Ánh nắng mặt trời ngày thu, thậm chí còn gay gắt hơn cả những lúc hạ chí oi bức.

Nhất là vào thời điểm giữa trưa, ánh mặt trời nóng rát nung đốt đại mặt đất, khiến cho cái chớp thành này gần như biến thành một cái lồng hấp.

Hai bờ sông Vị Thủy do đó đã trở thành chốn hóng mát của rất nhiều người.

Rất nhiều người đều chọn thời điểm này để trốn dưới bóng cây liễu hóng mát.

Đặc biệt là sau trận dịch thương hàn Trường An lần trước, rất nhiều người liền bắt đầu có chuyện hay không chuyện cũng thích đến ngồi tĩnh lặng dưới những hàng dương liễu.

Nhất là các phương sĩ, mấy kẻ có tư duy kỳ lạ thậm chí còn cho rằng cây dương liễu có linh tính, ngồi lâu có thể tăng cường tu vi, thậm chí là đắc đạo.

Thế là, những cây dương liễu trong thành Trường An này bỗng chốc đã trở thành mối hời được săn đón.

Rất nhiều tiểu thương tinh ranh thậm chí còn tìm thấy cơ hội kinh doanh từ trong đó.

Người bán chiếu cỏ và reo bán tào phớ ở những nơi cây dương liễu mọc dày đặc ngày càng nhiều, dần dần hình thành nên từng cái chợ nhỏ.

Do đó, tầm mắt của đại tư nông cũng bị thu hút tới.

Thường xuyên có thể nhìn thấy các thị lại cưỡi ngựa tuần tra ngược xuôi ở hai bờ sông Vị Thủy.

Mà ở ven bờ Đông Thị thành Trường An giáp với sông Vị Thủy, bởi vì tiếp giáp với Công Xưa Thư và đại đạo Thượng Quan Lợi, nên đã trở thành nơi tụ tập của các sĩ tử Trường An.

Mỗi ngày, đều có hàng trăm sĩ tử tụ tập ở đây, bàn chuyện thơ phú, luận bàn giang sơn, chỉ điểm văn chương.

Từng phòng chính trị miệng hùm nọc rắn theo đó mà ra đời.

Đủ loại quan điểm giao hội tại đây.

Vô số tin tức cũng được truyền bá ra từ nơi này.

“Đã nghe chưa?” Dưới một gốc cây liễu, mấy vị sĩ tử tụ tập với nhau, thì thầm to nhỏ: “Tam lang họ Lão Trương ở Lạc Dương, cách đây mấy hôm gửi bản thảo văn sách tới Trương trạch, đã nhận được hồi âm……”

“A……” Người nghe không một ai không chấn động, mang theo vẻ mặt hâm mộ đố kỵ hận, dài giọng thở dài: “Tam lang họ Trương này vận may tốt thế, vậy mà lại có thể được ‘vị kia’ coi trọng, e là sắp bước mây xanh rồi đây……”

“Không phải vậy!” Kẻ có tin tức linh thông hơn nói: “Ta nghe nói, chỉ nhận được chút lời khích lệ mà thôi……”

Mọi người lúc này mới thu lại sự chua xót trong lòng, thở dài: “Dẫu là vậy, cũng đã rất may mắn rồi nha!”

Đúng thế, sĩ tử ở kinh thành, ai mà chẳng là người đã giãy giụa ở cái chớp thành Trường An này mấy năm, mười mấy năm, muốn giãi bày hoài bão trong lòng, kết quả là chín mươi chín phần trăm người ta đều chỉ có thể ảm đạm rời đi.

Chỉ có chưa tới một phần trăm số ít người là có thể may mắn có được cơ hội, được quý nhân đề cử.

Thế nhưng, hầu như tất cả mọi người, trước khi tuyệt vọng đến cùng cực, đều sẽ cho rằng mình chính là một phần trăm đó.

“Vậy Trương thị trung đã khích lệ Tam lang họ Trương như thế nào?” Có người không nén được mà hỏi.

“Tại hạ ngược lại có may mắn được xem lời bình của Trương thị trung……” Một vị sĩ tử cao gầy nói nhỏ: “Thị trung ở sau bài sách văn của Tam lang họ Trương, có viết: Đọc văn sách của quân, nghe quân có chí hướng thanh cao, lại rơi vào cảnh hàn vi mà khốn đốn vô cùng, dường như có ý tưởng từ bỏ chí hướng, ta vì quân mà vô cùng tiếc nuối. Xưa Khổng Tử nói với Tử Hạn rằng: Quân tử ở đó, thì có gì là hụt hẫng thô sơ đâu? Nếu quân có chí hướng cao xa, hà tất phải than thở cảnh hàn vi!? Ta nghe núi chẳng cần cao, có tiên ắt linh; nước chẳng cần sâu, có rồng ắt thiêng; người chẳng cần nghèo, có chí ắt nổi danh. Lời này cùng quân tự miễn (tự răn mình) nhé!”

Mọi người nghe vậy, đều ngẩn ngơ ánh mắt, hận không thể trên bản thảo văn sách của chính mình cũng có thể có một đoạn lời bình như thế này.

Hồi lâu sau, mới có người thở dài: “Hôm nay ta mới biết, sự hiền đức của Trương thị trung, quả đúng như bậc quân tử!”

Lại có người lẩm bẩm tự nói: “Quân tử ở đó, thì có gì là hụt hẫng thô sơ đâu! Quân tử ở đó, thì có gì là hụt hẫng thô sơ đâu? Lời dạy của Khổng Tử, lớn lao biết bao!”

Đúng lúc này, bỗng có người hô lớn: “Sách văn của Ngưu Thắng ở phố Tung Kiệt đã được Trương thị trung coi trọng, nay quản gia phủ họ Trương đang đến tận cửa xin thỉnh Ngưu Thắng qua phủ hội diện!”

Tin tức này, lập tức giống như một quả bom nặng ký, ném vào tâm trí của tất cả mọi người.

“Ngưu Thắng?” Có người quen biết đối phương, khóe môi khinh bỉ, nói: “Kẻ này chiều cao chưa đủ bảy thước, mặt mũi xấu xí da ngăm đen, tài đức gì mà lại có thể được như vậy!”

Từ đó, trong lòng rất nhiều người đều sinh ra niệm đầu Ngưu Thắng mà làm được, thì ta nhất định cũng có thể.

Thế là, vô số thơ phú và sách văn, như nước triều ùn ùn kéo đến Trương trạch.

---❊ ❖ ❊---

Trương Việt giờ phút này đang ngồi ngay ngắn ở gác lầu, tĩnh lặng nhìn người đàn ông đang ngồi đối diện với mình, căng thẳng đến mức không biết phải làm sao.

Hắn độ chừng khoảng ba mươi tuổi, chiều cao có lẽ chưa đủ bảy thước, cao lắm là sáu thước tám tấc! Nước da tối đen, tướng mạo tầm thường, thậm chí có thể coi là hơi xấu. Điểm cốt yếu là trên tay cũng chi chít vết chai sạn, nếu không phải trên người hắn mặc nho bào, Trương Việt suýt tưởng rằng đối diện mình đang ngồi là một nông dân hay thợ thủ công.

Trên thực tế, thì cũng chẳng khác là bao.

Trương Việt bây giờ đã biết, vị Ngưu công tử Ngưu Thắng này, chi tiêu sinh hoạt hằng ngày trong thành Trường An, chủ yếu là dựa vào việc làm mấy việc vặt thuê để kiếm tiền cơm áo.

Hắn thậm chí đã túng quẫn đến mức, đến cả nhà cũng phải ở ghép với người khác.

Nghe nói, người ở ghép cùng hắn có tới bảy người.

Người nghèo chí ngắn, Ngưu Thắng thậm chí không dám ngẩng đầu nhìn Trương Việt, hắn chỉ cúi gằm mặt, đến chén trà điểm tâm dọn lên cũng không dám nhìn, sợ rằng không kìm được mà ăn mất, để lại ấn tượng xấu.

Trương Việt nhìn thấy vậy, ngược lại mỉm cười, nói: “Ngưu sinh không cần câu nệ, ăn chút gì trước đã……”

Ngưu Thắng vội vã bái lạy: “Tuân lệnh!”

Bưng chén trà lên uống một ngợm cạn sạch, suýt thì nghẹn.

Trương Việt nhìn thấy, dịu dàng nói: “Các hạ đừng căng thẳng……” Nghĩ ngợi, Trương Việt quyết định trò chuyện với hắn những chuyện khác trước để hâm nóng bầu không khí, bèn hỏi: “Ta nghe nói các hạ người Vinh Dương?”

“Phải!” Ngưu Thắng đáp: “Tiểu nhân là người trang trại họ Ngưu ở Vinh Dương……”

“Thầy của các hạ là ai?” Trương Việt lại hỏi.

“Hồ công ở Vinh Dương……” Nhắc đến thầy, Ngưu Thắng cuối cùng cũng có chút tự tin, ngẩng cao đầu nói: “Ân sư là môn đồ của Hàn tiên sinh, từng phụng sự Kiều công……”

Dường như sợ Trương Việt không biết Kiều công là ai, hắn giới thiệu thêm: “Kiều công là hào hiệp đất Bắc Địa, gia súc nhiều vô số kể……”

Trương Việt vừa nghe, liền biết là ai rồi.

Kiều Dao! Chủ chăn nuôi lớn nhất và chủ điền trang lớn nhất của nhà Hán!

Nghe nói trang trại của người này quanh năm nuôi dưỡng mấy nghìn con trâu ngựa, hàng vạn con cừu.

Chỉ riêng nô bộc chăn nuôi, đã nhiều tới năm trăm người.

Dựa vào lợi nhuận chăn nuôi, họ Kiều ở đất Vũ Vi, Cửu Nguyên uy danh lừng lẫy, là khách quý trên bàn tiệc của rất nhiều đại tướng quân nhà Hán.

Đến mức mà danh tiếng của người này, ngay cả Thái sử công Tư Mã Thiên cũng nghe thấy, ghi chép lại trong Sử Ký, trở thành một trong những đại thương gia vô số kể trong Hóa Dịch Liệt Truyện.

Thế nhưng so với các thương nhân khác, địa vị xã hội của họ Kiều vốn khởi nghiệp từ ngành chăn nuôi rõ ràng cao hơn rất nhiều.

Thậm chí không bị dư luận kỳ thị, có thể quang minh chính đại qua lại với các đại nho.

Dẫu sao, trong tam quan của Nho gia và Pháp gia, chăn nuôi tuy không bằng trồng trọt cày cấy, nhưng cũng là chính đạo.

Đương nhiên, hiện nay Kiều Dao tiên sinh đã qua đời, trang trại khổng lồ của ông ta cũng theo cái chết của ông mà phân băng ly tích, bị con cháu chia năm xẻ bảy.

Trong các quận từ Vũ Vi đến Cửu Nguyên, chủ trang trại lớn nhất hiện nay có lẽ mang họ Vương rồi.

Đây cũng là một tấm gương soi của xã hội nhà Hán.

Giàu không quá ba đời, quý không quá hai đời.

Từ khi có nhà Hán đến nay, chưa từng ngoại lệ.

Quốc gia không tiếc sức lực, phí tâm tốn sức phân tán các đại gia tộc, chia cắt các đại hào cường, dùng mọi thủ đoạn đến tận cùng để ngăn chặn bất kỳ thế lực nào lớn mạnh ở địa phương.

Lấy nền tảng này, xây dựng nên thống trị tập quyền trung ương.

Trương Việt lúc này đặt chén trà trong tay xuống, nhìn Ngưu Thắng, nói: “Ta xem nội dung văn sách của Ngưu sinh, rất có kiến thức sâu sắc!”

“Việc lại dịch dư thừa ở tầng lớp cơ sở địa phương, quả thực là tệ nạn của quốc gia!”

“Ngưu sinh có thể thấu triệt tệ nạn này, kiên quyết đề xuất, có thể gọi là quân tử vậy!”

“Không dám!” Ngưu Thắng vội vàng bái lạy: “Tiểu nhân bất quá chỉ làm tròn trách nhiệm của kẻ sĩ mà thôi!”

“Thiên hạ hưng vong, thất phu hữu trách!” Trương Việt đứng dậy, nói: “Mà thiên hạ hưng suy, là trọng trách của sĩ đại phu, thế nên Khổng Tử mới có thuyết trừng phạt trong Xuân Thu, tru sát loạn thần tặc tử, tru sát cả những kẻ dung tục không làm gì cả!”

“Ngưu quân có thể thấu triệt tệ nạn này, ta cho là rất tốt, muốn đề cử các hạ làm bề tôi của quốc gia, không biết Ngưu quân có bằng lòng hay không?”

Ngưu Thắng nghe vậy, đại hỉ, vội vàng bái lạy: “Tại hạ hoàng sợ, hổ thẹn không dám nhận!”

Hắn thăm dò nói: “Được làm trâu ngựa cho thị trung, là đã mãn nguyện lắm rồi!”

Trương Việt nghe vậy, lại nghiêm nghị nói: “Không phải vậy! Sách Xuân Thu có câu: Bề tôi không có ý phản nghịch, nếu có ý thì phải tru sát, bề tôi không nên có tư tâm, thế nên bình sinh ta không nuôi thực khách, không nuôi dưỡng nô tỳ, không kiêm tính điền sản!”

Đùa cái gì thế? Bây giờ là thời đại nào rồi?

Hắn tuyệt đối không muốn đi thụt lùi lịch sử, đi chơi cái trò Mạnh Thường Quân đó cái kiểu đó.

Hơn nữa, cái gọi là thực khách thực chất chẳng qua chỉ là mấy kẻ gió chiều nào theo chiều nấy mà thôi.

Câu chuyện của Ngụy Kỳ Hầu Đậu Anh và Vũ An Hầu Điền Tấn, từ sớm đã chứng minh cho người trong thiên hạ thấy rằng, thực khách chỉ nương nhờ vào ngươi khi có lợi ích, một khi có chuyện xảy ra, chuồn còn nhanh hơn bất kỳ ai!

Ngưu Thắng nghe vậy, mang vẻ mặt sùng bái nhìn Trương Việt, bái lạy: “Thị trung công chính, tại hạ vô cùng cảm phục……”

“Chỉ là, vóc dáng của tại hạ thấp lùn, tướng mạo không tốt, e rằng sẽ phụ lòng tốt của thị trung……”

Nói đoạn hắn lại tự ti cúi gằm đầu xuống.

Thiên hạ đương thời, là một xã hội nhìn mặt bắt hình dong!

Quốc gia tuyển chọn quan lại, có một điều kiện cứng nhắc, yêu cầu người ứng tuyển phải có chiều cao, ngũ quan đạt chuẩn.

Mà những người có vẻ ngoài tuấn tú, thậm chí sẽ nhận được rất nhiều điểm cộng.

Ví dụ như lúc ban đầu, Bình Tấn Hiến Hầu Công Tôn Hoằng lần đầu diện kiến thiên tử, chính vì bề ngoài ưa nhìn, mà được chính đương kim thiên tử để mắt tới, cất nhắc làm quan, từ đó mở đầu cho cuộc đời truyền kỳ của ông ta.

Còn kẻ xấu xí á?

Xin lỗi, tài năng có cao đến đâu đi nữa, cũng chẳng có cơ hội nào cả.

Trương Việt nghe thấy vậy, lại chẳng hề để ý, nói: “Quốc gia dùng người, lẽ nào ở tướng mạo? Khổng Tử từng nói: Nhìn người qua tướng mạo, sẽ sai lầm ở Tử Vũ; Phó Thuyết, Bách Lý Hề, Yến Tử, đều là những người tướng mạo tầm thường, nhưng đều là danh thần một thời!”

“Đương nhiên, thói đời hiện nay quả thực có chút vấn đề, cho nên, đành phải ủy khuất Ngưu quân, tạm thời chỉ có thể đi Châu Nhai, Chiêm Nhĩ hoặc Kiếm Vi, Triều Tiên làm quan, bắt đầu từ chức huyện lệnh một huyện……”

Thoạt nhìn, điểm xuất phát huyện lệnh này có vẻ rất cao.

Thực tế thì không phải vậy!

Châu Nhai, Chiêm Nhĩ, Nhật Nam, Giao Chỉ, Kiếm Vi, Triều Tiên, thậm chí cả Sắc Phương, Cửu Nguyên v.v... những thổ địa mới khai hoang vốn nổi tiếng là đất rộng người thưa.

Hơn nữa, bởi vì phong khí dư luận nhà Hán hiện nay và cái đám sĩ đại phu kiêu ngạo, cho nên, chỉ có di dân nhà Hán và quan lại nhà Hán mới được tính là con người.

Những thổ dân bản địa khác, đại khái tương đương với cầm thú đi bằng hai chân, sẽ không xuất hiện trong hộ tịch biên hộ tề dân, càng không được thống kê.

Cho nên, rất nhiều nơi, một huyện dưới quyền chỉ có chừng một ngàn người.

Chỉ tương đương với nhân khẩu của một hương hay thậm chí là một cái đình lớn ở Trung Nguyên.

Cho nên yêu cầu đối với quan lại vùng biên cương là cực kỳ thấp!

Người từng làm huyện lệnh ở Trung Nguyên, chỉ cần chịu đi biên tái, xuất phát điểm chính là quan viên chủ chốt cấp quận, thậm chí là thái thú!

Giống như đệ tử hờ của Trương Việt là Viên Thường, từng bái người Dương Hạ là Hoàng Bá làm thầy, học pháp gia.

Dưới sự thao túng của Viên Thường và việc mở đường bằng tiền ngũ thú, Hoàng Bá trước là quyên tiền mua chức quan làm một vị quan nghìn thạch ở Hữu Phù Phong, sau đó thông qua vận tác, đã đến quận Kiếm Vi, trực tiếp làm tới thái thú!

Cho nên, Trương Việt đề cử Ngưu Thường đi quận biên ải làm quan, thực sự là tốn không chút sức lực.

Hầu như không thể có ai có dị nghị. Giờ phút này các quận biên ải nhà Hán, chỉ cần là người, đều nhận hết!

Chưa từng có chuyện chê bai kén chọn bao giờ!

Nhất là ở Giao Chỉ, Nhật Nam phía nam, các thái thú địa phương mỗi khi về triều túc chức, đều chỉ có một yêu cầu duy nhất, cấp thêm nhân tài cho họ!

Không có nhân tài, cấp cho ít người cũng được!

Trương Việt thậm chí từng nghe nói rằng, ở một số nơi chốn biên ải, một vị huyện lệnh thường kiêm nhiệm luôn các chức vụ huyện úy, huyện thừa hay thậm chí là hương tường phu, du hiệu vân vân.

Hết cách rồi, căn bản không có ai chịu đến vùng biên ải chịu những cực khổ đó, chịu những tội vạ đó.

Nhất là đối với các vị sĩ đại phu kiêu ngạo mà nói, đi biên ải đồng nghĩa với việc giao thiệp với người Di Địch.

Đây là chuyện đánh chết họ cũng nhất quyết không chịu làm.

Ngưu Thắng nghe những lời Trương Việt nói, vô cùng cảm động.

Thời đại này, kẻ không nhìn mặt bắt hình dong, còn ít hơn cả phượng hoàng.

Sự cảm kích trong lòng đối với Trương Việt, càng trở nên không thể kìm nén nổi, thậm chí cảm thấy cho dù có phải chết vì vị thị trung quan này cũng nguyện ý.

Huống chi chỉ là đi biên ải?

Trương Việt nghe thấy, hài lòng gật đầu, nói với Ngưu Thắng: “Mấy ngày nay, ngươi hãy chắp bút chuốt lại cho thật tốt, viết lại bài sách văn một lần nữa, ta sẽ thay ngươi dâng tấu lên triều đường!”

Vấn đề dư thừa quan lại cấp cơ sở địa phương của nhà Hán, tuy hiện tại vẫn chưa có cách nào giải quyết, nhưng bắt buộc phải để quốc gia nhận thức được mức độ nghiêm trọng của vấn đề.

Mà bài sách văn của Ngưu Thắng, tuy văn phong có lẽ không được hoa mỹ cho lắm, nhưng vấn đề được miêu tả lại vô cùng chấn động lòng người.

Trương Việt cũng hiểu rõ, trên thực tế mà nói, hiện tại mấy tên Nho sinh ngày nào cũng nhao nhao kêu gào chuyện đánh Hung Nhu tốn kém to lớn, đứng trước vấn đề này, căn bản không đáng nhắc tới.

Bởi vì, xét trên thực tế, nông dân nhà Hán, đặc biệt là phần nông dân gánh nặng nhất ở vùng Quan Đông, chính là xuất phát từ việc phân bổ bổng lộc cho quan lại cấp cơ sở.

Giống như những gì Ngưu Thắng đã nói trong sách văn của mình: Nay quan lại địa phương, bổng lộc tháng sáu trăm, mà trăm họ khổ sở đã lâu, dân Vinh Dương, cứ ba mươi người nuôi một viên lại, trăm họ đềuai hào (kêu oan) khóc lớn, có nỗi đau tán gia bại sản.

Trung bình cứ ba mươi người nông dân, thì phải gánh vác chi phí bổng lộc của một viên quan trăm thạch.

Chia đều ra mỗi người, mỗi tháng cần phải nộp thêm khoản toán phú từ hai mươi đồng trở lên.

Mà cuộc chiến tranh chống Hung Nô, phản ánh lên người nông dân, cũng chẳng qua chỉ là toán phú hai mươi ba đồng và mã khẩu tiền một năm mà thôi.

Cứ như thế, sĩ đại phu trong thiên hạ liền nhao nhao bàn tán, liên tục quất roi chỉ trích.

Thế nhưng hầu như tất cả mọi người đều làm như không thấy hiện thực cứ trung bình ba mươi người hoặc ít hơn ở địa phương cơ sở phải nuôi dưỡng quan lại.

Người khác có thể làm kẻ mù, Trương Việt thì không thể!

Chỉ là, chuyện này không phải cứ đề xuất ra là có thể giải quyết được ngay.

Điều này cần sự nỗ lực của vô số người và sự phấn đấu của vô số người.

Nhưng có một điểm có thể khẳng định chắc chắn, bộ máy quan lại cồng kềnh và to lớn này, bắt buộc phải động dao kéo rồi!

Không động dao nữa, theo thời gian trôi qua, vấn đề này sẽ càng trở nên trầm trọng hơn, càng thêm vô phương giải quyết!