*Tại Thư viện Quốc gia (La Bibliothèque du Roi), hiện nay (tháng 6 năm 1871) thật khó để đặt một cái tên chính xác cho bộ sưu tập sách lộng lẫy tại Paris vốn thuộc về tài sản quốc gia.

LXVI.—Lợi ích chính là linh hồn của lòng tự ái; cũng như khi thể xác không còn linh hồn thì sẽ mất đi thị giác, cảm giác, nhận thức, mất cả tư duy lẫn chuyển động, lòng tự ái nếu có thể nói là bị tách rời khỏi lợi ích của mình thì cũng chẳng còn thấy, nghe, ngửi hay cử động gì nữa. Thế nên, chính con người từng băng rừng vượt biển vì lợi ích bản thân lại bỗng chốc trở nên tê liệt khi phải nhúng tay vào việc của kẻ khác; từ đó sinh ra sự u mê đột ngột cùng cảm giác như chết điếng mà ta thường gây ra cho những kẻ phải nghe ta kể lể chuyện nhà; cũng từ đó mà họ bỗng chốc "hồi sinh" ngay khi câu chuyện của ta có dính dáng đến họ; và cũng vì thế, ta nhận thấy trong mọi cuộc trò chuyện hay giao dịch, một người trở nên trì độn hay nhanh nhạy hoàn toàn tùy thuộc vào việc lợi ích của họ đang nằm gần hay ở xa họ. (Thư gửi Madame de Sablé, Bản thảo, Tờ 211.)

LXVII.—Lý do khiến chúng ta phản đối kịch liệt những châm ngôn phơi bày tận đáy lòng người, ấy là vì ta sợ rằng cõi lòng của chính mình cũng sẽ bị phơi bày. (Châm ngôn 103, Bản thảo, tờ 310.*)

*Bạn đọc sẽ nhận ra trong các trích đoạn này những phần của các Châm ngôn đã được công bố trước đó; đôi khi tác giả đã cẩn thận gọt giũa lại, nhưng có lúc câu chữ lại trùng khớp hoàn toàn. Các con số của chúng tôi sẽ chỉ dẫn vị trí của chúng trong tập hợp các châm ngôn ở phần trước.

LXVIII.—Hy vọng và sợ hãi luôn gắn chặt với nhau. (Gửi Madame de Sablé, Bản thảo, Tờ 222, CHÂM NGÔN 168.)

LXIX.—Liều mạng để trốn tránh nỗi nhục nhã là chuyện thường tình; thế nhưng, khi đã làm vậy rồi, kẻ ấy lại chẳng mảy may bận tâm làm sao để mưu sự cho thành công, và chắc chắn một điều rằng những ai liều mình chiếm lấy một thành trì hay chinh phục một vùng đất là những sĩ quan tài giỏi hơn, có nhiều công trạng hơn, cùng tầm nhìn xa rộng và hữu ích hơn nhiều so với những kẻ chỉ biết liều mình để rửa sạch danh dự bản thân. Thật quá dễ để tìm thấy những kẻ thuộc vế sau, nhưng tìm được người thuộc vế trước thì hiếm hoi vô cùng. (Thư gửi M. Esprit, Bản thảo, Tờ 173, CHÂM NGÔN 219.)

LXX.—Gu thưởng thức thay đổi, nhưng ý chí vẫn nguyên vẹn. (Gửi Madame de Sablé, Tờ 223, Châm ngôn 252.)

LXXI.—Uy quyền mà những người phụ nữ ta yêu có được nơi ta còn lớn lao hơn cả uy quyền ta tự có đối với chính mình. (Gửi cùng người trên, Bản thảo, Tờ 211, Châm ngôn 259)

LXXII.—Sở dĩ chúng ta dễ dàng tin rằng người khác có nhược điểm là bởi tất cả chúng ta đều quá dễ dàng tin vào những gì mình mong muốn. (Gửi cùng người trên, Bản thảo, Tờ 223, Châm ngôn 397.)

LXXIII.—Tôi hoàn toàn hiểu rằng sự khôn ngoan và trí tuệ tinh anh vốn tẻ nhạt đối với mọi lứa tuổi, nhưng sở thích thì không phải lúc nào cũng giống nhau, và điều hay ho ở thời điểm này chưa chắc đã còn vẻ hay ho ở thời điểm khác. Điều đó khiến tôi ngẫm ra rằng có rất ít người biết cách để mà già đi cho đúng mực. (Gửi cùng người trên, Tờ 202, Châm ngôn 423.)

LXXIV.—Chúa đã cho phép, nhằm trừng phạt con người vì tội nguyên tổ, để cho con người say đắm lòng tự ái của mình đến mức phải bị nó hành hạ trong mọi hành động của cuộc đời. (Bản thảo, Tờ 310, Châm ngôn 494.)

LXXV.—Và theo tôi, triết lý của một kẻ hầu cận chỉ có thể vươn đến ngần ấy; tôi tin rằng mọi niềm vui trong cái địa vị ấy thực ra rất đáng ngờ. (Gửi Madame de Sablé, Tờ 161, Châm ngôn 504.)