dạng thức lệ thuộc mà ta tự nguyện cúi đầu tuân theo. Qua những điều vừa nói, tôi không hề có ý hạ thấp lòng tin cậy, thứ vốn vô cùng cần thiết cho con người. Trong xã hội, nó chính là nhịp cầu nối liền giữa sự quen biết và tình bạn. Tôi chỉ muốn vạch rõ giới hạn của nó để giữ cho nó chân thật và đích thực. Ước gì nó luôn chân thành, luôn kín đáo, không vướng bận chút yếu đuối hay vụ lợi nào. Tôi hiểu rằng thật khó để đặt ra những giới hạn thích hợp khi ta trao trọn niềm tin cho bạn bè và đón nhận trọn vẹn niềm tin từ họ.

Phần lớn thời gian, chúng ta chọn người để tâm sự xuất phát từ sự kiêu căng, thói thích nói cười, hay mong muốn chiếm được lòng tin của người khác để đổi chác những bí mật.

Vài kẻ có động cơ để thổ lộ cùng ta, trong khi ta chẳng có động cơ nào để thổ lộ với họ. Với những đối tượng ấy, ta trả nợ ân nghĩa bằng cách giữ kín bí mật của họ và trao cho họ những chút tin cậy cỏn con.

Lại có những người mà ta biết rõ lòng trung thành, họ chẳng trao gửi gì cho ta, nhưng ta vẫn chọn tin cậy họ bởi chính sở thích và lòng quý mến.

Ta không nên giấu giếm họ bất cứ điều gì liên quan đến mình, ta phải luôn bày tỏ với họ một cách chân thực như nhau về cả đức hạnh lẫn thói hư tật xấu, không phóng đại điều này cũng chẳng thu hẹp điều kia. Ta nên tự đặt ra quy tắc không bao giờ dùng đến lòng tin một nửa. Chúng luôn làm những kẻ trao đi phải lúng túng, và khiến những người đón nhận cảm thấy bất mãn. Chúng rọi một thứ ánh sáng mập mờ lên những gì ta muốn giấu kín, khơi gợi thêm sự tò mò, trao cho người nhận cái quyền được biết nhiều hơn, và cho phép họ tự do bàn tán về những gì họ đã đoán ra. Thà rằng không nói gì còn hơn là giữ im lặng sau khi đã hé mở, cách đó an toàn và thành thật hơn rất nhiều. Vẫn còn những quy tắc khác phải tuân thủ trong các vấn đề được gửi gắm, tất cả đều quan trọng, và sự thận trọng cùng lòng tin là điều cốt yếu đối với mọi thứ.

Mọi người đều đồng ý rằng một bí mật cần phải được gìn giữ nguyên vẹn, nhưng không phải ai cũng có chung quan điểm về bản chất và tầm quan trọng của sự kín đáo. Quá thường xuyên, chúng ta tự nhủ xem điều gì nên nói và điều gì nên bỏ ngỏ. Chẳng có mấy bí mật tồn tại mãi mãi, và sự áy náy khi phải tiết lộ chúng cũng chẳng kéo dài vô tận.

Với những người bạn mà ta biết rõ sự chân tình, ta có mối thâm tình gần gũi nhất. Họ vẫn luôn trò chuyện với ta mà không hề giữ kẽ, và ta cũng phải đối xử với họ y như vậy. Họ hiểu rõ thói quen lẫn các mối quan hệ của ta, và nhìn thấu đáo đến mức có thể nhận ra dẫu chỉ là một đổi thay nhỏ nhặt nhất. Có thể họ đã vô tình nghe được từ đâu đó điều mà ta từng hứa sẽ giấu kín. Ta không thể đem những gì được gửi gắm ra để kể cho họ nghe, dẫu việc đó có thể có lợi cho họ. Ta tin tưởng họ như tin chính bản thân mình, và thế là ta rơi vào nghịch cảnh nghiệt ngã: hoặc mất đi tình bạn vốn rất quý giá đối với mình, hoặc trở thành kẻ phản bội một lời hứa giữ bí mật. Đây không nghi ngờ gì là thử thách khốc liệt nhất đối với lòng trung thành, nhưng nó không được phép lay chuyển một con người chính trực; chính trong hoàn cảnh ấy, anh ta mới có thể hy sinh bản thân vì người khác. Nhiệm vụ hàng đầu của anh ta là cương quyết giữ gìn trọn vẹn niềm tin được gửi gắm. Anh ta không chỉ phải kiểm soát hành vi và giọng nói của mình, mà còn cả những lời nói đùa bâng quơ, sao cho không một biểu hiện nào trong trò chuyện hay phong thái có thể dẫn dắt sự tò mò của người khác hướng về điều mà anh ta đang muốn che giấu.

Ta thường cần đến sức mạnh và sự thận trọng để chống lại những đòi hỏi từ phần lớn bạn bè—những kẻ luôn muốn ta phải tin tưởng họ tuyệt đối và tìm cách moi móc mọi điều về ta. Ta không bao giờ nên để họ có được cái quyền đáng ngại này. Có những biến cố và hoàn cảnh nằm ngoài tầm hiểu biết của họ; nếu họ phàn nàn, ta hãy kiên nhẫn chịu đựng những lời trách móc ấy và dịu dàng tự biện hộ, nhưng nếu họ vẫn tiếp tục vô lý, ta đành phải hy sinh tình bạn vì nghĩa vụ, và chọn lấy một trong hai cái ác tất yếu: cái có thể sửa chữa được hoặc cái vĩnh viễn không thể vãn hồi.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 26 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.