Việc người chú thực tế của cậu đột ngột bước vào thế giới phép thuật và kinh hoàng vốn đã ám ảnh cậu không ngớt trong suốt hai ngày hai đêm qua, đã tạo ra một tác động tức thì khiến sự việc mang một diện mạo hoàn toàn mới. Âm thanh rành rọt "Này, cháu trai! Có chuyện gì thế?" cùng cái bắt tay khô ráo, mạnh mẽ ấy đã đưa vào một tiêu chuẩn đánh giá khác. Một làn sóng đảo lộn cảm xúc quét qua tâm trí cậu. Cậu nhận ra rằng bản thân đã để mọi chuyện tuột khỏi tầm kiểm soát quá mức. Cậu thậm chí còn cảm thấy mơ hồ hổ thẹn vì chính mình. Bản tính thực tế, vững vàng bẩm sinh của dòng giống cậu đã kéo cậu trở về thực tại.

Và điều này chắc chắn giải thích vì sao cậu lại thấy khó khăn đến vậy khi phải kể hết mọi chuyện cho nhóm người quây quần bên đống lửa. Dù vậy, cậu cũng đã kể đủ để đưa ra quyết định ngay lập tức rằng một đội cứu viện phải xuất phát vào thời điểm sớm nhất có thể, và rằng Simpson, để có thể dẫn đường một cách thạo việc, trước hết phải được ăn uống và trên hết là phải ngủ. Bác sĩ Cathcart, quan sát tình trạng của chàng trai sắc sảo hơn mức bệnh nhân của ông tưởng, đã tiêm cho cậu một liều morphin rất nhẹ. Trong suốt sáu tiếng đồng hồ, cậu ngủ say như chết.

Từ bản mô tả được viết lại một cách cẩn thận sau đó bởi vị sinh viên thần học này, có thể thấy rằng lời kể mà cậu trình bày trước nhóm người kinh ngạc đã bỏ sót một vài chi tiết sống còn và quan trọng. Cậu tuyên bố rằng, với vẻ mặt lành mạnh, thực tế của người chú đang nhìn thẳng vào mình, cậu đơn giản là không đủ dũng khí để nhắc đến chúng. Do đó, tất cả những gì đội tìm kiếm thu thập được, có vẻ như, chỉ là việc Défago đã trải qua một cơn cuồng loạn cấp tính không thể giải thích nổi trong đêm, đã tưởng tượng ra bản thân bị ai đó hoặc thứ gì đó "gọi tên", rồi lao đầu vào chốn thâm sơn cùng cốc mà không mang theo thức ăn hay súng trường, nơi anh ta chắc chắn sẽ phải chịu đựng một cái chết thê thảm, kéo dài vì lạnh lẽo và đói khát trừ khi được tìm thấy và giải cứu kịp thời. Hơn nữa, "kịp thời" ở đây có nghĩa là ngay lập tức.

Tuy nhiên, trong suốt ngày hôm sau — họ khởi hành từ lúc bảy giờ, để lại Punk ở lại trông coi với chỉ thị phải luôn chuẩn bị sẵn thức ăn và lửa — Simpson nhận thấy mình có thể kể cho chú nghe nhiều hơn kha khá về bản chất thực sự của câu chuyện, mà không hề nhận ra rằng thực chất điều đó đã được khơi gợi ra từ cậu bởi một hình thức gặng hỏi vô cùng tinh vi. Vào thời điểm họ đến đầu con đường mòn, nơi chiếc xuồng được để sẵn cho chuyến hành trình quay về, cậu đã nhắc đến việc Défago từng ú ớ nói về "thứ mà anh ta gọi là một 'Wendigo'"; cách anh ta khóc trong giấc ngủ; cách anh ta tưởng tượng ra một thứ mùi hương bất thường quanh trại; và đã bộc lộ những triệu chứng kích động tâm lý khác. Cậu cũng thừa nhận ảnh hưởng làm choáng váng của "thứ mùi hương phi thường ấy" đối với chính mình, "hăng cay và gắt nồng giống như mùi của loài sư tử." Và khi họ chỉ còn cách Nước Năm Mươi Hòn Đảo đúng một giờ đi thong thả, cậu đã vô tình thốt ra một chi tiết nữa — mà sau đó cậu cảm thấy đó là một sự thú tội ngớ ngẩn về tình trạng cuồng loạn của chính mình — rằng cậu đã nghe thấy người hướng dẫn viên mất tích cất tiếng gọi "cứu với." Cậu đã bỏ qua những từ ngữ kỳ lạ được thốt lên, bởi cậu đơn giản là không thể bắt bản thân lặp lại những lời lẽ vô lý ấy. Đồng thời, trong lúc mô tả cách mà những dấu chân của người đàn ông trên tuyết dần mang hình dáng thu nhỏ chính xác của những vết chân chà đạp của loài mãnh thú, cậu đã giấu đi thực tế rằng chúng cách nhau một khoảng cách hoàn toàn khó tin. Đó dường như là một vấn đề, nằm ở lằn ranh mong manh giữa lòng tự trọng cá nhân và sự trung thực, về việc nên tiết lộ điều gì và nên giấu giếm điều gì. Chẳng hạn, cậu đã nhắc đến sắc thái đỏ rực trong lớp tuyết, nhưng lại chần chừ không dám kể rằng phần thân người và chiếc giường đã bị kéo lê một phần ra khỏi lều...

Kết quả cuối cùng là bác sĩ Cathcart, với cái tài phỏng đoán tâm lý mà ông vẫn tự hào, đã trấn an cậu một cách rõ ràng rành mạch về việc chính xác là tâm trí cậu, dưới ảnh hưởng của sự cô độc, hoang mang và kinh sợ, đã khuất phục trước áp lực và tự sinh ra ảo tưởng. Vừa ca ngợi thái độ của cháu mình, ông vừa khéo léo chỉ ra nơi nào, khi nào và bằng cách nào tâm trí cậu đã đi chệch hướng. Bằng những lời khen ngợi đúng lúc, ông khiến đứa cháu trai tự thấy mình bản lĩnh hơn thực tế, nhưng đồng thời cũng khiến cậu thấy mình khờ khạo hơn khi giảm nhẹ giá trị của các bằng chứng. Nói cách khác, giống như bao kẻ theo chủ nghĩa duy vật khác, ông đã ngụy tạo một cách khéo léo dựa trên những hiểu biết thiếu sót, bởi vì những kiến thức được cung cấp dường như không thể chấp nhận nổi đối với trí thông minh đặc thù của chính ông.

Ông nói: "Sức mạnh ma quái của chốn hoang vu khủng khiếp này không thể để lại bất kỳ tâm trí nào mà không chạm đến, ý ta là bất kỳ tâm trí nào sở hữu những phẩm chất tưởng tượng bậc cao. Nó đã tác động lên tâm trí cháu y hệt như cách nó từng tác động lên tâm trí ta khi ta bằng tuổi cháu. Con thú ám ảnh cái trại nhỏ của cháu chắc chắn là một con nai sừng tấm, bởi vì tiếng 'gầm' của nai sừng tấm đôi khi có thể mang một âm sắc rất kỳ lạ. Vẻ ngoài có màu sắc của những vết chân lớn rõ ràng là một khiếm thị trong chính đôi mắt cháu do sự kích động tạo ra. Kích thước và độ dài sải bước của những dấu chân đó, chúng ta sẽ chứng minh khi tận mắt nhìn thấy chúng. Nhưng ảo giác về một âm thanh giọng nói vang lên, dĩ nhiên, là một trong những dạng ảo tưởng phổ biến nhất do sự kích động tâm lý gây ra — một sự kích động, cháu yêu ạ, hoàn toàn có thể châm chước được, và ta phải nói thêm rằng, đã được cháu kìm giữ một cách tuyệt vời trong hoàn cảnh đó. Về phần còn lại, ta buộc phải thừa nhận, cháu đã hành động với một lòng dũng cảm tuyệt vời, bởi vì nỗi kinh hoàng khi cảm thấy bản thân bị lạc giữa chốn hoang dã này thực sự là vô cùng khủng khiếp, và nếu ta ở vị trí của cháu, ta hoàn toàn không tin rằng mình có thể hành xử với một phần tư sự sáng suốt và quyết đoán của cháu. Điều duy nhất ta thấy vô cùng khó giải thích chính là — thứ — mùi chết tiệt đó."

Cháu trai của ông khẳng định: "Cháu đoan với bác là nó làm cháu phát ốm, thực sự chóng mặt luôn đấy!" Thái độ điềm tĩnh, toàn tri của người chú, chỉ vì ông biết nhiều công thức tâm lý học hơn, lại khiến cậu đâm ra hơi bướng bỉnh phản kháng. Thật dễ dàng để tỏ ra khôn ngoan khi giải thích về một trải nghiệm mà chính mình không hề tận mắt chứng kiến. Cậu kết luận, liếc nhìn những nét mặt của người đàn ông điềm tĩnh, vô cảm bên cạnh mình: "Một thứ mùi vừa hoang vắng vừa khủng khiếp là cách duy nhất cháu có thể mô tả về nó."

Câu trả lời nhận lại là: "Ta chỉ lấy làm kinh ngạc rằng trong hoàn cảnh đó mà cháu lại không cảm thấy nó còn tồi tệ hơn." Simpson thừa nhận rằng những lời lẽ khô khan ấy cứ lơ lửng đâu đó giữa sự thật và cách lý giải "về sự thật" của người chú.

Và cuối cùng họ cũng đến được cái trại nhỏ và thấy tàn tích chiếc lều vẫn còn dựng đó, những tàn tro của đống lửa, và mảnh giấy được ghim vào một cái cọc ngay bên cạnh — vẫn nguyên vẹn. Tuy nhiên, cái kho chứa thức ăn được cấy dựng sơ sài bởi những đôi bàn tay thiếu kinh nghiệm đã bị phát hiện và cạy phá — bởi chuột xạ, chồn mink và sóc. Những que diêm vương vãi khắp miệng hố, nhưng thức ăn thì đã bị lấy sạch đến mẩu cuối cùng.

Hank cất giọng lớn theo thói quen: "Này các bạn, hắn không có ở đây! Và điều đó chắc như đinh đóng cột giống lượng than dưới âm phủ ấy! Nhưng hắn đã đi đâu đến tầm này thì mù mịt như chuyện buôn vua bán chúa ở cái xó xỉnh nào bên kia thế giới vậy." Sự hiện diện của một sinh viên thần học không phải là rào cản cho ngôn từ của hắn vào lúc như thế này, mặc dù vì lợi ích của độc giả, nó có thể được biên tập lại cho bớt phần thô tục. Hắn nói thêm: "Tôi đề nghị chúng ta xuất phát ngay lập tức và lùng sục tung tóe để tìm hắn cho bằng được!"

Bóng đen về số phận có thể xảy ra của Défago bao trùm toàn bộ nhóm người với cảm giác nặng nề đầy kinh hoàng ngay khi họ nhìn thấy những dấu hiệu quen thuộc của cảnh sinh hoạt vừa mới diễn ra cách đó không lâu. Đặc biệt là chiếc lều, với chiếc giường làm bằng cành lãnh sam vẫn còn hằn phẳng lỳ bởi sức nặng cơ thể anh ta, dường như đưa sự hiện diện của Défago đến gần họ hơn bao giờ hết. Simpson, với cảm giác mơ hồ như thể thế giới của mình đang đứng trước bờ vực sụp đổ, đi quanh quẩn giải thích từng chi tiết bằng một giọng điềm tĩnh, hạ thấp. Bây giờ cậu đã bình tĩnh hơn nhiều, dù vẫn vô cùng kiệt sức vì áp lực của những chặng đường di chuyển liên tục. Phương pháp giải thích của người chú — đúng hơn là "giải thích để gạt bỏ" — những chi tiết vẫn còn tươi mới trong ký ức bị ám ảnh của cậu cũng phần nào giúp làm dịu bớt những cơn chấn động trong tâm trí.

Cậu nói với hai người bạn, chỉ tay về phía hướng mà người dẫn viên đã biến mất vào buổi sáng hôm đó trong ánh bình minh xám xịt: "Và đó là hướng hắn đã bỏ chạy. Hắn cắm cổ chạy thẳng xuống dưới đó như một con hươu, luồn lách giữa những khóm bạch dương và thiết sam..."

Hank và bác sĩ Cathcart liếc nhìn nhau.

Người kia tiếp tục nói, với chút ít nỗi kinh hoàng thuở trước hiện rõ trong giọng nói: "Và cách đây khoảng hai dặm về phía đó, theo đường chim bay, là nơi tôi lần theo dấu vết hắn đến chỗ mà — nó dừng lại — đột ngột!"

Hank hét lên, với một sự lưu loát bộc lộ rõ nỗi đau khổ sâu sắc của hắn: "Và là nơi cậu nghe thấy hắn kêu cứu rồi ngửi thấy thứ mùi tử khí ấy, cùng toàn bộ cái màn kịch ma quái kỳ quái còn lại!"

Bác sĩ Cathcart nói thêm bằng một giọng trầm thấp, nhưng không quá nhỏ để cháu trai ông không nghe thấy: "Và là nơi sự kích động của cậu đã lấn át đến mức sinh ra ảo tưởng."

Lúc đó là đầu giờ chiều, bởi vì họ đã di chuyển rất nhanh, và vẫn còn dư hẳn hai tiếng đồng hồ ban ngày. Bác sĩ Cathcart và Hank không lãng phí chút thời gian nào để bắt đầu cuộc tìm kiếm, nhưng Simpson quá kiệt sức để có thể đồng hành cùng họ. Họ sẽ đi theo những dấu vết được chặt rìu đánh dấu trên thân cây, và nếu có thể, đi theo những dấu chân của anh ta. Trong khi đó, việc tốt nhất cậu có thể làm là giữ cho đống lửa cháy lớn và nghỉ ngơi.

Nhưng sau khoảng ba tiếng đồng hồ tìm kiếm, khi bóng tối đã buông xuống, hai người đàn ông trở về trại mà không mang theo chút tin tức gì. Lớp tuyết mới rơi đã che lấp mọi dấu tích, và mặc dù họ đã lần theo những cây bị đánh dấu đến tận chỗ Simpson từng quay đầu, họ vẫn không tìm thấy dù chỉ là một dấu hiệu nhỏ nhất của con người — hay thậm chí là của một loài thú vật nào. Không có bất kỳ dấu chân mới nào; lớp tuyết vẫn nằm yên bất động.

Thật khó để biết phải làm gì là tốt nhất, dù trên thực tế chẳng còn gì khác mà họ có thể làm được nữa. Họ có thể ở lại tìm kiếm hàng tuần trời mà chẳng có mấy hy vọng thành công. Lớp tuyết mới đã phá hủy niềm hy vọng duy nhất của họ, và họ quây quần bên đống lửa để ăn tối, một nhóm người ủ rũ và tuyệt vọng. Quả thực, sự thật vô cùng phũ phàng, bởi vì Défago có một người vợ ở Rat Portage, và thu nhập của anh ta là chỗ dựa tài chính duy nhất cho cả gia đình.

Bản thân toàn bộ sự thật trần trụi và xấu xí đã phơi bày, giờ đây việc tiếp tục che đậy hay giả vờ dường như chẳng còn ích gì nữa. Họ cởi mở bàn luận về các sự kiện và khả năng xảy ra. Đây không phải là lần đầu tiên, ngay cả trong trải nghiệm của bác sĩ Cathcart, mà một người đàn ông phải khuất phục trước sự quyến rũ kỳ lạ của chốn Thâm Sơn Cùng Cốc rồi mất đi lý trí; hơn nữa, bản thân Défago vốn đã dễ mắc phải những chuyện tương tự, bởi trong máu anh ta đã sẵn có mầm mống u sầu, và ý chí của anh ta đã suy kiệt bởi những trận cuồng uống rượu thường kéo dài ròng rã nhiều tuần liền. Có lẽ điều gì đó trong chuyến đi này — người ta có thể không bao giờ biết chính xác là gì — đã đủ sức đẩy anh ta vượt qua ranh giới, chỉ có vậy thôi. Và anh ta đã đi, đi mất vào chốn hoang dã bạt ngàn của cây cối và hồ nước để chết vì đói khát và kiệt sức. Khả năng anh ta tìm lại được đường về trại là vô vọng; cơn mê sảng đang bủa vây chắc chắn cũng sẽ ngày một nặng thêm, và rất có thể anh ta sẽ tự hại chính mình để rồi kết thúc số phận nghiệt ngã ấy nhanh hơn. Quả thực, ngay cả khi họ đang trò chuyện lúc này, dấu chấm hết có lẽ đã điểm. Tuy nhiên, theo gợi ý của Hank, người bạn thân lâu năm của anh ta, họ dự định sẽ đợi thêm một chút nữa và dành trọn vẹn ngày hôm sau, từ lúc bình minh cho đến khi tối mịt, cho một cuộc tìm kiếm có hệ thống nhất mà họ có thể vạch ra. Họ sẽ chia khu vực để tìm kiếm lẫn nhau. Họ thảo luận về kế hoạch của mình vô cùng chi tiết. Bất cứ điều gì con người có thể làm, họ sẽ làm. Và trong lúc đó, họ bàn tán về dạng thức cụ thể mà Cơn Hoảng Loạn kỳ lạ của Vùng Hoang Dã đã dùng để tấn công tâm trí của người hướng dẫn viên bất hạnh. Hank, dường như đã quen thuộc với truyền thuyết ở dạng tổng quát, rõ ràng không mấy mặn mà với chiều hướng mà cuộc trò chuyện đang rẽ sang. Hắn đóng góp rất ít, dù phần ít ỏi ấy vô cùng sáng tỏ. Bởi hắn thừa nhận rằng có một câu chuyện được truyền tai nhau khắp vùng này rằng một số người da đỏ đã "nhìn thấy con Wendigo" dọc theo bờ biển của Nước Năm Mươi Hòn Đảo vào "mùa thu" năm ngoái, và đây chính là nguyên nhân thực sự khiến Défago không muốn đi săn ở đó. Chắn chắn Hank cảm thấy rằng theo một cách nào đó, hắn đã góp phần đẩy người bạn cũ của mình đến cái chết vì đã cố tình thuyết phục quá đà. Hắn vừa nói vừa lẩm bẩm như thể nói một mình hơn là nói với những người khác: "Khi một người da đỏ phát điên, người ta luôn cho rằng anh ta đã 'nhìn thấy con Wendigo'. Và tội nghiệp lão Défago thì mê tín đến tận xương tủy...!"

Và rồi Simpson, cảm thấy bầu không khí đã trở nên đồng cảm hơn, lại kể lại toàn bộ câu chuyện kinh ngạc của mình; lần này cậu không bỏ sót bất kỳ chi tiết nào; cậu đề cập đến những cảm giác và nỗi sợ hãi nghẹt thở của chính mình. Cậu chỉ bỏ qua những ngôn từ kỳ lạ từng được thốt lên.

Bác sĩ kiên quyết vặn vỏ: "Nhưng chắc chắn Défago đã kể cho cháu nghe tất cả những chi tiết này về truyền thuyết Wendigo rồi chứ, anh bạn thân mến. Ý bác là, anh ta đã nói về nó, và qua đó gieo vào tâm trí cháu những ý tưởng mà sự kích động của chính cháu sau đó đã phát triển lên?"

Ngay lập tức, Simpson lại lặp lại các sự thật. Cậu khẳng định rằng Défago hiếm khi nhắc đến con quái thú đó. Còn cậu, Simpson, chẳng biết gì về câu chuyện này, và theo như cậu nhớ thì chưa từng đọc về nó bao giờ. Thậm chí cái từ đó còn vô cùng xa lạ đối với cậu.

Dĩ nhiên là cậu đang nói thật, và bác sĩ Cathcart buộc phải miễn cưỡng thừa nhận tính chất kỳ lạ của toàn bộ vụ việc. Tuy nhiên, ông không thể hiện điều đó qua lời nói nhiều bằng thái độ. Ông tựa lưng vào một thân cây to, vững chắc; ông khều đống lửa bùng cháy ngay khi nó có dấu hiệu tàn lụi; ông là người nhanh nhạy hơn bất kỳ ai trong số họ trong việc nhận ra dù chỉ là một âm thanh nhỏ nhất trong đêm quanh họ — tiếng cá quẫy nước trong hồ, tiếng cành cây gãy trong bụi rậm, tiếng rơi của những mảnh tuyết đông lạnh thỉnh thoảng trút xuống từ những cành cây phía trên nơi hơi ấm làm chúng tan ra. Giọng nói của ông cũng thay đổi đôi chút về âm sắc, trở nên kém tự tin hơn một chút, và hạ thấp tông giọng hơn. Nói một cách thẳng thắn, sự sợ hãi đang lảng vảng ngay sát cái trại nhỏ ấy, và mặc dù cả ba người đều rất muốn nói về những chuyện khác, nhưng thứ duy nhất họ có vẻ như có thể thảo luận lại chính là điều này — nguồn gốc của nỗi sợ hãi trong họ. Họ thử chuyển sang các chủ đề khác nhưng vô ích; chẳng có gì để nói về những thứ đó cả. Hank là người thành thật nhất nhóm; hắn hầu như chẳng nói gì. Tuy nhiên, chưa có một lần nào mà hắn quay lưng về phía bóng tối. Khuôn mặt hắn lúc nào cũng hướng về phía khu rừng, và khi cần củi, hắn cũng chẳng đi quá xa hơn mức cần thiết để lấy nó.